{"id":3896,"date":"2024-06-28T08:24:08","date_gmt":"2024-06-28T08:24:08","guid":{"rendered":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896"},"modified":"2024-10-04T12:59:39","modified_gmt":"2024-10-04T10:59:39","slug":"wykorzystanie-wizerunku-bogini-wenus-felix-w-autoprezentacji-kobiet-z-dynastii-sewerow","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896","title":{"rendered":"Wykorzystanie wizerunku bogini Wenus Felix w autoprezentacji kobiet z dynastii Sewer\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-group\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:100%\">\n<div class=\"wp-block-group\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<div class=\"wp-block-group\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<ul>\n<li><span style=\"color: #800000;\"><b>Anita Smyk (Uniwersytet w Siedlcach)<\/b><\/span><\/li>\n<li>tom 22 (2024)<\/li>\n<li>Data publikacji wersji cyfrowej: 28.06.2024<\/li>\n<li>DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.22.2024.4\">https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.22.2024.4<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Wykorzystanie_wizerunku_bogini_Wenus_Felix_w_autoprezentacji_kobiet_z_dynastii_Sewerow.pdf\">wersja drukowana<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n<p>Summary<\/p>\n<p><em><strong>The use of the image of the goddess Venus Felix in the self-presentation of women of the Severan dynasty<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em>The following considerations concern the coins of of women from the Severan dynasty, on the reverse of which the goddess Venus Felix is depicted. The analysis of the issue in terms of iconography and ideology aims to determine the role of this Roman goddess in the self-presentation of women of the Severan dynasty.<\/em><\/p>\n<p>Key Words: Roman Empire, Roman Coinage, Severan Dynasty, Venus <em>Felix<\/em><\/p>\n<hr \/>\n<p>Streszczenie<\/p>\n<p><em>Poni\u017csze rozwa\u017cania dotycz\u0105 monet kobiet z dynastii Sewer\u00f3w, na rewersie kt\u00f3rych przedstawiona zosta\u0142a bogini Wenus Felix. Analiza emisji pod k\u0105tem ikonograficznym i ideologicznym ma na celu okre\u015blenie roli tej rzymskiej bogini w autoprezentacji kobiet dynastii Sewer\u00f3w.<\/em><\/p>\n<p>S\u0142owa kluczowe: Cesarstwo Rzymskie, mennictwo rzymskie, Dynastia Sewer\u00f3w, Wenus <em>Felix<\/em><\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Wprowadzenie<\/strong><\/p>\n<p>W dzia\u0142aniach politycznych Septymiusza Sewera (193-211, <em>L. Septimius Severus<\/em>) na pierwszy plan wysuwa si\u0119 d\u0105\u017cenie do legitymizacji w\u0142adzy cesarskiej zar\u00f3wno jego, jak i syn\u00f3w Karakalli (211-217, <em>M. Aurelius Antoninus Caracalla<\/em>) i Gety (211, <em>P. Septimius Geta<\/em>). Przejawami dzia\u0142a\u0144 ideologicznych, kt\u00f3re z nich wynika\u0142y by\u0142o uhonorowanie \u017cony Julii Domny (<em>Iulia Domna<\/em>) rozbudowan\u0105 tytulatur\u0105 cesarsk\u0105, i promowanie <em>domus divina<\/em><a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a>.<\/p>\n<p>Idea ta by\u0142a kontynuowana w czasie rz\u0105d\u00f3w kolejnych przedstawicieli dynastii, Heliogabala (218-222, <em>M. Aurelius Antoninus<\/em> <em>Elagabalus<\/em>) i Sewera Aleksandra (222-235, <em>M. Aurelius Severus Alexander<\/em>). Poniewa\u017c legitymizacja ich w\u0142adzy opiera\u0142a si\u0119 na pokrewie\u0144stwie z pierwszymi Sewerami wy\u0142\u0105cznie w linii \u017ce\u0144skiej (obaj byli ciotecznymi wnukami Julii Domny), to sytuacja ta spowodowa\u0142a bezprecedensow\u0105 obecno\u015b\u0107 kobiet pochodz\u0105cych z Syrii, tzw. \u201esyryjskich cesarzowych\u201d<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\"><sup>[2]<\/sup><\/a> w \u017cyciu publicznym, co mo\u017cna zaobserwowa\u0107 przede wszystkim w mennictwie tego okresu<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a>.<\/p>\n<p>Poni\u017csze rozwa\u017cania dotycz\u0105 emisji kobiet z dynastii Sewer\u00f3w, dedykowanych Wenus z przydomkiem <em>Felix<\/em>. Na podstawie analizy ikonograficznej i ideologicznej monet podj\u0119ta zosta\u0142a pr\u00f3ba okre\u015blenia roli tej bogini w autoprezentacji <em>domus Severiana<\/em>.<\/p>\n<p><strong>Kult Wenus w Rzymie w okresie schy\u0142ku republiki<\/strong><\/p>\n<p>Przemiany w mentalno\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa rzymskiego pod koniec II wieku przed Chr. mo\u017cna zaobserwowa\u0107 przede wszystkim na poziomie religijnym. Jednym z ich przejaw\u00f3w by\u0142a subtelna zmiana we wzajemnych \u201erelacjach\u201d wybitnych jednostek z bogami, kt\u00f3ra przybiera\u0142a form\u0119 ich niemal osobistego kontaktu<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>. Wszelka pomy\u015blno\u015b\u0107 mia\u0142a by\u0107 skutkiem szczeg\u00f3lnej boskiej opieki, nie powinno wi\u0119c budzi\u0107 zdziwienia, \u017ce wp\u0142ywowe rody chcia\u0142y podkre\u015bli\u0107 sw\u00f3j presti\u017c poprzez mitycznych przodk\u00f3w, w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b powi\u0105zanych z bogami. Wydaje si\u0119, \u017ce w tym kontek\u015bcie nale\u017cy rozpatrywa\u0107 odwo\u0142anie si\u0119 <em>gens<\/em> Julia do Wenus, kt\u00f3rego potwierdzeniem s\u0105 emisje denar\u00f3w datowane na 129 r.<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a> oraz 103 r. przed Chr. [Fig. 1]<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>, na rewersach kt\u00f3rych przedstawiono bogini\u0119 powo\u017c\u0105c\u0105 rydwanem, w towarzystwie kupidyna.<\/p>\n<div id=\"attachment_3899\" style=\"width: 660px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3899\" class=\"wp-image-3899 \" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/1.jpg\" alt=\"\" width=\"650\" height=\"341\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/1.jpg 309w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/1-300x157.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 650px) 100vw, 650px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-3899\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 1. RRC 320\/1. Denar, Rzym. Aw.: CAESAR, Rew.: L\u00b7IVLI\u00b7L\u00b7F [BM inv. 2002,0102.1540] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>W przypadku <em>gens<\/em> Julia, kult Wenus pozwala\u0142 wywie\u015b\u0107 rodow\u00f3d nie tylko od samej bogini, lecz tak\u017ce od jej syna, legendarnego bohatera wojny troja\u0144skiej, Eneasza<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a>. Znacz\u0105cym w tym kontek\u015bcie jest fragment przemowy Juliusza Cezara (<em>G. Iulius Caesar<\/em>) wyg\u0142oszonej w 69 r. przed Chr., na pogrzebie jego ciotki Julii, wdowy po Mariuszu (<em>G. Marius<\/em>)<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a>, w kt\u00f3rym przysz\u0142y dyktator odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 bezpo\u015brednio do pokrewie\u0144stwa z bogini\u0105 Wenus:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;\"><em>Amitae meae Iuliae maternum genus ab regibus ortum, paternum cum diis inmortalibus coniunctum est. Nam ab Anco Marcio sunt Marcii Reges, quo nomine fuit mater; a Venere Iulii, cuius gentis familia est nostra. Est ergo in genere et sanctitas regum, qui plurimum inter homines pollent, et caerimonia deorum, quorum ipsi in potestate sunt reges.<\/em><a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a><\/p>\n<p>Z drugiej strony bezprecedensowy rozw\u00f3j kultu Wenus w schy\u0142kowym okresie republiki by\u0142 skutkiem nowej, hellenistycznej koncepcji zwyci\u0119stwa, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 bogini by\u0142a gwarantk\u0105 sukcesu w dzia\u0142aniach wojennych<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a>. Sulla (<em>L. Cornelius Sulla<\/em>) propagowa\u0142 kult Wenus <em>Felix<\/em><a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a>, Pompejusz (<em>Gn. <\/em><em>Pompeius Magnus<\/em>) oddawa\u0142 cze\u015b\u0107 bogini Wenus <em>Victrix<\/em><a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a>. W tym czasie w ikonografii Wenus pojawia si\u0119 atrybucja militarna. Na rewersach monet wybijane s\u0105 tropea<a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a> oraz elementy uzbrojenia: w\u0142\u00f3cznia, kirys i tarcza [Fig. 2]<a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3902\" style=\"width: 670px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3902\" class=\"wp-image-3902 \" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/2.jpg\" alt=\"\" width=\"660\" height=\"344\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/2.jpg 311w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/2-300x156.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 660px) 100vw, 660px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-3902\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 2. RRC 430\/1. Denar, Rzym. Aw.: S\u00b7C, Rew.: P\u00b7CRASSVS\u00b7M\u00b7F [BM inv. 1901,0407.498] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>Po bitwie pod Farsalos<a href=\"#_ftn15\" name=\"_ftnref15\">[15]<\/a>, Juliusz Cezar dedykowa\u0142 \u015bwi\u0105tyni\u0119 Wenus <em>Genetrix<\/em><a href=\"#_ftn16\" name=\"_ftnref16\">[16]<\/a>, kt\u00f3rej mia\u0142 zawdzi\u0119cza\u0107 zwyci\u0119stwo w wojnie domowej. Echa ideologicznego wykorzystania Wenus w celach politycznych przez Cezara mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 w mennictwie. Na rewersach monet przedstawiano Eneasza trzymaj\u0105cego <em>palladium<\/em> i symbolicznie wynosz\u0105cego z p\u0142on\u0105cej Troi ojca Anchizesa (<em>Anchises<\/em>) [Fig. 3]<a href=\"#_ftn17\" name=\"_ftnref17\">[17]<\/a>, nawi\u0105zuj\u0105c w ten spos\u00f3b do aspektu rodzicielskiego bogini (<em>Genetrix<\/em>). R\u00f3wnocze\u015bnie Cezar podkre\u015bla\u0142 militarn\u0105 sfer\u0119 Wenus (<em>Victrix<\/em>), umieszczaj\u0105c na rewersach tropejony i siedz\u0105cych pod nimi je\u0144c\u00f3w [Fig. 4]<a href=\"#_ftn18\" name=\"_ftnref18\">[18]<\/a>. Formalnym potwierdzeniem \u201esojuszu\u201d z bogini\u0105 by\u0142y emisje, na awersie kt\u00f3rych zamiast Wenus umieszczono popiersie Cezara, za\u015b rewers przedstawia\u0142 Wenus wspart\u0105 na sceptrze, trzymaj\u0105c\u0105 w wyci\u0105gni\u0119tej r\u0119ce pos\u0105\u017cek Wiktorii [Fig. 5]<a href=\"#_ftn19\" name=\"_ftnref19\">[19]<\/a> (r\u00f3wnie\u017c w wariancie z tarcz\u0105<a href=\"#_ftn20\" name=\"_ftnref20\">[20]<\/a> oraz tarcz\u0105 opart\u0105 na globie<a href=\"#_ftn21\" name=\"_ftnref21\">[21]<\/a>).<\/p>\n<div id=\"attachment_3903\" style=\"width: 647px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/3.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3903\" class=\"wp-image-3903\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/3.jpg\" alt=\"\" width=\"637\" height=\"332\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/3.jpg 311w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/3-300x156.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 637px) 100vw, 637px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-3903\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 3. RRC nr 458\/1. Denar, Afryka. Rew.: CAESAR [BM inv. R.8922] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>\u00a0<\/p>\n<div id=\"attachment_3904\" style=\"width: 649px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/4.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3904\" class=\"wp-image-3904\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/4.jpg\" alt=\"\" width=\"639\" height=\"333\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/4.jpg 311w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/4-300x156.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 639px) 100vw, 639px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-3904\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 4. RRC nr 468\/2. Denar, Hiszpania. Rew.: CAESAR [BM inv. 1843,0116.646] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>\u00a0<\/p>\n<div id=\"attachment_3905\" style=\"width: 634px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/5.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3905\" class=\"wp-image-3905\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/5.jpg\" alt=\"\" width=\"624\" height=\"297\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/5.jpg 311w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/5-300x143.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 624px) 100vw, 624px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-3905\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 5. RRC nr 480\/4. Denar, Rzym. Aw.: CAESAR\u00b7IM P M, Rew.: L\u00b7AEMILIVS BVCA [BM inv. 2002,0102.4687] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>Naturalnym by\u0142o, \u017ce przej\u0119cie w\u0142adzy przez dynasti\u0119 julijsko-klaudyjsk\u0105 przynios\u0142o wzrost znaczenia kultu Wenus, kt\u00f3ra od tego czasu uosabia\u0142a g\u0142\u00f3wne cechy rzymskiej religii, kt\u00f3rymi by\u0142y <em>felicitas<\/em> i <em>victoria<\/em><a href=\"#_ftn22\" name=\"_ftnref22\">[22]<\/a>.<\/p>\n<p>Oktawian (27 r. przed Chr.-14, <em>G. Julius Caesar Augustus Octavius<\/em>) kontynuowa\u0142 rozw\u00f3j publicznego kultu Wenus. Jeszcze w okresie walk o w\u0142adz\u0119 wybi\u0142 monety, kt\u00f3rych przes\u0142aniem by\u0142o podtrzymanie legendarnej genealogii Cezara, a co za tym idzie ukazywa\u0142o \u015bcis\u0142e zwi\u0105zki Oktawiana z Wenus [Fig. 6]<a href=\"#_ftn23\" name=\"_ftnref23\">[23]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3909\" style=\"width: 580px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3909\" class=\"wp-image-3909\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/6-300x150.jpg\" alt=\"\" width=\"570\" height=\"285\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/6-300x150.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/6.jpg 311w\" sizes=\"auto, (max-width: 570px) 100vw, 570px\" \/><p id=\"caption-attachment-3909\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 6. RIC I(2) Augustus, nr 251. Denar, Italia. Rew.: CAESAR DIVI F [BM inv. R.6161] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce w jego interpretacji podkre\u015blono \u201epokojowe\u201d aspekty bogini, a nie jej patronat nad zwyci\u0119sk\u0105 wojn\u0105<a href=\"#_ftn24\" name=\"_ftnref24\">[24]<\/a>. W koncepcji Oktawiana Wenus wraz z Marsem tworzy\u0142a par\u0119 bog\u00f3w, \u0142\u0105cz\u0105c ideologicznie w ramach tego samego kultu zar\u00f3wno pochodzenie troja\u0144skie Rzymian, za po\u015brednictwem Eneasza, jak i legendarne za\u0142o\u017cenie miasta przez Romulusa, jako syna Marsa<a href=\"#_ftn25\" name=\"_ftnref25\">[25]<\/a>. W tym kontek\u015bcie nale\u017cy t\u0142umaczy\u0107 umieszczenie pos\u0105g\u00f3w Eneasza i Romulusa w zbudowanej w 2 r. przed Chr. na <em>Forum Romanum<\/em> \u015bwi\u0105tyni Marsa M\u015bciciela (<em>Mars Ultor<\/em>)<a href=\"#_ftn26\" name=\"_ftnref26\">[26]<\/a>. Zestawienie Wenus z Marsem, nadawa\u0142o tej parze bog\u00f3w nowe znaczenie, w kt\u00f3rym mieli sta\u0107 si\u0119 oni w symboliczny spos\u00f3b \u201epatronami\u201d dynastii cesarskiej. Po\u0142\u0105czenie dw\u00f3ch aspekt\u00f3w Wenus zauwa\u017cy\u0107 mo\u017cna tak\u017ce we wczesnych emisjach Oktawiana w doborze atrybucji bogini, identycznej jak w emisjach Cezara z 44 r. przed Chr. [Fig. 5]. Na rewersach przedstawiano he\u0142m i tarcz\u0119, nawi\u0105zuj\u0105c tym samym do Wenus <em>Victrix<\/em>, lecz bogini trzyma\u0142a w r\u0119ku symbolizuj\u0105cy w\u0142adz\u0119 sceptr, a nie wojskow\u0105 w\u0142\u00f3czni\u0119, co podkre\u015bla\u0142o jej pozycj\u0119, jako protoplastki rodu, kt\u00f3remu przeznaczone jest panowanie (<em>Genetrix<\/em>) [Fig. 7]<a href=\"#_ftn27\" name=\"_ftnref27\">[27]<\/a>. W emisjach Tytusa (79-81, <em>T. Caesar Vespasianus<\/em>) powt\u00f3rzono atrybucj\u0119 Wenus, jednak w wariancie, w kt\u00f3rym bogini trzyma\u0142a w\u0142\u00f3czni\u0119<a href=\"#_ftn28\" name=\"_ftnref28\">[28]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3908\" style=\"width: 578px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3908\" class=\"wp-image-3908\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/7-300x151.jpg\" alt=\"\" width=\"568\" height=\"286\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/7-300x151.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/7.jpg 311w\" sizes=\"auto, (max-width: 568px) 100vw, 568px\" \/><p id=\"caption-attachment-3908\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 7. RIC I(2) Augustus, nr 250a. Denar, Italia. Rew.: CAESAR DIVI F [BM inv. R.6154] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>Nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce do koncepcji Oktawiana dotycz\u0105cej pary Mars \u2013 Wenus powr\u00f3cono dopiero w okresie Antonin\u00f3w<a href=\"#_ftn29\" name=\"_ftnref29\">[29]<\/a>. Emisje Trajana (98-117, <em>M. Ulpius Nerva Traianus<\/em>), w typie monet republika\u0144skich [Fig. 3], ukazuj\u0105 na awersie popiersie Wenus, a na rewersie Eneasza nios\u0105cego Anchizesa i trzymaj\u0105cego <em>palladium<\/em><a href=\"#_ftn30\" name=\"_ftnref30\">[30]<\/a>. Rozwini\u0119ciem tej koncepcji by\u0142o wzniesienie przez Hadriana (117-138, <em>C. Traianus Hadrianus Augustus<\/em>) w 135 r. \u015bwi\u0105tyni po\u015bwi\u0119conej bogini Wenus i personifikacji <em>Roma Aeterna<\/em><a href=\"#_ftn31\" name=\"_ftnref31\">[31]<\/a>. Poprzez t\u0105 dedykacj\u0119 Hadrian niejako po\u0142\u0105czy\u0142 dwa mity za\u0142o\u017cycielskie miasta, kt\u00f3rych centralnymi bohaterami byli Eneasz i Romulus<a href=\"#_ftn32\" name=\"_ftnref32\">[32]<\/a>. Idea ta znalaz\u0142a r\u00f3wnie\u017c swoje odbicie w mennictwie. Na rewersach monet Hadriana pokazywano Wenus, kt\u00f3ra w prawej wyci\u0105gni\u0119tej r\u0119ce trzyma\u0142a pos\u0105\u017cek Wiktorii, za\u015b lew\u0105 r\u0119k\u0119 opiera\u0142a na tarczy osadzonej na he\u0142mie i kirysie. Bezpo\u015brednim nawi\u0105zaniem do koncepcji pierwszego Augusta by\u0142a dekoracja tarczy, kt\u00f3ra przedstawia\u0142a Eneasza nios\u0105cego Anchizesa i prowadz\u0105cego za r\u0119k\u0119 ma\u0142ego Julusa<a href=\"#_ftn33\" name=\"_ftnref33\">[33]<\/a>. Trwa\u0142o\u015b\u0107 koncepcji Oktawiana potwierdza r\u00f3wnie\u017c emisja Faustyny M\u0142odszej (<em>Faustina Minor<\/em>) ukazuj\u0105ca na rewersie stoj\u0105c\u0105 par\u0119 bog\u00f3w Wenus i Marsa [Fig. 8]<a href=\"#_ftn34\" name=\"_ftnref34\">[34]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3911\" style=\"width: 592px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3911\" class=\"wp-image-3911\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/8-300x149.jpg\" alt=\"\" width=\"582\" height=\"289\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/8-300x149.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/8.jpg 317w\" sizes=\"auto, (max-width: 582px) 100vw, 582px\" \/><p id=\"caption-attachment-3911\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 8. RIC III\/3 Faustina II, nr 1680. As, Rzym. Aw.: FAVSTINA AVGVSTA, Rew.: VENERI VICTRICI S C [Berlin, M\u00fcnzkabinett der Staatlichen Museen, 18204221, Photographs by Dirk Sonnenwald, source: https:\/\/ikmk.smb.museum\/object?id=18204221].<\/p><\/div>\n<p><strong>Wenus <em>Felix<\/em><\/strong><\/p>\n<p>O skojarzeniu bogini Wenus z epitetem <em>Felix<\/em> po raz pierwszy mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 w odniesieniu do dzia\u0142a\u0144 polityczno-religijnych Lucjusza Korneliusza Sulli. Po pokonaniu, 1 listopada 82 r. przed Chr., zwolennik\u00f3w popular\u00f3w w bitwie w pobli\u017cu Bramy Kolli\u0144skiej (<em>Porta Collina<\/em>), Sulla przyby\u0142 do Rzymu, gdzie nadano mu tytu\u0142 dyktatora i oficjalny przydomek (<em>cognomen<\/em>) <em>Felix<\/em><a href=\"#_ftn35\" name=\"_ftnref35\">[35]<\/a>. Na podstawie przekaz\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce \u201enieoficjalnie\u201d Sulla u\u017cywa\u0142 go ju\u017c wcze\u015bniej. Wspomina o tym m.in. Wellejusz Paterkulus:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;\">De quo iuvene quid existimaverit Sulla, in promptu est; occiso enim demum eo Felicis nomen adsumpsit, quod quidem usurpasset iustissime, si eundem et vincendi et vivendi finem habuisset<a href=\"#_ftn36\" name=\"_ftnref36\">[36]<\/a><\/p>\n<p>Appian z Aleksandrii przekaza\u0142 informacj\u0119 o dedykacji umieszczonej pod konnym pomnikiem Sulii, wystawionym przed m\u00f3wnic\u0105 w Rzymie, w kt\u00f3rej wymieniono opr\u00f3cz imion dyktatora, jego nowe <em>cognomen<\/em>:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;\">\u03b5\u1f36\u03bd\u03b1\u03b9 \u03b5\u1f30\u03ba\u03cc\u03bd\u03b1 \u03c4\u03b5 \u03b1\u1f50\u03c4\u03bf\u1fe6 \u1f10\u03c0\u03af\u03c7\u03c1\u03c5\u03c3\u03bf\u03bd \u1f10\u03c0\u1f76 \u1f35\u03c0\u03c0\u03bf\u03c5 \u03c0\u03c1\u1f78 \u03c4\u1ff6\u03bd \u1f10\u03bc\u03b2\u03cc\u03bb\u03c9\u03bd \u1f00\u03bd\u03ad\u03b8\u03b5\u03c3\u03b1\u03bd \u03ba\u03b1\u1f76 \u1f51\u03c0\u03ad\u03b3\u03c1\u03b1\u03c8\u03b1\u03bd \u2018\u039a\u03bf\u03c1\u03bd\u03b7\u03bb\u03af\u03bf\u03c5 \u03a3\u03cd\u03bb\u03bb\u03b1 \u1f21\u03b3\u03b5\u03bc\u03cc\u03bd\u03bf\u03c2 \u0395\u1f50\u03c4\u03c5\u03c7\u03bf\u1fe6\u03c2\u2019 <a href=\"#_ftn37\" name=\"_ftnref37\">[37]<\/a><\/p>\n<p>Ten fakt znalaz\u0142 r\u00f3wnie\u017c swoje odbicie w mennictwie. W 80 r. przed Chr., podczas wsp\u00f3lnego konsulatu Sulli i Mettelusa (<em>Q. Caecilius Metellus Pius<\/em>) wybito monety, przedstawiaj\u0105ce na rewersie przypuszczalnie w\u0142a\u015bnie pos\u0105g dyktatora, kt\u00f3remu towarzyszy\u0142a legenda L\u00b7SVLLA FELIX\u00b7DIC [Fig. 9]<a href=\"#_ftn38\" name=\"_ftnref38\">[38]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3915\" style=\"width: 598px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3915\" class=\"wp-image-3915\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/9-300x149.jpg\" alt=\"\" width=\"588\" height=\"292\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/9-300x149.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/9.jpg 317w\" sizes=\"auto, (max-width: 588px) 100vw, 588px\" \/><p id=\"caption-attachment-3915\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 9. RRC nr 381\/1a. Aureus, Rzym. Aw.: A\u00b7MANLI\u00b7A\u00b7F\u00b7Q, Rew.: L\u00b7SVLL\u00b7FELI\u00b7DIC [BM inv. 1848,0819.77] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>Przekaz Plutarcha z Cheronei wi\u0105\u017ce bezpo\u015brednio przydomek <em>Felix<\/em> z bogini\u0105 Wenus.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;\">\u1f24\u03b4\u03b7 \u03b4\u1f72 \u03c3\u03c5\u03bd\u1fc3\u03c1\u03b7\u03bc\u03ad\u03bd\u03c9\u03bd \u1f01\u03c0\u03ac\u03bd\u03c4\u03c9\u03bd, \u1f00\u03c0\u03bf\u03bb\u03bf\u03b3\u03b9\u03c3\u03bc\u1f78\u03bd \u1f10\u03bd \u1f10\u03ba\u03ba\u03bb\u03b7\u03c3\u03af\u1fb3 \u03c4\u1ff6\u03bd \u03c0\u03c1\u03ac\u03be\u03b5\u03c9\u03bd \u03c0\u03bf\u03b9\u03bf\u03cd\u03bc\u03b5\u03bd\u03bf\u03c2 \u03bf\u1f50\u03ba \u1f10\u03bb\u03ac\u03c3\u03c3\u03bf\u03bd\u03b9 \u03c3\u03c0\u03bf\u03c5\u03b4\u1fc7 \u03c4\u1f70\u03c2 \u03b5\u1f50\u03c4\u03c5\u03c7\u03af\u03b1\u03c2 \u1f22 \u03c4\u1f70\u03c2 \u1f00\u03bd\u03b4\u03c1\u03b1\u03b3\u03b1\u03b8\u03af\u03b1\u03c2 \u03ba\u03b1\u03c4\u03b7\u03c1\u03b9\u03b8\u03bc\u03b5\u1fd6\u03c4\u03bf, \u03ba\u03b1\u1f76 \u03c0\u03ad\u03c1\u03b1\u03c2 \u1f10\u03ba\u03ad\u03bb\u03b5\u03c5\u03c3\u03b5\u03bd \u1f11\u03b1\u03c5\u03c4\u1f78\u03bd \u1f10\u03c0\u1f76 \u03c4\u03bf\u03cd\u03c4\u03bf\u03b9\u03c2 \u0395\u1f50\u03c4\u03c5\u03c7\u1fc6 \u03c0\u03c1\u03bf\u03c3\u03b1\u03b3\u03bf\u03c1\u03b5\u03cd\u03b5\u03c3\u03b8\u03b1\u03b9: \u03c4\u03bf\u1fe6\u03c4\u03bf \u03b3\u1f70\u03c1 \u1f41 \u03a6\u1fc6\u03bb\u03b9\u03be \u03bc\u03ac\u03bb\u03b9\u03c3\u03c4\u03b1 \u03b2\u03bf\u03cd\u03bb\u03b5\u03c4\u03b1\u03b9 \u03b4\u03b7\u03bb\u03bf\u1fe6\u03bd \u03b1\u1f50\u03c4\u1f78\u03c2 \u03b4\u1f72 \u03c4\u03bf\u1fd6\u03c2 \u1f1d\u03bb\u03bb\u03b7\u03c3\u03b9 \u03b3\u03c1\u03ac\u03c6\u03c9\u03bd \u03ba\u03b1\u03af \u03c7\u03c1\u03b7\u03bc\u03b1\u03c4\u03af\u03b6\u03c9\u03bd \u1f11\u03b1\u03c5\u03c4\u1f78\u03bd \u1f18\u03c0\u03b1\u03c6\u03c1\u03cc\u03b4\u03b9\u03c4\u03bf\u03bd \u1f00\u03bd\u03b7\u03b3\u03cc\u03c1\u03b5\u03c5\u03b5, \u03ba\u03b1\u03af \u03c0\u03b1\u03c1\u1fbd \u1f21\u03bc\u1fd6\u03bd \u1f10\u03bd \u03c4\u03bf\u1fd6\u03c2 \u03c4\u03c1\u03bf\u03c0\u03b1\u03af\u03bf\u03b9\u03c2 \u03bf\u1f55\u03c4\u03c9\u03c2 \u1f00\u03bd\u03b1\u03b3\u03ad\u03b3\u03c1\u03b1\u03c0\u03c4\u03b1\u03b9 \u201c\u039b\u03b5\u03cd\u03ba\u03b9\u03bf\u03c2 \u039a\u03bf\u03c1\u03bd\u03ae\u03bb\u03b9\u03bf\u03c2 \u03a3\u03cd\u03bb\u03bb\u03b1\u03c2 \u1f18\u03c0\u03b1\u03c6\u03c1\u03cc\u03b4\u03b9\u03c4\u03bf\u03c2\u201d<a href=\"#_ftn39\" name=\"_ftnref39\">[39]<\/a><\/p>\n<p>Wed\u0142ug Plutarcha \u0142aci\u0144ski wyraz <em>Felix<\/em> by\u0142 odpowiednikiem greckiego <em>Epafroditos<\/em> (\u1f18\u03c0\u03b1\u03c6\u03c1\u03cc\u03b4\u03b9\u03c4\u03bf\u03c2), oznaczaj\u0105cego dos\u0142ownie ulubie\u0144ca bogini Afrodyty (Wenus). Autor wspomina\u0142 tak\u017ce o tropejonie (pomniku zwyci\u0119stwa) Sulli, kt\u00f3ry w\u00f3dz mia\u0142 wystawi\u0107 nad rzek\u0105 Molos w Beocji, dla upami\u0119tnienia bitwy pod Cherone\u0105 z 86 r. przed Chr., w kt\u00f3rej Sulla pokona\u0142 wojska Mitrydatesa VI Eupatora, dowodzone przez Archelaosa<a href=\"#_ftn40\" name=\"_ftnref40\">[40]<\/a>. Plutarch, kt\u00f3ry mia\u0142 widzie\u0107 ten pomnik osobi\u015bcie, napisa\u0142 \u017ce Sulla zadedykowa\u0142 go bogom Aresowi (Marsowi), Nike (Wiktorii) i Afrodycie (Wenus), kt\u00f3rym zawdzi\u0119cza\u0142 ten sukces.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;\">\u03b4\u03b9\u1f78 \u03ba\u03b1\u1f76 \u03c4\u03bf\u1fd6\u03c2 \u03c4\u03c1\u03bf\u03c0\u03b1\u03af\u03bf\u03b9\u03c2 \u1f10\u03c0\u03ad\u03b3\u03c1\u03b1\u03c8\u03b5\u03bd \u1f0c\u03c1\u03b7 \u03ba\u03b1\u1f76 \u039d\u03af\u03ba\u03b7\u03bd \u03ba\u03b1\u1f76 \u1f08\u03c6\u03c1\u03bf\u03b4\u03af\u03c4\u03b7\u03bd, \u1f61\u03c2 \u03bf\u1f50\u03c7 \u1f27\u03c4\u03c4\u03bf\u03bd \u03b5\u1f50\u03c4\u03c5\u03c7\u03af\u1fb3 \u03ba\u03b1\u03c4\u03bf\u03c1\u03b8\u03ce\u03c3\u03b1\u03c2 \u1f22 \u03b4\u03b5\u03b9\u03bd\u03cc\u03c4\u03b7\u03c4\u03b9 \u03ba\u03b1\u1f76 \u03b4\u03c5\u03bd\u03ac\u03bc\u03b5\u03b9 \u03c4\u1f78\u03bd \u03c0\u03cc\u03bb\u03b5\u03bc\u03bf\u03bd<a href=\"#_ftn41\" name=\"_ftnref41\">[41]<\/a><\/p>\n<p>Podobnie znaczenie s\u0142owa <em>Felix<\/em> interpretowa\u0142 Appian z Aleksandrii, przy czym \u0142\u0105czy\u0142 on oba wyrazy dodatkowo z imieniem Faustus<a href=\"#_ftn42\" name=\"_ftnref42\">[42]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;\">\u1f24\u03b4\u03b7 \u03b4\u03ad \u03c0\u03bf\u03c5 \u03b3\u03c1\u03b1\u03c6\u1fc7 \u03c0\u03b5\u03c1\u03b9\u03ad\u03c4\u03c5\u03c7\u03bf\u03bd \u1f21\u03b3\u03bf\u03c5\u03bc\u03ad\u03bd\u1fc3 \u03c4\u1f78\u03bd \u03a3\u03cd\u03bb\u03bb\u03b1\u03bd \u1f18\u03c0\u03b1\u03c6\u03c1\u03cc\u03b4\u03b9\u03c4\u03bf\u03bd \u1f10\u03bd \u03c4\u1ff7\u03b4\u03b5 \u03c4\u1ff7 \u03c8\u03b7\u03c6\u03af\u03c3\u03bc\u03b1\u03c4\u03b9 \u1f00\u03bd\u03b1\u03b3\u03c1\u03b1\u03c6\u1fc6\u03bd\u03b1\u03b9, \u03ba\u03b1\u1f76 \u03bf\u1f50\u03ba \u1f00\u03c0\u03b5\u03b9\u03ba\u1f78\u03c2 \u1f10\u03c6\u03b1\u03af\u03bd\u03b5\u03c4\u03cc \u03bc\u03bf\u03b9 \u03ba\u03b1\u1f76 \u03c4\u03cc\u03b4\u03b5, \u1f10\u03c0\u03b5\u1f76 \u03ba\u03b1\u1f76 \u03a6\u03b1\u1fe6\u03c3\u03c4\u03bf\u03c2 \u1f10\u03c0\u03c9\u03bd\u03bf\u03bc\u03ac\u03b6\u03b5\u03c4\u03bf: \u03b4\u03cd\u03bd\u03b1\u03c4\u03b1\u03b9 \u03b4\u1f72 \u03c4\u03bf\u1fe6 \u03b1\u1f30\u03c3\u03af\u03bf\u03c5 \u03ba\u03b1\u1f76 \u1f10\u03c0\u03b1\u03c6\u03c1\u03bf\u03b4\u03af\u03c4\u03bf\u03c5 \u1f00\u03b3\u03c7\u03bf\u03c4\u03ac\u03c4\u03c9 \u03bc\u03ac\u03bb\u03b9\u03c3\u03c4\u03b1 \u03b5\u1f36\u03bd\u03b1\u03b9 \u03c4\u1f78 \u1f44\u03bd\u03bf\u03bc\u03b1<a href=\"#_ftn43\" name=\"_ftnref43\">[43]<\/a><\/p>\n<p>Miejsce obozowania wojska Sulii w pobli\u017cu \u015bwi\u0105tyni Wenus, przed decyduj\u0105c\u0105 bitw\u0105 przy <em>Porta Collina<\/em>, wzmiankowane przez Appiana wydaje si\u0119 by\u0107 symbolicznym nawi\u0105zaniem do bogini.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;\">\u03b4\u03b5\u03af\u03c3\u03b1\u03c2 \u03bf\u1f56\u03bd \u1f41 \u03a3\u03cd\u03bb\u03bb\u03b1\u03c2 \u03c0\u03b5\u03c1\u1f76 \u03c4\u1fc7 \u03c0\u03cc\u03bb\u03b5\u03b9 \u03c4\u03bf\u1f7a\u03c2 \u03bc\u1f72\u03bd \u1f31\u03c0\u03c0\u03ad\u03b1\u03c2 \u03c0\u03c1\u03bf\u03cd\u03c0\u03b5\u03bc\u03c8\u03b5 \u03ba\u03b1\u03c4\u1f70 \u03c3\u03c0\u03bf\u03c5\u03b4\u1f74\u03bd \u1f10\u03bd\u03bf\u03c7\u03bb\u03b5\u1fd6\u03bd \u03b1\u1f50\u03c4\u03bf\u1fd6\u03c2 \u1f41\u03b4\u03b5\u03cd\u03bf\u03c5\u03c3\u03b9\u03bd, \u03b1\u1f50\u03c4\u1f78\u03c2 \u03b4\u1fbd \u1f10\u03c0\u03b5\u03b9\u03c7\u03b8\u03b5\u1f76\u03c2 \u1f00\u03b8\u03c1\u03cc\u1ff3 \u03c4\u1ff7 \u03c3\u03c4\u03c1\u03b1\u03c4\u1ff7 \u03c0\u03b1\u03c1\u1f70 \u03c4\u03b1\u1fd6\u03c2 \u039a\u03bf\u03bb\u03bb\u03af\u03bd\u03b1\u03b9\u03c2 \u03c0\u03cd\u03bb\u03b1\u03b9\u03c2 \u03c0\u03b5\u03c1\u1f76 \u03bc\u03b5\u03c3\u03b7\u03bc\u03b2\u03c1\u03af\u03b1\u03bd \u1f10\u03c3\u03c4\u03c1\u03b1\u03c4\u03bf\u03c0\u03ad\u03b4\u03b5\u03c5\u03c3\u03b5\u03bd, \u1f00\u03bc\u03c6\u1f76 \u03c4\u1f78 \u03c4\u1fc6\u03c2 \u1f08\u03c6\u03c1\u03bf\u03b4\u03af\u03c4\u03b7\u03c2 \u1f31\u03b5\u03c1\u03cc\u03bd, \u1f24\u03b4\u03b7 \u03ba\u03b1\u1f76 \u03c4\u1ff6\u03bd \u03c0\u03bf\u03bb\u03b5\u03bc\u03af\u03c9\u03bd \u03c0\u03b5\u03c1\u1f76 \u03c4\u1f74\u03bd \u03c0\u03cc\u03bb\u03b9\u03bd \u03c3\u03c4\u03c1\u03b1\u03c4\u03bf\u03c0\u03b5\u03b4\u03b5\u03c5\u03cc\u03bd\u03c4\u03c9\u03bd<a href=\"#_ftn44\" name=\"_ftnref44\">[44]<\/a><\/p>\n<p>Bezpo\u015bredni zwi\u0105zek Sulli z Wenus uwidoczniony jest w emisji monet, na awersie kt\u00f3rych przedstawiono g\u0142ow\u0119 Wenus w diademie i kupidyna trzymaj\u0105cego ga\u0142\u0105\u017a palmow\u0105, kt\u00f3rej towarzyszy legenda L\u00b7SVLLA [Fig. 10]<a href=\"#_ftn45\" name=\"_ftnref45\">[45]<\/a>. Na rewersie wyobra\u017cono dwa tropejony, bez w\u0105tpienia \u0142\u0105czone z sukcesami militarnymi oraz symbole kolegium augur\u00f3w, kt\u00f3rego cz\u0142onkiem by\u0142 Sulla<a href=\"#_ftn46\" name=\"_ftnref46\">[46]<\/a>,<em> lituus<\/em> i dzban. Na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje <em>lituus<\/em>, poniewa\u017c jego znaczenie nie ogranicza\u0142o si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do sfery religijnej, lecz by\u0142 on postrzegany jako symbol \u0142aski bog\u00f3w, wspieraj\u0105cych zwyci\u0119skiego wodza<a href=\"#_ftn47\" name=\"_ftnref47\">[47]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3917\" style=\"width: 586px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3917\" class=\"wp-image-3917\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/10-300x149.jpg\" alt=\"\" width=\"576\" height=\"286\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/10-300x149.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/10.jpg 317w\" sizes=\"auto, (max-width: 576px) 100vw, 576px\" \/><p id=\"caption-attachment-3917\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 10. RRC nr 359\/1. Aureus, Italia. Aw: L\u00b7SVLLA. Rew.: IMPER ITERV [BM inv. 1864,1128.2] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>Mog\u0142oby dziwi\u0107, \u017ce przed swoj\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 bitw\u0105 Sulla nie modli\u0142 si\u0119 o wsparcie do Wenus, lecz do Apolla<a href=\"#_ftn48\" name=\"_ftnref48\">[48]<\/a>, jednak nale\u017cy podkre\u015bli\u0107 fakt, \u017ce po bitwie przy <em>Porta Collina<\/em> dyktator ofiarowa\u0142 Afrodycie w Afrodyzji (<em>Aphrodisias<\/em>) z\u0142ot\u0105 koron\u0119 i podw\u00f3jny top\u00f3r jako <em>ex-voto<\/em><a href=\"#_ftn49\" name=\"_ftnref49\">[49]<\/a><em>.<\/em><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;\">\u1f14\u03c0\u03b5\u03bc\u03c8\u03b5 \u03b4\u1f72 \u03ba\u03b1\u1f76 \u03c3\u03c4\u03ad\u03c6\u03b1\u03bd\u03bf\u03bd \u03c7\u03c1\u03cd\u03c3\u03b5\u03bf\u03bd \u03ba\u03b1\u1f76 \u03c0\u03ad\u03bb\u03b5\u03ba\u03c5\u03bd, \u1f10\u03c0\u03b9\u03b3\u03c1\u03ac\u03c8\u03b1\u03c2 \u03c4\u03ac\u03b4\u03b5: \u201c\u03c4\u03cc\u03bd\u03b4\u03b5 \u03c3\u03bf\u03b9 \u03b1\u1f50\u03c4\u03bf\u03ba\u03c1\u03ac\u03c4\u03c9\u03c1 \u03a3\u03cd\u03bb\u03bb\u03b1\u03c2 \u1f00\u03bd\u03ad\u03b8\u03b7\u03ba\u1fbd, \u1f08\u03c6\u03c1\u03bf\u03b4\u03af\u03c4\u03b7, \u1fa7 \u03c3\u1fbd \u03b5\u1f36\u03b4\u03bf\u03bd \u03ba\u03b1\u03c4\u1fbd \u1f44\u03bd\u03b5\u03b9\u03c1\u03bf\u03bd \u1f00\u03bd\u1f70 \u03c3\u03c4\u03c1\u03b1\u03c4\u03b9\u1f74\u03bd \u03b4\u03b9\u03ad\u03c0\u03bf\u03c5\u03c3\u03b1\u03bd \u03c4\u03b5\u03cd\u03c7\u03b5\u03c3\u03b9 \u03c4\u03bf\u1fd6\u03c2 \u1f0c\u03c1\u03b5\u03bf\u03c2 \u03bc\u03b1\u03c1\u03bd\u03b1\u03bc\u03ad\u03bd\u03b7\u03bd \u1f14\u03bd\u03bf\u03c0\u03bb\u03bf\u03bd.\u201d<a href=\"#_ftn50\" name=\"_ftnref50\">[50]<\/a><\/p>\n<p>W przypadku <em>cognomen<\/em> Sulli \u0142aci\u0144skie s\u0142owo <em>Felix<\/em> w tekstach greckich oddawane jest wymiennie, w formie Eutychus (\u039a\u03bf\u03c1\u03bd\u03b7\u03bb\u03af\u03bf\u03c5 \u03a3\u03cd\u03bb\u03bb\u03b1 \u1f21\u03b3\u03b5\u03bc\u03cc\u03bd\u03bf\u03c2 \u0395\u1f50\u03c4\u03c5\u03c7\u03bf\u1fe6\u03c2<a href=\"#_ftn51\" name=\"_ftnref51\">[51]<\/a>) i Epafroditos (\u039b\u03b5\u03cd\u03ba\u03b9\u03bf\u03c2 \u039a\u03bf\u03c1\u03bd\u03ae\u03bb\u03b9\u03bf\u03c2 \u03a3\u03cd\u03bb\u03bb\u03b1\u03c2 \u1f18\u03c0\u03b1\u03c6\u03c1\u03cc\u03b4\u03b9\u03c4\u03bf\u03c2<a href=\"#_ftn52\" name=\"_ftnref52\">[52]<\/a>), co prowadzi do wniosku, \u017ce mimo braku emisji monet dyktatora z legend\u0105 VENVS FELIX, bez w\u0105tpienia w odbiorze spo\u0142ecznym oczywistym by\u0142o, \u017ce bogini\u0105 sprzyjaj\u0105c\u0105 Sulli by\u0142a Wenus z epitetem <em>Felix<\/em>.<\/p>\n<p>Epitet ten zosta\u0142 wykorzystany w II wieku w nowej koncepcji polityczno-religijnej Hadriana. Cesarz ustanowi\u0142 kult personifikacji Rzymu \u2013 Romy, r\u00f3wnocze\u015bnie honoruj\u0105c j\u0105 okre\u015bleniami <em>Aeterna<\/em> i <em>Felix<\/em>.<a href=\"#_ftn53\" name=\"_ftnref53\">[53]<\/a> Emisje z legend\u0105 rewersu ROMA FELIX obrazuj\u0105 siedz\u0105c\u0105 Rom\u0119, trzymaj\u0105c\u0105 ga\u0142\u0105\u017a i sceptr<a href=\"#_ftn54\" name=\"_ftnref54\">[54]<\/a> r\u00f3wnie\u017c w wariancie, gdy sceptr zast\u0105piony jest rogiem obfito\u015bci<a href=\"#_ftn55\" name=\"_ftnref55\">[55]<\/a>. Wyj\u0105tkowe s\u0105 emisje z militarn\u0105 atrybucj\u0105 Romy, np. tropeum, tarcza czy w\u0142\u00f3cznia<a href=\"#_ftn56\" name=\"_ftnref56\">[56]<\/a>.<\/p>\n<p>Nie ma pewno\u015bci czy w \u015bwi\u0105tyni po\u015bwi\u0119conej bogini Wenus i personifikacji <em>Roma Aeterna<\/em> Hadrian uhonorowa\u0142 Wenus z przydomkiem <em>Felix<\/em><a href=\"#_ftn57\" name=\"_ftnref57\">[57]<\/a>. Podstaw\u0105 do identyfikacji mog\u0105 by\u0107 jednak emisje senackie z czasu panowania Antonina Piusa (138-161, <em>T. Aelius Hadrianus Antoninus Pius<\/em>), na rewersie kt\u00f3rych przedstawiono fasad\u0119 \u015bwi\u0105tyni z dziesi\u0119ciokolumnowym portykiem. Niemal identycznemu wyobra\u017ceniu \u015bwi\u0105tyni towarzysz\u0105 dwie r\u00f3\u017cne legendy ROMAE AETERNAE S C [Fig. 11]<a href=\"#_ftn58\" name=\"_ftnref58\">[58]<\/a> i VENERI FELICI S C [Fig. 12]<a href=\"#_ftn59\" name=\"_ftnref59\">[59]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3918\" style=\"width: 542px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3918\" class=\"wp-image-3918\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/11-300x149.jpg\" alt=\"\" width=\"532\" height=\"264\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/11-300x149.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/11.jpg 317w\" sizes=\"auto, (max-width: 532px) 100vw, 532px\" \/><p id=\"caption-attachment-3918\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 11. RIC III\/3 Antoninus Pius, nr 664. Dupondius, Rzym. Aw: ANTONINVS AVG PIVS P P TR P COS III. Rew.: ROMAE AETERNAE [BM inv. BNK,R.818] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<div id=\"attachment_3919\" style=\"width: 582px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3919\" class=\"wp-image-3919\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/12-300x149.jpg\" alt=\"\" width=\"572\" height=\"284\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/12-300x149.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/12.jpg 317w\" sizes=\"auto, (max-width: 572px) 100vw, 572px\" \/><p id=\"caption-attachment-3919\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 12. RIC III\/3 Antoninus Pius, nr 652. Sesterc, Rzym. Aw: ANTONINVS AVG PIVS P P TR P COS III. Rew.: VENERI FELICI [BM inv. 1872,0709.645] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>Nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w II wieku symboliczna wymowa epitetu <em>Felix<\/em>, kojarzona z Sull\u0105 straci\u0142a swoje znaczenie<a href=\"#_ftn60\" name=\"_ftnref60\">[60]<\/a>. Wenus <em>Felix<\/em>, nie by\u0142a ju\u017c tylko bogini\u0105 przynosz\u0105c\u0105 sukcesy w wojnie, lecz rozszerzy\u0142a swoj\u0105 sfer\u0119 wp\u0142yw\u00f3w na wszystkie aspekty \u017cycia. Co szczeg\u00f3lnie istotne to fakt, \u017ce Wenus <em>Felix<\/em> na monetach Hadriana nie towarzysz\u0105 atrybuty militarne, siedz\u0105ca bogini wsparta o sceptr, trzyma w r\u0119ku pos\u0105\u017cek kupidyna [Fig. 13]<a href=\"#_ftn61\" name=\"_ftnref61\">[61]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3921\" style=\"width: 604px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3921\" class=\"wp-image-3921\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/13-300x150.jpg\" alt=\"\" width=\"594\" height=\"297\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/13-300x150.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/13.jpg 317w\" sizes=\"auto, (max-width: 594px) 100vw, 594px\" \/><p id=\"caption-attachment-3921\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 13. RIC II\/3 Hadrian, nr 2365-2366. Aureus, Rzym. Aw.: HADRIANVS AVG COS III P P, Rew.: VENERIS FELICIS [BM inv. 1864,1128.271] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>W emisjach Faustyny M\u0142odszej wybitych przez Antonina Piusa na rewersie jako atrybucja bogini wyst\u0119puje wy\u0142\u0105cznie go\u0142\u0105b [Fig. 14]<a href=\"#_ftn62\" name=\"_ftnref62\">[62]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3923\" style=\"width: 598px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3923\" class=\"wp-image-3923\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/14-300x150.jpg\" alt=\"\" width=\"588\" height=\"294\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/14-300x150.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/14.jpg 317w\" sizes=\"auto, (max-width: 588px) 100vw, 588px\" \/><p id=\"caption-attachment-3923\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 14. RIC III\/3 Faustina II, nr 510. Aureus, Rzym. Aw.: FAVSTINA AVG ANTONINI AVG PII FIL, Rew.: VENERI FELICI [BM inv. 1864,1128.276] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>Marek Aureliusz (161-180, <em>M. Aurelius Antoninus<\/em>) nawi\u0105za\u0142 do ikonografii Wenus <em>Feli<\/em>x wprowadzonej przez Hadriana [Fig. 13]. Na rewersach monet Faustyny M\u0142odszej Wenus siedzia\u0142a na tronie, opieraj\u0105c lew\u0105 r\u0119k\u0119 o sceptr, w prawej trzyma\u0142a pos\u0105\u017cek Wiktorii [Fig. 15]<a href=\"#_ftn63\" name=\"_ftnref63\">[63]<\/a>, tak\u017ce w wariancie, w kt\u00f3rym pos\u0105\u017cek bogini zast\u0105pi\u0142y \u201eTrzy Gracje\u201d<a href=\"#_ftn64\" name=\"_ftnref64\">[64]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3924\" style=\"width: 600px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3924\" class=\"wp-image-3924\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/15-300x150.jpg\" alt=\"\" width=\"590\" height=\"295\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/15-300x150.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/15.jpg 317w\" sizes=\"auto, (max-width: 590px) 100vw, 590px\" \/><p id=\"caption-attachment-3924\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 15. RIC III\/3 Faustina II, nr 731. Denar, Rzym. Aw.: FAVSTINA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX [BM inv. 1937,0607.25] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>Identyczne przedstawienia Wenus <em>Felix<\/em>, wybito na rewersach emisji, \u017cony Kommodusa (180-192, <em>M. Aurelius Commodus Antoninus<\/em>), Kryspiny (<em>Bruttia Crispina<\/em>)<a href=\"#_ftn65\" name=\"_ftnref65\">[65]<\/a>, r\u00f3wnie\u017c w wariancie z pos\u0105\u017ckiem Minerwy zamiast Wiktorii<a href=\"#_ftn66\" name=\"_ftnref66\">[66]<\/a>, lub go\u0142\u0119biem umieszczonym pod tronem [Fig. 16]<a href=\"#_ftn67\" name=\"_ftnref67\">[67]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3925\" style=\"width: 560px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3925\" class=\"wp-image-3925\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/16-300x156.jpg\" alt=\"\" width=\"550\" height=\"286\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/16-300x156.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/16.jpg 317w\" sizes=\"auto, (max-width: 550px) 100vw, 550px\" \/><p id=\"caption-attachment-3925\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 16. RIC III\/3 Crispina, nr 287. Aureus, Rzym. Aw.: CRISPINA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX [BM inv. 1856,1101.114] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p><strong>Emisje kobiet z dynastii Sewer\u00f3w dedykowane Wenus <em>Felix<\/em> w kontek\u015bcie ikonograficznym i ideologicznym<\/strong><\/p>\n<p>Tab. Emisje kobiet z dynastii Sewer\u00f3w z legend\u0105 VENVS FELIX (autor na podstawie RIC)<\/p>\n<table width=\"605\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"66\">Numer emisji<\/td>\n<td width=\"74\">Nomina\u0142<\/td>\n<td width=\"176\">Awers<\/td>\n<td width=\"289\">Rewers<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"4\" width=\"605\">\u00a0<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 580<\/td>\n<td width=\"74\">Denar<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA AVGVSTA \u2013 popiersie w draperii, z falowanymi w\u0142osami upi\u0119tymi z ty\u0142u, zwr\u00f3cone w prawo<\/td>\n<td width=\"289\">VENVS FELIX \u2013 Wenus stoj\u0105ca frontalnie z g\u0142ow\u0105 zwr\u00f3con\u0105 w lewo, w prawej wyci\u0105gni\u0119tej d\u0142oni trzyma jab\u0142ko, w lewej uniesionej nad ramieniem podtrzymuje draperi\u0119<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 646<\/td>\n<td width=\"74\">Denar<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA AVGVSTA \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<td width=\"289\">VENVS FELIX \u2013 Wenus stoj\u0105ca frontalnie z g\u0142ow\u0105 zwr\u00f3con\u0105 w lewo, w prawej wyci\u0105gni\u0119tej d\u0142oni trzyma jab\u0142ko, w lewej sceptr<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 866<\/td>\n<td width=\"74\">Sesterc<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA AVGVSTA \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<td width=\"289\">VENVS FELIX S C \u2013 Wenus stoj\u0105ca frontalnie z g\u0142ow\u0105 zwr\u00f3con\u0105 w lewo, w prawej wyci\u0105gni\u0119tej d\u0142oni trzyma jab\u0142ko, w lewej uniesionej nad ramieniem podtrzymuje draperi\u0119<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 887<\/td>\n<td width=\"74\">As \/ Dupondius<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA AVGVSTA \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<td width=\"289\">VENVS FELIX S C \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"4\" width=\"605\">\u00a0<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/1 <em>Plautilla<\/em>, nr 368<\/td>\n<td width=\"74\">Quinarius<\/td>\n<td width=\"176\">PLAVTILLA AVGVSTA \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<td width=\"289\">VENVS FELIX \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"4\" width=\"605\">\u00a0<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/2 <em>Aquilia Severa<\/em>, nr 398<\/td>\n<td width=\"74\">Sesterc<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA AQVILIA SEVERA AVG \u2013 popiersie w draperii, w diademie, z falowanymi w\u0142osami upi\u0119tymi w warkocz, zwr\u00f3cone w prawo<\/td>\n<td width=\"289\">VENVS FELIX S C \u2013 Wenus siedz\u0105ca, zwr\u00f3cona w lewo, w prawej wyci\u0105gni\u0119tej d\u0142oni trzyma pos\u0105\u017cek Wiktorii, w lewej sceptr, w polu gwiazda<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"4\" width=\"605\">\u00a0<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 350<\/td>\n<td width=\"74\">Aureus<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA MAMAEA AVG \u2013 \u00a0popiersie w draperii, w diademie, z falowanymi w\u0142osami upi\u0119tymi nisko z ty\u0142u, zwr\u00f3cone w prawo<\/td>\n<td width=\"289\">VENERI FELICI \u2013 Wenus stoj\u0105ca frontalnie z g\u0142ow\u0105 zwr\u00f3con\u0105 w prawo, w lewej wyci\u0105gni\u0119tej d\u0142oni trzyma kupidyna, w prawej sceptr<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 351<\/td>\n<td width=\"74\">Denar<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA MAMAEA AVG \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<td width=\"289\">VENERI FELICI \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 352<\/td>\n<td width=\"74\">Quinarius<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA MAMAEA AVG \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<td width=\"289\">VENERI FELICI \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 353<\/td>\n<td width=\"74\">Denar<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA MAMAEA AVG \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<td width=\"289\">VENVS FELIX \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 694<\/td>\n<td width=\"74\">Sesterc<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA MAMAEA AVGVSTA \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<td width=\"289\">VENERI FELICI S C \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 695<\/td>\n<td width=\"74\">As<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA MAMAEA AVGVSTA \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<td width=\"289\">VENERI FELICI S C \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 696<\/td>\n<td width=\"74\">As<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA MAMAEA AVGVSTA \u2013\u00a0 popiersie w draperii, w diademie, z falowanymi w\u0142osami upi\u0119tymi nisko z ty\u0142u, zwr\u00f3cone w lewo<\/td>\n<td width=\"289\">VENERI FELICI S C \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 697<\/td>\n<td width=\"74\">Dupondius<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA MAMAEA AVGVSTA \u00a0\u2013\u00a0 popiersie w draperii, w diademie, z falowanymi w\u0142osami upi\u0119tymi nisko z ty\u0142u, zwr\u00f3cone w prawo<\/td>\n<td width=\"289\">VENERI FELICI S C \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 698<\/td>\n<td width=\"74\">As<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA MAMAEA AVGVSTA \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<td width=\"289\">VENERI FELICI S C \u2013 Wenus stoj\u0105ca frontalnie z g\u0142ow\u0105 zwr\u00f3con\u0105 w lewo, w prawej wyci\u0105gni\u0119tej d\u0142oni trzyma kupidyna, w lewej sceptr<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 699<\/td>\n<td width=\"74\">Sesterc<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA MAMAEA AVGVSTA \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<td width=\"289\">VENERI FELICI S C \u2013 Wenus stoj\u0105ca frontalnie z g\u0142ow\u0105 zwr\u00f3con\u0105 w lewo, w prawej wyci\u0105gni\u0119tej d\u0142oni trzyma pos\u0105\u017cek, w lewej sceptr<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 700<\/td>\n<td width=\"74\">As<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA MAMAEA AVGVSTA \u2013 popiersie w draperii, z falowanymi w\u0142osami upi\u0119tymi nisko z ty\u0142u, zwr\u00f3cone w lewo<\/td>\n<td width=\"289\">VENERI FELICI S C \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 701<\/td>\n<td width=\"74\">Sesterc<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA MAMAEA AVGVSTA \u2013 popiersie w draperii, w diademie, z falowanymi w\u0142osami upi\u0119tymi nisko z ty\u0142u, zwr\u00f3cone w prawo<\/td>\n<td width=\"289\">VENVS FELIX S C \u2013 Wenus siedz\u0105ca, zwr\u00f3cona w lewo, w prawej wyci\u0105gni\u0119tej d\u0142oni trzyma pos\u0105\u017cek nagiego dziecka, w lewej sceptr<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 702<\/td>\n<td width=\"74\">Dupondius<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA MAMAEA AVGVSTA \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<td width=\"289\">VENVS FELIX S C \u2013 Wenus siedz\u0105ca, zwr\u00f3cona w lewo, w prawej wyci\u0105gni\u0119tej d\u0142oni trzyma ma\u0142y pos\u0105\u017cek, w lewej sceptr<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 703<\/td>\n<td width=\"74\">As<\/td>\n<td width=\"176\">IVLIA MAMAEA AVGVSTA \u2013 jak wy\u017cej<\/td>\n<td width=\"289\">VENVS FELIX S C \u2013 Wenus siedz\u0105ca, zwr\u00f3cona w lewo, w prawej wyci\u0105gni\u0119tej d\u0142oni trzyma pos\u0105\u017cek kupidyna, w lewej sceptr<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>We wszystkich emisjach Julii Domny (<em>Iulia Domna<\/em>) legend\u0119 awersu podano w <em>nominativie<\/em>, opr\u00f3cz imienia wymieniony zosta\u0142 tytu\u0142 <em>augusta<\/em> w pe\u0142nej formie. Drapowane popiersie, z w\u0142osami upi\u0119tymi nisko z ty\u0142u, zwr\u00f3cone w prawo<a href=\"#_ftn68\" name=\"_ftnref68\">[68]<\/a>. Legend\u0119 rewersu r\u00f3wnie\u017c zapisano w <em>nominativie<\/em><a href=\"#_ftn69\" name=\"_ftnref69\">[69]<\/a>, w przypadku emisji senackich dodano abrewiacj\u0119 S(<em>enatus<\/em>) C(<em>onsultum<\/em>)<a href=\"#_ftn70\" name=\"_ftnref70\">[70]<\/a>. Rewers przedstawia stoj\u0105c\u0105 Wenus trzymaj\u0105c\u0105 w prawej wyci\u0105gni\u0119tej r\u0119ce jab\u0142ko, w dw\u00f3ch wariantach. W pierwszym bogini lew\u0105 r\u0119k\u0105 podtrzymuje nad ramieniem fragment draperii [Fig. 17]. W drugim wariancie, w atrybucji bogini dodano sceptr [Fig. 18]<a href=\"#_ftn71\" name=\"_ftnref71\">[71]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3926\" style=\"width: 623px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3926\" class=\"wp-image-3926\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/17-300x144.jpg\" alt=\"\" width=\"613\" height=\"294\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/17-300x144.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/17.jpg 308w\" sizes=\"auto, (max-width: 613px) 100vw, 613px\" \/><p id=\"caption-attachment-3926\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 17. RIC IV\/1 Julia Domna, nr 580. Denar, Rzym. Aw.: IVLIA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX [BM inv. 1928,1101.31] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<div id=\"attachment_3927\" style=\"width: 595px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3927\" class=\"wp-image-3927\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/18-300x143.jpg\" alt=\"\" width=\"585\" height=\"279\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/18-300x143.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/18.jpg 310w\" sizes=\"auto, (max-width: 585px) 100vw, 585px\" \/><p id=\"caption-attachment-3927\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 18. RIC IV\/1 Julia Domna, nr 646. Denar, Laodicea ad Mare. Aw.: IVLIA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX [BM inv. 1844,0425.1373] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>Legenda awersu Plaucylli (<em>Publia Fulvia Plautilla<\/em>) wymieniaj\u0105ca <em>cognomen<\/em> i tytu\u0142 <em>augusta<\/em> w formie pe\u0142nej w <em>nominativie<\/em>, towarzyszy popiersiu w draperii, z w\u0142osami upi\u0119tymi nisko z ty\u0142u, skierowanemu w prawo. Rewers przedstawiaj\u0105cy stoj\u0105c\u0105 Wenus, lew\u0105 r\u0119k\u0105 nad ramieniem podtrzymuj\u0105c\u0105 draperi\u0119, w wyci\u0105gni\u0119tej prawej jab\u0142ko, z legend\u0105 w brzmieniu VENVS FELIX [Fig. 19]<a href=\"#_ftn72\" name=\"_ftnref72\">[72]<\/a> jest powt\u00f3rzeniem emisji Julii Domny [Fig. 17].<\/p>\n<div id=\"attachment_3928\" style=\"width: 625px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3928\" class=\"wp-image-3928\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/19-300x155.jpg\" alt=\"\" width=\"615\" height=\"318\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/19-300x155.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/19.jpg 310w\" sizes=\"auto, (max-width: 615px) 100vw, 615px\" \/><p id=\"caption-attachment-3928\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 19. RIC IV\/1 Plautilla, nr 368. Quinarius, Rzym. Aw.: PLAVTILLA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX [BM inv. 1946,1004.1046] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>Na awersie emisji Akwilii Sewery (<em>Julia Aquilia Severa<\/em>) legend\u0119 podano w <em>nominativie<\/em>, wymieniono <em>cognomen<\/em> i tytu\u0142 <em>augusta<\/em> w formie skr\u00f3conej<a href=\"#_ftn73\" name=\"_ftnref73\">[73]<\/a>. Popiersie ukazano w draperii, z diademem na lekko faluj\u0105cych w\u0142osach, upi\u0119tych nisko w warkocz, zwr\u00f3cone w prawo. Legendzie rewersu w <em>nominativie<\/em>, z abrewiacj\u0105 S C, towarzyszy przedstawienie siedz\u0105cej Wenus, zwr\u00f3conej w lewo, kt\u00f3ra w prawej d\u0142oni trzyma pos\u0105\u017cek Wiktorii, a w lewej sceptr. Ikonografia nawi\u0105zuje do emisji z legend\u0105 VENVS FELIX Faustyny M\u0142odszej [Fig. 15]<a href=\"#_ftn74\" name=\"_ftnref74\">[74]<\/a> oraz Kryspiny<a href=\"#_ftn75\" name=\"_ftnref75\">[75]<\/a>, jedyn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 jest gwiazda umieszczona w polu rewersu.<\/p>\n<p>W tym miejscu nale\u017cy wspomnie\u0107 o emisji Akwilii Sewery dedykowanej Wenus <em>Felix<\/em>, kt\u00f3ra nie zosta\u0142a uj\u0119ta w RIC, natomiast odnotowa\u0142 j\u0105 w katalogu BMC Harold Mattingly<a href=\"#_ftn76\" name=\"_ftnref76\">[76]<\/a>. Awers jest identyczny jak na monecie opisanej wy\u017cej. Rewers przedstawia stoj\u0105c\u0105 Wenus, zwr\u00f3con\u0105 w prawo, trzymaj\u0105c\u0105 w lewej wyci\u0105gni\u0119tej d\u0142oni dziecko, a w prawej sceptr. Wyobra\u017ceniu towarzyszy legenda [VEN]ERI FELICI z abrewiacj\u0105 S C [Fig. 20].<\/p>\n<div id=\"attachment_3930\" style=\"width: 585px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3930\" class=\"wp-image-3930\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/20-300x155.jpg\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"297\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/20-300x155.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/20.jpg 310w\" sizes=\"auto, (max-width: 575px) 100vw, 575px\" \/><p id=\"caption-attachment-3930\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 20. BMC V Aquilia Severa, nr 438. Dupondius lub As, Rzym. Aw.: IVLIA AQVILIA SEVERA AVG, Rew.: [VEN]ERI FELICI S C [BM inv. R.16127] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>Legenda awersu we wszystkich emisjach Julii Mamei (<em>Iulia Mamaea<\/em>) zosta\u0142a podana w <em>nominativie<\/em>, opr\u00f3cz <em>cognomen<\/em>, wymieniono tytu\u0142 <em>augusta<\/em> w formie pe\u0142nej<a href=\"#_ftn77\" name=\"_ftnref77\">[77]<\/a> lub skr\u00f3conej<a href=\"#_ftn78\" name=\"_ftnref78\">[78]<\/a>. Legenda towarzyszy popiersiu Mamei w draperii, z w\u0142osami upi\u0119tymi nisko z ty\u0142u z diademem na w\u0142osach, zwr\u00f3conemu w prawo<a href=\"#_ftn79\" name=\"_ftnref79\">[79]<\/a> lub w jednym przypadku w lewo [Fig. 21]<a href=\"#_ftn80\" name=\"_ftnref80\">[80]<\/a>. Wyj\u0105tkowa jest emisja, gdy popiersie bez diademu skierowano w lewo<a href=\"#_ftn81\" name=\"_ftnref81\">[81]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3932\" style=\"width: 600px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3932\" class=\"wp-image-3932\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/21-300x147.jpg\" alt=\"\" width=\"590\" height=\"289\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/21-300x147.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/21.jpg 310w\" sizes=\"auto, (max-width: 590px) 100vw, 590px\" \/><p id=\"caption-attachment-3932\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 21. RIC IV\/2 Julia Mamaea, nr 696. As, Rzym. Aw.: IVLIA MAMAEA AVGVSTA, Rew.: VENERI FELICI S C [BM inv. 1992,0509.257] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>Legenda rewersu wyst\u0119puje w dw\u00f3ch formach VENVS FELIX<a href=\"#_ftn82\" name=\"_ftnref82\">[82]<\/a> oraz VENERI FELICI<a href=\"#_ftn83\" name=\"_ftnref83\">[83]<\/a>, w obu przypadkach r\u00f3wnie\u017c z abrewiacj\u0105 S C<a href=\"#_ftn84\" name=\"_ftnref84\">[84]<\/a>. Rewers przedstawia bogini\u0119 Wenus w trzech typach. Bogini stoj\u0105ca frontalnie z g\u0142ow\u0105 zwr\u00f3con\u0105 w prawo, w lewej wyci\u0105gni\u0119tej d\u0142oni trzymaj\u0105ca kupidyna, a w prawej sceptr [Fig. 22]<a href=\"#_ftn85\" name=\"_ftnref85\">[85]<\/a>. Drugi typ jest lustrzanym odbiciem pierwszego, w wariantach, w kt\u00f3rych bogini trzyma w prawej r\u0119ce kupidyna [Fig. 23]<a href=\"#_ftn86\" name=\"_ftnref86\">[86]<\/a> lub ma\u0142y pos\u0105\u017cek<a href=\"#_ftn87\" name=\"_ftnref87\">[87]<\/a>. W trzecim typie Wenus siedzi na tronie z g\u0142ow\u0105 zwr\u00f3con\u0105 w lewo, w lewej trzyma sceptr, za\u015b w wyci\u0105gni\u0119tej prawej figurk\u0119 nagiego dziecka [Fig. 24]<a href=\"#_ftn88\" name=\"_ftnref88\">[88]<\/a>, kupidyna [Fig. 25]<a href=\"#_ftn89\" name=\"_ftnref89\">[89]<\/a> lub ma\u0142y pos\u0105\u017cek<a href=\"#_ftn90\" name=\"_ftnref90\">[90]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3933\" style=\"width: 573px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3933\" class=\"wp-image-3933\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/22-300x153.jpg\" alt=\"\" width=\"563\" height=\"287\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/22-300x153.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/22.jpg 310w\" sizes=\"auto, (max-width: 563px) 100vw, 563px\" \/><p id=\"caption-attachment-3933\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 22. RIC IV\/2 Julia Mamaea, nr 350. Aureus, Rzym. Aw.: IVLIA MAMAEA AVG, Rew.: VENERI FELICI [Kunsthistorischen Museum Wien, M\u00fcnzkabinett, R\u00d6 17014, ID69124. Photographs by Photoatelier, KHM, source: https:\/\/www.ikmk.at\/object?id=ID69124].<\/p><\/div>\n<div id=\"attachment_3934\" style=\"width: 602px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3934\" class=\"wp-image-3934\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/23-300x147.jpg\" alt=\"\" width=\"592\" height=\"290\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/23-300x147.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/23.jpg 310w\" sizes=\"auto, (max-width: 592px) 100vw, 592px\" \/><p id=\"caption-attachment-3934\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 23. RIC IV\/2 Julia Mamaea, nr 698. As, Rzym. Aw.: IVLIA MAMAEA AVGVSTA, Rew.: VENERI FELICI S C [BM inv. R.16286] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<div id=\"attachment_3935\" style=\"width: 608px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3935\" class=\"wp-image-3935\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/24-300x163.jpg\" alt=\"\" width=\"598\" height=\"325\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/24-300x163.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/24.jpg 310w\" sizes=\"auto, (max-width: 598px) 100vw, 598px\" \/><p id=\"caption-attachment-3935\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 24. RIC IV\/2 Julia Mamaea, nr 701. Sesterc, Rzym. Aw.: IVLIA MAMAEA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX S C [Universit\u00e4t Rostock, Heinrich Schliemann-Instituts f\u00fcr Altertumswissenschaften, R1253, ID208. Photographs by Anne G\u00fcrlach, source: https:\/\/numid.uni-rostock.de\/object?id=ID208].<\/p><\/div>\n<div id=\"attachment_3936\" style=\"width: 567px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3936\" class=\"wp-image-3936\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/25-300x146.jpg\" alt=\"\" width=\"557\" height=\"271\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/25-300x146.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/25.jpg 309w\" sizes=\"auto, (max-width: 557px) 100vw, 557px\" \/><p id=\"caption-attachment-3936\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 25. RIC IV\/2 Julia Mamaea, nr 703. As, Rzym. Aw.: IVLIA MAMAEA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX S C [BM inv. R.16290] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>Wszystkie emisje Julii Domny dedykowane Wenus <em>Felix<\/em> datowane s\u0105 na panowanie Septymiusza Sewera<a href=\"#_ftn91\" name=\"_ftnref91\">[91]<\/a>. W przypadku emisji Plaucylli na podstawie \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych mo\u017cna u\u015bci\u015bli\u0107 datacj\u0119 na lata 202-204<a href=\"#_ftn92\" name=\"_ftnref92\">[92]<\/a>.<\/p>\n<p>Podkre\u015bli\u0107 nale\u017cy, \u017ce po raz pierwszy w mennictwie cesarskim wyobra\u017ceniu stoj\u0105cej Wenus towarzyszy\u0142 epitet <em>Felix<\/em>. Sama ikonografia rewersu nie by\u0142a wyj\u0105tkowa, lecz by\u0142a powt\u00f3rzeniem wzor\u00f3w menniczych cesarzowych z dynastii Antonin\u00f3w. Atrybucja bogini trzymaj\u0105cej jab\u0142ko, nawi\u0105zuje do emisji Sabiny (<em>Vibia Sabina<\/em>) z legend\u0105 rewersu VENERI GENETRICI [Fig. 26]<a href=\"#_ftn93\" name=\"_ftnref93\"><sup>[93]<\/sup><\/a>, emisji Faustyny Starszej (<em>Annia Galeria Faustina<\/em>) z legend\u0105 w dw\u00f3ch wariantach VENERI AVGVSTAE [Fig. 27]<a href=\"#_ftn94\" name=\"_ftnref94\"><sup>[94]<\/sup><\/a> i VENERI<a href=\"#_ftn95\" name=\"_ftnref95\"><sup>[95]<\/sup><\/a>. Identyczna ikonografia bogini zosta\u0142a przedstawiona r\u00f3wnie\u017c na monetach z legend\u0105 rewersu VENVS \u2013 Faustyny M\u0142odszej [Fig. 28]<a href=\"#_ftn96\" name=\"_ftnref96\"><sup>[96]<\/sup><\/a>, Lucylli (<em>Lucilla<\/em>)<a href=\"#_ftn97\" name=\"_ftnref97\"><sup>[97]<\/sup><\/a> i Kryspiny<a href=\"#_ftn98\" name=\"_ftnref98\"><sup>[98]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3937\" style=\"width: 560px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3937\" class=\"wp-image-3937\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/26-300x150.jpg\" alt=\"\" width=\"550\" height=\"275\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/26-300x150.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/26.jpg 308w\" sizes=\"auto, (max-width: 550px) 100vw, 550px\" \/><p id=\"caption-attachment-3937\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 26. RIC II\/3 Sabina, nr 2576. Denar, Rzym. Aw.: SABINA AVGVSTA, Rew.: VENERI GENETRICI [BM inv. 1867,0101.1685] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<div id=\"attachment_3938\" style=\"width: 566px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3938\" class=\"wp-image-3938\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/27-300x144.jpg\" alt=\"\" width=\"556\" height=\"267\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/27-300x144.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/27.jpg 310w\" sizes=\"auto, (max-width: 556px) 100vw, 556px\" \/><p id=\"caption-attachment-3938\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 27. RIC III\/3 Faustina I, nr 333. Aureus, Rzym. Aw.: FAVSTINA AVG ANTONINI AVG P P, Rew.: VENERI AVGVSTAE [BM inv. R1874,0715.59] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<div id=\"attachment_3940\" style=\"width: 574px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3940\" class=\"wp-image-3940\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/28-300x151.jpg\" alt=\"\" width=\"564\" height=\"284\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/28-300x151.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/28.jpg 312w\" sizes=\"auto, (max-width: 564px) 100vw, 564px\" \/><p id=\"caption-attachment-3940\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 28. RIC III\/3 Faustina II, nr 514. Quinarius, Rzym. Aw.: FAVSTINAE AVG PII AVG FIL, Rew.: VENVS [BM inv. 1867,0101.726] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p><span style=\"text-decoration: line-through;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p>Ikonografi\u0119 Wenus stosowan\u0105 przez Antonin\u00f3w zapo\u017cyczono r\u00f3wnie\u017c w przedstawieniach stoj\u0105cej Wenus trzymaj\u0105cej jab\u0142ko i sceptr. W emisjach Faustyny M\u0142odszej towarzyszy\u0142y mu legendy rewersu VENERI GENETRICI [Fig. 29]<a href=\"#_ftn99\" name=\"_ftnref99\">[99]<\/a> i VENVS<a href=\"#_ftn100\" name=\"_ftnref100\">[100]<\/a>. Legenda rewersu VENVS zosta\u0142a u\u017cyta r\u00f3wnie\u017c w emisjach Lucylli [Fig. 30]<a href=\"#_ftn101\" name=\"_ftnref101\">[101]<\/a>, Kryspiny<a href=\"#_ftn102\" name=\"_ftnref102\">[102]<\/a> oraz w po\u015bmiertnych monetach Lucjusza Werusa (<em>L. Aurelius Verus<\/em>)<a href=\"#_ftn103\" name=\"_ftnref103\">[103]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3942\" style=\"width: 566px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3942\" class=\"wp-image-3942\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/29-300x151.jpg\" alt=\"\" width=\"556\" height=\"280\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/29-300x151.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/29.jpg 310w\" sizes=\"auto, (max-width: 556px) 100vw, 556px\" \/><p id=\"caption-attachment-3942\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 29. RIC III\/3 Faustina II, nr 511a. Aureus, Rzym. Aw.: FAVSTINAE AVG PII AVG FIL, Rew.: VENERI GENETRICI [Kunsthistorischen Museum Wien, M\u00fcnzkabinett, R\u00d6 36792, ID122877. Photographs by Photoatelier, KHM, source: https:\/\/www.ikmk.at\/object?id=ID122877].<\/p><\/div>\n<div id=\"attachment_3943\" style=\"width: 552px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3943\" class=\"wp-image-3943\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/30-300x144.jpg\" alt=\"\" width=\"542\" height=\"260\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/30-300x144.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/30.jpg 311w\" sizes=\"auto, (max-width: 542px) 100vw, 542px\" \/><p id=\"caption-attachment-3943\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 30. RIC III\/3 Lucilla, nr 783. Aureus, Rzym. Aw.: LVCILLAE AVG ANTONINI AVG F, Rew.: VENVS [BM inv. R.12611] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>W kontek\u015bcie u\u017cycia w mennictwie Septymiusza Sewera epitetu <em>Felix<\/em>, mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 pewn\u0105 prawid\u0142owo\u015b\u0107. Opr\u00f3cz czterech emisji z legend\u0105 rewersu PROFECT AVGG FEL<a href=\"#_ftn104\" name=\"_ftnref104\">[104]<\/a>, kt\u00f3rym mo\u017cna przypisa\u0107 konotacje militarne, wszystkie pozosta\u0142e by\u0142y zwi\u0105zane z obietnic\u0105 szcz\u0119\u015bliwych czas\u00f3w (FELICITAS SAECVLI<a href=\"#_ftn105\" name=\"_ftnref105\">[105]<\/a>, FELICIT TEMPOR<a href=\"#_ftn106\" name=\"_ftnref106\">[106]<\/a>) oraz szcz\u0119\u015bliwego pa\u0144stwa (FELICITAS PVBLICA<a href=\"#_ftn107\" name=\"_ftnref107\">[107]<\/a>, IMPERII FELICITAS<a href=\"#_ftn108\" name=\"_ftnref108\">[108]<\/a>) pod rz\u0105dami nowej pary cesarskiej i jej syn\u00f3w, kt\u00f3rym sprzyja\u0142a Fortuna <em>Felix<\/em> (FORTVNAE FELICI<a href=\"#_ftn109\" name=\"_ftnref109\">[109]<\/a>). Poprzez u\u017cycie epitetu <em>Felix<\/em> w po\u0142\u0105czeniu z ikonografi\u0105 przedstawiaj\u0105c\u0105 rodzin\u0119 cesarsk\u0105 [Fig. 31] Sewer uzyska\u0142 przekaz ideologiczny o silnej i zgodnej <em>domus divina<\/em>, kt\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 niezb\u0119dnym gwarantem stabilno\u015bci i ci\u0105g\u0142o\u015bci cesarstwa (AETERNIT IMPERI)<a href=\"#_ftn110\" name=\"_ftnref110\">[110]<\/a>. Przekaz ten jest szczeg\u00f3lnie widoczny w emisji, gdzie po\u0142\u0105czono legend\u0119 awersu FELICITAS PVBLICA z wyobra\u017ceniem popiersi Sewera i Domny, z legend\u0105 rewersu PERPETVA CONCORDIA towarzysz\u0105c\u0105 popiersiom Karakalli i Gety<a href=\"#_ftn111\" name=\"_ftnref111\">[111]<\/a>.<\/p>\n<p>Cesarz zapowiada\u0142 stworzenie nowej dynastii podkre\u015blaj\u0105c zwi\u0105zki ma\u0142\u017ce\u0144skie, zar\u00f3wno sw\u00f3j, jak i swojego starszego syna. Temu celowi s\u0142u\u017cy\u0142y emisje z legend\u0105 rewersu CONCORDIA FELIX towarzysz\u0105c\u0105 przedstawieniu Sewera z Juli\u0105 Domn\u0105<a href=\"#_ftn112\" name=\"_ftnref112\">[112]<\/a> oraz Karakalli z Plaucyll\u0105 [Fig. 32]<a href=\"#_ftn113\" name=\"_ftnref113\">[113]<\/a>.<\/p>\n<p>Wydaje si\u0119, \u017ce w powy\u017cszym kontek\u015bcie emisje Plaucylli z wyobra\u017ceniem Wenus <em>Felix<\/em> nale\u017cy chronologicznie powi\u0105za\u0107 ze \u015blubem z Karakall\u0105, tym bardziej, \u017ce zwi\u0105zek ten wpisywa\u0142 si\u0119 w ideologiczny przekaz Septymiusza Sewera, jaki cesarz chcia\u0142 upubliczni\u0107 m.in. poprzez <em>decennalia<\/em> zorganizowane w 202 roku<a href=\"#_ftn114\" name=\"_ftnref114\">[114]<\/a>. Oczywi\u015bcie przekaz ten zosta\u0142 wzmocniony uroczysto\u015bciami <em>ludi saeculares<\/em><a href=\"#_ftn115\" name=\"_ftnref115\">[115]<\/a>, kt\u00f3re odby\u0142y si\u0119 w 204 roku w Rzymie, lecz wydaje si\u0119, \u017ce narastaj\u0105cy konflikt mi\u0119dzy Plaucjanem a Juli\u0105 Domn\u0105 i Karakall\u0105<a href=\"#_ftn116\" name=\"_ftnref116\">[116]<\/a> stawia w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 datowanie tych emisji na rok 204<a href=\"#_ftn117\" name=\"_ftnref117\">[117]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3944\" style=\"width: 574px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3944\" class=\"wp-image-3944\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/31-300x151.jpg\" alt=\"\" width=\"564\" height=\"284\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/31-300x151.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/31.jpg 308w\" sizes=\"auto, (max-width: 564px) 100vw, 564px\" \/><p id=\"caption-attachment-3944\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 31. RIC IV\/1 Septimius Severus, nr 181C. Aureus, Rzym. Aw.: SEVER P AVG P M TR P X COS III, Rew.: FELICITAS SAECVLI [BM inv. 1864,1128.98] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<div id=\"attachment_3945\" style=\"width: 586px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3945\" class=\"wp-image-3945\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/32-300x150.jpg\" alt=\"\" width=\"576\" height=\"288\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/32-300x150.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/32.jpg 310w\" sizes=\"auto, (max-width: 576px) 100vw, 576px\" \/><p id=\"caption-attachment-3945\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 32. RIC IV\/1 Caracalla, nr 123. Aureus, Rzym. Aw.: ANTONINVS PIVS AVG, Rew.: CONCORDIA FELIX [BM inv. R.12659] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>Heliogabal na\u015bladowa\u0142 za\u0142o\u017cenia ideologiczne Septymiusza Sewera, obiecuj\u0105c dobrobyt pa\u0144stwa pod swoimi rz\u0105dami (SAECVLI FELICITAS<a href=\"#_ftn118\" name=\"_ftnref118\">[118]<\/a>, FELICIT TEMPOR<a href=\"#_ftn119\" name=\"_ftnref119\">[119]<\/a>, AEQVITAS PVBLICA<a href=\"#_ftn120\" name=\"_ftnref120\">[120]<\/a>). W podobny spos\u00f3b jak za\u0142o\u017cyciel dynastii, promowa\u0142 sw\u00f3j zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski z Juli\u0105 Paul\u0105 (<em>Iulia Cornelia Paula<\/em>) eksponuj\u0105c na rewersach legendy CONCORDIA [Fig. 33]<a href=\"#_ftn121\" name=\"_ftnref121\">[121]<\/a> \u00a0i CONCORDIA AETERNA<a href=\"#_ftn122\" name=\"_ftnref122\">[122]<\/a>, towarzysz\u0105ce przedstawieniu pary cesarskiej.<\/p>\n<div id=\"attachment_3946\" style=\"width: 556px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3946\" class=\"wp-image-3946\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/33-300x145.jpg\" alt=\"\" width=\"546\" height=\"264\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/33-300x145.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/33.jpg 310w\" sizes=\"auto, (max-width: 546px) 100vw, 546px\" \/><p id=\"caption-attachment-3946\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 33. RIC IV\/2 Julia Paula, nr 214. Denar, Rzym. Aw.: IVLIA PAVLA AVG, Rew.: CONCORDIA [BM inv. 1860,0330.300] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce boginiami eksponowanymi w mennictwie zar\u00f3wno pierwszej \u017cony, babki cesarza Julii Mezy (<em>Iulia Maesa<\/em>), jak i matki by\u0142y Juno<a href=\"#_ftn123\" name=\"_ftnref123\">[123]<\/a> i Westa<a href=\"#_ftn124\" name=\"_ftnref124\">[124]<\/a>. Bogini Wenus wyst\u0119puj\u0105ca na rewersach monet kobiet zwi\u0105zanych z cesarzem, okre\u015blana by\u0142a innymi epitetami ni\u017c <em>Felix<\/em>. Emisje z legend\u0105 VENVS VICTRIX zosta\u0142y wybite dla Julii Mezy<a href=\"#_ftn125\" name=\"_ftnref125\">[125]<\/a> i pierwszej \u017cony<a href=\"#_ftn126\" name=\"_ftnref126\">[126]<\/a>. Juli\u0119 Paul\u0119 uhonorowano tak\u017ce emisj\u0105 z legend\u0105 rewersu VENVS GENETRIX<a href=\"#_ftn127\" name=\"_ftnref127\">[127]<\/a>.<\/p>\n<p>Autorzy przekaz\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych zarzucaj\u0105 Heliogabalowi brak szacunku dla rzymskiej tradycji i religii, co w konsekwencji mia\u0142o doprowadzi\u0107 do zamordowania cesarza<a href=\"#_ftn128\" name=\"_ftnref128\">[128]<\/a>. Ten swoisty \u201eorientalny zwrot w polityce religijnej\u201d, chronologicznie koreluj\u0105cy z ma\u0142\u017ce\u0144stwem Heliogabala z Akwili\u0105 Sewer\u0105<a href=\"#_ftn129\" name=\"_ftnref129\">[129]<\/a>, znajduje swoje odbicie w mennictwie<a href=\"#_ftn130\" name=\"_ftnref130\">[130]<\/a>.<\/p>\n<p>Znacz\u0105cym w emisjach, z legend\u0105 rewersu CONCORDIA, promuj\u0105cych nowe ma\u0142\u017ce\u0144stwo Heliogabala jest umieszczenie gwiazdy mi\u0119dzy przedstawion\u0105 na rewersie par\u0105 cesarsk\u0105 [Fig. 34]<a href=\"#_ftn131\" name=\"_ftnref131\">[131]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3947\" style=\"width: 569px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3947\" class=\"wp-image-3947\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/34-300x145.jpg\" alt=\"\" width=\"559\" height=\"270\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/34-300x145.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/34.jpg 308w\" sizes=\"auto, (max-width: 559px) 100vw, 559px\" \/><p id=\"caption-attachment-3947\" class=\"wp-caption-text\">Fig. 34. RIC IV\/2 Aquilia Severa, nr 228. Denar, Rzym. Aw.: IVLIA AQVILIA SEVERA AVG, Rew.: CONCORDIA [BM inv. 1844,0425.1951.A] \u00a9 The Trustees of the British Museum.<\/p><\/div>\n<p>Wenus na monetach matki cesarza Julii Soemias<a href=\"#_ftn132\" name=\"_ftnref132\">[132]<\/a> wyst\u0119powa\u0142a wy\u0142\u0105cznie z epitetem <em>Caelestis<\/em>, a przedstawieniu bogini towarzyszy\u0142a gwiazda<a href=\"#_ftn133\" name=\"_ftnref133\">[133]<\/a>. Znana jest r\u00f3wnie\u017c jedna emisja Akwilii Sewery z legend\u0105 rewersu VENVS CAELESTIS<a href=\"#_ftn134\" name=\"_ftnref134\">[134]<\/a>. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce atrybucja stoj\u0105cej Wenus <em>Caelestis<\/em> (jab\u0142ko i sceptr) jest identyczna jak na rewersach monet Julii Domny z legend\u0105 VENVS FELIX<a href=\"#_ftn135\" name=\"_ftnref135\">[135]<\/a>. Emisje, opr\u00f3cz oczywi\u015bcie legendy, r\u00f3\u017cni jedynie umieszczenie gwiazdy w polu rewersu monet Julii Soemias i Akwilli.<\/p>\n<p>Jedyn\u0105 kobiet\u0105, kt\u00f3rej Heliogabal wybi\u0142 monety dedykowane Wenus <em>Felix<\/em> by\u0142a Akwilia Sewera<a href=\"#_ftn136\" name=\"_ftnref136\">[136]<\/a>. Na rewersie, b\u0119d\u0105cym powt\u00f3rzeniem wzorc\u00f3w mennictwa Antonin\u00f3w<a href=\"#_ftn137\" name=\"_ftnref137\">[137]<\/a>, przedstawiaj\u0105cym siedz\u0105c\u0105 Wenus <em>Felix<\/em>, trzymaj\u0105c\u0105 pos\u0105\u017cek Wiktorii i sceptr dodano gwiazd\u0119<a href=\"#_ftn138\" name=\"_ftnref138\">[138]<\/a>. Wyj\u0105tkow\u0105 atrybucj\u0119 mo\u017cemy zauwa\u017cy\u0107 w emisji Akwilli Sewery opublikowanej w BMC<a href=\"#_ftn139\" name=\"_ftnref139\">[139]<\/a>. W przedstawieniach stoj\u0105cej Wenus w\u015br\u00f3d wszystkich emisji w okresie cesarstwa, na kt\u00f3rych wyobra\u017cono bogini\u0119, po raz pierwszy trzyma ona sceptr i dziecko<a href=\"#_ftn140\" name=\"_ftnref140\">[140]<\/a>. Te dwa atrybuty po\u0142\u0105czono z Wenus tylko w emisjach Karakalli, wybitych Julii Domnie, ukazuj\u0105cych siedz\u0105c\u0105 bogini\u0119, kt\u00f3rej towarzyszy\u0142a legenda VENVS GENETRIX S C<a href=\"#_ftn141\" name=\"_ftnref141\">[141]<\/a>.<\/p>\n<p>Emisje Sewera Aleksandra r\u00f3wnie\u017c wpisuj\u0105 si\u0119 w idee dynastyczne Septymiusza Sewera. Julia Mamea wraz synem i jego \u017con\u0105 Orbian\u0105 (<em>Sallustia Orbiana<\/em>) mieli zapewni\u0107 pomy\u015blno\u015b\u0107 pa\u0144stwu rzymskiemu (FELICITAS TEMPORA<a href=\"#_ftn142\" name=\"_ftnref142\">[142]<\/a>, SAECVLI FELICITAS<a href=\"#_ftn143\" name=\"_ftnref143\">[143]<\/a>, FELICITAS PVBLICA<a href=\"#_ftn144\" name=\"_ftnref144\">[144]<\/a>). Wybito r\u00f3wnie\u017c monety upami\u0119tniaj\u0105ce \u015blub pary cesarskiej z legend\u0105 rewersu CONCORDIA AVGVSTORVM<a href=\"#_ftn145\" name=\"_ftnref145\">[145]<\/a>. Emisje Julii Mamei na rewersach wyobra\u017ca\u0142y r\u00f3wnie\u017c boginie Juno<a href=\"#_ftn146\" name=\"_ftnref146\">[146]<\/a> i West\u0119<a href=\"#_ftn147\" name=\"_ftnref147\">[147]<\/a>. W przypadku emisji Sewera Aleksandra, na rewersie kt\u00f3rych przedstawiono bogini\u0119 Wenus, nale\u017cy podkre\u015bli\u0107 brak emisji z legend\u0105 VENVS CAELESTIS. W kontek\u015bcie dzia\u0142a\u0144 religijnych Sewera Aleksandra, kt\u00f3ry nie chcia\u0142 eksponowa\u0107 swojego syryjskiego pochodzenia i odszed\u0142 od promowania kult\u00f3w wschodnich<a href=\"#_ftn148\" name=\"_ftnref148\">[148]<\/a>, wydaje si\u0119 by\u0107 oczywistym, \u017ce Julia Mamea nie chcia\u0142a by\u0107 kojarzona z niepopularn\u0105 siostr\u0105, do \u015bmierci kt\u00f3rej by\u0107 mo\u017ce si\u0119 przyczyni\u0142a<a href=\"#_ftn149\" name=\"_ftnref149\">[149]<\/a>. W mennictwie powr\u00f3cono do sprawdzonych wzorc\u00f3w. Na monetach Julii Mamei i Orbiany Wenus wyst\u0119powa\u0142a z epitetem <em>Genetrix<\/em><a href=\"#_ftn150\" name=\"_ftnref150\">[150]<\/a>. Wybito r\u00f3wnie\u017c kilka emisji Julii Mamei z legend\u0105 rewersu VENVS VICTRIX<a href=\"#_ftn151\" name=\"_ftnref151\">[151]<\/a>. Emisje Julii Mamei z legend\u0105 VENVS FELIX podkre\u015blaj\u0105 przede wszystkim jej macierzy\u0144stwo. Potwierdza to zmiana atrybucji bogini, gdzie jab\u0142ko w d\u0142oni Wenus zast\u0105piono dzieckiem\/kupidynem.<\/p>\n<p><strong>Wnioski<\/strong><\/p>\n<p>Wenus w r\u00f3\u017cnych jej aspektach obecna jest w mennictwie ca\u0142ego okresu seweria\u0144skiego. Bogini przede wszystkim podkre\u015bla\u0142a rol\u0119 cesarzowych jako matek przysz\u0142ych cesarzy. By\u0142o to szczeg\u00f3lnie istotne w przypadku dynastii, kt\u00f3rej prawa do tronu wynika\u0142y z pokrewie\u0144stwa w linii \u017ce\u0144skiej. Naturalnym by\u0142o wi\u0119c powielanie wzor\u00f3w ideologicznych wprowadzonych przez Septymiusza Sewera w mennictwie Julii Domny. Jednym z przejaw\u00f3w fikcyjnej autoadopcji Sewera do rodziny Antonin\u00f3w<a href=\"#_ftn152\" name=\"_ftnref152\">[152]<\/a> by\u0142y emisje jego \u017cony wzorowane przede wszystkim na emisjach Faustyny M\u0142odszej<a href=\"#_ftn153\" name=\"_ftnref153\">[153]<\/a>, poza tym to Domna jako matka cesarzy mia\u0142a zapewni\u0107 imperium SAECVLI FELICITAS.<\/p>\n<p>Analiza ikonograficzna monet wykazuje brak \u015bcis\u0142ego powi\u0105zania atrybucji Wenus z epitetami bogini. W emisjach Julii Domny, na rewersie kt\u00f3rych ukazana jest stoj\u0105ca Wenus trzymaj\u0105ca w r\u0119kach jab\u0142ko i sceptr, bogini towarzysz\u0105 legendy zar\u00f3wno FELIX<a href=\"#_ftn154\" name=\"_ftnref154\">[154]<\/a>, VICTRIX<a href=\"#_ftn155\" name=\"_ftnref155\">[155]<\/a> jak i CAELESTIS, cho\u0107 w tym ostatnim przypadku dodano w polu rewersu gwiazd\u0119<a href=\"#_ftn156\" name=\"_ftnref156\">[156]<\/a>.<\/p>\n<p>Przej\u0119cie w\u0142adzy cesarskiej przez wnuki Julii Mezy, siostry Domny, wymusza\u0142o pewn\u0105 ideologiczn\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 autoprezentacji, lecz na podstawie emisji Heliogabala i Sewera Aleksandra dedykowanych Wenus <em>Felix<\/em>, zauwa\u017calne s\u0105 pewne zmiany w przekazie wychodz\u0105cym z dworu cesarskiego.<\/p>\n<p>Heliogabal wybi\u0142 monety Akwilii Sewery z legend\u0105 VENVS FELIX, kt\u00f3rych ikonografia by\u0142a identyczna z emisjami Faustyny M\u0142odszej<a href=\"#_ftn157\" name=\"_ftnref157\">[157]<\/a> i Kryspiny<a href=\"#_ftn158\" name=\"_ftnref158\">[158]<\/a>, nawi\u0105zuj\u0105c tym samym do dzia\u0142a\u0144 ideologicznych Septymiusza Sewera, jednak znacz\u0105cym akcentem, podkre\u015blaj\u0105cym osobiste aspiracje cesarza by\u0142o dodanie w polu rewersu gwiazdy<a href=\"#_ftn159\" name=\"_ftnref159\">[159]<\/a>. Druga emisja Akwilii Sewery z legend\u0105 VENERI FELICI wprowadza nowy atrybut bogini. Dziecko, wyst\u0119puj\u0105ce do tej pory w ikonografii Wenus z epitetem <em>Genetrix<\/em><a href=\"#_ftn160\" name=\"_ftnref160\">[160]<\/a>, zast\u0105pi\u0142o jab\u0142ko.<\/p>\n<p>Podkre\u015bli\u0107 nale\u017cy brak emisji Julii Soemias dedykowanych Wenus <em>Felix<\/em>. Wydaje si\u0119, \u017ce w dzia\u0142aniach religijnych Heliogabala Wenus z epitetem <em>Caelestis<\/em> mia\u0142a przej\u0105\u0107 i po\u0142\u0105czy\u0107 wszystkie sfery i atrybuty bogini. Potwierdzeniem tej tezy s\u0105 emisje matki cesarza z legend\u0105 rewersu VENVS CAELESTIS, towarzysz\u0105c\u0105 przedstawieniu siedz\u0105cej bogini, trzymaj\u0105cej sceptr i jab\u0142ko, u kt\u00f3rej st\u00f3p sta\u0142o dziecko<a href=\"#_ftn161\" name=\"_ftnref161\">[161]<\/a>. Ide\u0119 t\u0105 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c dostrzec w emisjach Julii Soemias<a href=\"#_ftn162\" name=\"_ftnref162\">[162]<\/a>, b\u0119d\u0105cych odwzorowaniem ikonografii stoj\u0105cej bogini z rewers\u00f3w Julii Domny z legend\u0105 VENVS FELIX, na kt\u00f3rych bogini trzyma jab\u0142ko i sceptr<a href=\"#_ftn163\" name=\"_ftnref163\">[163]<\/a>, a jedyn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 w atrybucji jest dodanie gwiazdy.<\/p>\n<p>Sewer Aleksander w emisjach swojej matki Julii Mamei dedykowanych Wenus <em>Felix<\/em> r\u00f3wnie\u017c podkre\u015bli\u0142 aspekt macierzy\u0144ski bogini. Wyobra\u017cona na rewersach monet Wenus nie trzyma ju\u017c w r\u0119kach jab\u0142ka, lecz jej atrybucj\u0105 s\u0105 symbol w\u0142adzy cesarskiej sceptr i dziecko\/kupidyn.<\/p>\n<p>Podsumowuj\u0105c powy\u017csze rozwa\u017cania nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce w czasie panowania Septymiusza Sewera epitet <em>Felix<\/em> w odniesieniu do bogini Wenus okre\u015bla\u0142 przede wszystkim jej sfer\u0119 rodzicielsk\u0105, czego potwierdzeniem s\u0105 emisje Julii Domny i Julii Mamei oraz potencjalnych matek nast\u0119pc\u00f3w tronu Plaucylli i Akwilli Sewery. Co wi\u0119cej, nie ma \u017cadnej emisji Julii Mezy z legend\u0105 rewersu VENVS FELIX, co pozwala na postawienie ostro\u017cnego przypuszczenia, \u017ce nie wybito tych monet, poniewa\u017c nie mog\u0142a ona urodzi\u0107 nast\u0119pcy tronu.<\/p>\n<p><strong>Przypisy:<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> K. Maksymiuk, <em>Za\u0142o\u017cenia polityki propagandowej Septymiusza Sewera na przyk\u0142adzie tytu\u0142u Julii Domny \u2013 mater castrorum<\/em>, \u201eMeander\u201d, nr 5, 1999, s. 449-455; B. Levick, <em>Julia Domna: Syrian empress<\/em>, London 2007; D. Oko\u0144, <em>Iulia Augusta mater w \u015bwietle \u017ar\u00f3de\u0142 epigraficznych<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Zachodniopomorski\u201d, nr 27(2), 2012, s. 7-16; Eadem, <em>Ma\u0142\u017ce\u0144stwo Septimiusa Severusa i Julii Domny na tle strategii ma\u0142\u017ce\u0144skich rzymskich rod\u00f3w senatorskich prze\u0142omu II i III w. n.e<\/em>., [w:] <em>Elity w \u015bwiecie staro\u017cytnym<\/em>. t. 3, red. M. Cie\u015bluk, Szczecin 2015, s. 256-264; J. Langford, <em>Maternal Megalomania: Julia Domna and the Imperial Politics of Motherhood<\/em>, Baltimore 2013; K. Balbuza, <em>Concordia, aeternitas Imperii i kwestie dynastyczne w menniczym programie ideologicznym okresu pierwszych Sewer\u00f3w<\/em>, \u201eStudia Europaea Gnesnensia\u201d, nr 12, 2015, s. 61-84; Eadem, <em>Cesarz a b\u00f3stwa solarne i lunarne w (auto)prezentacji Septymiusza Sewera i jego rodziny (193\u2013211)<\/em>, [w:] <em>Elity w \u015bwiecie staro\u017cytnym<\/em>. t. 3, red. M. Cie\u015bluk, Szczecin 2015, s. 234-245; K. Kr\u00f3lczyk, <em>Polityka dynastyczna cesarza Septymiusza Sewera (193\u2013211 r.)<\/em>, \u201eKlio. Czasopismo po\u015bwi\u0119cone dziejom Polski i powszechnym\u201d, nr 47(4), 2018, s. 181-201.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> E. Kettenhofen, <em>Die syrischen Augustae in der historischen \u00dcberlieferung: Ein Beitrag zum Problem der Orientalisierung<\/em>, Bonn 1979; C. Rowan, <em>The public image of the Severan women<\/em>, \u201ePapers of the British School at Rome\u201d, nr 79, 2011, s. 241-273; S. Nadolny, <em>Die severischen Kaiserfrauen<\/em>, Stuttgart 2016; E. G\u00fcnther, <em>Femaleness Matters: Identity and Identification Processes in the Severan Dynasty<\/em>, \u201eMarburger Beitr\u00e4ge zur antiken Handels-Wirtschafts-und Sozialgeschichte\u201d, nr 34, 2017, s. 113-168; D. Oko\u0144, <em>Several Remarks on the Cult and the Titulature of Empresses from the Severan Dynasty<\/em>, \u201eMnemon\u201d, nr 18(2), 2018, s. 142-149.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> S.S Lusnia., <em>Julia Domna\u00b4s Coinage and Severan Dynastic Propaganda<\/em>, \u201eLatomus\u201d, nr 54(1), 1995, s. 119-140; C. Brenot, <em>La famille de Septime-S\u00e9v\u00e8re \u00e0 travers les images mon\u00e9taires<\/em>, \u201eCahiers du Centre Gustave Glotz\u201d, nr 11, 2000, s. 331-345; A. Skiendziel, <em>Wykorzystanie wizerunku b\u00f3stw jako motywu propagandowego w mennictwie cesarzowych dynastii Sewer\u00f3w<\/em>, \u201eWieki Stare i Nowe\u201d, nr 1(6), 2009, s. 57-72; M.M. Royo Mart\u00ednez, <em>Propaganda din\u00e1stica, militar y religiosa en las monedas de Julia Domna<\/em>, \u201eEspacio, Tiempo y Forma. Serie II. Historia Antigua\u201d, nr 30, 2017, s. 299-322; Eadem, <em>Las emperatrices sirias y las excepcionales series monetales de Julia Domna y Julia Mamea<\/em>, \u201eEspacio Tiempo Y Forma. Serie II, Historia Antigua\u201d, nr 32, 2019, s. 115-136; R. Bertolazzi, <em>Julia Domna and her Divine Motherhood: A Re-examination of the Evidence from Imperial Coins<\/em>, \u201eThe Classical Journal\u201d, nr 114(4), 2019, s. 464-486; A. Smyk, <em>Boginie powi\u0105zane z kobietami Sewer\u00f3w w polityce propagandowej dynastii (studium numizmatyczne)<\/em>, Siedlce 2021; P.D. Conesa Navarro, A. Smyk, <em>Goddess Venus on Julia Domna\u2019s coins. The Political Use of the Coinage of an Augusta of the Severan Dynasty<\/em>, \u201eHistoria i \u015awiat\u201d, nr 11, 2022, s. 175-200; P.D. Conesa Navarro, <em>Los testimonios numism\u00e1ticos de Julia Mamaea: continuidad y ruptura en la pol\u00edtica imperial de Alejandro Severo<\/em>, \u201eImafronte\u201d, nr 30, 2023, s. 16-33; A. Smyk, <em>Denar Julii Mezy z legend\u0105 VENVS VICTRIX ze zbior\u00f3w Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu<\/em>, \u201eWieki Stare i Nowe\u201d, nr 19, 2024 (w druku).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> O przemianach religijnych w omawianym okresie patrz: M. Jaczynowska, <em>Przemiany religijne w okresie schy\u0142ku republiki rzymskiej<\/em>, [w:] <em>\u015awiat antyczny. Stosunki spo\u0142eczne, ideologia i polityka, religia. Studia ofiarowane Izie Bie\u017cu\u0144skiej-Ma\u0142owist<\/em>, red. B. Bravo, J. Kolendo, W. Lengauer, Warszawa 1988, s. 256-287; eadem, <em>G\u0142\u00f3wne etapy hellenizacji religii rzymskiej<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Historyczny\u201d, nr 87(2), 1996, s. 235-237.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> RRC nr 258\/1 (Rew.: ROMA SEX\u00b7IV\u0361LI CAISAR).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> RRC nr 320\/1 (Aw.: CAESAR, Rew.: L\u00b7IVLI\u00b7L\u00b7F).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> O przekazach \u017ar\u00f3d\u0142owych i kszta\u0142towaniu si\u0119 \u201erzymskiej\u201d legendy Eneasza patrz Jaczynowska, <em>G\u0142\u00f3wne etapy<\/em>\u2026, s. 231-232.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> O karierze polityczno-wojskowej Mariusza i konflikcie z Sull\u0105 patrz: T.J. Luce, <em>Marius and the Mithridatic Command<\/em>, \u201eHistoria: Zeitschrift F\u00fcr Alte Geschichte\u201d, nr 19(2), 1970, s. 161-194; B.M. Levick, <em>Sulla\u2019s March on Rome in 88 B.C<\/em>., \u201e Historia: Zeitschrift F\u00fcr Alte Geschichte\u201d, nr 31(4), 1982, s. 503-508; C.H. Lange, F. J. Vervaet, <em>Sulla and the Origins of the Concept of Bellum Civile<\/em>, [w:] <em>The Historiography of Late Republican Civil War<\/em>, red. C.H. Lange, F.J. Vervaet, Leiden 2019, s. 17-28; Dyskusja o rzekomej reformie armii patrz: M. Faszcza, <em>Reformy Mariusza, czyli d\u0142ugie trwanie historiograficznego mitu<\/em>, \u201eRes Historica\u201d, nr 51, 2021, s. 13-42.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> Suet. <em>Caes<\/em>. 6.1: \u201eR\u00f3d mej ciotki Julii po k\u0105dzieli od kr\u00f3l\u00f3w si\u0119 wywodzi, po mieczu za\u015b z samymi bogami nie\u015bmiertelnymi jest spokrewniony. Od Ankusa Marcjusza pochodzi r\u00f3d Marcjusz\u00f3w Kr\u00f3l\u00f3w, kt\u00f3rych nazwisko nosi\u0142a matka; od Wenery pochodz\u0105 Juliusze, do kt\u00f3rych rodu dom si\u0119 nasz zalicza. Jest wi\u0119c w krwi naszej i majestat kr\u00f3l\u00f3w, kt\u00f3rzy najwi\u0119cej znacz\u0105 w\u015br\u00f3d ludzi, i \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 bog\u00f3w, kt\u00f3rych w\u0142adzy podlegaj\u0105 sami kr\u00f3lowie\u201d.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> M. Jaczynowska, <em>La Genesi repubblicana del culto imperiale. Da Scipione l\u2019 Africano a Giulio Cesare<\/em>, \u201eAthenaeum\u201d, nr 73, 1985, s. 285-295; J. Jeli\u010di\u0107-Radoni\u0107, <em>Venus Victrix in the Salona Urbs Orientalis<\/em>, [w:] <em>Roma y las provincias: modelo y difusi\u00f3n, vol. 1<\/em>, red. T. Nogales, I. Rod\u00e0, Roma 2011, s. 385; Szerzej o wzro\u015bcie znaczenia Wenus i jej r\u00f3\u017cnych epitetach patrz: P.D. Conesa Navarro, A. Smyk, <em>op.cit.<\/em>, s. 176-179;.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> Na podstawie inskrypcji znalezionych w <em>Villa Altieri<\/em> (CIL VI 781, 782) mo\u017cna ostro\u017cnie za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce by\u0107 mo\u017ce w pobli\u017cu sta\u0142a \u015bwi\u0105tynia dedykowana przez Sull\u0119 bogini Wenus <em>Felix<\/em>, lecz nie ma o niej \u017cadnych informacji, patrz: S.B. Platner, T. Ashby, <em>A Topographical Dictionary of Ancient Rome<\/em>, London 1929, s. 552.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> Pompejusz po zwyci\u0119stwie nad kr\u00f3lem Pontu Mithridatesem VI Eupatorem (O wojnach Pompejusza na Wschodzie patrz: B.C. Mcging, <em>The Foreign Policy of Mithridates VI Eupator, King of Pontus<\/em>, Leiden 1986, s. 132-167) w 55 r. przed Chr. ufundowa\u0142 w Rzymie \u015bwi\u0105tyni\u0119 dedykowan\u0105 Wenus <em>Victrix<\/em> (D.K. Hill, <em>The Temple above Pompey\u2019s Theater<\/em>, \u201eThe Classical Journal\u201d, nr 39(6), 1944, s. 360-365).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a> RRC nr 426\/3.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a> RRC nr 430\/1 (Aw.: S C, Rew.: P\u00b7CRASSVS\u00b7M\u00b7F).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[15]<\/a> Wydaje si\u0119, \u017ce z konflitem tym nale\u017cy wi\u0105za\u0107 emisje z Afryki, patrz: RRC 462\/1 (Aw.: ROM\u0361A, M CATO PRO PR, Rew.: VICT\u0361RIX); O ideologicznym znaczeniu Wenus w rywalizacji Pompejusza z Cezarem patrz: S. Sansom, <em>Pompey, Venus, and the Politics of Hesiod in Lucan&#8217;s Bellum Civile 8.456\u20139<\/em>, \u201eThe Classical Quarterly\u201d, nr 70(2), 2020, s. 784-791.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref16\" name=\"_ftn16\">[16]<\/a> O. Grossi, <em>The Forum of Julius Caesar and the Temple of Venus Genetrix<\/em>, \u201eMemoirs of the American Academy in Rome\u201d, nr 13, 1936, s. 215-220.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref17\" name=\"_ftn17\">[17]<\/a> RRC nr 458\/1 (Rew.: CAESAR).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref18\" name=\"_ftn18\">[18]<\/a> RRC nr 468\/1, RRC nr 468\/2 (Rew.: CAESAR).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref19\" name=\"_ftn19\">[19]<\/a> RRC nr 480\/4 (Aw.: CAESAR\u00b7IM P M, Rew.: L AEMILIVS BVCA); nr 480\/5 (Aw.: CAESAR\u00b7IMP, Rew.: P\u00b7SEPVLLIVS MACER); nr 480\/8 (Aw.: CAESAR DICT\u00b7PERPETVO, Rew.: L\u00b7BVCA); nr 480\/11, nr 480\/14 (Aw.: CAESAR DICT\u00b7PERPETVO, Rew.: P\u00b7SEPVLLIVS MACER); nr 480\/18 (Aw.: CAESAR IMPER, Rew.: P\u00b7SEPVLLIVS MACER).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref20\" name=\"_ftn20\">[20]<\/a> RRC nr 480\/3 (Aw.: CAESAR\u00b7IM\u0361P, Rew.: M\u00b7METTIVS); nr 480\/9-480\/10, nr 480\/12-480\/13 (Aw.: CAESAR DICT\u00b7PERPETVO, Rew.: P\u00b7SEPVLLIVS MACER); nr 480\/15-480\/16 (Aw.: CAESAR DICT IN PERPETVO, Rew.: C MARIDIANVS).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref21\" name=\"_ftn21\">[21]<\/a> RRC nr 480\/17 (Aw.: CAESAR IMPER, Rew.: M\u00b7METTIVS).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref22\" name=\"_ftn22\">[22]<\/a> A. Antal, <em>Venus Cult in Roman Dacia<\/em>, Cluj-Napoca 2016, s. 16.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref23\" name=\"_ftn23\">[23]<\/a> RIC I(2) <em>Augustus<\/em>, nr 251 (Rew.: CAESAR DIVI F).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref24\" name=\"_ftn24\">[24]<\/a> Patrz R. Kousser, <em>Augustan Aphrodites: The allure of Greek art in Roman visual culture<\/em>, [w:]<em> Brill\u2019s Companion to Aphrodite<\/em>, red. A.C. Smith, S. Pickup, Boston &amp; Leiden 2010, s. 287-306.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref25\" name=\"_ftn25\">[25]<\/a> R. Schilling, <em>Dans le sillage de Rome<\/em>, Paris 1988, s. 153; O koncepcji Oktawiana dotycz\u0105cej Wenus\u00a0 w sztuce wizualnej patrz: A.L. Kuttner, <em>Dynasty and Empire in the Age of Augustus: The Case of the Boscoreale Cups<\/em>, Berkeley 1995, s. 23-25; Analiza tekst\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych dotycz\u0105cych legendy o Romulusie patrz: P.M. Tennant, <em>The Lupercalia and the Romulus and Remus legend<\/em>, \u201eActa Classica\u201d, nr 31, 1988, 81-93; A. Rodr\u00edguez Mayorgas, <em>Romulus, Aeneas and the Cultural Memory of the Roman Republic<\/em>, \u201eAthenaeum\u201d, nr 98(1), 2010, s. 89-109.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref26\" name=\"_ftn26\">[26]<\/a> O pos\u0105gach w galerii \u015bwi\u0105tyni patrz: J.W. Rich, <em>Augustus\u2019s Parthian Honours, the Temple of Mars Ultor and the Arch in the Forum Romanum<\/em>, \u201ePapers of the British School at Rome\u201d, nr 66, 1998, s. 93-97; O znaczeniu kultu patrz: L. Morawiecki, <em>The beginnings of the cult of Mars Ultor<\/em>, \u201eZeszyty Naukowe UJ. Prace Historyczne\u201d, nr 70, 1981, s. 29-37; O \u015bwi\u0105tyni patrz: V. Gy\u0151ri, <em>The Mars Ultor Coins of c. 19-16 BC<\/em>, \u201eIn Gremium. Studies in History, Culture and Politics\u201d, nr 9, 2015, s. 7-30; D. Jacobson, <em>The Temple of Mars Ultor in Rome and the Philippeion in Olympia<\/em>, \u201eGymnasium\u201d, nr 127(3), 2020, s. 235-249; Dyskusja o hipotezie, \u017ce g\u0142\u00f3wn\u0105 par\u0105 bog\u00f3w czczonych w Panteonie, wybudowanym w 27 r. przed Chr. przez Agrypp\u0119 (<em>M. Vipsanius Agrippa<\/em>) na Polu Marsowym byli Wenus i Mars patrz: E. Thomas, <em>The Cult Statues of the Pantheon<\/em>, \u201eThe Journal of Roman Studies\u201d, nr 107, 2017, s. 146-212.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref27\" name=\"_ftn27\">[27]<\/a> RIC I(2) <em>Augustus<\/em>, nr 250A-250B (Rew.: CAESAR DIVI F).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref28\" name=\"_ftn28\">[28]<\/a> RIC II\/1 <em>Titus<\/em> nr 1077, 1078 (Aw.: T CAESAR IMP VESPASIANVS, Rew.: TR POT VIII COS VII); nr 13-16 (Aw.: IMP TITVS CAES VESPASIAN AVG P M, Rew.: TR P VIIII IMP XIIII COS VII); nr 32-35 (Aw.: IMP TITVS CAES VESPASIAN AVG P M, Rew.: TR P VIIII IMP XIIII COS VII P P); nr 51-54 (Aw.: IMP TITVS CAES VESPASIAN AVG P M, Rew.: TR P VIIII IMP XV COS VII P P); patrz r\u00f3wnie\u017c emisje jego c\u00f3rki Julii (<em>Julia Flavia<\/em>) RIC II\/1 <em>Julia Titi<\/em> nr 386 (Aw.: IVLIA AVGVSTA TITI AVGVSTI F, Rew.: VENVS AVG), nr 387 (Aw.: IVLIA AVGVSTA T AVG F, Rew.: VENVS AVG), nr 388 (Aw.: IVLIA AVGVSTA TITI AVGVSTI F, Rew.: VENVS AVGVST).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref29\" name=\"_ftn29\">[29]<\/a> Antal, <em>op.cit.<\/em>, s. 17.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref30\" name=\"_ftn30\">[30]<\/a> RIC II <em>Trajan<\/em>, nr 801 (Rew.: IMP CAES TRAIAN AVG GER DAC P P REST CAESAR).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref31\" name=\"_ftn31\">[31]<\/a> Wed\u0142ug Kasjusza Diona (Cass. Dio 69.4.3-5) projekt \u015bwi\u0105tyni zosta\u0142 skrytykowany przez architekta Apollodorosa z Damaszku, co mia\u0142o przyczyni\u0107 si\u0119 do jego \u015bmierci; S. G\u00fcven, <em>A Vision of Imperial Unity: The Temple of Venus and Roma<\/em>, \u201eMETU Journal of the Faculty of Architecture\u201d, nr 10(1-2), 1990, s. 19-30.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref32\" name=\"_ftn32\">[32]<\/a> Potwierdzeniem utrwalenia si\u0119 w mentalno\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa rzymskiego koncepcji Oktawiana mo\u017ce by\u0107 anonimowy poemat <em>Pervigilium Veneris<\/em>, wers. 69-74: <em>ipsa Troianos nepotes in Latinos transtulit; \/ ipsa Laurentem puellam coniugem nato dedit, \/ moxque Marti de sacello dat pudicam virginem; \/ Romuleas ipsa fecit cum Sabinis nuptias, \/ unde Ramnes et Quirites, proque prole posterum \/ Romuli, patrem crearet et nepotem Caesarem<\/em>; cytowane za P.S. Davies, <em>The Text of Pervigilium Veneris 74<\/em>, \u201eThe Classical Quarterly\u201d, nr 42(2), 1992, s. 575.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref33\" name=\"_ftn33\">[33]<\/a> RIC II\/3(2), <em>Hadrian<\/em>, nr 2900-2901, nr 2902 (Aw.: HADRIANVS AVG COS III P P, Rew.: VENERI GENETRICI); nr 2903 (Aw.: IMP CAES HADRIANVS AVG COS III P P, Rew.: VENERI GENETRICI).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref34\" name=\"_ftn34\">[34]<\/a> RIC III\/3 <em>Faustina II<\/em>, nr 1680 (Aw.: FAVSTINA AVGVSTA, Rew.: VENERI VICTRICI S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref35\" name=\"_ftn35\">[35]<\/a> W informacji zawartej w <em>Fasti Triumphales<\/em> o przyznanym Sulli na koniec stycznia 81 r. przed Chr., triumfie z okazji odniesienia zwyci\u0119stwa nad Mitrydatesem VI, Sulla okre\u015blony zosta\u0142 ju\u017c jako <em>Felix<\/em>, patrz: <em>Fasti Capitolini<\/em>, ed. A. Degrassi, Torino 1954, s. 108; patrz tak\u017ce: J.P. Balsdon, <em>Sulla Felix<\/em>, \u201eThe Journal of Roman Studies\u201d, nr 41, 1951, s. 1-10; O odbiorze spo\u0142ecznym przydomka <em>Felix<\/em>, u\u017cywanego przez Sull\u0119 patrz: A. Eckert, <em>Good Fortune and the Public Good: Disputing Sulla&#8217;s claim to be Felix<\/em>, [w:] <em>Institutions and Ideology in Republican Rome: Speech, Audience and Decision<\/em>, red. H. van der Blom, C. Gray, C. Steel, Cambridge 2018, s. 267-282; patrz tak\u017ce C. Rowan, <em>Under Divine Auspices: Divine Ideology and the Visualisation of Imperial Power in the Severan Period<\/em>, Cambridge 2012, s. 12; O dzia\u0142aniach militarnych Sulli, patrz T. \u0141ado\u0144, <em>Obraz wojny domowej z lat 83-82 p.n.e. w \u017bywocie Lucjusza Korneliusza Sulli Plutarcha z Cheronei<\/em>, \u201eArgument. Biannual Philosophical Journal\u201d, nr 7(2), 2017, s. 247-258.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref36\" name=\"_ftn36\">[36]<\/a> Wellejusz Paterkulus (<em>Velleius Paterculus and Res Gestae Divi Augusti<\/em>, ed. F.W. Shipley, Cambridge, MA 1924, 2.27.5) wskazuje, \u017ce Sulla przyj\u0105\u0142 przydomek <em>Felix<\/em> po spl\u0105drowaniu Praeneste i \u015bmierci Mariusza M\u0142odszego: \u201eWiadomo, co s\u0105dzi\u0142 o m\u0142odym cz\u0142owieku [Mariuszu \u2013 A.S.] Sulla: dopiero po jego zgonie przybra\u0142 przydomek Szcz\u0119\u015bliwego (Felix), miano, po kt\u00f3re si\u0119gn\u0105\u0142by ca\u0142kiem s\u0142usznie, gdyby wraz z ostatecznym zwyci\u0119stwem dokona\u0142 \u017cywota\u201d; Patrz tak\u017ce App., <em>Bell. Civ<\/em>., 1.11.97; Plut., <em>Sull<\/em>, 29.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref37\" name=\"_ftn37\">[37]<\/a> App., <em>Bell. Civ<\/em>., 1.11.97: \u201epoz\u0142acany pos\u0105g jego na koniu z napisem: <em>Cornelis Sulla imperator Felix<\/em>\u201d.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref38\" name=\"_ftn38\">[38]<\/a> RRC nr 381\/1a (Aw.: A\u00b7MANLI\u00b7A\u00b7F\u00b7Q, Rew.: L\u00b7SVLL\u00b7FELI\u00b7DIC), nr 381\/1b (Aw.: A\u00b7MANLI\u00b7A\u00b7F\u00b7Q, Rew.: L\u00b7SVLLA FELIX\u00b7DIC).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref39\" name=\"_ftn39\">[39]<\/a> Plut., <em>Sull<\/em>, 34.2: \u201ePo tym wszystkim Sulla, zdaj\u0105c na zgromadzeniu ludowym spraw\u0119 ze swoich czyn\u00f3w, z niemniejsz\u0105 dok\u0142adno\u015bci\u0105, ni\u017c czyny swego m\u0119stwa wyliczy\u0142 sukcesy, kt\u00f3re zawdzi\u0119cza\u0142 \u0142asce sprzyjaj\u0105cej mu Fortuny, czyli bogini szcz\u0119\u015bcia, i kaza\u0142 siebie nazywa\u0107 Szcz\u0119snym; bo to w\u0142a\u015bnie oznacza \u0142aci\u0144ski wyraz \u2039\u2039Felix\u203a\u203a. Pisz\u0105c do Grek\u00f3w i prowadz\u0105c z nimi sprawy urz\u0119dowe tytu\u0142owa\u0142 si\u0119 Epafroditos, a wi\u0119c ulubieniec Afrodyty. I rzeczywi\u015bcie, na pomniku zwyci\u0119stwa u nas widnieje napis: \u2039\u2039Lucjusz Korneliusz Sulla Epafroditos\u203a\u203a.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref40\" name=\"_ftn40\">[40]<\/a> J. Camp, M. Ierardi, J. McInerney, K. Morgan, G. Umholtz, <em>A Trophy from the Battle of Chaironeia of 86 B. C<\/em>., \u201eAmerican Journal of Archaeology\u201d, 96(3), 1992, s. 443-455; A. Jarych, <em>Tropajony jako forma autoprezentacji L. Korneliusza Sulli<\/em>, \u201eWieki Stare i Nowe\u201d, nr 17(22), 2022, s. 5-10.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref41\" name=\"_ftn41\">[41]<\/a> Plut., <em>Sull<\/em>. 19.5: \u201eNa pomnikach zwyci\u0119stwa Sulla umie\u015bci\u0142 napis z imionami Aresa, Nike i Afrodyty na pami\u0105tk\u0119, \u017ce sukces w tej bitwie zawdzi\u0119cza sprzyjaj\u0105cemu mu szcz\u0119\u015bciu w nie mniejszym stopniu ni\u017c w\u0142asnej sprawno\u015bci i sile\u201d.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref42\" name=\"_ftn42\">[42]<\/a> Sulla nada\u0142 imiona Faustus (<em>F. Cornelius Sulla<\/em>) i Fausta (<em>Fausta Cornelia<\/em>) bli\u017ani\u0119tom urodzonym ok. 88 r. przed Chr., ze zwi\u0105zku ze swoj\u0105 czwart\u0105 \u017con\u0105 Cecyli\u0105 Metell\u0105 (<em>Caecilia Metella<\/em>).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref43\" name=\"_ftn43\">[43]<\/a> App., <em>Bell. Civ<\/em>., 1.11.97: \u201eSpotka\u0142em te\u017c gdzie\u015b w jakim\u015b pi\u015bmie zdanie, \u017ce Sulla w tej uchwale nazwany zosta\u0142 Epafrodytem \u2013 i to r\u00f3wnie\u017c wydawa\u0142o mi si\u0119 prawdopodobne, poniewa\u017c by\u0142 te\u017c nazywany Faustus, a imi\u0119 to mo\u017ce by\u0107 bardzo bliskie zar\u00f3wno imienia Feliks, jak i Epafrodytos\u201d.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref44\" name=\"_ftn44\">[44]<\/a> App., <em>Bell. Civ<\/em>., 1.10.93: \u201eSulla obawiaj\u0105c si\u0119 o miasto wys\u0142a\u0142 naprz\u00f3d czym pr\u0119dzej sw\u0105 jazd\u0119, by im przeszkadza\u0142a w pochodzie,a sam pod\u0105\u017cy\u0142 spiesznie z ca\u0142ym wojskiem i oko\u0142o po\u0142udnia roz\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 obozem pod bram\u0105 Kolli\u0144sk\u0105 w okolicy \u015bwi\u0105tyni Afrodyty, podczas gdy i nieprzyjaciele stali ju\u017c obozem wok\u00f3\u0142 miasta\u201d<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref45\" name=\"_ftn45\">[45]<\/a> RRC nr 359\/1, nr 359\/2 (Aw.: L\u00b7SVLLA, Rew.: IMPER ITERVM).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref46\" name=\"_ftn46\">[46]<\/a> B. Frier, <em>Augural Symbolism in Sulla\u2019s Invasion of 83<\/em>, \u201eMuseum Notes\u201d (American Numismatic Society), nr 13, 1967, s. 111-118.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref47\" name=\"_ftn47\">[47]<\/a> L. Morawiecki, <em>Pontificalia Atque Auguralia Insignia and the Political Propaganda in the Coinage of the Roman Republic<\/em>, \u201eNotae Numismaticae\u201d, nr 1, 1996, s. 37-57.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref48\" name=\"_ftn48\">[48]<\/a> Plut. <em>Sull<\/em>. 29.6: \u2018\u1f66 \u03a0\u03cd\u03b8\u03b9\u03b5 \u1f0c\u03c0\u03bf\u03bb\u03bb\u03bf\u03bd, \u03c4\u1f78\u03bd \u03b5\u1f50\u03c4\u03c5\u03c7\u1fc6 \u03a3\u03cd\u03bb\u03bb\u03b1\u03bd \u039a\u03bf\u03c1\u03bd\u03ae\u03bb\u03b9\u03bf\u03bd \u1f10\u03bd \u03c4\u03bf\u03c3\u03bf\u03cd\u03c4\u03bf\u03b9\u03c2 \u1f00\u03b3\u1ff6\u03c3\u03b9\u03bd \u1f04\u03c1\u03b1\u03c2 \u03bb\u03b1\u03bc\u03c0\u03c1\u1f78\u03bd \u03ba\u03b1\u1f76 \u03bc\u03ad\u03b3\u03b1\u03bd \u1f10\u03bd\u03c4\u03b1\u1fe6\u03b8\u03b1 \u1fe5\u03af\u03c8\u03b5\u03b9\u03c2 \u1f10\u03c0\u1f76 \u03b8\u03cd\u03c1\u03b1\u03b9\u03c2 \u03c4\u1fc6\u03c2 \u03c0\u03b1\u03c4\u03c1\u03af\u03b4\u03bf\u03c2 \u1f00\u03b3\u03b1\u03b3\u03ce\u03bd, \u03b1\u1f34\u03c3\u03c7\u03b9\u03c3\u03c4\u03b1 \u03c4\u03bf\u1fd6\u03c2 \u1f11\u03b1\u03c5\u03c4\u03bf\u1fe6 \u03c3\u03c5\u03bd\u03b1\u03c0\u03bf\u03bb\u03bf\u03cd\u03bc\u03b5\u03bd\u03bf\u03bd \u03c0\u03bf\u03bb\u03af\u03c4\u03b1\u03b9\u03c2 \u201eApollinie Pytyjski! Ty, kt\u00f3ry Sull\u0119 Korneliusza Szcz\u0119snego wynios\u0142e\u015b ju\u017c w tylu bitwach do s\u0142awy i wielko\u015bci, chyba nie na to prowadzi\u0142e\u015b mnie tutaj, by u bram ojczystego miasta powali\u0107 na ziemi\u0119 i pozwoli\u0107 mu zgin\u0105\u0107 najhaniebniej wraz z jego wsp\u00f3\u0142obywatelami\u201d; Patrz tak\u017ce Emisje wybite przez jego syna Faustusa, na awersie kt\u00f3rych wyobra\u017cono g\u0142ow\u0119 bogini Diany, za\u015b legenda rewersu FELIX towarzyszy przedstawieniu siedz\u0105cego Sulli, przed kt\u00f3rym kl\u0119cz\u0105 w\u0142adcy maureta\u0144scy Bokchos z ga\u0142\u0105zk\u0105 oliwn\u0105 w r\u0119ku i Jugurta maj\u0105cy zwi\u0105zane z ty\u0142u obie r\u0119ce, RRC nr 426\/1 (Aw.: FAVSTVS, Rew.: FELIX); Ikonografia ta zosta\u0142a powt\u00f3rzona przez Trajana, RIC II <em>Trajan<\/em>, nr 792 (Aw.: FAVSTVS, Rew.: IMP CAES TRAIAN AVG GER DAC P P REST FELIX); patrz tak\u017ce RRC nr 426\/2 (Aw.: FEELIX, Rew.: FAVSTVS), gdzie na awersie ukazano g\u0142ow\u0119 Herkulesa, a na rewersie Dian\u0119 powo\u017c\u0105c\u0105 rydwanem, trzymaj\u0105c\u0105 w r\u0119ku <em>lituus<\/em>; O interpretacji tych monet patrz A. Kluczek, <em>L. Cornelius Sulla in the Roman Numismatic Tradition<\/em>, [w:] <em>Lucius Cornelius Sulla : history and tradition<\/em>, red. D. S\u0142apek, I. \u0141u\u0107, Lublin 2013, s. 145-148); O szczeg\u00f3lnym zwi\u0105zku Sulli z Apollem Delfickim patrz: Jaczynowska, <em>G\u0142\u00f3wne etapy<\/em>\u2026, s. 237-238; O znaczeniu proroctw w dzia\u0142aniach Sulli patrz: Ph.A. Stadter, <em>Prophecy and Fortune (\u03c4\u1f7b\u03c7\u03b7) in Plutarch\u2019s Marius and Sulla<\/em>, [w:] <em>A Man of Many Interests: Plutarch on Religion, Myth, and Magic. <\/em><em>Essays in honour of Aurelio P\u00e9rez Jim\u00e9nez<\/em>, red. D.F. Le\u00e3o, L. Roig Lanzillotta, Leiden 2019, s. 114-127.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref49\" name=\"_ftn49\">[49]<\/a> W 82 r. przed Chr.; Patrz tak\u017ce M.L. Vollenweider, <em>Der Traum des Sulla Felix<\/em>, \u201eSchweizerische numismatische Rundschau\u201d, nr 39, 1958-1959, s. 22-38.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref50\" name=\"_ftn50\">[50]<\/a> App., <em>Bell. Civ<\/em>., 1.11.97: \u201eOn sam wys\u0142a\u0142 bogini wieniec z\u0142oty i top\u00f3r z nast\u0119puj\u0105cym napisem: \u2039\u2039Dary te Afrodyto, w\u00f3dz Sulla ci sk\u0142ada w ofierze [\u2026] Z nimi ci\u0119 widzia\u0142 we \u015bnie krocz\u0105c\u0105 po\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy W Marsa przybran\u0105 str\u00f3j,dziarsko dzier\u017c\u0105c\u0105 bro\u0144\u203a\u203a.\u201d<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref51\" name=\"_ftn51\">[51]<\/a> App., <em>Bell. Civ<\/em>., 1.11.97.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref52\" name=\"_ftn52\">[52]<\/a> Plut., <em>Sull<\/em>, 34.2.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref53\" name=\"_ftn53\">[53]<\/a> Szerzej patrz A. Kluczek, <em>Vndiqve victores: wizja rzymskiego w\u0142adztwa nad \u015bwiatem w mennictwie z\u0142otego wieku Antonin\u00f3w i doby kryzysu III wieku &#8211; studium por\u00f3wnawcze<\/em>, Katowice 2009, s. 105-107.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref54\" name=\"_ftn54\">[54]<\/a> Przyk\u0142adowo patrz: RIC II\/3 <em>Hadrian<\/em>, nr 1119-1122, nr 1123-1124 (Aw.: HADRIANVS AVGVSTVS, Rew.: ROMA FELIX COS III P P).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref55\" name=\"_ftn55\">[55]<\/a> Przyk\u0142adowo patrz: RIC II\/3 <em>Hadrian<\/em>, nr 1416-1418 (Aw.: HADRIANVS AVG COS III P P, Rew.: ROMA FELIX).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref56\" name=\"_ftn56\">[56]<\/a> Przyk\u0142adowo patrz: RIC II\/3 <em>Hadrian<\/em>, nr 2886 (Aw.: HADRIANVS AVG COS III P P, Rew.: FELIX ROMA), nr 3146-3148 (Aw.: HADRIANVS AVGVSTVS P P, Rew.: ROMA FELIX); RIC II\/3 <em>Sabina<\/em>, nr 3201 (Aw.: SABINA AVGVSTA, Rew.: ROMA FELIX).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref57\" name=\"_ftn57\">[57]<\/a> Tak uwa\u017caj\u0105 m.in. M.T. Boatwright, <em>Hadrian and the City of Rome<\/em>, Princeton 1987, s. 131, przyp. 3; S. Mols, <em>The Cult of Roma Aeterna in Hadrian&#8217;s Politics<\/em>, [w:] <em>The Representation and Perception of Roman Imperial Power: Proceedings of the Third Workshop of the International Network Impact of Empire (Roman Empire, c. 200 B.C. &#8211; A.D. 476), Rome, March 20-23, 2002<\/em>, red. L. De Blois, P. Erdkamp, O. Hekster, G. De Kleijn, S. Mols, Leiden 2003, s. 461; Emisja Hadriana przedstawiaj\u0105ca fasad\u0119 \u015bwi\u0105tyni z dziesi\u0119ciokolumnowym portykiem, lecz legenda rewersu nie zawiera imienia bogini, RIC III\/3 <em>Hadrian<\/em>, nr 2409 (Aw.: HADRIANVS AVG COS III P P, Rew.: SPQR \/\/ EX S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref58\" name=\"_ftn58\">[58]<\/a> RIC III\/3 <em>Antoninus Pius<\/em>, nr 543, 664 (Aw.: ANTONINVS AVG PIVS P P TR P COS II, Rew.: ROMAE AETERNAE S C); nr 622a-622c, 623 (Aw.: ANTONINVS AVG PIVS P P TR P COS III, Rew.: ROMAE AETERNAE S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref59\" name=\"_ftn59\">[59]<\/a> RIC III\/3 <em>Antoninus Pius<\/em>, nr 651a- 651b, 652, 673 (Aw.: ANTONINVS AVG PIVS P P TR P COS III, Rew.: VENERI FELICI S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref60\" name=\"_ftn60\">[60]<\/a> Patrz liczne emisje z tym epitetem, przyk\u0142adowo RIC II\/3 <em>Hadrian<\/em>, nr 3138-3139 (Aw.: HADRIANVS AVGVSTVS P P, Rew.: ITALIA FELIX).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref61\" name=\"_ftn61\">[61]<\/a> RIC II\/3 <em>Hadrian<\/em>, nr 2365-2366, nr 2367-2369 (Aw.: HADRIANVS AVG COS III P P, Rew.: VENERIS FELICIS); Wy\u0142\u0105cznie w emisjach Hadriana imi\u0119 bogini jest zapisane w <em>Genetivie<\/em>; W mennictwie Hadriana artybuty militarne towarzysz\u0105 przedstawieniom Wenus z legend\u0105 VENERI GENETRICI, patrz: Wiktoria, w\u0142\u00f3cznia i tarcza RIC II\/3 <em>Hadrian<\/em>, nr 1432 (Aw.: HADRIANVS AVG COS III P P, Rew.: VENERI GENETRICI), nr 1433 (Aw.: HADRIANVS AVGVSTVS P P, Rew.: VENERI GENETRICI) lub w wariancie, w kt\u00f3rym dodano jeszcze kirys i he\u0142m RIC II\/3 <em>Hadrian<\/em>, nr 2900-2903 (Aw.: HADRIANVS AVG COS III P P, Rew.: VENERI GENETRICI); Na monetach Sabiny Wenus <em>Genetrix<\/em>, jedynym atrybutem bogini jest jab\u0142ko\u00a0 RIC II\/3 <em>Sabina<\/em>, nr 2576-2577 (Aw.: SABINA AVGVSTA, Rew.: VENERI GENETRICI), nr 2596-2599 (Aw.: SABINA AVGVSTA HADRIANI AVG P P, Rew.: VENERI GENETRICI S C), nr 2600 (Aw.: SABINA AVGVSTA, Rew.: VENERI GENETRICI S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref62\" name=\"_ftn62\">[62]<\/a> RIC III\/3 <em>Faustina II<\/em>, nr 510 (Aw.: FAVSTINA AVG ANTONINI AVG PII FIL, Rew.: VENERI FELICI); Nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107 w emisjach po\u015bmiertnych Faustyny Starszej wybitych przez Antonina Piusa go\u0142\u0119biowi na rewersie towarzyszy legenda CONCORDIA, patrz: RIC III\/3 <em>Faustina I<\/em>, nr 380 (Aw.: DIVA FAVSTINA, Rew.: CONCORDIA). R\u00f3wnie\u017c emisje Faustyny M\u0142odszej ukazuj\u0105 go\u0142\u0119bia z identyczn\u0105 legend\u0105,\u00a0 RIC III\/3 <em>Faustina II<\/em>, nr 503Aa, nr 503Ba, nr 503C (Aw.: FAVSTINA AVG PII AVG FIL, Rew.: CONCORDIA), nr 503Ab, \u00a0nr 503Bb (Aw.: FAVSTINAE AVG ANTONINI AVG PII FIL, Rew.: CONCORDIA).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref63\" name=\"_ftn63\">[63]<\/a> RIC III\/3 <em>Faustina II<\/em>, nr 731 (Aw.: FAVSTINA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX); nr 1686-1687 (Aw.: FAVSTINA AVGVSTA, VENVS FELIX S C); nr 1718 (Aw.: DIVA FAVSTINA PIA, Rew.: VENVS FELIX S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref64\" name=\"_ftn64\">[64]<\/a> RIC III\/3 <em>Faustina II<\/em>, nr 732 (Aw.: FAVSTINA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref65\" name=\"_ftn65\">[65]<\/a> RIC III\/3 <em>Crispina<\/em>, nr 288 (Aw.: CRISPINA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX); nr 673, nr 686 (Aw.: CRISPINA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref66\" name=\"_ftn66\">[66]<\/a> RIC III\/3 <em>Crispina<\/em>, nr 289 (Aw.: CRISPINA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref67\" name=\"_ftn67\">[67]<\/a> RIC III\/3 <em>Crispina<\/em>, nr 287 (Aw.: CRISPINA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref68\" name=\"_ftn68\">[68]<\/a> RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 580, 646, 866, 887.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref69\" name=\"_ftn69\">[69]<\/a> RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 580, 646.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref70\" name=\"_ftn70\">[70]<\/a> RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 866, 887.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref71\" name=\"_ftn71\">[71]<\/a> RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 646.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref72\" name=\"_ftn72\">[72]<\/a> RIC IV\/1 <em>Plautilla<\/em>, nr 368 (Aw.: PLAVTILLA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref73\" name=\"_ftn73\">[73]<\/a> RIC IV\/2 <em>Aquilia Severa<\/em>, nr 398 (Aw.: IVLIA AQVILIA SEVERA AVG, Rew.: VENVS FELIX S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref74\" name=\"_ftn74\">[74]<\/a> RIC III\/3 <em>Faustina II<\/em>, nr 731 (Aw.: FAVSTINA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX), nr 1686-1687, 1718 (Aw.: FAVSTINA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref75\" name=\"_ftn75\">[75]<\/a> RIC III\/3 <em>Crispina<\/em>, nr 288 (Aw.: CRISPINA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX); nr 673, nr 686 (Aw.: CRISPINA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref76\" name=\"_ftn76\">[76]<\/a> H. Mattingly, <em>Coins of the Roman Empire in the British Museum. Pertinax to Elagabalus, vol. V<\/em>, London 1975, s. 610, nr 438.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref77\" name=\"_ftn77\">[77]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 694-703.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref78\" name=\"_ftn78\">[78]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 350-353.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref79\" name=\"_ftn79\">[79]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 350-353, 694-695, 697-699, 701-703.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref80\" name=\"_ftn80\">[80]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 696.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref81\" name=\"_ftn81\">[81]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 700.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref82\" name=\"_ftn82\">[82]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 353.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref83\" name=\"_ftn83\">[83]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 350-352.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref84\" name=\"_ftn84\">[84]<\/a> VENVS FELIX S C \u2013 RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 701-703; VENERI FELICI S C \u2013 RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 694-700.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref85\" name=\"_ftn85\">[85]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 350-353, 694-697.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref86\" name=\"_ftn86\">[86]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 698.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref87\" name=\"_ftn87\">[87]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 699-700.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref88\" name=\"_ftn88\">[88]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 701.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref89\" name=\"_ftn89\">[89]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 703.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref90\" name=\"_ftn90\">[90]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 702.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref91\" name=\"_ftn91\">[91]<\/a> RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 580, 646, 866, 887.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref92\" name=\"_ftn92\">[92]<\/a> Plaucjan (<em>Fulvius Plautianus<\/em>) zosta\u0142 zamordowany w styczniu 205 roku, wydaje si\u0119 wi\u0119c, \u017ce ostatnie emisje augusty powinny by\u0107 datowane na 204 rok.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref93\" name=\"_ftn93\">[93]<\/a> RIC II\/3 <em>Sabina<\/em>, nr 2576-2577 (Aw.: SABINA AVGVSTA, Rew.: VENERI GENETRICI), nr 2596-2599 (Aw.: SABINA AVGVSTA HADRIANI AVG P P, Rew.: VENERI GENETRICI S C), nr 2600-2601 (Aw.: SABINA AVGVSTA, Rew.: VENERI GENETRICI S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref94\" name=\"_ftn94\">[94]<\/a> RIC III\/3 <em>Faustina I<\/em>, nr 333 (Aw.: FAVSTINA AVG ANTONINI AVG P P, Rew.: VENERI AVGVSTAE), nr 342 (Aw.: FAVSTINA AVGVSTA, Rew.: VENERI AVGVSTAE); nr 1081-1082 (Aw.: FAVSTINA AVG ANTONINI AVG PII P P, Rew.: VENERI AVGVSTAE S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref95\" name=\"_ftn95\">[95]<\/a> RIC III\/3 <em>Faustina I<\/em>, nr nr 1097 (Aw.: FAVSTINA AVG ANTONINI AVG PII P P , Rew.: VENERI).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref96\" name=\"_ftn96\">[96]<\/a> RIC III\/3 <em>Faustina II<\/em>, nr 514 (Aw.: FAVSTINAE AVG PII AVG FIL, Rew.: VENVS)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref97\" name=\"_ftn97\">[97]<\/a> RIC III\/3 <em>Lucilla<\/em>, nr 1768 (Aw.: LVCILLAE AVGVSTAE, Rew.: VENVS S C), nr 1769-1770 (Aw.: LVCILLAE AVG ANTONINI AVG F, Rew.: VENVS S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref98\" name=\"_ftn98\">[98]<\/a> RIC III\/3 <em>Crispina<\/em>, nr 286A-286B (Aw.: CRISPINA AVGVSTA, Rew. VENVS), nr 684 (Aw.: CRISPINA AVGVSTA, Rew.: VENVS S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref99\" name=\"_ftn99\">[99]<\/a> RIC III\/3 <em>Faustina II<\/em>, nr 511a (Aw.: FAVSTINAE AVG PII AVG FIL, Rew.: VENERI GENETRICI), nr 511b (Aw.: FAVSTINA AVGVSTA PII AVG FIL , Rew.: VENERI GENETRICI).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref100\" name=\"_ftn100\">[100]<\/a> RIC III\/3 <em>Faustina II<\/em>, nr 513Aa-513Ab, 513C (Aw.: FAVSTINA AVGVSTA AVG PII FIL, Rew.: VENVS), nr 513B, 513D (Aw.: FAVSTINA AVG PII AVG FIL, Rew.: VENVS), nr 1387a (Aw.: FAVSTINA AVG PII AVG FIL,Rew.: VENVS S C), nr 1387b, 1408 (Aw.: FAVSTINA AVG ANTONINI AVG PII F, Rew.: VENVS S C), nr 1410A-1410B (Aw.: FAVSTINAE AVG PII AVG FIL, Rew.: VENVS S C), nr 1410C (Aw.: FAVSTINA AVG ANTONINI AVG PII F, Rew.: VENVS S C); nr 724-730 (Aw.: FAVSTINA AVGVSTA , Rew.: VENVS), nr 1683-1684 (Aw.: FAVSTINA AVGVSTA , Rew.: VENVS S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref101\" name=\"_ftn101\">[101]<\/a> RIC III\/3 <em>Lucilla<\/em>, nr 783-784 (Aw.: LVCILLAE AVG ANTONINI AVG F, Rew.: VENVS), nr 785 (Aw.: LVCILLA AVGVSTA, Rew.: VENVS), nr 1763-1764, 1767 (Aw.: LVCILLAE AVG ANTONINI AVG F, Rew.: VENVS S C), nr 1765-1766, 1768 (Aw.: LVCILLAE AVGVSTAE, Rew.: VENVS S C)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref102\" name=\"_ftn102\">[102]<\/a> RIC III\/3 <em>Crispina<\/em>, nr 685(Aw.: CRISPINA AVGVSTA, Rew.: VENVS S C)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref103\" name=\"_ftn103\">[103]<\/a> RIC III\/3 <em>Lucius Verus<\/em>, nr 1499 (Aw.: DIVVS VERVS, Rew.: VENVS S C)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref104\" name=\"_ftn104\">[104]<\/a> RIC IV\/1 <em>Septimius Severus<\/em>, nr 138 (Aw.: L SEPT SEV AVG IMP XI PART MAX, Rew.: PROFECT AVGG FEL), nr 165A-165C (Aw.: SEVERVS AVG PART MAX, Rew.: PROFECT AVGG FEL).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref105\" name=\"_ftn105\">[105]<\/a> RIC IV\/1 <em>Septimius Severus<\/em>, nr 159, 175, 181A-181C, 263; patrz tak\u017ce z legend\u0105 rewersu SAECVLI FELICITAS \u2013 RIC IV\/1 <em>Septimius Severus<\/em>, nr 293B, 327, 513, RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 577; oraz SAEC FELICIT \u2013 RIC IV\/1 <em>Septimius Severus<\/em>, nr 360, 416-418.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref106\" name=\"_ftn106\">[106]<\/a> RIC IV\/1 <em>Septimius Severus<\/em>, nr 353-354, 372-376.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref107\" name=\"_ftn107\">[107]<\/a> RIC IV\/1 <em>Septimius Severus<\/em>, nr 262, 331; RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 592.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref108\" name=\"_ftn108\">[108]<\/a> RIC IV\/1 <em>Septimius Severus<\/em>, nr 98.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref109\" name=\"_ftn109\">[109]<\/a> RIC IV\/1 <em>Septimius Severus<\/em>, nr 315; RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 552-554; Patrz tak\u017ce emisje z legend\u0105 FELICITAS AVGG, Sewera (RIC IV\/1 <em>Septimius Severus<\/em>, nr 261), Domny (RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 591), ale tak\u017ce Karakalli (RIC IV\/1 <em>Caracalla<\/em>, nr 18, 34-35, 127, 339a-339b, 348) i Gety (RIC IV\/1 <em>Geta<\/em>, nr 8, 29).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref110\" name=\"_ftn110\">[110]<\/a> RIC IV\/1 <em>Septimius Severus<\/em>, nr 155A, 155B, 155C, 174, 178AA, 178AB, 250-252;\u00a0 RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 539A-539B; 540-541; RIC IV\/1 <em>Caracalla<\/em>, nr 32a-32b, 122; RIC IV\/1 <em>Geta<\/em>, nr 5; Szczeg\u00f3\u0142owa naliza problemu, patrz: K. Balbuza, <em>Concordia, aeternitas Imperii\u2026<\/em>, s. 61-84.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref111\" name=\"_ftn111\">[111]<\/a> RIC IV\/1 <em>Septimius Severus<\/em>, nr 312.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref112\" name=\"_ftn112\">[112]<\/a> RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 547.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref113\" name=\"_ftn113\">[113]<\/a> RIC IV\/1 <em>Caracalla<\/em>, nr 123, 124A, 124B<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref114\" name=\"_ftn114\">[114]<\/a> Hdn. 3.10.1-2, 3.10.5; Cass. Dio 77.1.1-2; HA, <em>Sev<\/em>. 14.8; K. Balbuza, <em>Triumfator. Triumf i ideologia zwyci\u0119stwa w staro\u017cytnym Rzymie epoki Cesarstwa<\/em>, Pozna\u0144 2005, s. 130-132; A. Kluczek, <em>Roma triumphans i Parthia capta na \u0141uku Septymiusza Sewera w Rzymie<\/em>, \u201eStudia Europaea Gnesnensia\u201d, nr 6, 2012, s. 193-199; R.G. Fern\u00e1ndez, P.D. Conesa Navarro, <em>Fuluia Plautilla, sponsa Antonini Augusti et iam Augusta nuncupata. Pol\u00edtica din\u00e1stica del emperador Septimio Severo<\/em>, \u201eLatomus\u201d, nr 77(3), 2018, s. 676-689.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref115\" name=\"_ftn115\">[115]<\/a> RIC IV\/1 <em>Septimius Severus<\/em>, nr 257 (Aw.: SEVERVS PIVS AVG, Rew.: COS III LVDOS SAECVL FEC); Szerzej patrz: J. Rantala, <em>The Ludi Saeculares of Septimius Severus. The Ideologies of a New Roman Empire<\/em>, London &amp; New York 2017; J. Rossiter, B. Brothers, <em>Dio, Severus, and the Ludi Saeculares of 204 CE<\/em>, [w:] <em>The Intellectual Climate of Cassius Dio<\/em>, red. A. Kemezis, C. Bailey, B. Polettis, Leiden 2022, s. 481-499.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref116\" name=\"_ftn116\">[116]<\/a> Hdn. 3.10.8-3.12.12; Cass. Dio 77.2.5-77.4.5; HA, <em>Sev<\/em>. 14.5-8; B. Levick, <em>Julia Domna<\/em>\u2026, s. 74-81; M. Saavedra-Guerrero, <em>Septimio Severo, Julia Domna y Plauciano: El juego de la traici\u00f3n en la domus aurea<\/em>, \u201eGeri\u00f3n\u201d, nr 27(1), 2009, s. 251-261; D. Oko\u0144, <em>Iulia Augusta mater<\/em>\u2026, s. 11-12; A. Scott, <em>Cassius Dio on Septimius Severus\u2019 decennalia and ludi saeculares<\/em>, \u201eHistos\u201d, nr 11, 2017, s. 154-161; R. Bertolazzi, <em>Julia Domna\u2026<\/em>, s. 471-477.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref117\" name=\"_ftn117\">[117]<\/a> 204 rok sugeruje A.L. Morelli, <em>Madre di uomini e di d\u00e8i. <\/em><em>La rappresentazione della maternita\u0300 attraversola documentazione numismastica di \u00e9poca romana<\/em>, Bologna 2009, s. 132.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref118\" name=\"_ftn118\">[118]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Maesa<\/em>, nr 270-273 (Aw.: IVLIA MAESA AVG, Rew.: SAECVLI FELICITAS); RIC IV\/2 <em>Julia Soaemias<\/em>, nr 239 (Aw.: IVLIA SOAEMIAS AVG, Rew.: SAECVLI FELICITAS).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref119\" name=\"_ftn119\">[119]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Maesa<\/em>, nr 274 (Aw.: IVLIA MAESA AVG, Rew.: TEMPORVM FEL); RIC IV\/2 <em>Julia Paula<\/em>, nr 217 (Aw.: IVLIA PAVLA AVG, Rew.: FELICIT TEMPOR).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref120\" name=\"_ftn120\">[120]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Maesa<\/em>, nr 409 (Aw.: IVLIA MAESA AVGVSTA, Rew.: AEQVITAS PVBLICA); RIC IV\/2 <em>Julia Paula<\/em>, nr 209, 378 (Aw.: IVLIA PAVLA AVGVSTA, Rew.: AEQVITAS PVBLICA).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref121\" name=\"_ftn121\">[121]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Paula<\/em>, nr 214 (Aw.: IVLIA PAVLA AVG, Rew.: CONCORDIA).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref122\" name=\"_ftn122\">[122]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Paula<\/em>, nr 215 (Aw.: IVLIA PAVLA AVG, Rew.: CONCORDIA AETERNA), nr 386 (Aw.: IVLIA PAVLA AVG, Rew.: CONCORDIA AETERNA S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref123\" name=\"_ftn123\">[123]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Paula<\/em>, nr 219 (Aw.: IVLIA PAVLA AVG, Rew.: IVNO CONSERVATRIX); RIC IV\/2 <em>Julia Maesa<\/em>, nr 253-256 (Aw.: IVLIA MAESA AVG, Rew.: IVNO); nr 412, 413 (Aw.: IVLIA MAESA AVG, Rew.: IVNO S C); nr 257, 258 (Aw.: IVLIA MAESA AVG, Rew.: IVNO CONSERVATRIX); nr 259 (Aw.: IVLIA MAESA AVG, Rew.: IVNO REGI), nr 260 (Aw.: IVLIA MAESA AVG, Rew.: IVNO REGINA); RIC IV\/2 <em>Julia Soaemias<\/em>, nr 235 (Aw.: IVLIA SOAEMIAS AVG, Rew.: IVNO); nr 236, 237 (Aw.: IVLIA SOAEMIAS AVGVSTA, Rew.: IVNO REGINA).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref124\" name=\"_ftn124\">[124]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Paula<\/em>, nr 224 (Aw.: IVLIA PAVLA AVG, Rew.: VESTA); RIC IV\/2 <em>Julia Maesa<\/em>, nr 276 (Aw.: IVLIA MAESA AVG, Rew.: VESTA); RIC IV\/2 <em>Julia Soaemias<\/em>, nr 246-248 (Aw.: IVLIA SOAEMIAS AVGVSTA, Rew.: VESTA).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref125\" name=\"_ftn125\">[125]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Maesa<\/em>, nr 275.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref126\" name=\"_ftn126\">[126]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Paula<\/em>, nr 223.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref127\" name=\"_ftn127\">[127]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Paula<\/em>, nr 222.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref128\" name=\"_ftn128\">[128]<\/a> Hdn. 5.5.5-6; 5.8. 1-10; HA, <em>Elag<\/em>. 1.6.6-7; 16.5-17.3; Cass. Dio 80.15.4; 80.19.1-20.23; M. Icks, <em>Heliogabalus, a Monster on the Roman Throne: The Literary Construction of a 'Bad&#8217; Emperor<\/em>, [w:] <em>Kakos: Badness and Anti-value in Classical Antiquity<\/em>, red. I. Sluiter, R. Rosen, Leiden &amp; Boston 2008, s. 477-488; A. Kemezis, <em>The Fall of Elagabalus as Literary Narrative and Political Reality: A Reconsideration<\/em>, \u201eHistoria: Zeitschrift F\u00fcr Alte Geschichte\u201d, nr 65(3), 2016, s. 348-390; A. Scott, <em>Emperors and Usurpers An Historical Commentary on Cassius Dio&#8217;s Roman History, Books 79(78)-80(80) (a.d. 217-229)<\/em>, Oxford 2018, s. 129-130, 135-137. K. Kr\u00f3lczyk, <em>Hic finis Antoninorum nomini in re publica fuit. Assassination of Emperor Elagabalus and Condemnation of His Memory<\/em>, \u201eRes Historica\u201d, nr 48, 2019, s. 37-54.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref129\" name=\"_ftn129\">[129]<\/a> Wed\u0142ug Kasiusza Diona (80.9.3) oburzenie mia\u0142 wywo\u0142a\u0107 zwi\u0105zek Heliogabala z westalk\u0105 Juli\u0105 Akwili\u0105. Cesarz mia\u0142 uzasadni\u0107 ten zwi\u0105zek ch\u0119ci\u0105 sp\u0142odzenia dzieci, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 potomstwem najwy\u017cszej kap\u0142anki i najwy\u017cszego kap\u0142ana, patrz D. Oko\u0144, <em>Reforma religijna cesarza Heliogabala a jego ma\u0142\u017ce\u0144stwa<\/em>, [w:] <em>Spo\u0142ecze\u0144stwo i religia w \u015bwiecie antycznym<\/em>, red. S. Olszaniec, P. Wojciechowski, Toru\u0144 2010, s. 281-287; M. Icks, <em>The Crimes of Elagabalus: the Life and Legacy of Rome\u2019s Decadent Boy Emperor<\/em>, Cambridge, MA 2012, s. 33; patrz r\u00f3wnie\u017c emisje z przedstawieniem bogini Westy na rewersie, RIC IV\/2 <em>Aquilia Severa<\/em>, nr 231 (Aw.: IVLIA AQVILIA SEVERA AVG, Rew.: VESTA).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref130\" name=\"_ftn130\">[130]<\/a> RIC IV\/2 <em>Elagabalus<\/em>, nr 46b, 46d, 47-51 (Aw.: IMP ANTONINVS PIVS AVG, Rew.: P M TR P IIII COS III P P), nr 52-53 (Aw.: IMP ANTONINVS PIVS AVG, Rew.: P M TR P V COS IIII P P).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref131\" name=\"_ftn131\">[131]<\/a> RIC IV\/2 <em>Aquilia Severa<\/em>, nr 228 (Aw.: IVLIA AQVILIA SEVERA AVG, Rew.: CONCORDIA).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref132\" name=\"_ftn132\">[132]<\/a> P.D. Conesa Navarro, <em>Julia Maesa y Julia Soemias en la corte de Heliog\u00e1balo: el poder femenino de la Domus Severiana<\/em>, \u201eStudia Historica. Historia Antigua\u201d, nr 37, 2019, s. 185-223.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref133\" name=\"_ftn133\">[133]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Soaemias<\/em>, nr 240-245, 402-408.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref134\" name=\"_ftn134\">[134]<\/a> RIC IV\/2 <em>Aquilia Severa<\/em>, nr 230.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref135\" name=\"_ftn135\">[135]<\/a> RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 646.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref136\" name=\"_ftn136\">[136]<\/a> RIC IV\/2 <em>Aquilia Severa<\/em>, nr 398 (Aw.: IVLIA AQVILIA SEVERA AVG, Rew.: VENVS FELIX S C); BMC V, nr 438 (Aw.: IVLIA AQVILIA SEVERA AVG, Rew.: [VEN]ERI FELICI S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref137\" name=\"_ftn137\">[137]<\/a> RIC III\/3 <em>Faustina II<\/em>, nr 731, 1686-1687; RIC III\/3 <em>Crispina<\/em>, nr 288, 673, 686.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref138\" name=\"_ftn138\">[138]<\/a> Gwiazda jako atrybucja Wenus umieszczana by\u0142a na rewersach monet wybitych przez Septymiusza Sewera, patrz RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 604, 605 (Aw.: IVLIA AVGVSTA, Rew.: VENVS CAELESTIS).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref139\" name=\"_ftn139\">[139]<\/a> BMC V, nr 438.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref140\" name=\"_ftn140\">[140]<\/a> Wprawdzie dziecko ukazane jest na monetach Faustyny M\u0142odszej, lecz w drugiej r\u0119c\u0119 Wenus trzyma jab\u0142ko, patrz: RIC III\/3 <em>Faustina II<\/em>, nr 1386A, 1386B, 1407 (Aw.: FAVSTINAE AVG PII AVG FIL, Rew.: VENERI GENETRICI S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref141\" name=\"_ftn141\">[141]<\/a> RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 592a, 592b, 605Ba, 605Bb (Aw.: IVLIA PIA FELIX AVG, Rew.: VENVS GENETRIX S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref142\" name=\"_ftn142\">[142]<\/a> RIC IV\/2 <em>Severus Alexander<\/em>, nr 317, 661 (Aw.: IMP SEV ALEXAND AVG IVLIA MAMAEA AVG MATER AVG, Rew.: FELICITAS TEMPORA).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref143\" name=\"_ftn143\">[143]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 348 (Aw.: IVLIA MAMAEA AVG, Rew.: SAECVLI FELICITAS); RIC IV\/2 <em>Orbiana<\/em>, nr 325 (Aw.: SALL BARBIA ORBIANA AVG, Rew.: SAECVLI FELICITAS).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref144\" name=\"_ftn144\">[144]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 334-339 (Aw.: IVLIA MAMAEA AVG, Rew.: FELICITAS PVBLICA).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref145\" name=\"_ftn145\">[145]<\/a> RIC IV\/2 <em>Orbiana<\/em>, nr 657 (Aw.: SALL BARBIA ORBIANA AVG, Rew.: CONCORDIA AVGVSTORVM S C), nr 658 (Aw.: SALL BARBIA ORBIANA AVG, Rew.: CONCORDIA AVGVSTORVM).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref146\" name=\"_ftn146\">[146]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 340 (Aw.: IVLIA MAMAEA AVG, Rew.: IVNO); nr 341 (Aw.: IVLIA MAMAEA AVG, Rew.: IVNO AVGVSTAE); nr 342-344 (Aw.: IVLIA MAMAEA AVG, Rew.: IVNO CONSERVATRIX)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref147\" name=\"_ftn147\">[147]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 359-364 (Aw.: IVLIA MAMAEA AVG, Rew.: VESTA).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref148\" name=\"_ftn148\">[148]<\/a> Hdn. 6.1.3; C. Rowan, <em>Becoming Jupiter: Severus Alexander, The Temple of Jupiter Ultor, and Jovian Iconography on Roman Imperial Coinage<\/em>, \u201eAmerican Journal of Numismatics\u201d, nr 21, 2009, s. 123-150; C. Rowan, <em>Under Divine Auspices<\/em>\u2026, s. 223-233.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref149\" name=\"_ftn149\">[149]<\/a> patrz C. Rowan, <em>The public image <\/em>, s. 272: \u201cIt is in the conflicting numismatic images of Julia Soaemias and Julia Maesa that we see the most radical points of difference. While Maesa\u2019s coinage as represented in the hoard sample proclaims values appropriate for a Roman matron, the coinage of her daughter Julia Soaemias has an almost exclusive focus on Venus Caelestis, a type never seen before or after on imperial coinage. The reasons behind these conflicting images may never be understood fully, but this, more than any other point in the Severan period, suggests the potential for some individuality in the numismatic representation of imperial women. Whether through official intention, or through a more organic knowledge of the activities and characters of these women, or for some other reason, Mamaea and her daughter present radically different public images, and one must imagine that this was a contributing factor in Soaemias\u2019s death and Maesa\u2019s survival\u201d.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref150\" name=\"_ftn150\">[150]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 354-356 (Aw.: IVLIA MAMAEA AVG, Rew.: VENVS GENETRIX); RIC IV\/2 <em>Orbiana<\/em>, nr 326-327 (Aw.: SALL BARBIA ORBIANA AVG, Rew.: VENVS GENETRIX).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref151\" name=\"_ftn151\">[151]<\/a> RIC IV\/2 <em>Julia Mamaea<\/em>, nr 357, 358\u00a0 (Aw.: IVLIA MAMAEA AVG, Rew.: VENVS VICTRIX)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref152\" name=\"_ftn152\">[152]<\/a> Patrz przyk\u0142adowo RIC IV\/1 <em>Septimius Severus<\/em>, nr 65 (Aw. L SEPT SEV PERT AVG IMP VII:, Rew.: DIVI M PII F P M TR P III COS II P P).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref153\" name=\"_ftn153\">[153]<\/a> K. Maksymiuk, <em>Przydomki Julii Domny na monetach<\/em>, \u201eWiadomo\u015bci Numizmatyczne\u201d, nr 1-2, 1998, s. 49-58 P.D. Conesa Navarro, <em>La maternidad como instrumento de propaganda din\u00e1stica: el caso de Iulia Domna<\/em>, [w:] <em>G\u00e9nero y mujeres en el Mediterr\u00e1neo Antiguo. Iconograf\u00edas y Literaturas<\/em>, red. P.D. Conesa Navarro, R. Gualda Bernal, J.J. Mart\u00ednez Garc\u00eda, Murcia 2019, s. 91-116; Idem, <em>Faustina la Menor y Julia Domna como matres castrorum. Dos mujeres al servicio de la propaganda imperial de las dinast\u00edas Antonina y Severa<\/em>, \u201eLucentum\u201d, nr 38, 2019, s. 281-299.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref154\" name=\"_ftn154\">[154]<\/a> RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 646 (Aw.: IVLIA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref155\" name=\"_ftn155\">[155]<\/a> RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 630-631 (Aw.: IVLIA DOMNA AVG, Rew.: VENER VICT).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref156\" name=\"_ftn156\">[156]<\/a> RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 605 (Aw.: IVLIA AVGVSTA, Rew.: VENVS CAELESTIS).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref157\" name=\"_ftn157\">[157]<\/a> RIC III\/3 <em>Faustina II<\/em>, nr 731 (Aw.: FAVSTINA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX), nr 1686-1687, 1718 (Aw.: FAVSTINA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref158\" name=\"_ftn158\">[158]<\/a> RIC III\/3 <em>Crispina<\/em>, nr 288 (Aw.: CRISPINA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX); nr 673, nr 686 (Aw.: CRISPINA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref159\" name=\"_ftn159\">[159]<\/a> RIC IV\/2 <em>Aquilia Severa<\/em>, nr 398 (Aw.: IVLIA AQVILIA SEVERA AVG, Rew.: VENVS FELIX S C).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref160\" name=\"_ftn160\">[160]<\/a> Przyk\u0142adowo patrz: RIC III\/3 <em>Faustina II<\/em>, nr 512Ba (Aw.: AVSTINAE AVG PII AVG FIL, Rew.: VENERI GENETRICI), stoj\u0105ca Wenus trzyma w r\u0119kach jab\u0142ko i dziecko; RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 605Ba (Aw.: IVLIA PIA FELIX AVG, Rew.: VENVS GENETRIX S C), siedz\u0105ca Wenus trzymaj\u0105ca w lewej r\u0119ce sceptr, praw\u0105 wyci\u0105ga w kierunku dziecka.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref161\" name=\"_ftn161\">[161]<\/a> Patrz RIC IV\/2 <em>Julia Soaemias<\/em>, nr 243 (Aw.: IVLIA SOAEMIAS AVG , Rew.: VENVS CAELESTIS).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref162\" name=\"_ftn162\">[162]<\/a> Patrz RIC IV\/2 <em>Julia Soaemias<\/em>, nr 241 (Aw.: IVLIA SOAEMIAS AVG, Rew.: VENVS CAELESTIS).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref163\" name=\"_ftn163\">[163]<\/a> RIC IV\/1 <em>Julia Domna<\/em>, nr 646 (Aw.: IVLIA AVGVSTA, Rew.: VENVS FELIX).<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<hr \/>\n<p><strong>Bibliografia cytowa\u0144:<\/strong><\/p>\n<p>Antal A., <em>Venus Cult in Roman Dacia<\/em>, Cluj-Napoca 2016.<\/p>\n<p>Balbuza K., <em>Triumfator. Triumf i ideologia zwyci\u0119stwa w staro\u017cytnym Rzymie epoki Cesarstwa<\/em>, Pozna\u0144 2005.<\/p>\n<p>Balbuza K., <em>Concordia, aeternitas Imperii i kwestie dynastyczne w menniczym programie ideologicznym okresu pierwszych Sewer\u00f3w<\/em>, \u201eStudia Europaea Gnesnensia\u201d, nr 12, 2015, s. 61-84.<\/p>\n<p>Balbuza K., <em>Cesarz a b\u00f3stwa solarne i lunarne w (auto)prezentacji Septymiusza Sewera i jego rodziny (193\u2013211)<\/em>, [w:] <em>Elity w \u015bwiecie staro\u017cytnym<\/em>. t. 3, red. M. Cie\u015bluk, Szczecin 2015, s. 225-245.<\/p>\n<p>Balsdon J.P., <em>Sulla Felix<\/em>, \u201eThe Journal of Roman Studies\u201d, nr 41, 1951, s. 1-10.<\/p>\n<p>Bertolazzi R., <em>Julia Domna and her Divine Motherhood: A Re-Examination of the Evidence from Imperial Coins<\/em>, \u201eThe Classical Journal\u201d, nr 114(4), 2019, s. 464-486.<\/p>\n<p>Boatwright M.T., <em>Hadrian and the City of Rome<\/em>, Princeton 1987.<\/p>\n<p>Brenot C., <em>La famille de Septime-S\u00e9v\u00e8re \u00e0 travers les images mon\u00e9taires<\/em>, \u201eCahiers du Centre Gustave Glotz\u201d, nr 11, 2000, s. 331-345.<\/p>\n<p>Camp J., Ierardi M., McInerney J., Morgan K., Umholtz, G., <em>A Trophy from the Battle of Chaironeia of 86 B. C<\/em>., \u201eAmerican Journal of Archaeology\u201d, nr 96(3), 1992, s. 443-455.<\/p>\n<p>Conesa Navarro P.D., A. Smyk, <em>Goddess Venus on Julia Domna\u2019s coins. The Political Use of the Coinage of an Augusta of the Severan Dynasty<\/em>, \u201eHistoria i \u015awiat\u201d, nr 11, 2022, s. 175-200.<\/p>\n<p>Conesa Navarro P.D., <em>La maternidad como instrumento de propaganda din\u00e1stica: el caso de Iulia Domna<\/em>, [w:] <em>G\u00e9nero y mujeres en el Mediterr\u00e1neo Antiguo. Iconograf\u00edas y Literaturas<\/em>, red. P.D. Conesa Navarro, R. Gualda Bernal, J.J. Mart\u00ednez Garc\u00eda, Murcia 2019, s. 91-116.<\/p>\n<p>Conesa Navarro P.D., <em>Faustina la Menor y Julia Domna como matres castrorum. Dos mujeres al servicio de la propaganda imperial de las dinast\u00edas Antonina y Severa<\/em>, \u201eLucentum\u201d, nr 38, 2019, s. 281-299.<\/p>\n<p>Conesa Navarro P.D., <em>Julia Maesa y Julia Soemias en la corte de Heliog\u00e1balo: el poder femenino de la Domus Severiana<\/em>, \u201eStudia Historica. Historia Antigua\u201d, nr 37, 2019, s. 185-223.<\/p>\n<p>Conesa Navarro P.D., <em>Los testimonios numism\u00e1ticos de Julia Mamaea: continuidad y ruptura en la pol\u00edtica imperial de Alejandro Severo<\/em>, \u201eImafronte\u201d 2023, 30, s. 16-33.<\/p>\n<p>Davies P.S., <em>The Text of Pervigilium Veneris 74<\/em>, \u201eThe Classical Quarterly\u201d, 42(2), 1992, s. 575-577.<\/p>\n<p>Eckert A., <em>Good Fortune and the Public Good: Disputing Sulla&#8217;s claim to be Felix<\/em>, [w:] <em>Institutions and Ideology in Republican Rome: Speech, Audience and Decision<\/em>, red. H. van der Blom, C. Gray, C. Steel, Cambridge 2018, s. 267-282.<\/p>\n<p>Faszcza M., <em>Reformy Mariusza, czyli d\u0142ugie trwanie historiograficznego mitu<\/em>, \u201eRes Historica\u201d, nr 51, 2021, s. 13-42.<\/p>\n<p>Fern\u00e1ndez R.G., Conesa Navarro P.D., <em>Fuluia Plautilla, sponsa Antonini Augusti et iam Augusta nuncupata. <\/em><em>Pol\u00edtica din\u00e1stica del emperador Septimio Severo<\/em>, \u201eLatomus\u201d, nr 77(3), 2018, s. 671-693.<\/p>\n<p>Frier B., <em>Augural Symbolism in Sulla\u2019s Invasion of 83<\/em>, \u201eMuseum Notes\u201d (American Numismatic Society), nr 13, 1967, s. 111-118.<\/p>\n<p>Grossi O., <em>The Forum of Julius Caesar and the Temple of Venus Genetrix<\/em>, \u201eMemoirs of the American Academy in Rome\u201d 1936, nr 13, s. 215-220.<\/p>\n<p>G\u00fcnther E., <em>Femaleness Matters: Identity and Identification Processes in the Severan Dynasty<\/em>, \u201eMarburger Beitr\u00e4ge zur antiken Handels-Wirtschafts-und Sozialgeschichte\u201d, nr 34, 2017, s. 113-168.<\/p>\n<p>G\u00fcven S., <em>A Vision of Imperial Unity: The Temple of Venus and Roma<\/em>, \u201eMETU Journal of the Faculty of Architecture\u201d, nr 10(1-2), 1990, s. 19-30.<\/p>\n<p>Gy\u0151ri V., <em>The Mars Ultor Coins of c. 19-16 BC<\/em>, \u201eIn Gremium. Studies in History, Culture and Politics\u201d, nr 9, 2015, s. 7-30.<\/p>\n<p>Hill D.K., <em>The Temple above Pompey\u2019s Theater<\/em>, \u201eThe Classical Journal\u201d, nr 39(6), 1944, s. 360-365.<\/p>\n<p>Icks M., <em>Heliogabalus, a Monster on the Roman Throne: The Literary Construction of a 'Bad&#8217; Emperor<\/em>, [w:] <em>Kakos: Badness and Anti-value in Classical Antiquity<\/em>, red. I. Sluiter, R. Rosen, Leiden &amp; Boston 2008, s. 477-488.<\/p>\n<p>Icks M., <em>The Crimes of Elagabalus: the Life and Legacy of Rome\u2019s Decadent Boy Emperor<\/em>, Cambridge, MA 2012.<\/p>\n<p>Jacobson D., <em>The Temple of Mars Ultor in Rome and the Philippeion in Olympia<\/em>, \u201eGymnasium\u201d, nr 127(3), 2020, s. 235-249.<\/p>\n<p>Jaczynowska M., <em>G\u0142\u00f3wne etapy hellenizacji religii rzymskiej<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Historyczny\u201d, nr 87(2), 1996, s. 227-242.<\/p>\n<p>Jaczynowska M., <em>La Genesi repubblicana del culto imperiale. Da Scipione l\u2019 Africano a Giulio Cesare<\/em>, \u201eAthenaeum\u201d, nr 73, 1985, s. 285-295.<\/p>\n<p>Jaczynowska M., <em>Przemiany religijne w okresie schy\u0142ku republiki rzymskiej<\/em>, [w:] <em>\u015awiat antyczny. Stosunki spo\u0142eczne, ideologia i polityka, religia. Studia ofiarowane Izie Bie\u017cu\u0144skiej-Ma\u0142owist<\/em>, red. B. Bravo, J. Kolendo, W. Lengauer, Warszawa 1988, s. 256-287.<\/p>\n<p>Jarych A., <em>Tropajony jako forma autoprezentacji L. Korneliusza Sulli<\/em>, \u201eWieki Stare i Nowe\u201d, nr 17(22), 2022, s. 1-18.<\/p>\n<p>Jeli\u010di\u0107-Radoni\u0107 J., <em>Venus Victrix in the Salona Urbs Orientalis<\/em>, [w:] <em>Roma y las provincias: modelo y difusi\u00f3n, vol. 1<\/em>, red. T. Nogales, I. Rod\u00e0, Roma 2011, s. 383-389.<\/p>\n<p>Kemezis A., <em>The Fall of Elagabalus as Literary Narrative and Political Reality: A Reconsideration<\/em>, \u201eHistoria: Zeitschrift F\u00fcr Alte Geschichte\u201d, nr \u00a065(3), 2016, s. 348-390.<\/p>\n<p>Kettenhofen E., <em>Die syrischen Augustae in der historischen \u00dcberlieferung: Ein Beitrag zum Problem der Orientalisierung<\/em>, Bonn 1979.<\/p>\n<p>Kluczek A., <em>Vndiqve victores: wizja rzymskiego w\u0142adztwa nad \u015bwiatem w mennictwie z\u0142otego wieku Antonin\u00f3w i doby kryzysu III wieku &#8211; studium por\u00f3wnawcze<\/em>, Katowice 2009.<\/p>\n<p>Kluczek A., <em>Roma triumphans i Parthia capta na \u0141uku Septymiusza Sewera w Rzymie<\/em>, \u201eStudia Europaea Gnesnensia\u201d, nr 6, 2012, s. 185-208.<\/p>\n<p>Kluczek A., <em>L. Cornelius Sulla in the Roman Numismatic Tradition<\/em>, [w:] <em>Lucius Cornelius Sulla : history and tradition<\/em>, red. D. S\u0142apek, I. \u0141u\u0107, Lublin 2013, s. 141-157.<\/p>\n<p>Kousser R., <em>Augustan Aphrodites: The allure of Greek art in Roman visual culture<\/em>, [w:]<em> Brill\u2019s Companion to Aphrodite<\/em>, red. A.C. Smith, S. Pickup, Boston &amp; Leiden 2010, s. 287-306.<\/p>\n<p>Kr\u00f3lczyk K., <em>Polityka dynastyczna cesarza Septymiusza Sewera (193\u2013211 r.)<\/em>, \u201eKlio. Czasopismo po\u015bwi\u0119cone dziejom Polski i powszechnym\u201d, nr 47(4), 2018, s. 181-201.<\/p>\n<p>Kr\u00f3lczyk K., <em>Hic finis Antoninorum nomini in re publica fuit. <\/em><em>Assassination of Emperor Elagabalus and Condemnation of His Memory<\/em>, \u201eRes Historica\u201d, nr 48, 2019, s. 37-54.<\/p>\n<p>Kuttner A.L., <em>Dynasty and Empire in the Age of Augustus: The Case of the Boscoreale Cups<\/em>, Berkeley 1995.<\/p>\n<p>Lange C.H., Vervaet F.J., <em>Sulla and the Origins of the Concept of Bellum Civile<\/em>, [w:] <em>The Historiography of Late Republican Civil War<\/em>, red. C.H. Lange, F.J. Vervaet, Leiden 2019, s. 17-28.<\/p>\n<p>Langford J., <em>Maternal Megalomania: Julia Domna and the Imperial Politics of Motherhood<\/em>, Baltimore 2013.<\/p>\n<p>Levick B., <em>Sulla\u2019s March on Rome in 88 B.C<\/em>., \u201eHistoria: Zeitschrift F\u00fcr Alte Geschichte\u201d, nr 31(4), 1982, s. 503-508.<\/p>\n<p>Levick B., <em>Julia Domna: Syrian empress<\/em>, London 2007.<\/p>\n<p>Luce T.J., <em>Marius and the Mithridatic Command<\/em>, \u201eHistoria: Zeitschrift F\u00fcr Alte Geschichte\u201d, 19(2), 1970, s. 161-194.<\/p>\n<p>Lusnia S.S., <em>Julia Domna\u00b4s Coinage and Severan Dynastic Propaganda<\/em>, \u201eLatomus\u201d, nr 54(1), 1995, s. 119-140.<\/p>\n<p>\u0141ado\u0144 T., <em>Obraz wojny domowej z lat 83-82 p.n.e. w \u017bywocie Lucjusza Korneliusza Sulli Plutarcha z Cheronei<\/em>, \u201eArgument. Biannual Philosophical Journal\u201d, nr 7(2), 2017, s. 247-258.<\/p>\n<p>Maksymiuk K., <em>Przydomki Julii Domny na monetach<\/em>, \u201eWiadomo\u015bci Numizmatyczne\u201d, nr 1-2, 1998, s. 49-58.<\/p>\n<p>Maksymiuk K., <em>Za\u0142o\u017cenia polityki propagandowej Septymiusza Sewera na przyk\u0142adzie tytu\u0142u Julii Domny \u2013 mater castrorum<\/em>, \u201eMeander\u201d, nr 5, 1999, s. 449-455.<\/p>\n<p>Mcging B.C., <em>The Foreign Policy of Mithridates VI Eupator, King of Pontus<\/em>, Leiden 1986.<\/p>\n<p>Mols S., <em>The Cult of Roma Aeterna in Hadrian\u2019s Politics<\/em>, [w:] <em>The Representation and Perception of Roman Imperial Power: Proceedings of the Third Workshop of the International Network Impact of Empire (Roman Empire, c. 200 B.C. &#8211; A.D. 476), Rome, March 20-23, 2002<\/em>, red. L. De Blois, P. Erdkamp, O. Hekster, G. De Kleijn, S. Mols, Leiden 2003, s. 458-465.<\/p>\n<p>Morawiecki L., <em>Pontificalia Atque Auguralia Insignia and the Political Propaganda in the Coinage of the Roman Republic<\/em>, \u201eNotae Numismaticae\u201d, nr 1, 1996, s. 37-57.<\/p>\n<p>Morawiecki L., <em>The beginnings of the cult of Mars Ultor<\/em>, \u201eZeszyty Naukowe UJ. Prace Historyczne\u201d, nr 70, 1981, s. 29-37.<\/p>\n<p>Morelli A.L., <em>Madre di uomini e di d\u00e8i. La rappresentazione della maternita\u0300 attraversola documentazione numismastica di \u00e9poca romana<\/em>, Bologna 2009.<\/p>\n<p>Nadolny S., <em>Die severischen Kaiserfrauen<\/em>, Stuttgart 2016.<\/p>\n<p>Oko\u0144 D., <em>Reforma religijna cesarza Heliogabala a jego ma\u0142\u017ce\u0144stwa<\/em>, [w:] <em>Spo\u0142ecze\u0144stwo i religia w \u015bwiecie antycznym<\/em>, red. S. Olszaniec, P. Wojciechowski, Toru\u0144 2010, s. 281-287.<\/p>\n<p>Oko\u0144 D., <em>Iulia Augusta mater w \u015bwietle \u017ar\u00f3de\u0142 epigraficznych<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Zachodniopomorski\u201d, nr 27(2), 2012, s. 7-16.<\/p>\n<p>Oko\u0144 D., <em>Ma\u0142\u017ce\u0144stwo Septimiusa Severusa i Julii Domny na tle strategii ma\u0142\u017ce\u0144skich rzymskich rod\u00f3w senatorskich prze\u0142omu II i III w. n.e<\/em>., [w:] <em>Elity w \u015bwiecie staro\u017cytnym<\/em>. t. 3, red. M. Cie\u015bluk, Szczecin 2015, s. 247-265.<\/p>\n<p>Oko\u0144 D., <em>Several Remarks on the Cult and the Titulature of Empresses from the Severan Dynasty<\/em>, \u201eMnemon\u201d, nr 18(2), 2018, s. 142-149.<\/p>\n<p>Platner S.B., Ashby, T., <em>A Topographical Dictionary of Ancient Rome<\/em>, London 1929.<\/p>\n<p>Rantala J., <em>The Ludi Saeculares of Septimius Severus. The Ideologies of a New Roman Empire<\/em>, London &amp; New York 2017.<\/p>\n<p>Rich J.W., <em>Augustus\u2019s Parthian Honours, the Temple of Mars Ultor and the Arch in the Forum Romanum<\/em>, \u201ePapers of the British School at Rome\u201d, nr 66, 1998, s. 71-128.<\/p>\n<p>Royo Mart\u00ednez M.M., <em>Propaganda din\u00e1stica, militar y religiosa en las monedas de Julia Domna<\/em>, \u201eEspacio, Tiempo y Forma. Serie II. Historia Antigua\u201d, nr 30, 2017, s. 299-322.<\/p>\n<p>Royo Mart\u00ednez M.M., <em>Las emperatrices sirias y las excepcionales series monetales de Julia Domna y Julia Mamea<\/em>, \u201eEspacio Tiempo Y Forma. Serie II, Historia Antigua\u201d, nr 32, 2019, s. 115-136.<\/p>\n<p>Rodr\u00edguez Mayorgas A., <em>Romulus, Aeneas and the Cultural Memory of the Roman Republic<\/em>, \u201eAthenaeum\u201d, nr 98(1), 2010, s. 89-109.<\/p>\n<p>Rossiter J., Brothers B., <em>Dio, Severus, and the Ludi Saeculares of 204 CE<\/em>, [w:] <em>The Intellectual Climate of Cassius Dio<\/em>, red. A. Kemezis, C. Bailey, B. Polettis, Leiden 2022, s. 481-499.<\/p>\n<p>Rowan C., <em>Becoming Jupiter: Severus Alexander, The Temple of Jupiter Ultor, and Jovian Iconography on Roman Imperial Coinage<\/em>, \u201eAmerican Journal of Numismatics\u201d, nr 21, 2009, s. 123-150.<\/p>\n<p>Rowan C., <em>The public image of the Severan women<\/em>, \u201ePapers of the British School at Rome\u201d, nr 79, 2011, s. 241-273.<\/p>\n<p>Rowan C., <em>Under Divine Auspices: Divine Ideology and the Visualisation of Imperial Power in the Severan Period<\/em>, Cambridge 2012.<\/p>\n<p>Saavedra-Guerrero M., <em>Septimio Severo, Julia Domna y Plauciano: El juego de la traici\u00f3n en la domus aurea<\/em>, \u201eGeri\u00f3n\u201d, nr 27(1), 2009, s. 251-261.<\/p>\n<p>Sansom S., <em>Pompey, Venus, and the Politics of Hesiod in Lucan&#8217;s Bellum Civile 8.456\u20139<\/em>, \u201eThe Classical Quarterly\u201d, nr 70(2), 2020, s. 784-791.<\/p>\n<p>Schilling R., <em>Dans le sillage de Rome<\/em>, Paris 1988.<\/p>\n<p>Scott A., <em>Emperors and Usurpers An Historical Commentary on Cassius Dio&#8217;s Roman History, Books 79(78)-80(80) (a.d. 217-229)<\/em>, Oxford 2018.<\/p>\n<p>Scott A., <em>Cassius Dio on Septimius Severus\u2019 decennalia and ludi saeculares<\/em>, \u201eHistos\u201d, nr 11, 2017, s. 154-161.<\/p>\n<p>Skiendziel A., <em>Wykorzystanie wizerunku b\u00f3stw jako motywu propagandowego w mennictwie cesarzowych dynastii Sewer\u00f3w<\/em>, \u201eWieki stare i nowe\u201d, nr 1(6), 2009, s. 57-72.<\/p>\n<p>Smyk A., <em>Boginie powi\u0105zane z kobietami Sewer\u00f3w w polityce propagandowej dynastii (studium numizmatyczne)<\/em>, Siedlce 2021.<\/p>\n<p>Smyk A., <em>Denar Julii Mezy z legend\u0105 VENVS VICTRIX ze zbior\u00f3w Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu<\/em>, \u201eWieki Stare i Nowe\u201d, nr 19, 2024 (w druku)<\/p>\n<p>Stadter Ph.A., <em>Prophecy and Fortune (<\/em><em>\u03c4\u1f7b\u03c7\u03b7<\/em><em>) in Plutarch\u2019s Marius and Sulla<\/em>, [w:] <em>A Man of Many Interests: Plutarch on Religion, Myth, and Magic. Essays in honour of Aurelio P\u00e9rez Jim\u00e9nez<\/em>, red. D.F. Le\u00e3o, L. Roig Lanzillotta, Leiden 2019, s. 114-127<\/p>\n<p>Tennant, P.M., <em>The Lupercalia and the Romulus and Remus legend<\/em>, \u201eActa Classica\u201d, nr 31, 1988, s. 81-93.<\/p>\n<p>Thomas E., <em>The Cult Statues of the Pantheon<\/em>, \u201eThe Journal of Roman Studies\u201d, nr 107, 2017, s. 146-212.<\/p>\n<p>Vollenweider M.L., <em>Der Traum des Sulla Felix<\/em>, \u201eSchweizerische numismatische Rundschau\u201d, nr 39, 1958-1959, s. 22-38.<\/p>\n<\/div><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Anita Smyk (Uniwersytet w Siedlcach) tom 22 (2024) Data publikacji wersji cyfrowej: 28.06.2024 DOI: https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.22.2024.4 wersja drukowana Summary The use of the image of the goddess Venus Felix in the self-presentation of women of the Severan dynasty The following considerations concern the coins of of women from the Severan dynasty, on the reverse of which [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-3896","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Wykorzystanie wizerunku bogini Wenus Felix w autoprezentacji kobiet z dynastii Sewer\u00f3w - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Wykorzystanie wizerunku bogini Wenus Felix w autoprezentacji kobiet z dynastii Sewer\u00f3w - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Anita Smyk (Uniwersytet w Siedlcach) tom 22 (2024) Data publikacji wersji cyfrowej: 28.06.2024 DOI: https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.22.2024.4 wersja drukowana Summary The use of the image of the goddess Venus Felix in the self-presentation of women of the Severan dynasty The following considerations concern the coins of of women from the Severan dynasty, on the reverse of which [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-10-04T10:59:39+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/1.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"87 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896\",\"name\":\"Wykorzystanie wizerunku bogini Wenus Felix w autoprezentacji kobiet z dynastii Sewer\u00f3w - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/1.jpg\",\"datePublished\":\"2024-06-28T08:24:08+00:00\",\"dateModified\":\"2024-10-04T10:59:39+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/1.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/1.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Wykorzystanie wizerunku bogini Wenus Felix w autoprezentacji kobiet z dynastii Sewer\u00f3w\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"name\":\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\",\"name\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"width\":1393,\"height\":727,\"caption\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Wykorzystanie wizerunku bogini Wenus Felix w autoprezentacji kobiet z dynastii Sewer\u00f3w - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Wykorzystanie wizerunku bogini Wenus Felix w autoprezentacji kobiet z dynastii Sewer\u00f3w - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","og_description":"Anita Smyk (Uniwersytet w Siedlcach) tom 22 (2024) Data publikacji wersji cyfrowej: 28.06.2024 DOI: https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.22.2024.4 wersja drukowana Summary The use of the image of the goddess Venus Felix in the self-presentation of women of the Severan dynasty The following considerations concern the coins of of women from the Severan dynasty, on the reverse of which [&hellip;]","og_url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896","og_site_name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz","article_modified_time":"2024-10-04T10:59:39+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/1.jpg","type":"","width":"","height":""}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"87 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896","name":"Wykorzystanie wizerunku bogini Wenus Felix w autoprezentacji kobiet z dynastii Sewer\u00f3w - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/1.jpg","datePublished":"2024-06-28T08:24:08+00:00","dateModified":"2024-10-04T10:59:39+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896#primaryimage","url":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/1.jpg","contentUrl":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/1.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3896#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Wykorzystanie wizerunku bogini Wenus Felix w autoprezentacji kobiet z dynastii Sewer\u00f3w"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization","name":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","contentUrl":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","width":1393,"height":727,"caption":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego"},"image":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3896","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3896"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3896\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4121,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3896\/revisions\/4121"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3896"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}