{"id":3992,"date":"2024-08-16T07:15:34","date_gmt":"2024-08-16T07:15:34","guid":{"rendered":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3992"},"modified":"2024-10-04T12:58:50","modified_gmt":"2024-10-04T10:58:50","slug":"gospodarka-ziemi-lukowskiej-w-sredniowieczu-w-swietle-zrodel","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3992","title":{"rendered":"Gospodarka ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu w \u015bwietle \u017ar\u00f3de\u0142"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li><span style=\"color: #800000;\"><b>Marcin Gom\u00f3\u0142ka (ORCID: 0000-0002-7900-7461)<\/b><\/span><\/li>\n<li>tom 22 (2024)<\/li>\n<li>Data publikacji wersji cyfrowej: 23.08.2024<\/li>\n<li>DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.22.2024.6\">https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.22.2024.6<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Gospodarka_ziemi_lukowskiej_w_sredniowieczu_w_swietle_zrodel_Marcin_Gomolka.pdf\">wersja drukowana<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n\n\n<p>Summary<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>The economy of the \u0141uk\u00f3w land in the Middle Ages in the light of sources<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>This article discusses issues related to the economy of the \u0141uk\u00f3w land in the Middle Ages in the light of source materials. Particular attention was paid to the dichotomy of the economic development of the \u0141uk\u00f3w region in the Middle Ages, taking into account two time periods, i.e. the 12th-14th and 15th centuries. In each of these periods, the \u0141uk\u00f3w region developed differently, moving from an extensive to an increasingly dynamic economy. The article presents the factors determining the pace of economic development of the \u0141uk\u00f3w region in the Middle Ages, the most important of which was undoubtedly the Polish-Lithuanian union in Krewo concluded in 1385. The above-mentioned event resulted in the transformation of \u0141ukowski from a peripheral territory to one located deep in the Polish-Lithuanian state, resulting in settlement, economic and trade changes. As a result, towns and villages were incorporated under Magdeburg law, markets and fairs were established, and agriculture, animal breeding, beekeeping and iron mining began to develop on a larger scale. Thus, we can talk about the foundations of the commodity and monetary economy being born in the \u0141uk\u00f3w region. These issues are presented in the article, at the same time trying to indicate how political changes can affect the pace of economic development.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Key words: \u0141uk\u00f3w, \u0141uk\u00f3w land, economy, development, union in Krewo<\/p>\n\n\n<hr \/>\n\n\n<p>STRESZCZENIE<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><em>W niniejszym artykule poruszono problematyk\u0119 dotycz\u0105c\u0105 gospodarki ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu w \u015bwietle materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych. Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zwr\u00f3cono na dychotomi\u0119 rozwoju gospodarczego \u0141ukowszczyzny w wiekach \u015brednich, uwzgl\u0119dniaj\u0105c dwa przedzia\u0142y czasowe, tj. XII-XIV oraz XV wiek. W ka\u017cdym z tych okres\u00f3w ziemia \u0142ukowska rozwija\u0142a si\u0119 inaczej, przechodz\u0105c od gospodarki ekstensywnej do coraz bardziej dynamicznej. W artykule zaprezentowano czynniki determinuj\u0105ce tempo rozwoju gospodarczego ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu, z najwa\u017cniejszym, jakim niew\u0105tpliwie by\u0142a zawarta w 1385 r. unia polsko-litewska w Krewie. Wspomniane wydarzenie spowodowa\u0142o przekszta\u0142cenie \u0141ukowskiego z terytorium peryferyjnego, na po\u0142o\u017cone w g\u0142\u0119bi pa\u0144stwa polsko-litewskiego, skutkuj\u0105c przemianami o charakterze osadniczym, gospodarczym i handlowym. W efekcie nast\u0105pi\u0142y lokacje miast i wsi na prawie magdeburskim, powsta\u0142y targi i jarmarki, na szersz\u0105 skal\u0119 zacz\u0119\u0142o rozwija\u0107 si\u0119 rolnictwo, hodowla zwierz\u0105t, bartnictwo czy rudnictwo. Tym samym mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o narodzinach na terenie ziemi \u0142ukowskiej fundament\u00f3w gospodarki towarowo \u2013 pieni\u0119\u017cnej. Kwestie te przedstawiono na \u0142amach artyku\u0142u, staraj\u0105c si\u0119 jednocze\u015bnie zasygnalizowa\u0107 w jaki spos\u00f3b przemiany polityczne mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na tempo rozwoju gospodarczego.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>S\u0142owa kluczowe: \u0141uk\u00f3w, ziemia \u0142ukowska, gospodarka, rozw\u00f3j, unia w Krewie.<\/p>\n\n\n<hr \/>\n<p><strong>Zamiast wst\u0119pu <\/strong><\/p>\n<p>W \u015bredniowieczu ziemia \u0142ukowska wchodzi\u0142a w sk\u0142ad terytorium sandomierskiego (tzw. prowincja, a nieco p\u00f3\u017aniej ksi\u0119stwo sandomierskie)<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a>, b\u0119d\u0105c cz\u0119\u015bci\u0105 sk\u0142adow\u0105 Ma\u0142opolski. \u0141ukowskie stanowi\u0142o najdalej wysuni\u0119ty w kierunku p\u00f3\u0142nocno-wschodnim fragment wspomnianego obszaru<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>, pe\u0142ni\u0105c rol\u0119 bufora przed najazdami pogan \u2013 Prus\u00f3w, Litwin\u00f3w, Ja\u0107wing\u00f3w oraz schizmatyckich Rusin\u00f3w<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a> i s\u0105siaduj\u0105c z ziemi\u0105 lubelsk\u0105<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>, st\u0119\u017cyck\u0105, Mazowszem, Wielkim Ksi\u0119stwem Litewskim<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a>, a tak\u017ce Rusi\u0105 Halicko \u2013 W\u0142odzimiersk\u0105<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>. Granice \u0141ukowszczyzny wyznacza\u0142y cztery rzeki, a mianowicie Wieprz, Ty\u015bmienica, Liwiec i Muchawka<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a>. By\u0142 to region niewielki pod wzgl\u0119dem obszarowym, o powierzchni zaledwie 2090 km\u00b2, zamieszka\u0142y w XV w. przez oko\u0142o 3,5 tys. ludno\u015bci, z g\u0119sto\u015bci\u0105 zaludnienia rz\u0119du 0,8 \u2013 1,6 os\u00f3b na km\u00b2<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a>.<\/p>\n<p>Mimo stosunkowo skromnych rozmiar\u00f3w ziemi\u0119 \u0142ukowsk\u0105 nale\u017cy uzna\u0107 za terytorium dynamiczne, na kt\u00f3rym dokonywa\u0142y si\u0119 w \u015bredniowieczu liczne przemiany, o charakterze politycznym, kulturalnym b\u0105d\u017a gospodarczym. Zw\u0142aszcza ostatnia z wymienionych p\u0142aszczyzn zas\u0142uguje na szersz\u0105 analiz\u0119, g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119du na skok rozwojowy, jaki dokona\u0142a ziemia \u0142ukowska w XV w. Przyczyn\u0105 takiego stanu rzeczy by\u0142a zawarta w 1385 r. <br \/>w Krewie unia polsko-litewska, przekszta\u0142caj\u0105ca \u0141ukowskie z typowego pogranicza, w teren po\u0142o\u017cony wewn\u0105trz zunifikowanego pa\u0144stwa polsko-litewskiego.<\/p>\n<p>G\u0142\u00f3wnym problemem badawczym podj\u0119tym na \u0142amach niniejszego artyku\u0142u b\u0119dzie pr\u00f3ba odpowiedzi na pytanie: na czym polega\u0142a dychotomia rozwoju gospodarczego ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu w XII-XIV oraz XV w., i jakie czynniki wspomniany rozw\u00f3j determinowa\u0142y?<\/p>\n<p><strong>Przes\u0142anki rozwoju gospodarczego ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu <\/strong><\/p>\n<p>M\u00f3wi\u0105c o przes\u0142ankach rozwoju gospodarczego ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na wa\u017cn\u0105 cezur\u0119, jak\u0105 niew\u0105tpliwie by\u0142a II po\u0142owa XII w. Powsta\u0142y w\u00f3wczas dwa najstarsze centra osadnicze na tym terenie, a mianowicie Kock i \u0141uk\u00f3w, jako wypadkowa nap\u0142ywu osadnik\u00f3w z Mazowsza, ziemi sandomierskiej i znad Bugu<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a>. Drug\u0105 istotn\u0105 kwesti\u0105 by\u0142 rozw\u00f3j sieci dro\u017cnej, u\u0142atwiaj\u0105cej zar\u00f3wno ruch osadniczy, jak i wymian\u0119 towarow\u0105. Kluczow\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142 w tym wzgl\u0119dzie szlak ziemia krakowska \u2013 Ja\u0107wie\u017c, przebiegaj\u0105c m.in. przez takie miejscowo\u015bci jak: Radom, Sieciech\u00f3w, \u0141uk\u00f3w, Drohiczyn <br \/>i Kock<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a>.<\/p>\n<p>Przekazy \u017ar\u00f3d\u0142owe pozwalaj\u0105 przypuszcza\u0107, \u017ce na terenie Kocka ju\u017c w latach 60-70 XII w. energicznie rozwija\u0142 si\u0119 handel. Nieco p\u00f3\u017aniej powsta\u0142a tam parafia pod wezwaniem Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a>. Klucz kocki przed prawdopodobn\u0105 donacj\u0105 Kazimierza II Sprawiedliwego na rzecz biskupstwa p\u0142ockiego<a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a> dzia\u0142a\u0142 w oparciu o system prawa ksi\u0105\u017c\u0119cego, z dynamicznie rozwijaj\u0105cym si\u0119 rzemios\u0142em, handlem oraz gospodark\u0105 \u0142owieck\u0105<a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a>.<\/p>\n<p>O rozwoju gospodarczym \u0141ukowa w XII-XIII w. \u017ar\u00f3d\u0142a nie przekaza\u0142y \u017cadnych konkretnych informacji. Musimy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce po\u0142o\u017cony nad Krzn\u0105 gr\u00f3d by\u0142 siedzib\u0105 powsta\u0142ej najprawdopodobniej w latach 40. XIII w, kasztelanii. Zarz\u0105dzaj\u0105cy t\u0105 jednostk\u0105 administracyjn\u0105 urz\u0119dnicy (kasztelanowie) sprawowali w imieniu ksi\u0119cia w\u0142adz\u0119 <br \/>o charakterze s\u0105dowo \u2013 administracyjnym, nadzorowali \u015bci\u0105ganie danin oraz wywi\u0105zywanie si\u0119 ludno\u015bci z innych obowi\u0105zk\u00f3w prawa ksi\u0105\u017c\u0119cego, Mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce stymulowali przemiany natury gospodarczej. Dynamizm wspomnianych przemian pozostaje zagadk\u0105. Zapewne by\u0142yby one bardziej zauwa\u017calne, gdyby sukcesem zako\u0144czy\u0142a si\u0119 inicjatywa Boles\u0142awa V Wstydliwego. Ksi\u0105\u017c\u0119 ten d\u0105\u017cy\u0142 do utworzenia w \u0141ukowie biskupstwa, obejmuj\u0105cego swym zasi\u0119giem ziemie ja\u0107wieskie, litewskie i cz\u0119\u015bciowo pruskie oraz zamieszka\u0142e przez Polak\u00f3w peryferyjne obszary diecezji krakowskiej. Rol\u0119 zbrojnego ramienia biskupstwa mia\u0142 pe\u0142ni\u0107 zakon templariuszy, ale pobyt tego zgromadzenia na ziemi \u0142ukowskiej zako\u0144czy\u0142 si\u0119 wraz z upadkiem biskupstwa, tj. w sierpniu 1257 r. Wydaje si\u0119 kwesti\u0105 bardzo prawdopodobn\u0105, \u017ce zakon dysponuj\u0105cy rozleg\u0142\u0105 sieci\u0105 maj\u0105tk\u00f3w w ca\u0142ej Europie m\u00f3g\u0142by z powodzeniem wdra\u017ca\u0107 nowoczesne rozwi\u0105zania gospodarcze r\u00f3wnie\u017c na terenie \u0141ukowszczyzny.<\/p>\n<p>Niezale\u017cnie od stara\u0144 Kazimierza Sprawiedliwego czy Boles\u0142awa Wstydliwego ziemia \u0142ukowska pozostawa\u0142a w XII-XIII w. terytorium zap\u00f3\u017anionym pod wzgl\u0119dem gospodarczym. Na obszarze tym w trakcie rozbicia dzielnicowego znajdowa\u0142o si\u0119 zaledwie 9 punkt\u00f3w osadniczych, wraz z dwoma parafiami (\u0141uk\u00f3w, Kock). W XIV w. okr\u0119g parafialny powsta\u0142 r\u00f3wnie\u017c w Tuchowiczu. Rzadka sie\u0107 osadnicza i parafialna w powa\u017cnym stopniu hamowa\u0142y tempo przemian gospodarczych w regionie. \u0179r\u00f3d\u0142a nie zarejestrowa\u0142y te\u017c \u017cadnej aktywno\u015bci kasztelan\u00f3w \u0142ukowskich w latach 1273 \u2013 1373<a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a>, co mog\u0142oby \u015bwiadczy\u0107 o zaniku tego urz\u0119du w \u0141ukowskiem, ewentualnie przeniesieniu go do innego o\u015brodka. Niewykluczone jednak, \u017ce kasztelania istnia\u0142a, ale zarz\u0105dzaj\u0105cy ni\u0105 urz\u0119dnicy nie wystawiali dokument\u00f3w b\u0105d\u017a realizuj\u0105c wa\u017cne zadania na pograniczu rzadko opuszczali podleg\u0142y sobie teren, nie przebywaj\u0105c tym samym w bliskim otoczeniu panuj\u0105cych<a href=\"#_ftn15\" name=\"_ftnref15\">[15]<\/a>.<\/p>\n<p>Niekorzystna sytuacja na polu gospodarczym uleg\u0142a zmianie w XV w., a decyduj\u0105c\u0105 determinant\u0105 okaza\u0142a si\u0119 unia krewska. Ziemia \u0142ukowska straci\u0142a charakter pograniczny, usta\u0142y najazdy zewn\u0119trzne, poprawi\u0142o si\u0119 bezpiecze\u0144stwo. W efekcie na teren \u0141ukowskiego zacz\u0119li nap\u0142ywa\u0107 osadnicy z Lubelszczyzny, ziemi st\u0119\u017cyckiej, Sandomierszczyzny, Mazowsza oraz ziem ruskich. Liczba punkt\u00f3w osadniczych wzros\u0142a z 9 do 119, co wp\u0142yn\u0119\u0142o na kszta\u0142towanie si\u0119 sieci parafialnej. W II po\u0142owie XV w. na \u0141ukowszczy\u015bnie funkcjonowa\u0142o ju\u017c 8 parafii (\u0141uk\u00f3w, Kock, Tuchowicz, Zbuczyn, Trzebiesz\u00f3w, Ulan. Kozirynek \u2013 Radzy\u0144, Pruszyn). Zwi\u0119kszeniu uleg\u0142a liczba ludno\u015bci i g\u0119sto\u015b\u0107 zaludnienia. Wyszczeg\u00f3lnione zjawiska w istotny spos\u00f3b zadecydowa\u0142y o progresie gospodarczym ziemi \u0142ukowskiej <br \/>w p\u00f3\u017anym \u015bredniowieczu.<\/p>\n<p>Prawdziwym katalizatorem zmian okaza\u0142y si\u0119 lokacje miast i wsi na prawie magdeburskim i \u015bredzkim<a href=\"#_ftn16\" name=\"_ftnref16\">[16]<\/a> (\u0141uk\u00f3w<a href=\"#_ftn17\" name=\"_ftnref17\">[17]<\/a>, Kock<a href=\"#_ftn18\" name=\"_ftnref18\">[18]<\/a>, Tuchowicz<a href=\"#_ftn19\" name=\"_ftnref19\">[19]<\/a>, Radzy\u0144<a href=\"#_ftn20\" name=\"_ftnref20\">[20]<\/a>, Bedlne<a href=\"#_ftn21\" name=\"_ftnref21\">[21]<\/a>, Ulan<a href=\"#_ftn22\" name=\"_ftnref22\">[22]<\/a>, Strzy\u017cew<a href=\"#_ftn23\" name=\"_ftnref23\">[23]<\/a>, Trzebiesz\u00f3w<a href=\"#_ftn24\" name=\"_ftnref24\">[24]<\/a>, Oszczepalin<a href=\"#_ftn25\" name=\"_ftnref25\">[25]<\/a>, Wola Gr\u0119zowa<a href=\"#_ftn26\" name=\"_ftnref26\">[26]<\/a> i Zalesie<a href=\"#_ftn27\" name=\"_ftnref27\">[27]<\/a>). W lokowanych miastach oraz wsiach upowszechni\u0142y si\u0119 zachodnioeuropejskie wzorce feudalne, a tak\u017ce nowoczesne rozwi\u0105zania na p\u0142aszczy\u017anie gospodarczej i ustrojowej<a href=\"#_ftn28\" name=\"_ftnref28\">[28]<\/a>. Prawo niemieckie generowa\u0142o post\u0119p, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do intensyfikacji produkcji rolnej, rozwoju rzemios\u0142a i handlu (targi, jarmarki), jak r\u00f3wnie\u017c samorz\u0105dno\u015bci na terenie miast i wsi<a href=\"#_ftn29\" name=\"_ftnref29\">[29]<\/a>. Skutkowa\u0142o to znacz\u0105cym o\u017cywieniem na polu gospodarczym, popraw\u0105 \u017cycia ludno\u015bci, powstawaniem cech\u00f3w<a href=\"#_ftn30\" name=\"_ftnref30\">[30]<\/a>, tworzeniem zr\u0119b\u00f3w gospodarki towarowo-pieni\u0119\u017cnej. Du\u017c\u0105 dynamik\u0119 osi\u0105gn\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c przemiany spo\u0142eczne. Ich istot\u0105 by\u0142o r\u00f3\u017cnicowanie si\u0119 stanu ch\u0142opskiego (kmiecie, zagrodnicy) czy mieszcza\u0144skiego (patrycjat, posp\u00f3lstwo, plebs). Zjawiska te wyst\u0119powa\u0142y na terenie ziemi \u0142ukowskiej pocz\u0105tkowo niezbyt namacalnie, w II po\u0142owie XV w. natomiast ju\u017c z coraz wi\u0119kszym nat\u0119\u017ceniem.<\/p>\n<p>Kolejny z czynnik\u00f3w maj\u0105cy istotny wp\u0142yw na rozw\u00f3j gospodarczy ziemi \u0142ukowskiej w XV w. to poprawa stanu sieci dro\u017cnej. Dotyczy\u0142o to zar\u00f3wno dr\u00f3g lokalnych<a href=\"#_ftn31\" name=\"_ftnref31\">[31]<\/a>, jak i arterii o znaczeniu dzielnicowym oraz krajowym<a href=\"#_ftn32\" name=\"_ftnref32\">[32]<\/a>. Rozwini\u0119ta sie\u0107 dr\u00f3g sprzyja\u0142a nie tylko przemianom osadniczym, u\u0142atwia\u0142a tak\u017ce kontakty pomi\u0119dzy ludno\u015bci\u0105, przyczyniaj\u0105c si\u0119 zarazem do zwi\u0119kszenia dochod\u00f3w miast czy skarbu kr\u00f3lewskiego (przymus dro\u017cny, prawo sk\u0142adu).<\/p>\n<p>M\u00f3wi\u0105c o przes\u0142ankach rozwoju gospodarczego ziemi \u0142ukowskiej w wiekach \u015brednich nie spos\u00f3b pomin\u0105\u0107 przywilej\u00f3w dla poszczeg\u00f3lnych miast, wystawianych przez ko\u015bcielnych hierarch\u00f3w oraz monarch\u00f3w. Pierwszy z tego rodzaju dokument\u00f3w zosta\u0142 wydany 14 czerwca 1359 r. w Krakowie, przez tamtejszego ordynariusza Bodzant\u0119. Na mocy wspomnianego skryptu mieszka\u0144cy ziemi lubelskiej, sieciechowskiej i \u0142ukowskiej zostali zwolnieni z uiszczania dziesi\u0119ciny na rzecz biskupstwa na okres 30 lat. Wymienione obszary spustoszyli Litwini i Mongo\u0142owie. Zniesienie dziesi\u0119ciny mia\u0142o doprowadzi\u0107 do zasiedlenia terenu <br \/>i likwidacji pustek osadniczych, stymuluj\u0105c jednocze\u015bnie pozytywne przemiany na polu gospodarczym. Istotna w kontek\u015bcie wystawionego przywileju okaza\u0142a si\u0119 rola Kazimierza III Wielkiego, kt\u00f3ry nak\u0142oni\u0142 biskupa i kapitu\u0142\u0119 krakowsk\u0105 do nadania ulgi ludno\u015bci<a href=\"#_ftn33\" name=\"_ftnref33\">[33]<\/a>.<\/p>\n<p>Zwolnienie z dziesi\u0119ciny na okres 30 lat dawa\u0142o potencjalnym osadnikom czas na zagospodarowanie, wraz ze stabilizacj\u0105 finansow\u0105 i ekonomiczn\u0105. Dla por\u00f3wnania osadnictwo na prawie niemieckim przewidywa\u0142o ulg\u0119 \u2013 wolnizn\u0119, w przedziale 2-24 lat. Mo\u017cna zatem stwierdzi\u0107, \u017ce inicjatywa Kazimierza Wielkiego i biskupa jako niezwykle korzystna wychodzi\u0142a naprzeciw potrzebom ludno\u015bci, \u015bwiadczy\u0142a te\u017c o tym jak du\u017c\u0105 wag\u0119 przywi\u0105zywano do o\u017cywienia tego terenu pod wzgl\u0119dem gospodarczym czy osadniczym. Nie wiemy natomiast czy akcja kr\u00f3la i biskupa przynios\u0142a zak\u0142adane efekty, gdy\u017c na ten temat \u017ar\u00f3d\u0142a milcz\u0105. Zdynamizowanie gospodarki i osadnictwa w \u0141ukowskiem nast\u0105pi\u0142o dopiero po unii w Krewie \u2013 wydarzeniu o skutkach i znaczeniu niepor\u00f3wnywalnie wi\u0119kszym ni\u017c wystawienie skryptu przez biskupa Bodzant\u0119 w 1359 r. Niewykluczone jednak, \u017ce dzia\u0142ania Kazimierza Wielkiego i ordynariusza krakowskiego przynios\u0142y jakie\u015b efekty, ale nie zarejestrowa\u0142y ich \u017ar\u00f3d\u0142a, skupiaj\u0105c si\u0119 na efektach unii krewskiej.<\/p>\n<p>Od 1455 r. na mocy skryptu Kazimierza IV Jagiello\u0144czyka odbywa\u0142y si\u0119 w \u0141ukowie cotygodniowe targi. Mia\u0142y one miejsce w poniedzia\u0142ki. Kr\u00f3l zezwala\u0142 na wolny handel kupcom i osobom przybywaj\u0105cym do \u0141ukowa ze swoimi produktami i towarami, zabraniaj\u0105c jednocze\u015bnie czynienia jakichkolwiek przeszk\u00f3d przez urz\u0119dnik\u00f3w, tj. starost\u00f3w, burgrabi\u00f3w <br \/>i rz\u0105dc\u00f3w<a href=\"#_ftn34\" name=\"_ftnref34\">[34]<\/a>.<\/p>\n<p>Analizuj\u0105c przes\u0142anki rozwoju gospodarczego ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce mamy w tym przypadku do czynienia z dwoma zasadniczo r\u00f3\u017cni\u0105cymi si\u0119 od siebie okresami. W pierwszym, trwaj\u0105cym od XII do XIV w. przemiany gospodarcze post\u0119powa\u0142y powoli, a region mimo nap\u0142ywu osadnik\u00f3w, powstawania dr\u00f3g oraz wymiany towarowej pozostawa\u0142 zap\u00f3\u017aniony w stosunku do Lubelszczyzny czy reszty Sandomierszczyzny. Zasadnicze zmiany w sytuacji gospodarczej \u0141ukowskiego nast\u0105pi\u0142y po 1385 r., a wi\u0119c po zawarciu unii polsko-litewskiej w Krewie. Zdynamizowaniu uleg\u0142 ruch osadniczy ludno\u015bci, zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 g\u0119sto\u015b\u0107 zaludnienia, pojawi\u0142y si\u0119 te\u017c nowe fundacje ko\u015bcielne. Kwesti\u0105 bardzo istotn\u0105 by\u0142y lokacje miast i wsi na prawie magdeburskim, wraz z dalszym zag\u0119szczaniem sieci dro\u017cnej. Na rozw\u00f3j regionu \u0142ukowskiego pod wzgl\u0119dem gospodarczym wp\u0142yn\u0119\u0142y tak\u017ce przywileje wydawane przez hierarch\u00f3w ko\u015bcielnych oraz panuj\u0105cych. Dotyczy\u0142y one zwolnienia od uiszczania dziesi\u0119ciny na okres 30 lat oraz ustanowienia targ\u00f3w i jarmark\u00f3w (Kock, Tuchowicz, \u0141uk\u00f3w, Radzy\u0144).<\/p>\n<p><strong>Gospodarka ziemi \u0142ukowskiej w XII-XIV w. <\/strong><\/p>\n<p>Pochodz\u0105cy prawdopodobnie z pocz\u0105tk\u00f3w XIII w. inwentarz posiad\u0142o\u015bci biskupstwa p\u0142ockiego potwierdza funkcjonowanie w Kocku targu oraz karczmy<a href=\"#_ftn35\" name=\"_ftnref35\">[35]<\/a>. Jak s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142a Maria Starnawska, na targu sprzedawano zapewne okoliczne produkty rolne. Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142a tak\u017ce wymiana handlowa na szczeblu ponadlokalnym, w kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wne artyku\u0142y stanowi\u0142y s\u00f3l i futra zwierz\u0105t le\u015bnych<a href=\"#_ftn36\" name=\"_ftnref36\">[36]<\/a>. Niewykluczone, \u017ce w Kocku mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 produkowane w Kijowie prz\u0119\u015bliki oraz ozdoby kobiece z Nowogrodu Wielkiego<a href=\"#_ftn37\" name=\"_ftnref37\">[37]<\/a>. Tak o\u017cywiona wymiana towarowa wynika\u0142a prawdopodobnie z po\u0142o\u017cenia Kocka na styku wa\u017cnego szlaku handlowego, biegn\u0105cego od Ja\u0107wie\u017cy przez Drohiczyn, Radom, Ma\u0142opolsk\u0119, Lublin i ko\u0144cz\u0105cego si\u0119 w Haliczu<a href=\"#_ftn38\" name=\"_ftnref38\">[38]<\/a>.<\/p>\n<p>Na targu poza dokonywaniem transakcji handlowych nawi\u0105zywano kontakty, przekazywano sobie r\u00f3wnie\u017c ro\u017cnego rodzaju informacje. Tym samym dochodzi\u0142o tutaj do komunikacji interpersonalnej pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi grupami ludno\u015bci. Z kolei karczma by\u0142a miejscem posi\u0142ku, ale i spotka\u0144 typowo biznesowych, pe\u0142ni\u0105c funkcje o charakterze rozrywkowym oraz ekonomicznym<a href=\"#_ftn39\" name=\"_ftnref39\">[39]<\/a>. Nie ma szerszych przes\u0142anek, aby twierdzi\u0107, \u017ce karczma w Kocku znacz\u0105co odbiega\u0142a w zakresie swojego przeznaczenia od innych tego rodzaju miejsc w \u015bredniowiecznej Polsce. Zatem integrowa\u0142a ona lokaln\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107, u\u0142atwiaj\u0105c nawi\u0105zywanie wi\u0119zi o charakterze ponadregionalnym, co z kolei przek\u0142ada\u0142o si\u0119 na tempo rozwoju gospodarczego ziemi \u0142ukowskiej.<\/p>\n<p>Szeregu informacji na temat gospodarki klucza kockiego dostarcza dokument Boles\u0142awa Wstydliwego, wystawiony w Zawicho\u015bcie w 1258 r. Ustanawia\u0142 on immunitet dla tamtejszych d\u00f3br biskupich, wy\u0142\u0105czaj\u0105c je spod s\u0105dowego i ekonomicznego zwierzchnictwa ksi\u0119cia oraz wyst\u0119puj\u0105cego w jego imieniu kasztelana \u0142ukowskiego<a href=\"#_ftn40\" name=\"_ftnref40\">[40]<\/a>.<\/p>\n<p>Z dyplomu mo\u017cemy wnioskowa\u0107, \u017ce przed donacj\u0105 Kazimierza Sprawiedliwego na rzecz biskup\u00f3w p\u0142ockich Kock i okoliczne miejscowo\u015bci stanowi\u0142y pr\u0119\u017cnie dzia\u0142aj\u0105c\u0105 w\u0142o\u015b\u0107 ksi\u0105\u017c\u0119c\u0105, zorientowan\u0105 na gospodark\u0119 \u0142owieck\u0105 i by\u0107 mo\u017ce produkcj\u0119 roln\u0105. Na rozwini\u0119te my\u015blistwo wskazuje wzmianka o regale bobrowym ksi\u0119cia, jak r\u00f3wnie\u017c zastrze\u017cenie obowi\u0105zku udzielania go\u015bciny ksi\u0105\u017c\u0119cym \u0142owcom. Ludzie ci dostarczali mi\u0119so do spi\u017carni ksi\u0119cia, a same polowania mog\u0142y odbywa\u0107 si\u0119 dzi\u0119ki rozleg\u0142ym kompleksom le\u015bnym pokrywaj\u0105cym w \u015bredniowieczu ziemi\u0119 \u0142ukowsk\u0105. To w\u0142a\u015bnie naturalna szata le\u015bna i dost\u0119pno\u015b\u0107 zwierzyny (dziki, bobry, jelenie) w decyduj\u0105cym stopniu determinowa\u0142y upowszechnianie si\u0119 my\u015blistwa. Co ciekawe w dokumencie nic nie wspomniano o wytw\u00f3rczo\u015bci rolnej. Nale\u017cy przypuszcza\u0107, \u017ce stanowi\u0142a ona wraz z hodowl\u0105 zwierz\u0105t gospodarskich g\u0142\u00f3wne zaj\u0119cie ludno\u015bci na tym terenie, o czym \u015bwiadczy cho\u0107by spis niekt\u00f3rych powinno\u015bci na rzecz dworu ksi\u0105\u017c\u0119cego (narzaz, podworowe)<a href=\"#_ftn41\" name=\"_ftnref41\">[41]<\/a>.<\/p>\n<p>Skrypt Boles\u0142awa Wstydliwego nie potwierdza informacji zawartych w inwentarzu biskupstwa p\u0142ockiego, jakoby w Kocku znajdowa\u0142y si\u0119 targ i karczma. Stawia to pod znakiem zapytania przypuszczenie o rozwini\u0119tej w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci ziemi \u0142ukowskiej wymianie handlowej, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 nabywano towary importowane, w zamian za produkty miejscowego rolnictwa i rzemios\u0142a. Niezale\u017cnie od tre\u015bci dokumentu z 1258 r. wypada przyj\u0105\u0107, \u017ce handel wymienny faktycznie tutaj funkcjonowa\u0142, gdy\u017c Kock le\u017ca\u0142 na skrzy\u017cowaniu wa\u017cnej arterii handlowej i niekt\u00f3re z artyku\u0142\u00f3w pochodz\u0105ce z Ja\u0107wie\u017cy, kupowane w \u0141ukowie czy Radomiu musia\u0142y przej\u015b\u0107 przez Drohiczyn oraz targ kocki. Maria Starnawska zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 na bardzo wa\u017cn\u0105 kwesti\u0119, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 dyplom Boles\u0142awa Wstydliwego w Zawicho\u015bcie zosta\u0142 wystawiony tylko i wy\u0142\u0105cznie w celu nadania immunitetu. Tym samym pr\u00f3\u017cno w nim szuka\u0107 dok\u0142adnej charakterystyki d\u00f3br kockich. W\u0142a\u015bnie dlatego ksi\u0105\u017c\u0119 Boles\u0142aw nic nie wspomina\u0142 o targu i karczmie<a href=\"#_ftn42\" name=\"_ftnref42\">[42]<\/a>. Nie spos\u00f3b te\u017c wykluczy\u0107 innej ewentualno\u015bci. Mianowicie oba obiekty zosta\u0142y doszcz\u0119tnie zniszczone przez najazd pogan, jaki spad\u0142 na ziemi\u0119 \u0142ukowsk\u0105 w 1244 r. i w momencie wystawiania dokumentu po prostu ich w Kocku nie by\u0142o<a href=\"#_ftn43\" name=\"_ftnref43\">[43]<\/a>.<\/p>\n<p>Rekonstrukcja dziej\u00f3w gospodarczych \u0141ukowskiego w XII-XIV w. napotyka na du\u017ce trudno\u015bci przede wszystkim ze wzgl\u0119du na szczup\u0142o\u015b\u0107 materia\u0142u \u017ar\u00f3d\u0142owego. Rozporz\u0105dzamy bowiem informacjami dotycz\u0105cymi jedynie klucza kockiego, po\u0142o\u017cnego na po\u0142udniowych rubie\u017cach tego terytorium. Nic nie wiemy natomiast jak rozwija\u0142y si\u0119 inne centra osadnicze, tj. \u0141uk\u00f3w i Tuchowicz. Brak informacji w \u017ar\u00f3d\u0142ach w kwestii tempa przemian gospodarczych zdaje si\u0119 wskazywa\u0107, \u017ce post\u0119powa\u0142y one raczej wolno. By\u0142a to wypadkowa peryferyjnego po\u0142o\u017cenia ziemi \u0142ukowskiej, najazd\u00f3w, ukszta\u0142towania terenu. Dla por\u00f3wnania \u2013 s\u0105siednia, nieco mniejsza obszarowo ziemia st\u0119\u017cycka rozwija\u0142a si\u0119 w omawianym okresie bardzo dobrze, a decydowa\u0142y o tym takie czynniki, jak bezpieczna lokalizacja, g\u0119sta sie\u0107 parafialna (m.in. Koch\u00f3w, Wilczyska, \u017belech\u00f3w, Wargocin)<a href=\"#_ftn44\" name=\"_ftnref44\">[44]<\/a>, targ i przeprawa przez Wis\u0142\u0119. W efekcie kwit\u0142y tam handel i wymiana towarowa, czego nie mo\u017cna powiedzie\u0107 o pozostaj\u0105cej na uboczu przemian gospodarczych ziemi \u0142ukowskiej. O\u017cywienie nast\u0105pi\u0142o dopiero w XV w., odnosz\u0105c si\u0119 zar\u00f3wno do gospodarki miejskiej, jak i na obszarach wiejskich.<\/p>\n<p><strong>Gospodarka miejsca na terenie ziemi \u0142ukowskiej w XV w. <\/strong><\/p>\n<p>Wystawiony 23 czerwca 1403 r. przywilej W\u0142adys\u0142awa II Jagie\u0142\u0142y w Szczekarzewie nadaj\u0105cy \u0141ukowowi prawo magdeburskie nie przekazuje \u017c\u0105dnych informacji, mog\u0105cych rzuci\u0107 nieco \u015bwiat\u0142a na funkcjonowanie miejskiej gospodarki<a href=\"#_ftn45\" name=\"_ftnref45\">[45]<\/a>. Uwag\u0119 zwraca jednak wzmianka, wyszczeg\u00f3lniaj\u0105ca obok mieszczan tak\u017ce innych mieszka\u0144c\u00f3w grodu nad Krzn\u0105. Niewykluczone, \u017ce byli to \u017bydzi, cho\u0107 stuprocentowej pewno\u015bci w tym wzgl\u0119dzie nie posiadamy<a href=\"#_ftn46\" name=\"_ftnref46\">[46]<\/a>.<\/p>\n<p>W jaki spos\u00f3b \u017bydzi mogli wp\u0142yn\u0105\u0107 na stan \u0142ukowskiej gospodarki w \u015bredniowieczu? Ludno\u015b\u0107 ta \u015bwiadczy\u0142a przede wszystkim us\u0142ugi z zakresu po\u015brednictwa finansowego, zajmowa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142alno\u015bci\u0105 handlow\u0105 i rzemios\u0142em (m.in. ku\u015bnierze, szewcy, powro\u017anicy, tkacze). Niekt\u00f3rzy zarz\u0105dzali drukarniami, trudnili si\u0119 medycyn\u0105 czy obrotem nieruchomo\u015bciami. Ludno\u015b\u0107 polska traktowa\u0142a ich stosunkowo niech\u0119tnie, postrzegaj\u0105c jako rywali na polu ekonomicznym. Co ciekawe \u017bydzi tworzyli odr\u0119bn\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u2013 <em>universitas Iudaeorum<\/em>, nie wchodz\u0105c w sk\u0142ad gminy miejskiej<a href=\"#_ftn47\" name=\"_ftnref47\">[47]<\/a>. Ich oddzia\u0142ywanie na przemiany gospodarcze w \u0141ukowie w pocz\u0105tkach XV w. mia\u0142o raczej charakter znikomy, zw\u0142aszcza, \u017ce zwarta organizacja \u017cydowska dopiero si\u0119 tutaj tworzy\u0142a, rozwijaj\u0105c si\u0119 pr\u0119\u017cnie w p\u00f3\u017aniejszym okresie<a href=\"#_ftn48\" name=\"_ftnref48\">[48]<\/a>.<\/p>\n<p>Stosunkowo sk\u0105pych informacji na temat przemian gospodarczych w stolicy \u0141ukowszczyzny dostarcza dokument wystawiony w 1429 r. w \u017bukowie przez W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142\u0119, uposa\u017caj\u0105cy w\u00f3jta \u0142ukowskiego Stanis\u0142awa Bzowskiego<a href=\"#_ftn49\" name=\"_ftnref49\">[49]<\/a>. Z dokumentu wynika, \u017ce w mie\u015bcie znajdowa\u0142a si\u0119 \u0142a\u017ania, a tak\u017ce \u0142\u0105ki, po\u0142o\u017cone na prawym i lewym brzegu Krzny<a href=\"#_ftn50\" name=\"_ftnref50\">[50]<\/a>. Pieni\u0105dze za korzystanie z \u0142a\u017ani trafia\u0142y zapewne do miejskiej kasy, stanowi\u0105c jedno ze \u017ar\u00f3de\u0142 dochod\u00f3w. Grunty nad Krzn\u0105 wykorzystywano prawdopodobnie do wypasu zwierz\u0105t, co z kolei determinowa\u0142o rozw\u00f3j produkcji rolnej oraz gospodarki hodowlanej.<\/p>\n<p>Wystawiony w maju 1455 r. w \u0141ukowie dokument Kazimierza Jagiello\u0144czyka dynamizowa\u0142 \u2013 jak ju\u017c wcze\u015bniej wspomniano handel, sankcjonuj\u0105c funkcjonowanie cotygodniowych, poniedzia\u0142kowych targ\u00f3w<a href=\"#_ftn51\" name=\"_ftnref51\">[51]<\/a>. Skrypt ten jest jednym z nielicznych \u017ar\u00f3de\u0142 do dziej\u00f3w gospodarczych ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu. Inicjatywa w\u0142adcy raczej nie mia\u0142a charakteru samorzutnego, wychodz\u0105c naprzeciw apelom \u0142ukowian i b\u0119d\u0105c wypadkow\u0105 \u017cywio\u0142owego rozwoju osadnictwa w regionie, wzrostu g\u0119sto\u015bci zaludnienia, jak r\u00f3wnie\u017c proces\u00f3w lokacyjnych w odniesieniu do wsi i o\u015brodk\u00f3w miejskich. Dzi\u0119ki kr\u00f3lewskiemu przywilejowi \u0141uk\u00f3w zosta\u0142 monopolist\u0105 w handlu, odbieraj\u0105c to prawo s\u0105siednim miejscowo\u015bciom. Niewykluczone, \u017ce miasto otrzyma\u0142o prawo sk\u0142adu, a kupcy musieli porusza\u0107 si\u0119 po \u015bci\u015ble okre\u015blonych szlakach, w ramach tzw. przymusu dro\u017cnego. S\u0105 to przypuszczenia, nie znajduj\u0105ce wprawdzie odzwierciedlenia w materiale \u017ar\u00f3d\u0142owym, ale prawdopodobie\u0144stwa ich wyst\u0105pienia nie spos\u00f3b wykluczy\u0107. Wydaje si\u0119 te\u017c, \u017ce systematyczny handel integrowa\u0142 miejscow\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107, a \u0141uk\u00f3w sta\u0142 si\u0119 po\u015brednikiem w zakresie wymiany d\u00f3br<a href=\"#_ftn52\" name=\"_ftnref52\">[52]<\/a>, jaka zachodzi\u0142a w po\u0142o\u017conych w jego s\u0105siedztwie osadach. Skutkowa\u0142o to rozwojem gospodarki towarowo-pieni\u0119\u017cnej, jak r\u00f3wnie\u017c wzrostem poziomu \u017cycia i zamo\u017cno\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w ziemi \u0142ukowskiej.<\/p>\n<p>Dokument Kazimierza Jagiello\u0144czyka nie by\u0142 jedynym, je\u015bli chodzi o organizacj\u0119 targ\u00f3w w \u015bredniowieczu na terenie \u0141ukowskiego. W okresie rozbicia dzielnicowego funkcjonowa\u0142 targ w Kocku. W miejscowo\u015bci tej odbywa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c targi XV \u2013 wieczne, o czym wzmiankuje przywilej lokacyjny W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y z lutego 1417 r., przenosz\u0105cy Kock na prawo magdeburskie<a href=\"#_ftn53\" name=\"_ftnref53\">[53]<\/a>. Jak czytamy w dyplomie handlowano w soboty, za\u015b dwa razy w roku \u2013 na Bo\u017ce Cia\u0142o oraz Wniebowzi\u0119cie Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny spotykano si\u0119 na jarmarkach<a href=\"#_ftn54\" name=\"_ftnref54\">[54]<\/a>. Skutki kr\u00f3lewskiej decyzji by\u0142y dla Kocka bardzo istotne, stymuluj\u0105c procesy natury gospodarczej, swobodn\u0105 wymian\u0119 produkt\u00f3w i d\u00f3br, a tak\u017ce wzrost poziomu \u017cycia ludno\u015bci<a href=\"#_ftn55\" name=\"_ftnref55\">[55]<\/a>. Du\u017ce zas\u0142ugi w krzewieniu na obszarze klucza kockiego nowoczesnych rozwi\u0105za\u0144 handlowych i gospodarczych po\u0142o\u017cy\u0142 biskup p\u0142ocki Jakub z Korzkwi<a href=\"#_ftn56\" name=\"_ftnref56\">[56]<\/a>. Niewykluczone, \u017ce to w\u0142a\u015bnie starania tego hierarchy w g\u0142\u00f3wnej mierze doprowadzi\u0142y do lokacji Kocka na prawie magdeburskim, a w konsekwencji do organizacji w tym mie\u015bcie targ\u00f3w.<\/p>\n<p>W 1443 r. W\u0142adys\u0142aw III Warne\u0144czyk wystawi\u0142 w Budzie dokument, na mocy kt\u00f3rego termin targ\u00f3w przeniesiono na czwartek, a jarmarki mia\u0142y od tej pory odbywa\u0107 si\u0119 w \u015bwi\u0119to Bo\u017cego Cia\u0142a<a href=\"#_ftn57\" name=\"_ftnref57\">[57]<\/a>. Sta\u0142o si\u0119 tak prawdopodobnie ze wzgl\u0119du na konkurencyjny targ w Parczewie<a href=\"#_ftn58\" name=\"_ftnref58\">[58]<\/a>. Generalnie regulacje z 1443 r. wypada oceni\u0107 jako mniej korzystne dla Kocka, w por\u00f3wnaniu ze stanem z 1417 r., przede wszystkim ze wzgl\u0119du na likwidacj\u0119 jarmark\u00f3w, przypadaj\u0105cych na Wniebowzi\u0119cie Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny.<\/p>\n<p>Targi i jarmarki organizowano r\u00f3wnie\u017c w Tuchowiczu i Radzyniu. W przypadku pierwszego z miast pojawi\u0142y si\u0119 one od 1430 r. (czwartki, wspomnienie \u015bwi\u0119tej Magdaleny i Gaw\u0142a \u2013 tj. 22 lipca i 16 pa\u017adziernika)<a href=\"#_ftn59\" name=\"_ftnref59\">[59]<\/a>. W odniesieniu do Radzynia<a href=\"#_ftn60\" name=\"_ftnref60\">[60]<\/a> kupcy i mieszka\u0144cy mogli cieszy\u0107 si\u0119 handlem od lokacji miasta na prawie magdeburskim, w 1468 r. Dzie\u0144 targu przypada\u0142 analogicznie jak w Tuchowiczu \u2013 w czwartek, za\u015b jarmarki w miesi\u0105cach czerwcu i wrze\u015bniu (uroczysto\u015bci ku czci \u015bw. Tr\u00f3jcy i \u015bw. Krzy\u017ca).<\/p>\n<p>Zatem targi oraz jarmarki dzia\u0142a\u0142y w mniejszych miejscowo\u015bciach ziemi \u0142ukowskiej, w stolicy regionu funkcjonowa\u0142 natomiast ustanowiony w 1455 r. targ<a href=\"#_ftn61\" name=\"_ftnref61\">[61]<\/a>. Handel targowy odbywa\u0142 si\u0119 z regu\u0142y w czwartki. Terminy jarmark\u00f3w ustalano natomiast w dni patron\u00f3w ko\u015bcio\u0142\u00f3w parafialnych &#8211; Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny, \u015bw. Magdaleny, \u015bw. Tr\u00f3jcy (Kock, Tuchowicz, Radzy\u0144) b\u0105d\u017a w celu upami\u0119tnienia wa\u017cnych \u015bwi\u0105t ko\u015bcielnych (Bo\u017ce Cia\u0142o, wspomnienie \u015bw. Gaw\u0142a czy \u015bw. Krzy\u017ca).\u00a0 By\u0142a to jedna z najwa\u017cniejszych, je\u015bli nie decyduj\u0105ca przes\u0142anka organizacji targ\u00f3w i jarmark\u00f3w, obowi\u0105zuj\u0105ca na terytorium ca\u0142ego pa\u0144stwa polskiego<a href=\"#_ftn62\" name=\"_ftnref62\">[62]<\/a>. Przy ustalaniu termin\u00f3w wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142 te\u017c kalendarz prac polowych oraz aspekty natury ekonomicznej. Jarmarki w \u0141ukowskiem rozpoczyna\u0142y si\u0119 w czerwcu, a ko\u0144czy\u0142y w listopadzie. Zauwa\u017camy w tym przypadku zjawisko tzw. ci\u0105g\u00f3w jarmarcznych, polegaj\u0105ce na cyklicznych spotkaniach handlowych odbywaj\u0105cych si\u0119 w odst\u0119pach zazwyczaj comiesi\u0119cznych.<\/p>\n<p>Nie wiemy jak d\u0142ugo trwa\u0142y jarmarki na terenie ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu, gdy\u017c kwestii tej nie precyzuj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a. W epoce nowo\u017cytnej kupcy mogli przebywa\u0107 w \u0141ukowie, Tuchowiczu czy Radzyniu przez okres 3-7 dni, a w obrocie towarowym uczestniczy\u0142o oko\u0142o 1500 os\u00f3b. W \u015bredniowieczu liczba ta by\u0142a z pewno\u015bci\u0105 ni\u017csza. Niezale\u017cnie od tego musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce jarmarki poza funkcj\u0105 stricte handlow\u0105, oddzia\u0142ywa\u0142y na polu kulturalnym czy integracyjnym, poszerzaj\u0105c horyzonty my\u015blowe, jak r\u00f3wnie\u017c prze\u0142amuj\u0105c bariery. Z tych te\u017c wzgl\u0119d\u00f3w odgrywa\u0142y bardzo istotn\u0105 rol\u0119 dla spo\u0142eczno\u015bci ziemi \u0142ukowskiej, nie tylko w kontek\u015bcie rozwoju gospodarczego<a href=\"#_ftn63\" name=\"_ftnref63\">[63]<\/a>.<\/p>\n<p>Informacje na temat funkcjonowania klucza kockiego w XV w. przekaza\u0142 Jan D\u0142ugosz w <em>Liber beneficiorum<\/em>. W mie\u015bcie swoje warsztaty posiadali trudni\u0105cy si\u0119 handlem sol\u0105 praso\u0142owie, ponadto: tkacze, krawcy, piekarze, szewcy, sukiennicy, rze\u017anicy, kowale i warzelnicy piwa<a href=\"#_ftn64\" name=\"_ftnref64\">[64]<\/a>. W m\u0142ynie nad Czarn\u0105 dokonywano przemia\u0142u zb\u00f3\u017c<a href=\"#_ftn65\" name=\"_ftnref65\">[65]<\/a>, co skutkowa\u0142o produkcj\u0105 nabywanej przez okoliczn\u0105 ludno\u015b\u0107 m\u0105ki i kaszy. Jak podkre\u015bli\u0142a Maria Starnawska J. D\u0142ugosz nie wyszczeg\u00f3lni\u0142 wszystkich kockich rzemie\u015blnik\u00f3w, pomijaj\u0105c cie\u015bli, a z kupc\u00f3w wymieniaj\u0105c jedynie praso\u0142\u00f3w<a href=\"#_ftn66\" name=\"_ftnref66\">[66]<\/a>. Stanowisko to jest s\u0142uszne, gdy\u017c kanonik krakowski przytoczy\u0142 zapewne tylko najwa\u017cniejsze specjalno\u015bci rzemie\u015blnicze w Kocku, nie za\u015b wszystkie, kt\u00f3re tam wyst\u0119powa\u0142y.<\/p>\n<p>\u0179r\u00f3d\u0142a nie pozwalaj\u0105 jednoznacznie rozstrzygn\u0105\u0107 czy podstaw\u0119 dochod\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w Kocka stanowi\u0142o rolnictwo czy produkcja rzemie\u015blnicza. Bardziej prawdopodobna wydaje si\u0119 pierwsza ewentualno\u015b\u0107, cho\u0107 wyszczeg\u00f3lnione przez J. D\u0142ugosza profesje pokazuj\u0105, \u017ce rzemios\u0142o ogrywa\u0142o raczej istotn\u0105 rol\u0119 w kontek\u015bcie zaj\u0119\u0107 ludno\u015bci. Z drugiej jednak strony warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na niewielkie rozmiary Kocka jako miasta. Mog\u0142a by\u0107 to bariera hamuj\u0105ca rozw\u00f3j rzemios\u0142a, pe\u0142ni\u0105cego w stosunku do rolnictwa rol\u0119 jedynie uzupe\u0142niaj\u0105c\u0105. Biskup\u00f3w p\u0142ockich reprezentowali na terenie w\u0142o\u015bci kockiej urz\u0119dnicy zwani rz\u0105dcami, sprawuj\u0105c g\u0142\u00f3wnie nadz\u00f3r natury ekonomicznej<a href=\"#_ftn67\" name=\"_ftnref67\">[67]<\/a>.<\/p>\n<p>Kilka s\u0142\u00f3w warto powiedzie\u0107 o gospodarce \u015bredniowiecznego Radzynia i Tuchowicza. W pierwszym z o\u015brodk\u00f3w mieszczanie uprawiali ziemi\u0119, p\u0142ac\u0105c czynsz w wysoko\u015bci \u00bc grzywny z \u0142ana gruntu. W mie\u015bcie znajdowa\u0142a si\u0119 karczma, gdzie kupowano alkohol z tytu\u0142u prawa propinacji, a czynsz kszta\u0142towa\u0142 si\u0119 na poziomie dw\u00f3ch groszy<a href=\"#_ftn68\" name=\"_ftnref68\">[68]<\/a>. Warto te\u017c wspomnie\u0107 o cechu rze\u017anik\u00f3w \u2013 monarcha jako w\u0142a\u015bciciel pobiera\u0142 \u00bd kamienia \u0142oju z ka\u017cdej jatki<a href=\"#_ftn69\" name=\"_ftnref69\">[69]<\/a>. W przypadku Tuchowicza odnajdujemy wzmianki o funkcjonowaniu karczmy, w mie\u015bcie znajdowa\u0142y si\u0119 tak\u017ce ogrody oraz zapewne grunty<a href=\"#_ftn70\" name=\"_ftnref70\">[70]<\/a>. Pozwala\u0142o to czerpa\u0107 dochody <br \/>z propinacji i produkcji rolnej.<\/p>\n<p><strong>Gospodarka wiejska w \u0141ukowskiem w XV w. <\/strong><\/p>\n<p>Na terenach wiejskich ziemi \u0142ukowskiej zdecydowanie przewa\u017ca\u0142o rolnictwo. Poszczeg\u00f3lne wsie otrzymywa\u0142y niemiecki model ustrojowy w postaci prawa magdeburskiego, kt\u00f3ry zast\u0119powa\u0142 polski wzorzec osadniczy. Zak\u0142adano je na tzw. surowym korzeniu, likwiduj\u0105c w ten spos\u00f3b pustki osadnicze, ewentualnie powstawa\u0142y one na terenie osiedli istniej\u0105cych ju\u017c wcze\u015bniej. Jako przyk\u0142ad mo\u017cna poda\u0107 cho\u0107by dwie osady, lokowane w 1424 r. w d\u0105browach Bedlne i <em>Panczow<\/em>, po\u0142o\u017cone w pobli\u017cu kr\u00f3lewskiej wsi Bia\u0142a. Ich w\u0142a\u015bciciele \u2013 bracia Andrzej i Miko\u0142aj czerpali dochody z uprawy ziemi<a href=\"#_ftn71\" name=\"_ftnref71\">[71]<\/a>. W za\u0142o\u017conym<br \/>w 1427 r. Strzy\u017cewie area\u0142em grunt\u00f3w dysponowa\u0142 so\u0142tys Jakub Sobol<a href=\"#_ftn72\" name=\"_ftnref72\">[72]<\/a>. Rozw\u00f3j rolnictwa w ziemi \u0142ukowskiej po\u015bwiadcza tak\u017ce dokonana w 1457 r. lokacja Trzebieszowa. W dokumencie znajdujemy wzmiank\u0119 o gruntach uprawnych, kt\u00f3re wykorzystywano na potrzeby rolne<a href=\"#_ftn73\" name=\"_ftnref73\">[73]<\/a>. Podobn\u0105 sytuacje zauwa\u017camy w Oszczepalinie<a href=\"#_ftn74\" name=\"_ftnref74\">[74]<\/a>, Woli Gr\u0119zowej, Zalesiu<a href=\"#_ftn75\" name=\"_ftnref75\">[75]<\/a>, jak r\u00f3wnie\u017c wsiach wchodz\u0105cych w sk\u0142ad parafii w Kocku. Dla przyk\u0142adu w Talczynie oraz G\u00f3rce tamtejsi kmiecie uprawiali 16 \u0142an\u00f3w gruntu, p\u0142ac\u0105c czynsz w wysoko\u015bci dw\u00f3ch wiardunk\u00f3w<a href=\"#_ftn76\" name=\"_ftnref76\">[76]<\/a>. Charakter typowo rolniczy posiada\u0142y miejscowo\u015bci nale\u017c\u0105ce do parafii tuchowickiej (m.in. Jeleniec, Sarn\u00f3w, Bystrzyca, Burzec, Tuchowicz, Radory\u017c Wielki). We wsiach tych wyst\u0119powa\u0142y gospodarstwa kmiecie o powierzchni 4-10 \u0142an\u00f3w<a href=\"#_ftn77\" name=\"_ftnref77\">[77]<\/a>. Na terenie \u0141ukowa i okolic rolnictwem zajmowali si\u0119 zar\u00f3wno ch\u0142opi, jak i uboga szlachta zagrodowa. Z analizy wystawionego 9 lipca 1418 r. skryptu biskupa krakowskiego Wojciecha Jastrz\u0119bca eryguj\u0105cego now\u0105 parafi\u0119 w Zbuczynie wynika<a href=\"#_ftn78\" name=\"_ftnref78\">[78]<\/a>, \u017ce ch\u0142opi dysponowali ma\u0142ymi gospodarstwami p\u00f3\u0142\u0142anowymi b\u0105d\u017a \u0142anowymi, za\u015b area\u0142 grunt\u00f3w uprawnych na dan\u0105 wie\u015b oscylowa\u0142 w przedziale 3-5 \u0142an\u00f3w<a href=\"#_ftn79\" name=\"_ftnref79\">[79]<\/a>.<\/p>\n<p>Poza rolnictwem wa\u017cn\u0105 ga\u0142\u0105\u017a gospodarki stanowi\u0142a hodowla zwierz\u0105t. W so\u0142ectwie Trzebiesz\u00f3w ludno\u015b\u0107 uiszcza\u0142a tzw. <em>porcalia<\/em>, tj. danin\u0119 z wieprza<a href=\"#_ftn80\" name=\"_ftnref80\">[80]<\/a>. Trzod\u0119 chlewn\u0105 hodowano we wsiach nale\u017c\u0105cych do parafii radzy\u0144skiej<a href=\"#_ftn81\" name=\"_ftnref81\">[81]<\/a>, za\u015b byd\u0142o w miejscowo\u015bciach b\u0119d\u0105cych w\u0142asno\u015bci\u0105 pleban\u00f3w ze Zbuczyna<a href=\"#_ftn82\" name=\"_ftnref82\">[82]<\/a>, Trzebieszowa<a href=\"#_ftn83\" name=\"_ftnref83\">[83]<\/a> i Radzynia<a href=\"#_ftn84\" name=\"_ftnref84\">[84]<\/a>. Prowadzenie tego rodzaju gospodarki wymaga\u0142o posiadania \u0142\u0105k i pastwisk<a href=\"#_ftn85\" name=\"_ftnref85\">[85]<\/a>. W \u017ar\u00f3d\u0142ach znajdujemy r\u00f3wnie\u017c informacje wskazuj\u0105ce na popularno\u015b\u0107 gospodarki rybno-stawowej<a href=\"#_ftn86\" name=\"_ftnref86\">[86]<\/a> oraz przetw\u00f3rstwa drobiu<a href=\"#_ftn87\" name=\"_ftnref87\">[87]<\/a>.<\/p>\n<p>Innym dynamicznie rozwijaj\u0105cym si\u0119 segmentem gospodarki na ziemi \u0142ukowskiej by\u0142o le\u015bnictwo \u2013 wyr\u0105b lasu<a href=\"#_ftn88\" name=\"_ftnref88\">[88]<\/a>, my\u015blistwo<a href=\"#_ftn89\" name=\"_ftnref89\">[89]<\/a>, bartnictwo, wytop rudy. Wyst\u0119powanie bartnik\u00f3w po\u015bwiadcza dokument wystawiony w maju 1446 r., przez podkomorzego lubskiego i \u0142ukowskiego Jana Kuropatw\u0119 z \u0141a\u0144cuchowa, w kt\u00f3rym wzmiankowany jest starosta bartny Miko\u0142aj Puchnio<a href=\"#_ftn90\" name=\"_ftnref90\">[90]<\/a>. Barcie znajdowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c <br \/>w lasach kockich, a ich dzier\u017cawcy \u2013 koccy mieszczanie p\u0142acili biskupom p\u0142ockim danin\u0119 miodow\u0105<a href=\"#_ftn91\" name=\"_ftnref91\">[91]<\/a>. Uiszczano j\u0105 tak\u017ce na terenie Trzebieszowa. Zgodnie z zapisk\u0105 z 1507 r. \u0142ukowscy bartnicy posiadali prawo do u\u017cytkowania las\u00f3w we wsi Rogale (12 kilometr\u00f3w od \u0141ukowa, parafia Trzebiesz\u00f3w)<a href=\"#_ftn92\" name=\"_ftnref92\">[92]<\/a>. Inna z informacji, pochodz\u0105ca z 1508 r. wskazuje na przynale\u017cno\u015b\u0107 do organizacji bartnej ludno\u015bci Strzy\u017cewa<a href=\"#_ftn93\" name=\"_ftnref93\">[93]<\/a>. \u015aredniowieczna organizacja bartna rz\u0105dzi\u0142a si\u0119 swoimi prawami, a w\u0142a\u015bciciel lasu czerpa\u0142 dochody z barci ze wzgl\u0119du na tzw. regale bartne. Wspomniana organizacja posiada\u0142a struktur\u0119 podobn\u0105 do cechu, a wszyscy nale\u017c\u0105cy do niej dzier\u017cawcy p\u0142acili kr\u00f3lowi, ksi\u0119ciu czy biskupowi danin\u0119 miodow\u0105 \u2013 tzw. <em>pokiew<\/em><a href=\"#_ftn94\" name=\"_ftnref94\">[94]<\/a>. W\u0142adza w bractwie nale\u017ca\u0142a do zbieraj\u0105cych si\u0119 corocznie rok\u00f3w walnych oraz s\u0105du bartnego. Pierwszy z organ\u00f3w decydowa\u0142 o najwa\u017cniejszych sprawach dla ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci, a wi\u0119c wysoko\u015bci podatk\u00f3w, wyborze urz\u0119dnik\u00f3w czy przysi\u0119dze nowych cz\u0142onk\u00f3w. Sk\u0142ad s\u0105du bartnego tworzyli: s\u0119dzia, pods\u0119dek oraz pisarz. Rozstrzygali oni spory pomi\u0119dzy bartnikami, a wyroki zapisywano w ksi\u0119gach s\u0105dowych<a href=\"#_ftn95\" name=\"_ftnref95\">[95]<\/a>. Organizacj\u0119 reprezentowa\u0142 na zewn\u0105trz do\u017cywotni starosta. Pobiera\u0142 on prowizj\u0119 od danin, czuwa\u0142 tak\u017ce nad losem wd\u00f3w i sierot z bractwa. Jego zast\u0119pc\u0105 by\u0142 podstaro\u015bci zajmuj\u0105cy si\u0119 pozywaniem przed s\u0105d i egzekucj\u0105 zaleg\u0142ych \u015bwiadcze\u0144<a href=\"#_ftn96\" name=\"_ftnref96\">[96]<\/a>. Wiosn\u0105 odczyniano, tj. porz\u0105dkowano barcie, jesieni\u0105 mia\u0142y miejsce natomiast zbiory, zwane <em>kleczb\u0105<\/em>. Terminy wiosenne obowi\u0105zywa\u0142y do 8 maja, za\u015b jesienne od 8 wrze\u015bnia do 28 pa\u017adziernika. Ka\u017cdy, kto przebywa\u0142 w lesie w terminie niedozwolonym odpowiada\u0142 przed s\u0105dem za kradzie\u017c b\u0105d\u017a uszkodzenie barci<a href=\"#_ftn97\" name=\"_ftnref97\">[97]<\/a>.<\/p>\n<p>Czy \u0142ukowskie bractwo bartne funkcjonowa\u0142o zgodnie z zaprezentowanym wzorcem? Nie ma podstaw s\u0105dzi\u0107, aby dzia\u0142alno\u015b\u0107 ta przebiega\u0142a w inny spos\u00f3b. Organizacja bartna charakteryzowa\u0142a si\u0119 bowiem zwartym charakterem na terenie ca\u0142ej Polski, dzia\u0142aj\u0105c w oparciu o poszczeg\u00f3lne starostwa i jednostki terytorialne w postaci puszcz, kniei oraz bor\u00f3w. Ziemia \u0142ukowska nie stanowi\u0142a w tym wzgl\u0119dzie wyj\u0105tku.<\/p>\n<p>W \u0141ukowskiem rozwija\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c rudnictwo, o czym informuje nas wzmianka z 1431 r., zanotowana w <em>Ksi\u0119gach Ziemskich Lubelskich<\/em>, wyszczeg\u00f3lniaj\u0105ca rudnika z Ulana Jakusza<a href=\"#_ftn98\" name=\"_ftnref98\">[98]<\/a>. By\u0107 mo\u017ce wspomniany Jakusz posiada\u0142 warsztat w pobliskim Krasewie, gdzie zdaniem Krzysztofa Czubaszka \u017celazo eksploatowano ju\u017c od dawna<a href=\"#_ftn99\" name=\"_ftnref99\">[99]<\/a>. Dok\u0142adne datowanie tego faktu nie jest jednak mo\u017cliwe ze wzgl\u0119du na brak \u017ar\u00f3de\u0142, cho\u0107 warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce ziemia \u0142ukowska jako teren podmok\u0142y, z du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 rzek i bagien mog\u0142a stanowi\u0107 naturalne \u015brodowisko powstawania z\u0142\u00f3\u017c rud darniowych<a href=\"#_ftn100\" name=\"_ftnref100\">[100]<\/a>.<\/p>\n<p>Rud\u0119 darniow\u0105 wydobywano metod\u0105 odkrywkow\u0105. Po zlokalizowaniu surowca w ziemi sk\u0142adowano go na pryzmach i poddawano oczyszczaniu z piasku, wilgoci b\u0105d\u017a siarki. Prowadzi\u0142o to do zwi\u0119kszenia zawarto\u015bci \u017celaza<a href=\"#_ftn101\" name=\"_ftnref101\">[101]<\/a>. Wytop rudy odbywa\u0142 si\u0119 natomiast w kamiennych piecach zwanych dymarkami<a href=\"#_ftn102\" name=\"_ftnref102\">[102]<\/a>, w temperaturze przekraczaj\u0105cej nawet 1100\u00b0C. Ca\u0142y proces trwa\u0142 oko\u0142o kilku godzin, a po zako\u0144czeniu tzw. p\u0142awienia usuwano odpady oraz wyjmowano z dymarki bry\u0142y \u017celaza<a href=\"#_ftn103\" name=\"_ftnref103\">[103]<\/a>. W XIII w. efektywno\u015b\u0107 pozyskiwania \u017celaza z rudy darniowej wzros\u0142a na skutek zastosowania nap\u0119du w postaci ko\u0142a wodnego. Tworzona w ten spos\u00f3b energia wprawia\u0142a w ruch miechy, wt\u0142aczaj\u0105c do pieca masy powietrza, co z kolei powodowa\u0142o szybsze spalanie<a href=\"#_ftn104\" name=\"_ftnref104\">[104]<\/a>. Tego rodzaju technik\u0119 stosowano zapewne i na terenie ziemi \u0142ukowskiej w XV w.<\/p>\n<p>Inne zarejestrowane w \u017ar\u00f3d\u0142ach ga\u0142\u0119zie gospodarki wyst\u0119puj\u0105ce w XV w. na terenach wiejskich w \u0141ukowskiem to odnotowane w parafiach Zbuczyn oraz Trzebiesz\u00f3w<a href=\"#_ftn105\" name=\"_ftnref105\">[105]<\/a> warzywnictwo i sadownictwo. Warto wspomnie\u0107 r\u00f3wnie\u017c o karczmach i m\u0142ynach, kt\u00f3rych funkcjonowanie po\u015bwiadczaj\u0105 praktycznie wszystkie dokumenty lokacyjne, nadaj\u0105ce poszczeg\u00f3lnym miejscowo\u015bciom prawo magdeburskie. By\u0142y one zatem cz\u0119\u015bci\u0105 uposa\u017cenia so\u0142tys\u00f3w z Bia\u0142ej<a href=\"#_ftn106\" name=\"_ftnref106\">[106]<\/a>, Ulana<a href=\"#_ftn107\" name=\"_ftnref107\">[107]<\/a> i Strzy\u017cewa<a href=\"#_ftn108\" name=\"_ftnref108\">[108]<\/a>. Analogiczna sytuacja zaistnia\u0142a r\u00f3wnie\u017c na terenie Trzebieszowa<a href=\"#_ftn109\" name=\"_ftnref109\">[109]<\/a>.<\/p>\n<p>Karczmy stanowi\u0142y istotn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 krajobrazu wsi oraz maj\u0105tku parafii, generuj\u0105c doch\u00f3d ze sprzeda\u017cy piwa<a href=\"#_ftn110\" name=\"_ftnref110\">[110]<\/a> i innych trunk\u00f3w. Jako przyk\u0142ad nale\u017cy poda\u0107 jednostk\u0119 w Zbuczynie, gdzie pleban Ros\u0142aw dysponowa\u0142 dwoma tego rodzaju obiektami<a href=\"#_ftn111\" name=\"_ftnref111\">[111]<\/a>. Profity z wyszynku sp\u0142ywa\u0142y te\u017c do proboszcz\u00f3w z Trzebieszowa<a href=\"#_ftn112\" name=\"_ftnref112\">[112]<\/a>, Radzynia<a href=\"#_ftn113\" name=\"_ftnref113\">[113]<\/a>, a tak\u017ce Pruszyna<a href=\"#_ftn114\" name=\"_ftnref114\">[114]<\/a>. M\u0142yny z kolei u\u017cytkowano zar\u00f3wno we wsiach kr\u00f3lewskich \u2013 Bedlne<a href=\"#_ftn115\" name=\"_ftnref115\">[115]<\/a>, Ulan<a href=\"#_ftn116\" name=\"_ftnref116\">[116]<\/a>, Strzy\u017cew<a href=\"#_ftn117\" name=\"_ftnref117\">[117]<\/a>, Trzebiesz\u00f3w<a href=\"#_ftn118\" name=\"_ftnref118\">[118]<\/a>, Oszczepalin<a href=\"#_ftn119\" name=\"_ftnref119\">[119]<\/a>, Wola Gr\u0119zowa i Zalesie<a href=\"#_ftn120\" name=\"_ftnref120\">[120]<\/a>, jak i parafiach \u2013 Zbuczyn<a href=\"#_ftn121\" name=\"_ftnref121\">[121]<\/a>, Trzebiesz\u00f3w<a href=\"#_ftn122\" name=\"_ftnref122\">[122]<\/a>, Radzy\u0144<a href=\"#_ftn123\" name=\"_ftnref123\">[123]<\/a>, Pruszyn<a href=\"#_ftn124\" name=\"_ftnref124\">[124]<\/a>.<\/p>\n<p>Jak oceni\u0107 gospodark\u0119 na obszarze ziemi \u0142ukowskiej w XV w. na tle przemian osadniczych b\u0105d\u017a handlowych dokonuj\u0105cych si\u0119 w tym czasie w Polsce? Wyci\u0105ganie szerszych wniosk\u00f3w jest zabiegiem bardzo trudnym ze wzgl\u0119du na fragmentaryczno\u015b\u0107 materia\u0142u \u017ar\u00f3d\u0142owego. Pewne prawid\u0142owo\u015bci \u2013 jak cho\u0107by wielko\u015b\u0107 gospodarstw ch\u0142opskich s\u0105 jednak mo\u017cliwe do uchwycenia. Na terenie parafii kockiej J. D\u0142ugosz wymieni\u0142 cztero\u0142amow\u0105 wie\u015b G\u00f3rka<a href=\"#_ftn125\" name=\"_ftnref125\">[125]<\/a>, kt\u00f3r\u0105 zamieszkiwa\u0142o zapewne 3-4 rodziny ch\u0142opskie, tj. oko\u0142o 20-25 os\u00f3b<a href=\"#_ftn126\" name=\"_ftnref126\">[126]<\/a>. Takich ma\u0142ych wsi by\u0142o w \u0141ukowskiem w XV w. znacznie wi\u0119cej (m.in. po\u0142o\u017cone w parafiach Tuchowicz, Zbuczyn czy Pruszyn). Zak\u0142adaj\u0105c du\u017ce rozdrobnienie gospodarstw ch\u0142opskich (p\u00f3\u0142\u0142anki, a nawet mniejsze dzia\u0142ki dla zagrodnik\u00f3w) i ci\u0105g\u0142y nap\u0142yw osadnik\u00f3w w \u0141ukowskie w XV w. jedna miejscowo\u015b\u0107 mog\u0142a sk\u0142ada\u0107 si\u0119 z 10-15 takich zagr\u00f3d. Odbiega to nieco od \u015bredniej og\u00f3lnopolskiej, wynosz\u0105cej 15-25 gospodarstw na wie\u015b<a href=\"#_ftn127\" name=\"_ftnref127\">[127]<\/a>. Jak natomiast kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 wydajno\u015b\u0107 z hektara? W XV w. w Polsce zbiory wynosi\u0142y 4-5 ziaren z jednego zasianego oraz 6-7 kwintali z hektara ziemi. Na terenie ziemi \u0142ukowskiej plony by\u0142y zapewne ni\u017csze, kszta\u0142tuj\u0105c si\u0119 na poziomie 3-4 kwintali z hektara, a wi\u0119c tyle, ile zbierano w XIII w. w regionach rozwini\u0119tych pod wzgl\u0119dem gospodarczym. Bior\u0105c pod uwag\u0119 skok jako\u015bciowy \u0141ukowskiego po unii w Krewie mo\u017cna zak\u0142ada\u0107 wzrost wydajno\u015bci, a tym samym i op\u0142acalno\u015bci produkcji rolnej w XV w., ale nie dysponujemy na ten temat \u017cadnymi pewnymi informacjami \u017ar\u00f3d\u0142owymi. Niezale\u017cnie od zasygnalizowanego tutaj przypuszczenia musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce przemiany gospodarcze post\u0119powa\u0142y na terenie ziemi \u0142ukowskiej znacznie wolniej, ni\u017c w regionach, kt\u00f3re nie notowa\u0142y zap\u00f3\u017anie\u0144 czy innych waha\u0144 w zakresie koniunktury gospodarczej.<\/p>\n<p>W kwestii kultur rolnych \u017ar\u00f3d\u0142a dotycz\u0105ce \u015bredniowiecznych dziej\u00f3w \u0141ukowszczyzny zarejestrowa\u0142y sporo aktywno\u015bci typowych dla innych terytori\u00f3w pa\u0144stwa polskiego (rolnictwo, hodowla zwierz\u0105t, gospodarka le\u015bna). W przekazach znalaz\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wzmianki na temat karczem i m\u0142yn\u00f3w. Nie znamy wprawdzie mocy przerobowych tych ostatnich, ale chyba nie by\u0142y one znacz\u0105co ni\u017csze od tzw. \u015bredniej krajowej (oko\u0142o \u00a0500-700 kilogram\u00f3w zmielonego ziarna w ci\u0105gu doby)<a href=\"#_ftn128\" name=\"_ftnref128\">[128]<\/a>.<\/p>\n<p>Abstrahuj\u0105c od przytoczonych wy\u017cej uwag o charakterze por\u00f3wnawczym musimy zdawa\u0107 sobie spraw\u0119 z faktu, \u017ce gospodarka w \u0141ukowskiem w XV w. mocno przy\u015bpieszy\u0142a w por\u00f3wnaniu z okresem wcze\u015bniejszym, obejmuj\u0105cym XII-XIV w. W miastach znacz\u0105co wzros\u0142a wymiana towarowa, dzi\u0119ki organizowanym targom i jarmarkom. Bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142y te\u017c karczmy, b\u0119d\u0105c nie tylko miejscem spotka\u0144, ale i pomna\u017caj\u0105c dochody w\u0142a\u015bcicieli. Na wsiach rozwija\u0142o si\u0119 rolnictwo (uprawa zb\u00f3\u017c, warzywnictwo, sadownictwo), hodowla zwierz\u0105t gospodarskich (byd\u0142o i trzoda chlewna) oraz drobiu. Z innych ga\u0142\u0119zi warto wspomnie\u0107 o rzemio\u015ble (m.in. praso\u0142owie, tkacze, szewcy, rze\u017anicy), my\u015blistwie, przemiale zb\u00f3\u017c w m\u0142ynach, rudnictwie czy bartnictwie. Zatem gospodarka na terenie ziemi \u0142ukowskiej w XV w. rozwija\u0142a si\u0119 wielotorowo, nie ograniczaj\u0105c si\u0119 tylko do jednej specjalno\u015bci, ale odznaczaj\u0105c si\u0119 stosunkowo du\u017c\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105.<\/p>\n<p><strong>Podsumowanie <\/strong><\/p>\n<p>Rozw\u00f3j gospodarczy ziemi \u0142ukowskiej zupe\u0142nie inaczej przebiega\u0142 w XII-XIV w. oraz XV stuleciu. W pierwszym z analizowanych okres\u00f3w \u0141ukowszczyzna by\u0142a regionem peryferyjnym, s\u0142abo zaludnionym, z przewag\u0105 puszcz i bagien, zagro\u017cona najazdami wrog\u00f3w zewn\u0119trznych. Dynamiczne przemiany post\u0119powa\u0142y jedynie na po\u0142udniu \u2013 tj. w nale\u017c\u0105cej do biskup\u00f3w p\u0142ockich w\u0142o\u015bci kockiej. Przekazy \u017ar\u00f3d\u0142owe upowa\u017cniaj\u0105 do stwierdzenia, \u017ce funkcjonowa\u0142y tam targ i karczma, co dynamizowa\u0142o wymian\u0119 i kontakty handlowe pomi\u0119dzy miejscow\u0105 ludno\u015bci\u0105, a nap\u0142ywowymi kupcami. W Kocku i okolicach ludno\u015b\u0107 zajmowa\u0142a si\u0119 rolnictwem, hodowl\u0105, rzemios\u0142em i \u0142owiectwem.<\/p>\n<p>Skok jako\u015bciowy w zakresie gospodarki sta\u0142 si\u0119 udzia\u0142em ziemi \u0142ukowskiej dopiero po zawartej w 1385 r. unii w Krewie. \u0141uk\u00f3w przesta\u0142 by\u0107 osad\u0105 pograniczn\u0105, co spowodowa\u0142o o\u017cywienie w zakresie osadnictwa, popraw\u0119 stanu dr\u00f3g i powstanie nowych okr\u0119g\u00f3w parafialnych. Warto tak\u017ce wspomnie\u0107 o lokacji wsi i miast na prawie magdeburskim, jak r\u00f3wnie\u017c przywilejach wystawianych przez duchowie\u0144stwo i panuj\u0105cych \u2013 zwolnienie z uiszczania dziesi\u0119ciny czy organizacja targ\u00f3w oraz jarmark\u00f3w.<\/p>\n<p>W XV w. ziemia \u0142ukowska sta\u0142a si\u0119 obszarem, na kt\u00f3rym upowszechni\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cnego typu kultury rolne (uprawa zb\u00f3\u017c, warzywnictwo, sadownictwo). Hodowano zwierz\u0119ta gospodarskie i dr\u00f3b. Aktywnie funkcjonowa\u0142o rzemios\u0142o\u00a0 (m.in. praso\u0142owie, tkacze, szewcy, rze\u017anicy), my\u015blistwo, rybo\u0142\u00f3wstwo, wyr\u0105b lasu i przemia\u0142 zb\u00f3\u017c. Z innych dzia\u0142\u00f3w gospodarki nale\u017cy wymieni\u0107 rudnictwo, jak r\u00f3wnie\u017c bartnictwo. Wymiana handlowa czy te\u017c kontakty spo\u0142eczne by\u0142y mo\u017cliwe dzi\u0119ki targom i jarmarkom. Podobn\u0105 rol\u0119, zw\u0142aszcza je\u015bli chodzi o aspekt spo\u0142eczny odgrywa\u0142y \u0142a\u017anie i karczmy. Czerpano z nich konkretne dochody od ludno\u015bci (czynsz, propinacja).<\/p>\n<p>Kilka s\u0142\u00f3w warto te\u017c powiedzie\u0107 na temat kategorii ludno\u015bci wiejskiej i miejskiej. \u0179r\u00f3d\u0142a zarejestrowa\u0142y m.in. kmieci, zagrodnik\u00f3w, karczmarzy, m\u0142ynarzy, rze\u017anik\u00f3w oraz inne specjalno\u015bci rzemie\u015blnicze. Ch\u0142opi p\u0142acili czynsz na rzecz w\u0142a\u015bciciela grunt\u00f3w<a href=\"#_ftn129\" name=\"_ftnref129\">[129]<\/a>, odrabiali te\u017c pa\u0144szczyzn\u0119, zar\u00f3wno w dobrach kr\u00f3lewskich, ko\u015bcielnych, jak i szlacheckich. Jej wymiar w XV w. nie by\u0142 jeszcze zbyt wysoki, kszta\u0142tuj\u0105c si\u0119 na poziomie oko\u0142o czterech dni w roku. Czynsz w r\u00f3\u017cnej wysoko\u015bci uiszczali tak\u017ce rzemie\u015blnicy<a href=\"#_ftn130\" name=\"_ftnref130\">[130]<\/a>.<\/p>\n<p>Zatem gospodarka ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu odznacza\u0142a si\u0119 \u0142atwo zauwa\u017caln\u0105 dychotomi\u0105 uwarunkowan\u0105 przede wszystkim czynnikami natury politycznej. W XII-XIV w. bowiem na tym pogranicznym terytorium handel czy osadnictwo rozwija\u0142y si\u0119 bardzo s\u0142abo i dopiero unia w Krewie \u2013 wydarzenie o charakterze stricte politycznym doprowadzi\u0142a do znacz\u0105cych zmian w tej kwestii. Potwierdza to tylko tez\u0119 o bardzo silnym zwi\u0105zku pomi\u0119dzy polityk\u0105 i gospodark\u0105. W ten utarty, znany od wielu pokole\u0144 schemat wr\u0119cz idealnie wpisuje si\u0119 \u015bredniowieczna ziemia \u0142ukowska.<\/p>\n<\/p>\n<p><strong>Przypisy:<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> A. Teterycz-Puzio, <em>Geneza wojew\u00f3dztwa sandomierskiego<\/em>, S\u0142upsk 2001, s. 27.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> B. Wetoszka, <em>W \u015bredniowieczu i nowo\u017cytno\u015bci<\/em>, w: <em>P\u00f3\u0142nocna Lubelszczyzna od pradziej\u00f3w po okres nowo\u017cytny<\/em>, red. E. Banasiewicz-Szyku\u0142a, Lublin 2003, s. 119.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> K. Wi\u0119ch, <em>Na pograniczu trzech dzielnic. Z dziej\u00f3w Ziemi \u0141ukowskiej i St\u0119\u017cyckiej<\/em>, Wola Okrzejska 2017, s. 10.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> S. Litak, L. M\u00fcllerowa, <em>Osadnictwo Ziemi \u0141ukowskiej w okresie przedrozbiorowym<\/em>, w: <em>Z przesz\u0142o\u015bci Ziemi \u0142ukowskiej. Materia\u0142y sesji naukowej po\u015bwi\u0119conej przesz\u0142o\u015bci miasta \u0141ukowa i Ziemi \u0141ukowskiej odbytej w dniu 28 wrze\u015bnia 1958 r. w Lublinie<\/em>, Lublin 1959, s. 43.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> Chodzi tutaj o granice pomi\u0119dzy ziemi\u0105 \u0142ukowsk\u0105, a Podlasiem. W XIII-XIV w. na Podlasiu krzy\u017cowa\u0142y si\u0119 wp\u0142ywy mazowieckie i litewskie. W 1340 r. region ten wszed\u0142 w sk\u0142ad Litwy, za\u015b w 1391 r. zaj\u0105\u0142 go ksi\u0105\u017c\u0119 mazowiecki Janusz. W 1440 r. teren ten nale\u017ca\u0142 do Mazowsza, za\u015b od 1446 r. do Litwy \u2013 por. J. Tyszkiewicz, <em>Podlasie: Kszta\u0142towanie si\u0119 nazwy i terytorium do ko\u0144ca XIX stulecia<\/em>, \u201ePrace Archiwalno-Konserwatorskie na terenie wojew\u00f3dztwa siedleckiego\u201d, 1982, 3, s. 10-11.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> Granica taka istnia\u0142a do 1349 r., tj. do momentu funkcjonowania Rusi Halicko-W\u0142odzimierskiej jako samodzielnego pa\u0144stwa. Po 1349 r. jej ziemie sta\u0142y si\u0119 obiektem rywalizacji Polski, Litwy oraz W\u0119gier.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> A. Teterycz-Puzio, <em>Geneza wojew\u00f3dztwa<\/em>\u2026, s. 68; S. Litak, L. M\u00fcllerowa, <em>Osadnictwo Ziemi \u0141ukowskiej<\/em>&#8230;, <br \/>s. 43, J. Rzewuski, <em>Dzieje parafii Trzebiesz\u00f3w i jej mieszka\u0144c\u00f3w w latach 1430 &#8211; 1860<\/em>, Warszawa 2006, s. 16.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> M. Gom\u00f3\u0142ka, <em>Dzieje ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu. Praca doktorska<\/em>, Siedlce 2022, s. 65-66, 471.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> T. W\u0105sowicz, <em>Wczesno\u015bredniowieczne przeprawy przez \u015brodkow\u0105 Wis\u0142\u0119<\/em>, \u201eKwartalnik Historii Kultury Materialnej\u201d, 1957, t. 5, z. 3-4, s. 452.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> M. Starnawska, <em>Dzieje Kocka w \u015bredniowieczu<\/em>, w: <em>Dzieje Kocka od czas\u00f3w najdawniejszych do najnowszych<\/em>, red. Dariusz Magier, Kock 2017, s. 17.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> <em>Castellaniae ecclesiae Plocensis. Telonea episcopi Plocensis. Villae capituli Plocensisis<\/em>, (dalej Castellaniae ecclesiae), w: <em>Monumenta Poloniae Historica<\/em> (dalej MPH), t. 5, wyd. W. K\u0119trzy\u0144ski, Lw\u00f3w 1888, s. 434; <br \/>A. Sochacka, <em>W\u0142asno\u015b\u0107 ziemska w wojew\u00f3dztwie lubelskim w \u015bredniowieczu<\/em>, Lublin 1987, s. 14.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> Zdaniem Anny Sochackiej donacja mia\u0142a miejsce w latach 1186-1194 \u2013 por. A. Sochacka, <em>W\u0142asno\u015b\u0107 ziemska<\/em>\u2026 ,s. 14.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a> <em>Kodeks Dyplomatyczny Ma\u0142opolski<\/em> (dalej KDM), wyd. F. Piekosi\u0144ski, t. 1, nr 51, Krak\u00f3w 1876, s. 63; <br \/>H. Mierzwi\u0144ski, <em>Problem osadnictwa mazowiecko- podlaskiego w pierwszych wiekach pa\u0144stwowo\u015bci polskiej na przyk\u0142adzie Kocka<\/em>, \u201eRocznik Mi\u0119dzyrzecki\u201d, 1976, 8, s. 14; Idem, <em>Dzieje Kocka do roku 1939<\/em>, Warszawa 1990, s. 23-24.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a> Ostatnim kasztelanem \u0142ukowskim wymienionym w XIII w. by\u0142 poleg\u0142y pod Bogucinem w 1273 r. Racibor &#8211; J. D\u0142ugosz, <em>Annnales seu<\/em> <em>cronicae incliti Regni Poloniae<\/em>, wyd. Z. Koz\u0142owska-Budkowa i in., lib. VII, Warszawa 1975, s. 182.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[15]<\/a> O. Halecki, <em>Powo\u0142anie ksi\u0119cia W\u0142adys\u0142awa Opolskiego na tron krakowski w r. 1273<\/em>, \u201eKwartalnik Historyczny\u201d, 1913, 27, s. 279; R. Or\u0142owski, J. R. Szaflik, <em>Dzieje miasta \u0141ukowa<\/em>, Lublin 1962, s. 14.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref16\" name=\"_ftn16\">[16]<\/a> Model organizacji osadnictwa, kt\u00f3ry wzi\u0105\u0142 swoj\u0105 nazw\u0119 od lokowanej w 1235 r. przez Henryka Brodatego \u015arody \u015al\u0105skiej.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref17\" name=\"_ftn17\">[17]<\/a> Lokacja mia\u0142a miejsce w 1403 roku &#8211; <em>Zbi\u00f3r dokument\u00f3w ma\u0142opolskich<\/em> (dalej ZDM), wyd. S. Kura\u015b, t. 6, nr 1657, Wroc\u0142aw \u2013 Warszawa \u2013 Krak\u00f3w \u2013 Gda\u0144sk 1974, s. 205-206.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref18\" name=\"_ftn18\">[18]<\/a> Lokacja w 1417 roku &#8211; ZDM, t. 6, nr 1813, s. 422-425.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref19\" name=\"_ftn19\">[19]<\/a> Lokacja w 1430 roku &#8211; ZDM, t. 7, nr 2053, s. 296-299.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref20\" name=\"_ftn20\">[20]<\/a> <em>Archiwum G\u0142\u00f3wne Akt Dawnych w Warszawie<\/em> (dalej AGAD), <em>Komisja Rz\u0105dowa Spraw Wewn\u0119trznych<\/em> (dalej KRSW), sygn. 3195d, k. 5-6; Lokacja w 1468 roku.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref21\" name=\"_ftn21\">[21]<\/a> Lokacja w 1424 roku &#8211;\u00a0 Lokacja w ZDM, t. 7, nr 1957, s. 141-144.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref22\" name=\"_ftn22\">[22]<\/a> Lokacja w 1424 roku &#8211; ZDM, t. 7, nr 1962, s. 152-153.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref23\" name=\"_ftn23\">[23]<\/a> Lokacja w 1427 roku &#8211; ZDM, t. 7, nr 2016, s. 236-237.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref24\" name=\"_ftn24\">[24]<\/a> KDM, t. 5, nr 270, wyd. elektroniczne, red. W. Bukowski, Krak\u00f3w 2014, www.kodeks.pau.krakow.pl\/, dost\u0119p 2024-7-18; Lokacja w 1457 roku.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref25\" name=\"_ftn25\">[25]<\/a> KDM, t. 5, nr 274; www.kodeks.pau.krakow.pl\/, dost\u0119p 2024-7-18; Lokacja w 1457 roku.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref26\" name=\"_ftn26\">[26]<\/a> Lokacja w 1457 roku &#8211; AGAD, <em>Metryka Koronna<\/em> (dalej MK), sygn. 119, k. 89-90.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref27\" name=\"_ftn27\">[27]<\/a> Lokacja w 1457 roku \u2013 AGAD, MK, sygn. 119, k. 89-90.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref28\" name=\"_ftn28\">[28]<\/a> E. Dybek, <em>Lokacje na prawie niemieckim in cruda radice w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci wojew\u00f3dztwa krakowskiego <br \/>w latach 1334-1434<\/em>, \u201eRoczniki Humanistyczne\u201d, 1993, 41, s. 6.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref29\" name=\"_ftn29\">[29]<\/a> E. Augustyn-Lendzion, <em>\u015aredniowieczne miasta Pomorza Zachodniego &#8211; kszta\u0142towanie si\u0119 autonomii mieszcza\u0144stwa<\/em>, \u201ePrzestrze\u0144 i Forma\u201d, 2010, 14, s. 322.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref30\" name=\"_ftn30\">[30]<\/a> Pierwsz\u0105 wzmiank\u0119 o cechach w \u0141ukowie znajdujemy w 1505 r. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce mog\u0142y one dzia\u0142a\u0107 ju\u017c w XV w. \u2013 S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny wojew\u00f3dztwa lubelskiego w \u015bredniowieczu<\/em>, w: <em>Dzieje Lubelszczyzny<\/em>, t. 3, red. T. Mencel, Lublin 1983, s. 145.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref31\" name=\"_ftn31\">[31]<\/a> Droga Cielem\u0119cka i Zawadzka w okolicach Pruszyna, trakt z \u0141ukowa do Domanina i D\u0119bowicy \u2013 ZDM, cz. II, nr 425, s. 128-129; ZDM, t. 3, nr 734, s. 189.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref32\" name=\"_ftn32\">[32]<\/a> Tzw. szlak kr\u00f3lewski z Krakowa do Wilna, droga \u0141uk\u00f3w \u2013 Lublin czy Lublin \u2013 Litwa \u2013 por. A. Olejarczuk, <em>Przemiany osadnicze a krajobraz naturalny w Ziemi \u0141ukowskiej w XV i w pierwszej po\u0142owie XVI wieku<\/em>, <br \/>w: <em>Ziemia i ludzie dawnej Polski<\/em>, red. A. Galas i J. Janczak, Wroc\u0142aw 1976, s. 138.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref33\" name=\"_ftn33\">[33]<\/a> KDM, t. 3, nr 730, s. 127-128.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref34\" name=\"_ftn34\">[34]<\/a> KDM, t. 5, nr 136; H. Seroka, <em>Przywileje kr\u00f3l\u00f3w Polski dla miasta \u0141ukowa z XV-XVIII wieku<\/em>, \u0141uk\u00f3w <br \/>\u2013 Lublin 2020, s. 21.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref35\" name=\"_ftn35\">[35]<\/a> <em>Castellaniae ecclesiae<\/em>\u2026, s. 434.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref36\" name=\"_ftn36\">[36]<\/a> M. Starnawska, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 35.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref37\" name=\"_ftn37\">[37]<\/a> por. K. Musianowicz, <em>Wczesno\u015bredniowieczny o\u015brodek osadniczy w Drohiczynie nad Bugiem w \u015bwietle wynik\u00f3w prac archeologicznych z lat 1954-1957<\/em>, \u201eActa Baltico-Slavica\u201d, 1964, 1, s. 82.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref38\" name=\"_ftn38\">[38]<\/a> M. Starnawska, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 35.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref39\" name=\"_ftn39\">[39]<\/a> J. Burszta, <em>Wie\u015b i karczma. Rola karczmy w \u017cyciu wsi pa\u0144szczy\u017anianej<\/em>, Warszawa 1950, s. 30\u201331; por. <br \/>A. Gawryszczak, <em>\u017bydzi jako wiejscy dzier\u017cawcy karczm w XIX wieku<\/em>, \u201eZeszyty Wiejskie\u201d, 2012, 17, s. 77; <br \/>S. Trawkowski, <em>Taberny p\u0142ockie na prze\u0142omie XI i XII wieku: w sprawie zakresu obrotu towarowo-pieni\u0119\u017cnego<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Historyczny\u201d, 1962, 53, z. 4, s. 731-744.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref40\" name=\"_ftn40\">[40]<\/a> KDM, t. 1, nr 51, s. 63-64;M. Starnawska, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 36-37; K. My\u015bli\u0144ski, <em>Najstarsza miejska historia Lubelszczyzny w \u015bwietle dokumentu Konrada Mazowieckiego z roku oko\u0142o 1239<\/em>, w: <em>Studia historyczne. Ksi\u0119ga jubileuszowa z okazji 70-letniej rocznicy urodzin prof. dr Stanis\u0142awa Arnolda<\/em>, Warszawa 1965,<br \/>s. 291 i n.; H. Mierzwi\u0144ski, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 23-24; idem, <em>Problem osadnictwa<\/em>\u2026, s. 14; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 105.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref41\" name=\"_ftn41\">[41]<\/a> Z innych powinno\u015bci warto wspomnie\u0107 o str\u00f3\u017cy, podymnym, powozie, konieczno\u015bci uczestniczenia ludno\u015bci w wyprawach wojennych i naprawie grod\u00f3w. Przywilej zawichojski znosi\u0142 te wszystkie obowi\u0105zki, nakazuj\u0105c jedynie udzia\u0142 w nag\u0142ych ekspedycjach, renowacj\u0119 grod\u00f3w w \u0141ukowie i Lublinie, a tak\u017ce prawo stacji dla ksi\u0105\u017c\u0119cych my\u015bliwych &#8211; KDM, t. 1, nr 51, s. 63; H. Mierzwi\u0144ski, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 23.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref42\" name=\"_ftn42\">[42]<\/a> M. Starnawska, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 38.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref43\" name=\"_ftn43\">[43]<\/a> W\u015br\u00f3d napastnik\u00f3w znajdowali si\u0119 Prusowie, Ja\u0107wingowie i by\u0107 mo\u017ce Litwini \u2013 por. G. Bia\u0142u\u0144ski, <em>Studia <br \/>z dziej\u00f3w plemion pruskich i ja\u0107wieskich<\/em>, Olsztyn 1999, s. 91-92.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref44\" name=\"_ftn44\">[44]<\/a> K. Wi\u0119ch, <em>Na pograniczu<\/em>\u2026, s. 17.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref45\" name=\"_ftn45\">[45]<\/a> ZDM, t. 6, nr 1657, s. 205.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref46\" name=\"_ftn46\">[46]<\/a> <em>Eximimus insuper, absolvimus et perpetuo liberamus advocatum , cives, oppidanios,\u00a0 etquosvis incolas opidi Lucow<\/em> &#8211; ZDM, t. 6, nr 1657, s. 205; K. Czubaszek, <em>\u017bydzi \u0141ukowa i okolic,<\/em> Warszawa 2008, s. 12.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref47\" name=\"_ftn47\">[47]<\/a> A. Jaroszewska, <em>Wizerunek \u015bredniowiecznego \u017byda<\/em>, \u201eEthics in Progress\u201d, 2014, 5, z. 2, s. 269-282; <br \/>H. Zaremska, <em>\u017bydzi w \u015bredniowiecznej Polsce. Gmina krakowska<\/em>, Warszawa 2011, s. 174.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref48\" name=\"_ftn48\">[48]<\/a> K. Czubaszek, <em>\u017bydzi \u0141ukowa<\/em>\u2026, s. 12-13, 31.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref49\" name=\"_ftn49\">[49]<\/a> ZDM, t. 7, nr 2039, s. 271-274.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref50\" name=\"_ftn50\">[50]<\/a> ZDM, t. 7, nr 2039, s. 272; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 145.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref51\" name=\"_ftn51\">[51]<\/a> KDM, t. 5, nr 136; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno \u2013 geograficzny<\/em>\u2026, s. 145.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref52\" name=\"_ftn52\">[52]<\/a> R. Or\u0142owski, J. R. Szaflik, <em>Dzieje miasta<\/em>\u2026, s. 22.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref53\" name=\"_ftn53\">[53]<\/a> ZDM, t. 6, nr 1813, s. 422-425.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref54\" name=\"_ftn54\">[54]<\/a> M. Starnawska, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 42; H. Mierzwi\u0144ski, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 30; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno \u2013 geograficzny<\/em>\u2026, s. 103; R. Szczygie\u0142, <em>Problemy miejsko\u015bci Kocka w \u015bredniowieczu. Lokacja na prawie niemieckim <\/em>w: <em>Studia z dziej\u00f3w Kocka, <\/em>red. idem, Lublin 2003, s. 42-43.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref55\" name=\"_ftn55\">[55]<\/a> ZDM, t. 6, nr 1813, s. 424.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref56\" name=\"_ftn56\">[56]<\/a> R. Szczygie\u0142, <em>Problemy miejsko\u015bci<\/em>\u2026, s. 40-41; M. Starnawska, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 40; L. Zygner, <em>Biskup Jakub z Kurdwanowa herbu Syrokomla (ok. 1350-1425)<\/em>, Toru\u0144 2020, s. 144.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref57\" name=\"_ftn57\">[57]<\/a> ZDM, t. 3, nr 660, s. 96-97; H. Mierzwi\u0144ski, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 31; M. Starnawska, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 42; <br \/>S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 103.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref58\" name=\"_ftn58\">[58]<\/a> E. Horoch, A. Koprukowniak, R. Szczygie\u0142, <em>Dzieje Parczewa 1401-2001<\/em>, Lublin-Parczew 2001, s. 24.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref59\" name=\"_ftn59\">[59]<\/a> ZDM, t. 7, nr 2053, s. 298; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 246.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref60\" name=\"_ftn60\">[60]<\/a> AGAD, KRSW, sygn.. 3917, k. 94v; J. Kowalik, <em>Ludno\u015b\u0107 Radzynia na przestrzeni wiek\u00f3w. Przyczynek do dziej\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci miasta<\/em>, \u201eRadzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\u201d, 2008, 6, s. 126.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref61\" name=\"_ftn61\">[61]<\/a> Jarmarki w \u0141ukowie zacz\u0119to organizowa\u0107 od 1534 r.; na mocy przywileju Zygmunta Starego wydanego <br \/>w Wilnie. Rozpoczyna\u0142y si\u0119 one w dzie\u0144 \u015bw. El\u017cbiety, tj. 19 listopada; AGAD, MK, sygn. 49, k. 212.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref62\" name=\"_ftn62\">[62]<\/a> Dla przyk\u0142adu ludno\u015b\u0107 Lublina mog\u0142a handlowa\u0107 w Zielone \u015awi\u0105tki, jak r\u00f3wnie\u017c we wspomnienie \u015bw. Judy <br \/>i Szymona (28 pa\u017adziernika) \u2013 por. M. Zakrzewska-Dubasowa, <em>Przyczynek do historii jarmark\u00f3w lubelskich<\/em>, \u201eAnnales UMCS\u201d, 1965, 20, z. 4, s. 72.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref63\" name=\"_ftn63\">[63]<\/a> por. J. Kurkowski, <em>Sie\u0107 jarmarczna wojew\u00f3dztwa lubelskiego w XVI w.<\/em>, \u201eKwartalnik Historii Kultury Materialnej\u201d, 1986, 34, z. 2, s. 227-247; J. Biega\u0144ska, E. Grzelak-Kostulska, M. Kosmela, K. Rogatka, <br \/>S. \u015aroda-Murawska, <em>Czy tylko blaszane zegarki? Znaczenie wsp\u00f3\u0142czesnych jarmark\u00f3w &#8211; \u00a0przyk\u0142ad Jarmarku Katarzy\u0144skiego w Toruniu<\/em>, \u201eZeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczeci\u0144skiego\u201d, 2015, 30, z. 2, s. 126; <br \/>Z. G\u00f3rczak, <em>Pocz\u0105tki oraz funkcjonowanie targ\u00f3w i jarmark\u00f3w w \u015bredniowiecznej Europie<\/em>, w: <em>Targi, jarmarki <br \/>i odpusty<\/em>, red. M. Brzostowicz, M. Przyby\u0142, J. Wrzesi\u0144ski, Pozna\u0144 \u2013 L\u0105d 2014, s. 26.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref64\" name=\"_ftn64\">[64]<\/a> J. D\u0142ugosz, <em>Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis<\/em> (dalej DLB), wyd. A. Prze\u017adziecki, t. 1, Krak\u00f3w 1863, s. 630; H. Mierzwi\u0144ski, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 31; M. Starnawska, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 43; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 103.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref65\" name=\"_ftn65\">[65]<\/a> DLB, t. 1-2, s. 630, 566; H. Mierzwi\u0144ski, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 31; M. Starnawska, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 43.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref66\" name=\"_ftn66\">[66]<\/a> M. Starnawska, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, 43.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref67\" name=\"_ftn67\">[67]<\/a> W \u017ar\u00f3d\u0142ach figuruj\u0105 dwaj tacy urz\u0119dnicy \u2013 Jan Kozubowski i Andrzej Potocki \u2013 por. S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 105; A. Sochacka, <em>Organizacja zarz\u0105du d\u00f3br ziemskich w wojew\u00f3dztwie lubelskim w \u015bredniowieczu<\/em>, \u201eRocznik Lubelski\u201d, 27-28, 1985-1986, s. 37.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref68\" name=\"_ftn68\">[68]<\/a> <em>Archiwum Archidiecezjalne w Lublinie<\/em> (dalej AAL), Wizytacje, REP 60A179 (1793 r.), k. 106-107.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref69\" name=\"_ftn69\">[69]<\/a> AGAD, KRSW, sygn.. 3917, k. 94v; J. Kowalik, <em>Dobra ziemskie<\/em> <em>Radzy\u0144. Historia maj\u0105tku od XVIII do XX wieku<\/em>, Lublin 2015, s. 20; S. Jarmu\u0142, <em>Szkice z dziej\u00f3w Radzynia Podlaskiego i by\u0142ego powiatu radzy\u0144skiego<\/em>, Radzy\u0144 Podlaski 1995, s. 17.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref70\" name=\"_ftn70\">[70]<\/a> DLB, t. 2, s. 558..<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref71\" name=\"_ftn71\">[71]<\/a> ZDM, t. 7, nr 1957, s. 142; A. Sochacka, <em>W\u0142asno\u015b\u0107 ziemska<\/em>\u2026, s. 55; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno<br \/>-geograficzny<\/em>\u2026, s. 28; K. Czubaszek, <em>Ulan. Dzieje parafii i wsi do niej nale\u017c\u0105cych<\/em>, Warszawa 2003, <br \/>s. 83.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref72\" name=\"_ftn72\">[72]<\/a> ZDM, t. 7, nr 2016, s. 236; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 228.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref73\" name=\"_ftn73\">[73]<\/a> KDM, t. 5, nr 270; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 244; S. Litak, <em>Formowanie sieci<\/em> <em>parafialnej w \u0141ukowskiem do ko\u0144ca XVI wieku. Studium geograficzno-historyczne<\/em>, \u201eRoczniki Humanistyczne\u201d, 1964, 13, z. 2, s. 34.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref74\" name=\"_ftn74\">[74]<\/a> KDM, t. 5, nr 274;S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 171.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref75\" name=\"_ftn75\">[75]<\/a> AGAD, MK, sygn. 119, k. 89-90; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 268, 283; A. Sochacka, <em>Drobna szlachta<\/em> <em>w wojew\u00f3dztwie lubelskim w \u015bredniowieczu<\/em>, \u201eRocznik Lubelski\u201d, 1983-1984, 25-26, s. 19; <br \/>K. Czubaszek, <em>Ulan. Dzieje<\/em>\u2026, s. 132.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref76\" name=\"_ftn76\">[76]<\/a> DLB, t. 1-2, s. 631, 566; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 80, 238.\u00a0<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref77\" name=\"_ftn77\">[77]<\/a> DLB, t. 2, s. 558-559.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref78\" name=\"_ftn78\">[78]<\/a> ZDM, cz. I, nr 328, s. 420-423.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref79\" name=\"_ftn79\">[79]<\/a> por. M. Starnawska, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 39.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref80\" name=\"_ftn80\">[80]<\/a> <em>Singulis annis pro stacione omnes kmethones unum porcum<\/em> &#8211; KDM, t. 5, nr 270.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref81\" name=\"_ftn81\">[81]<\/a> AAL, Wizytacje, REP 60A179 (1793 r.), k. 106-107.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref82\" name=\"_ftn82\">[82]<\/a> ZDM, t. 7, nr 1872, s. 14.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref83\" name=\"_ftn83\">[83]<\/a> ZDM, t. 7, nr 2047, s. 286.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref84\" name=\"_ftn84\">[84]<\/a> AAL, Wizytacje, REP 60A179 (1793 r.), k. 106-107.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref85\" name=\"_ftn85\">[85]<\/a> ZDM, t. 7, nr 1957, s. 142; KDM, t. 5, nr 270; AGAD, MK, sygn. 119, k. 89 &#8211; Bedlne i <em>Panczow<\/em>, so\u0142ectwo Trzebiesz\u00f3w, Wola Gr\u0119zowa i Zalesie.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref86\" name=\"_ftn86\">[86]<\/a> ZDM, t. 7, nr 1957, s. 142; ZDM, t. 7, nr 2016, s. 236; KDM, t. 5, nr 270; KDM, t. 5, nr 274; AAL, Wizytacje, REP 60A179 (1793 r.), k. 106-107; ZDM, t. 7, nr 1872, s. 13; ZDM, cz. II, nr 425, s. 129 &#8211; Bedlne i <em>Panczow<\/em>, so\u0142ectwa: Strzy\u017cew, Trzebiesz\u00f3w, Oszczepalin, parafie: Radzy\u0144, Zbuczyn, Pruszyn.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref87\" name=\"_ftn87\">[87]<\/a> KDM, t. 5, nr 270; DLB, t. 1, s. 631; DLB, t. 2, s. 566 \u2013 so\u0142ectwa: Trzebiesz\u00f3w, G\u00f3rka i Talczyn.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref88\" name=\"_ftn88\">[88]<\/a> ZDM, t. 7, nr 1957, s. 142; KDM, t. 5, nr 270; KDM, t. 5, nr 274; ZDM, t. 7, nr 1872, s. 13-14; ZDM, t. 7, nr 2047, s. 286; AAL, Wizytacje, REP 60A179 (1793 r.), k. 106-107 &#8211; Bedlne i <em>Panczow<\/em>, so\u0142ectwa: Trzebiesz\u00f3w, Oszczepalin, parafie: Zbuczyn, Trzebiesz\u00f3w, Radzy\u0144.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref89\" name=\"_ftn89\">[89]<\/a> KDM, t. 5, nr 274 &#8211; Oszczepalin.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref90\" name=\"_ftn90\">[90]<\/a> <em>Nicolaum Puchnyo capitaneum mellificiorum<\/em>; ZDM, t. 3, nr 734, s. 188; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno<br \/>-geograficzny<\/em>\u2026, s. 145.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref91\" name=\"_ftn91\">[91]<\/a> DLB, t. 1, s. 630; H. Mierzwi\u0144ski, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 31; M. Starnawska, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, <br \/>s. 43; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 103.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref92\" name=\"_ftn92\">[92]<\/a> KDM, t. 5, nr 270; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 199.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref93\" name=\"_ftn93\">[93]<\/a> S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 228.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref94\" name=\"_ftn94\">[94]<\/a> A. Kuci\u0144ski, <em>Bartnictwo a uprzywilejowanie ludno\u015bci w puszczach p\u00f3\u0142nocnego Mazowsza (XIII-XVIII wiek)<\/em>, \u201eStudia Podlaskie\u201d, 25, 2017, s. 67-69.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref95\" name=\"_ftn95\">[95]<\/a> J. Leciejewski, <em>S\u0105dy bartne w Polsce<\/em>, \u201ePasiecznik Wzorowy\u201d, 1918, 10-11, s. 154.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref96\" name=\"_ftn96\">[96]<\/a> A. Kuci\u0144ski, <em>Bartnictwo a uprzywilejowanie<\/em>\u2026, s. 72-73.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref97\" name=\"_ftn97\">[97]<\/a> T. Siudowska-Muzykowa, <em>Materia\u0142y do bartnictwa w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Europie ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem obszaru Polski<\/em>, Wroc\u0142aw 1960, s. 58-59.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref98\" name=\"_ftn98\">[98]<\/a> S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 249, <em>Archiwum Pa\u0144stwowe w Lublinie <\/em>(dalej AAL), <em>Ksi\u0119gi Ziemskie Lubelskie <\/em>(dalej KZL), sygn. 5, mikrofilm nr: 115318, k. 293-294.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref99\" name=\"_ftn99\">[99]<\/a> K. Czubaszek, <em>Ulan. Dzieje<\/em>\u2026, op. cit., s. 111, 179.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref100\" name=\"_ftn100\">[100]<\/a> Wed\u0142ug Stefana Wojciechowskiego w XVI w. poza Krasewem rud\u0119 w \u0141ukowskiem wydobywano w takich miejscowo\u015bciach jak Oszczepalin, Siedlce, Wi\u015bniew i \u017bytnia &#8211; S. Wojciechowski, <em>Uwagi o osadnictwie<\/em>, <br \/>w: <em>Z przesz\u0142o\u015bci<\/em>\u2026, s.111.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref101\" name=\"_ftn101\">[101]<\/a> G. Jawor, A. Rozwa\u0142ka, <em>Wytop i dystrybucja \u017celaza w XV-XVI w. w \u015bwietle najstarszej ksi\u0119gi s\u0105dowej miasta Kamionki w ziemi lubelskiej i \u017ar\u00f3de\u0142 archeologicznych<\/em>, \u201eArcheologia Polski \u015arodkowowschodniej\u201d, 2008, 10, <br \/>s. 165.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref102\" name=\"_ftn102\">[102]<\/a> Wysoko\u015b\u0107 dymarki wynosi\u0142a oko\u0142o 3-3,5 metra. Szeroko\u015b\u0107 w warstwie dolnej kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 na poziomie p\u00f3\u0142 metra, za\u015b w g\u00f3rnej \u00bc metra; J. Piaskowski, <em>Hutnictwo \u017celaza na ziemiach polskich. Epoka techniki dymarskiej produkcji \u017celaza<\/em>, w: <em>Hutnictwo na ziemiach polskich<\/em>, red. J. Czermi\u0144ski, Katowice 1992, s. 44.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref103\" name=\"_ftn103\">[103]<\/a> G. Jawor, A. Rozwa\u0142ka, <em>Wytop i dystrybucja<\/em>\u2026, s. 165-166.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref104\" name=\"_ftn104\">[104]<\/a> G. Jawor, A. Rozwa\u0142ka, <em>Wytop i dystrybucja<\/em>\u2026, s. 166; P. Konieczny, W. Weker, <em>Chodlikowskie \u017celazo <br \/>&#8211; pr\u00f3ba por\u00f3wnania procesu redukcji \u017celaza z rud darniowych r\u00f3\u017cnymi metodami<\/em>, w: <em>Archeologia do\u015bwiadczalna w Muzeum Nadwi\u015bla\u0144skim. Eksperymenty 2003-2006<\/em>, red. P. Lis, Kazimierz Dolny 2007, s. 46.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref105\" name=\"_ftn105\">[105]<\/a> ZDM, t. 7, nr 1872, s. 13; ZDM, t. 7, nr 2047, s. 286.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref106\" name=\"_ftn106\">[106]<\/a> ZDM, t. 7, nr 1957, s. 142; K. Czubaszek, <em>Ulan. Dzieje<\/em>\u2026, s. 83; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno<br \/>-geograficzny<\/em>\u2026, s. 28; so\u0142tys Andrzej.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref107\" name=\"_ftn107\">[107]<\/a> ZDM, t.7, nr 1962, s. 152; K. Czubaszek, <em>Ulan. Dzieje<\/em>\u2026, s. 178; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno<br \/>-geograficzny<\/em>\u2026, s. 249; Piotr z Lubaczowa.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref108\" name=\"_ftn108\">[108]<\/a> ZDM, t. 7, nr 2016, s. 236; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 228; Jakub Sobol.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref109\" name=\"_ftn109\">[109]<\/a> KDM, t. 5, nr 270; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 244; mieszczanin Stefan.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref110\" name=\"_ftn110\">[110]<\/a> Wed\u0142ug wzmianki z 1454 r., burmistrz i rajcy koccy wystosowali skarg\u0119 do archidiakona lubelskiego, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 niejaki Miko\u0142aj &#8211; wikary z Rudna nie zap\u0142aci\u0142 za piwo w karczmie. Wed\u0142ug innej zapiski pochodz\u0105cy r\u00f3wnie\u017c z Rudna wikary Jan nie ui\u015bci\u0142 zap\u0142aty za trunek Jakubowi Bamichowi &#8211; H. Mierzwi\u0144ski, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 42 &#8211; na podstawie &#8211; AAL, AKL, sygn. A2, k. 67, 69-70.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref111\" name=\"_ftn111\">[111]<\/a> ZDM, t. 7, nr 1872, s. 13; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 285; W. Charczuk, <em>Dzieje parafii<\/em> <em>Zbuczyn 1418-2018<\/em>,\u00a0 Zbuczyn 2018, s. 142.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref112\" name=\"_ftn112\">[112]<\/a> ZDM, t. 7, nr 2047, s. 286.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref113\" name=\"_ftn113\">[113]<\/a> AAL, Wizytacje, REP 60A179 (1793 r.), k. 106-107; S. Litak, <em>Formowanie sieci <\/em>\u2026, s. 134.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref114\" name=\"_ftn114\">[114]<\/a> ZDM, cz. II, nr 425, s. 129; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 191.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref115\" name=\"_ftn115\">[115]<\/a> ZDM, t. 7, nr 1957, s. 142.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref116\" name=\"_ftn116\">[116]<\/a> ZDM, t. 7, nr 1962, s. 152; K. Czubaszek, <em>Ulan. Dzieje<\/em>\u2026, s. 178; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno<br \/>-geograficzny<\/em>\u2026, s. 249.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref117\" name=\"_ftn117\">[117]<\/a> ZDM, t. 7, nr 2016, s. 236; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 228.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref118\" name=\"_ftn118\">[118]<\/a> KDM, t. 5, nr 270.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref119\" name=\"_ftn119\">[119]<\/a> KDM, t. 5, nr 274.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref120\" name=\"_ftn120\">[120]<\/a> AGAD, MK, sygn. 119, k. 89.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref121\" name=\"_ftn121\">[121]<\/a> ZDM, t. 7, nr 1872, s. 13; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 285; S. Litak, <em>Formowanie sieci <\/em>\u2026, s. 134.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref122\" name=\"_ftn122\">[122]<\/a> ZDM, t. 7, nr 2047, s. 286; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny<\/em>\u2026, s. 244; S. Litak, <em>Formowanie sieci <\/em>\u2026, s. 134.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref123\" name=\"_ftn123\">[123]<\/a> AAL, Wizytacje, REP 60A179 (1793 r.), k. 106-107; S. Litak, <em>Formowanie sieci <\/em>\u2026, s. 134; <br \/>S. Jarmu\u0142, <em>Szkice z dziej\u00f3w<\/em>\u2026, s. 17.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref124\" name=\"_ftn124\">[124]<\/a> ZDM, cz. II, nr 425, s. 129; S. Litak, <em>Formowanie sieci<\/em>\u2026, s. 70, 134; S. Kura\u015b, <em>S\u0142ownik historyczno<br \/>-geograficzny<\/em>\u2026, s. 191.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref125\" name=\"_ftn125\">[125]<\/a> DLB, t. 2, s. 566.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref126\" name=\"_ftn126\">[126]<\/a> Andrzej Olejarczuk przyj\u0105\u0142, \u017ce przeci\u0119tna rodzina liczy\u0142a w pocz\u0105tkach XV w. 6 os\u00f3b. Inne, wyst\u0119puj\u0105ce <br \/>w nauce przeliczniki wahaj\u0105 si\u0119 w granicach 5-9; A. Olejarczuk, <em>Przemiany osadnicze<\/em>\u2026, s. 140.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref127\" name=\"_ftn127\">[127]<\/a> A. Jezierski, C. Leszczy\u0144ska, <em>Historia gospodarcza Polski<\/em>, Warszawa 2003, s. 24.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref128\" name=\"_ftn128\">[128]<\/a> Ibidem, s. 25, 28.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref129\" name=\"_ftn129\">[129]<\/a> W przypadku kmieci by\u0142a to kwota 24-28 groszy z \u0142ana, p\u0142acona na dzie\u0144 \u015bw. Marcina, tj. 10 listopada. Zagrodnicy natomiast p\u0142acili od 6 do 20 groszy z \u0142ana; por. P. Guzowski, <em>Warunki gospodarowania ch\u0142op\u00f3w w Ma\u0142opolsce i na Rusi Czerwonej w pierwszej po\u0142owie XV w. w \u015bwietle dokument\u00f3w lokacyjnych<\/em>, \u201eRoczniki Dziej\u00f3w Spo\u0142ecznych i Gospodarczych\u201d, 2006, 66, s. 13; G. Jawor, <em>Ludno\u015b\u0107 ch\u0142opska i spo\u0142eczno\u015bci wiejskie <br \/>w wojew\u00f3dztwie lubelskim w p\u00f3\u017anym \u015bredniowieczu<\/em>, Lublin 1991, s. 24-25.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref130\" name=\"_ftn130\">[130]<\/a> Dla przyk\u0142adu mieszczanie koccy posiadali 54 \u0142any ziemi p\u0142ac\u0105c z ka\u017cdego czynsz wynosz\u0105cy 11 groszy. Jego \u0142\u0105czny wymiar wynosi\u0142 zatem 594 grosze &#8211; DLB, t. 1, s. 630; H. Mierzwi\u0144ski, <em>Dzieje Kocka<\/em>\u2026, s. 30.<\/p>\n<hr \/>\n\n\n<p><strong>Bibliografia cytowa\u0144:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Augustyn-Lendzion E., <em>\u015aredniowieczne miasta Pomorza Zachodniego &#8211; kszta\u0142towanie si\u0119 autonomii mieszcza\u0144stwa<\/em>, \u201ePrzestrze\u0144 i Forma\u201d, 2010, 14, s. 321-328.<br>Bia\u0142u\u0144ski G., <em>Studia z dziej\u00f3w plemion pruskich i ja\u0107wieskich<\/em>, Olsztyn 1999.<br>Biega\u0144ska J., Grzelak-Kostulska E., Kosmela M., Rogatka K., \u015aroda-Murawska S., <em>Czy tylko blaszane zegarki? Znaczenie wsp\u00f3\u0142czesnych jarmark\u00f3w &#8211; przyk\u0142ad Jarmarku Katarzy\u0144skiego w Toruniu<\/em>, \u201eZeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczeci\u0144skiego\u201d, 2015, 30, z. 2, s. 125-141.<br>Burszta J., <em>Wie\u015b i karczma. Rola karczmy w \u017cyciu wsi pa\u0144szczy\u017anianej<\/em>, Warszawa 1950.<br>Charczuk W., <em>Dzieje parafii Zbuczyn 1418-2018<\/em>, Zbuczyn 2018.<br>Czubaszek K., <em>Ulan. Dzieje parafii i wsi do niej nale\u017c\u0105cych<\/em>, Warszawa 2003.<br>Czubaszek K., <em>\u017bydzi \u0141ukowa i okolic<\/em>, Warszawa 2008.<br>Dybek E., <em>Lokacje na prawie niemieckim in cruda radice w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci wojew\u00f3dztwa krakowskiego w latach 1334-1434<\/em>, \u201eRoczniki Humanistyczne\u201d, 1993, 41, s. 5-82.<br>Gawryszczak A., <em>\u017bydzi jako wiejscy dzier\u017cawcy karczm w XIX wieku<\/em>, \u201eZeszyty Wiejskie\u201d, 2012, 17, s. 77-92.<br>Gom\u00f3\u0142ka M., Dzieje ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu. Praca doktorska, Siedlce 2022.<br>G\u00f3rczak Z., <em>Pocz\u0105tki oraz funkcjonowanie targ\u00f3w i jarmark\u00f3w w \u015bredniowiecznej Europie<\/em>, [w:] <em>Targi, jarmarki i odpusty<\/em>, red. M. Brzostowicz, M. Przyby\u0142, J. Wrzesi\u0144ski, Pozna\u0144 \u2013 L\u0105d 2014 , s. 12-43.<br>Guzowski P., <em>Warunki gospodarowania ch\u0142op\u00f3w w Ma\u0142opolsce i na Rusi Czerwonej<br>w pierwszej po\u0142owie XV w. w \u015bwietle dokument\u00f3w lokacyjnych<\/em>, \u201eRoczniki Dziej\u00f3w Spo\u0142ecznych i Gospodarczych\u201d, 2006, 66, s. 7-24.<br>Halecki O., <em>Powo\u0142anie ksi\u0119cia W\u0142adys\u0142awa Opolskiego na tron krakowski w r. 1273<\/em>, \u201eKwartalnik Historyczny\u201d, 1913, 27, s. 213-315.<br>Horoch E., Koprukowniak A., Szczygie\u0142 R., <em>Dzieje Parczewa 1401-2001<\/em>, Lublin-Parczew 2001.<br>Jarmu\u0142 S., <em>Szkice z dziej\u00f3w Radzynia Podlaskiego i by\u0142ego powiatu radzy\u0144skiego<\/em>, Radzy\u0144 Podlaski 1995.<br>Jaroszewska A., <em>Wizerunek \u015bredniowiecznego \u017byda<\/em>, \u201eEthics in Progress\u201d, 2014, 5, z. 2,<br>s. 269-282.<br>Jawor G., <em>Ludno\u015b\u0107 ch\u0142opska i spo\u0142eczno\u015bci wiejskie w wojew\u00f3dztwie lubelskim w p\u00f3\u017anym \u015bredniowieczu<\/em>, Lublin 1991.<br>Jawor G., Rozwa\u0142ka A., <em>Wytop i dystrybucja \u017celaza w XV-XVI w. w \u015bwietle najstarszej ksi\u0119gi s\u0105dowej miasta Kamionki w ziemi lubelskiej i \u017ar\u00f3de\u0142 archeologicznych<\/em>, \u201eArcheologia Polski \u015arodkowowschodniej\u201d, 2008, 10, s. 163-172.<br>Jezierski A., Leszczy\u0144ska C., <em>Historia gospodarcza Polski<\/em>, Warszawa 2003.<br>Konieczny P., Weker W., <em>Chodlikowskie \u017celazo &#8211; pr\u00f3ba por\u00f3wnania procesu redukcji \u017celaza<br>z rud darniowych r\u00f3\u017cnymi metodami<\/em>, [w:] <em>Archeologia do\u015bwiadczalna w Muzeum Nadwi\u015bla\u0144skim. Eksperymenty 2003-2006,<\/em> red. P. Lis, Kazimierz Dolny 2007, s. 46-54.<br>Kowalik J., <em>Dobra ziemskie Radzy\u0144. Historia maj\u0105tku od XVIII do XX wieku<\/em>, Lublin 2015.<br>Kowalik J., <em>Ludno\u015b\u0107 Radzynia na przestrzeni wiek\u00f3w. Przyczynek do dziej\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci miasta<\/em>, \u201eRadzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\u201d, 2008, 6, s. 126-139.<br>Kuci\u0144ski A., <em>Bartnictwo a uprzywilejowanie ludno\u015bci w puszczach p\u00f3\u0142nocnego Mazowsza (XIII-XVIII wiek)<\/em>, \u201eStudia Podlaskie\u201d, 25, 2017, s. 65-80.<br>Kura\u015b S., <em>S\u0142ownik historyczno-geograficzny wojew\u00f3dztwa lubelskiego w \u015bredniowieczu<\/em>,<br>[w:] <em>Dzieje Lubelszczyzny<\/em>, t. 3, red. T. Mencel, Lublin 1983.<br>Kurkowski J., <em>Sie\u0107 jarmarczna wojew\u00f3dztwa lubelskiego w XVI w.<\/em>, \u201eKwartalnik Historii Kultury Materialnej\u201d, 1986, 34, z. 2, s. 227-247<br>Leciejewski J., <em>S\u0105dy bartne w Polsce<\/em>, \u201ePasiecznik Wzorowy\u201d, 1918, 10-11, s. 153-162.<br>Litak S., <em>Formowanie sieci parafialnej w \u0141ukowskiem do ko\u0144ca XVI wieku. Studium geograficzno-historyczne<\/em>, \u201eRoczniki Humanistyczne\u201d, 1964, 13, z. 2, s. 5-136.<br>Litak S., M\u00fcllerowa L., <em>Osadnictwo Ziemi \u0141ukowskiej w okresie przedrozbiorowym<\/em>, [w:] <em>Z przesz\u0142o\u015bci Ziemi \u0142ukowskiej. Materia\u0142y sesji naukowej po\u015bwi\u0119conej przesz\u0142o\u015bci miasta \u0141ukowa i Ziemi \u0141ukowskiej odbytej w dniu 28 wrze\u015bnia 1958 r. w Lublinie,<\/em> Lublin 1959, s. 43-52.<br>Mierzwi\u0144ski H., <em>Dzieje Kocka do roku 1939<\/em>, Warszawa 1990.<br>Mierzwi\u0144ski H., <em>Problem osadnictwa mazowiecko- podlaskiego w pierwszych wiekach pa\u0144stwowo\u015bci polskiej na przyk\u0142adzie Kocka<\/em>, \u201eRocznik Mi\u0119dzyrzecki\u201d, 1976, 8, s. 5-19.<br>Musianowicz K., <em>Wczesno\u015bredniowieczny o\u015brodek osadniczy w Drohiczynie nad Bugiem w \u015bwietle wynik\u00f3w prac archeologicznych z lat 1954-1957<\/em>, \u201eActa Baltico-Slavica\u201d, 1964, 1, s. 77-87.<br>My\u015bli\u0144ski K., <em>Najstarsza miejska historia Lubelszczyzny w \u015bwietle dokumentu Konrada Mazowieckiego z roku oko\u0142o 1239<\/em>, [w:] <em>Studia historyczne. Ksi\u0119ga jubileuszowa z okazji 70-letniej rocznicy urodzin prof. dr Stanis\u0142awa Arnolda<\/em>, Warszawa 1965, s. 288-300.<br>Olejarczuk A., <em>Przemiany osadnicze a krajobraz naturalny w Ziemi \u0141ukowskiej w XV<br>i w pierwszej po\u0142owie XVI wieku<\/em>, [w:] <em>Ziemia i ludzie dawnej Polski<\/em>, red. A. Galas i J. Janczak, Wroc\u0142aw 1976, s. 129-151.<br>Or\u0142owski R., Szaflik J. R., <em>Dzieje miasta \u0141ukowa<\/em>, Lublin 1962.<br>Piaskowski J., <em>Hutnictwo \u017celaza na ziemiach polskich. Epoka techniki dymarskiej produkcji \u017celaza<\/em>, [w:] <em>Hutnictwo na ziemiach polskich<\/em>, red. J. Czermi\u0144ski, Katowice 1992, s. 24-55.<br>Rzewuski J., <em>Dzieje parafii Trzebiesz\u00f3w i jej mieszka\u0144c\u00f3w w latach 1430-1860<\/em>, Warszawa 2006.<br>Seroka H., <em>Przywileje kr\u00f3l\u00f3w Polski dla miasta \u0141ukowa z XV-XVIII wieku<\/em>, \u0141uk\u00f3w \u2013 Lublin 2020.<br>Siudowska-Muzykowa T., <em>Materia\u0142y do bartnictwa w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Europie ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem obszaru Polski<\/em>, Wroc\u0142aw 1960.<br>Sochacka A., <em>Drobna szlachta w wojew\u00f3dztwie lubelskim w \u015bredniowieczu<\/em>, \u201eRocznik Lubelski\u201d, 1983-1984, 25-26, s. 7-30.<br>Sochacka A., <em>Organizacja zarz\u0105du d\u00f3br ziemskich w wojew\u00f3dztwie lubelskim w \u015bredniowieczu<\/em>, \u201eRocznik Lubelski\u201d, 27-28, 1985-1986, s. 31-50.<br>Sochacka A., <em>W\u0142asno\u015b\u0107 ziemska w wojew\u00f3dztwie lubelskim w \u015bredniowieczu<\/em>, Lublin 1987.<br>Starnawska M., <em>Dzieje Kocka w \u015bredniowieczu, w: Dzieje Kocka od czas\u00f3w najdawniejszych do najnowszych<\/em>, red. Dariusz Magier, Kock 2017, s. 15-45.<br>Szczygie\u0142 R., <em>Problemy miejsko\u015bci Kocka w \u015bredniowieczu. Lokacja na prawie niemieckim<\/em>, [w:] <em>Studia z dziej\u00f3w Kocka<\/em>, red. R. Szczygie\u0142, Lublin 2003, s. 33-47.<br>Teterycz-Puzio A., <em>Geneza wojew\u00f3dztwa sandomierskiego<\/em>, S\u0142upsk 2001.<br>Trawkowski S., <em>Taberny p\u0142ockie na prze\u0142omie XI i XII wieku: w sprawie zakresu obrotu towarowo-pieni\u0119\u017cnego<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Historyczny\u201d, 1962, 53, z. 4, s. 731-744.<br>Tyszkiewicz J., <em>Podlasie: Kszta\u0142towanie si\u0119 nazwy i terytorium do ko\u0144ca XIX stulecia<\/em>, \u201ePrace Archiwalno-Konserwatorskie na terenie wojew\u00f3dztwa siedleckiego\u201d, 1982, 3, s. 3-21.<br>W\u0105sowicz T., <em>Wczesno\u015bredniowieczne przeprawy przez \u015brodkow\u0105 Wis\u0142\u0119<\/em>, \u201eKwartalnik Historii Kultury Materialnej\u201d, 1957, t. 5, z. 3-4, s. 433-453, 705-706.<br>Wetoszka B., <em>W \u015bredniowieczu i nowo\u017cytno\u015bci<\/em>, [w:] <em>P\u00f3\u0142nocna Lubelszczyzna od pradziej\u00f3w po okres nowo\u017cytny<\/em>, red. E. Banasiewicz-Szyku\u0142a, Lublin 2003, s. 119-134.<br>Wi\u0119ch K., <em>Na pograniczu trzech dzielnic. Z dziej\u00f3w Ziemi \u0141ukowskiej i St\u0119\u017cyckiej<\/em>, Wola Okrzejska 2017.<br>Zakrzewska-Dubasowa M., <em>Przyczynek do historii jarmark\u00f3w lubelskich<\/em>, \u201eAnnales UMCS\u201d, 1965, 20, z. 4, s. 59-74.<br>Zaremska H., <em>\u017bydzi w \u015bredniowiecznej Polsce. Gmina krakowska<\/em>, Warszawa 2011.<br>Zygner L., <em>Biskup Jakub z Kurdwanowa herbu Syrokomla (ok. 1350-1425)<\/em>, Toru\u0144 2020.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Marcin Gom\u00f3\u0142ka (ORCID: 0000-0002-7900-7461) tom 22 (2024) Data publikacji wersji cyfrowej: 23.08.2024 DOI: https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.22.2024.6 wersja drukowana Summary The economy of the \u0141uk\u00f3w land in the Middle Ages in the light of sources This article discusses issues related to the economy of the \u0141uk\u00f3w land in the Middle Ages in the light of source materials. Particular [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-3992","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Gospodarka ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu w \u015bwietle \u017ar\u00f3de\u0142 - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3992\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Gospodarka ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu w \u015bwietle \u017ar\u00f3de\u0142 - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Marcin Gom\u00f3\u0142ka (ORCID: 0000-0002-7900-7461) tom 22 (2024) Data publikacji wersji cyfrowej: 23.08.2024 DOI: https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.22.2024.6 wersja drukowana Summary The economy of the \u0141uk\u00f3w land in the Middle Ages in the light of sources This article discusses issues related to the economy of the \u0141uk\u00f3w land in the Middle Ages in the light of source materials. Particular [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3992\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-10-04T10:58:50+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"57 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3992\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3992\",\"name\":\"Gospodarka ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu w \u015bwietle \u017ar\u00f3de\u0142 - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2024-08-16T07:15:34+00:00\",\"dateModified\":\"2024-10-04T10:58:50+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3992#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3992\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3992#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Gospodarka ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu w \u015bwietle \u017ar\u00f3de\u0142\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"name\":\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\",\"name\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"width\":1393,\"height\":727,\"caption\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Gospodarka ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu w \u015bwietle \u017ar\u00f3de\u0142 - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3992","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Gospodarka ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu w \u015bwietle \u017ar\u00f3de\u0142 - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","og_description":"Marcin Gom\u00f3\u0142ka (ORCID: 0000-0002-7900-7461) tom 22 (2024) Data publikacji wersji cyfrowej: 23.08.2024 DOI: https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.22.2024.6 wersja drukowana Summary The economy of the \u0141uk\u00f3w land in the Middle Ages in the light of sources This article discusses issues related to the economy of the \u0141uk\u00f3w land in the Middle Ages in the light of source materials. Particular [&hellip;]","og_url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3992","og_site_name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz","article_modified_time":"2024-10-04T10:58:50+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"57 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3992","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3992","name":"Gospodarka ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu w \u015bwietle \u017ar\u00f3de\u0142 - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website"},"datePublished":"2024-08-16T07:15:34+00:00","dateModified":"2024-10-04T10:58:50+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3992#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3992"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3992#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Gospodarka ziemi \u0142ukowskiej w \u015bredniowieczu w \u015bwietle \u017ar\u00f3de\u0142"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization","name":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","contentUrl":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","width":1393,"height":727,"caption":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego"},"image":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3992","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3992"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3992\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4120,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3992\/revisions\/4120"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3992"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}