{"id":3812,"date":"2024-01-08T16:37:02","date_gmt":"2024-01-08T16:37:02","guid":{"rendered":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3812"},"modified":"2024-10-04T13:02:09","modified_gmt":"2024-10-04T11:02:09","slug":"idea-stworzenia-inteligenta-wojskowego-w-polsce-okresu-stalinowskiego-szkic-do-portretu-zbiorowego","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3812","title":{"rendered":"Idea stworzenia inteligenta wojskowego w Polsce okresu stalinowskiego. Szkic do portretu zbiorowego"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li><span style=\"color: #800000;\"><span style=\"color: #800000;\"><b>Pawe\u0142 Or\u0142owski (Lotnicza Akademia Wojskowa w D\u0119blinie)<\/b><\/span><\/span><\/li>\n<li>tom 22 (2024)<\/li>\n<li>Data publikacji wersji cyfrowej: 9.01.2024<\/li>\n<li>DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.22.2024.1\">https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.22.2024.1<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Idea_stworzenia_inteligenta_wojskowego_w-Polsce_okresu_stalinowskiego.pdf\">wersja drukowana<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n<p>Summary<\/p>\n<p><em><strong>The idea of creating a member of a military elite during the Stalinist period in Poland. A sketch for a group portrait<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em>The article attempts to sketch a group portrait of a member belonging to the military elite of the Polish People\u2019s Republic (PRL) in the early 1950s. Following the end of hostilities, the Armed Forces of the Polish People\u2019s Republic rapidly started forming their own command structures based on communist patterns. The text is intended only to signal the onset of education that officers of the Polish People\u2019s Army used to receive. The author, above all, presents a general socio-sociological model of officers that was sought by the communist authorities at that time. Additionally, he describes the first stage when the ultimate officer corps with its social hierarchy was established. <\/em><\/p>\n<p>Key Words: Polish People\u2019s Army officer, elite, Polish People\u2019s Army, PRL, communism<\/p>\n<hr \/>\n<p>Streszczenie<\/p>\n<p><em>Artyku\u0142 jest pr\u00f3b\u0105 szkicu portretu zbiorowego inteligenta wojskowego z okresu PRL pocz\u0105tku lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX w. Si\u0142y Zbrojne Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych w dosy\u0107 kr\u00f3tkim czasie przesz\u0142y do tworzenia w\u0142asnej kadry dow\u00f3dczej w oparciu o komunistyczne wzorce. Tekst ma za zadanie jedynie zasygnalizowa\u0107 pocz\u0105tek procesu kszta\u0142cenia kadry oficerskiej LWP. Autor prezentuje przed wszystkim og\u00f3lny portret spo\u0142eczno-socjologiczny oficer\u00f3w po\u017c\u0105dany przez w\u0142adze PRL. Jednocze\u015bnie przedstawia pierwszy etap, podczas kt\u00f3rego ostatecznie krystalizowa\u0142 si\u0119 klasowy korpus oficerski. <\/em><\/p>\n<p>S\u0142owa kluczowe: Oficer LWP, inteligencja, Ludowe Wojsko Polskie, PRL, komunizm<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Wst\u0119p<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>Si\u0142y Zbrojne Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL)<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a> wci\u0105\u017c pozostaj\u0105 ciekawym obszarem badawczym, szczeg\u00f3lnie dla historyk\u00f3w. Z biegiem lat badacze okresu powojennego maj\u0105 wi\u0119ksze mo\u017cliwo\u015bci dzi\u0119ki dost\u0119powi do \u017ar\u00f3de\u0142 wytworzonych g\u0142\u00f3wnie przez Ludowe Wojsko Polskie oraz Polsk\u0105 Zjednoczon\u0105 Parti\u0119 Robotnicz\u0105 (PZPR). Na wst\u0119pie nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c podkre\u015bli\u0107 istnienie bogatej literatury o charakterze wspomnieniowym, niejednokrotnie autobiografii<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>. W ostatnim okresie powstaje coraz wi\u0119cej publikacji dotycz\u0105cych wspomnianej problematyki. Na uznanie zas\u0142uguj\u0105 dwie bardzo warto\u015bciowe monografie autorstwa Jaros\u0142awa Pa\u0142ki<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a> oraz Tomasza Leszkowicza<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>, kt\u00f3re s\u0105 znacznym wk\u0142adem do bada\u0144 nad dziejami wojska w latach 1954\u20131989. W niniejszym tek\u015bcie postaram si\u0119 spojrze\u0107 nieco inaczej na Si\u0142y Zbrojne PRL, a w\u0142a\u015bciwie na osoby, kt\u00f3re tworzy\u0142y jej elit\u0119.<\/p>\n<p>Korpus oficerski w r\u00f3\u017cnych okresach historii naszego kraju zawsze wzbudza\u0142 ogrom emocji. Tak by\u0142o w przypadku jego tworzenia u zarania II Rzeczypospolitej, kiedy to mieli\u015bmy do czynienia z niesamowicie egzotyczn\u0105 mieszkank\u0105, pocz\u0105wszy od umundurowania, a na zwyczajach oficerskich sko\u0144czywszy. Du\u017cy wp\u0142yw na taki stan rzeczy mia\u0142y \u2013 rzecz jasna \u2013 zabory, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do zlikwidowania polskiej pa\u0144stwowo\u015bci, ale nie narodu. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 kadry zawodowej narodowo\u015bci polskiej zajmowa\u0142a wysokie stanowiska dow\u00f3dcze w armiach rosyjskiej, austro-w\u0119gierskiej lub niemieckiej. Warto wspomnie\u0107 o konflikcie pomi\u0119dzy oficerami tych\u017ce armii oraz legionistami. Pod wzgl\u0119dem wykszta\u0142cenia zdecydowanie lepiej prezentowa\u0142a si\u0119 ta cz\u0119\u015b\u0107 kadry, kt\u00f3ra mia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 zdoby\u0107 klasyczne wykszta\u0142cenie wojskowe. Legioni\u015bci uzupe\u0142niali je na eksternistycznych kursach dopiero po utrwaleniu granic niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa. Na tym tyle dochodzi\u0142o do spor\u00f3w w kwestii wyznaczania na najwy\u017csze stanowiska dow\u00f3dcze, poniewa\u017c \u2013 je\u017celi chodzi o funkcjonowanie wojska w czasie pokoju \u2013 bardziej predestynowani byli absolwenci akademii wojskowych<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a>. Zbudowanie jednolitego korpusu oficerskiego oraz wypracowanie paradygmatu w tym zakresie zaj\u0119\u0142o wiele czasu. Na zak\u0142\u00f3canie tego procesu wp\u0142yw mia\u0142o wiele czynnik\u00f3w. Najpowa\u017cniejszy z nich \u2013 w mojej ocenie \u2013 by\u0142 zamach majowy z roku 1926. Proces ten zako\u0144czy\u0142 si\u0119 dopiero w po\u0142owie lat 30. XX w.<\/p>\n<p>Paradoksalnie podobne mechanizmy dostrzegamy na prze\u0142omie lat 40. i 50. XX w., kiedy to najpierw komuni\u015bci radzieccy, a potem polscy, budowali nowe \u201eludowe\u201d si\u0142y zbrojne. Odtworzenie struktur LWP jest pracoch\u0142onne, ale niezbyt skomplikowane, natomiast pr\u00f3ba uchwycenia portretu oficera-inteligenta jest zdecydowanie trudniejsza, poniewa\u017c na ten model ogromny wp\u0142yw mia\u0142a bie\u017c\u0105ca sytuacja polityczna i kolejne zmiany zachodz\u0105ce w Komitecie Centralnym (KC) PZPR.<\/p>\n<p><strong>W poszukiwaniu wzorca <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>Pytanie, na kt\u00f3re postaram si\u0119 chocia\u017cby cz\u0119\u015bciowo odpowiedzie\u0107, dotyczy wzorca \u201eludowego\u201d oficera, po\u017c\u0105danego przez w\u0142adze komunistycznej Polski. Bez w\u0105tpienia armia, pomijaj\u0105c system polityczny w jakim funkcjonuje, jest instytucj\u0105 o \u015bci\u015ble okre\u015blonej hierarchii i strukturze. Zar\u00f3wno obecnie, jak i w przesz\u0142o\u015bci, po\u015brednio lub bezpo\u015brednio nadzorowana jest przez osoby cywilne. Nie zmienia to faktu, \u017ce na jej czele stoj\u0105 \u017co\u0142nierze podzieleni na korpusy osobowe: oficer\u00f3w, podoficer\u00f3w i szeregowych<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>. Oficerowie podzielni na m\u0142odszych (od podporucznika do kapitana), starszych (od majora do pu\u0142kownika) oraz genera\u0142\u00f3w dowodz\u0105 swoimi podw\u0142adnymi. Dowodzenie jest specyficzn\u0105 form\u0105 kierowania, kt\u00f3re funkcjonuje w \u017cyciu cywilnym. Odpowiedzialno\u015b\u0107 wspomnianego korpusu na oddzia\u0142ywanie na swoich podw\u0142adnych jest nie do przecenienia. Ka\u017cde pa\u0144stwo musi posiada\u0107 sprawne i dobrze zorganizowane si\u0142y zbrojne, kt\u00f3re s\u0105 podstaw\u0105 jego bezpiecze\u0144stwa. Niejednokrotnie okre\u015blone formacje polityczne pr\u00f3buj\u0105 podporz\u0105dkowa\u0107 sobie kierownictwo wojskowe oraz ca\u0142e armie w celu realizacji swoich wewn\u0119trznych i zewn\u0119trznych interes\u00f3w.<\/p>\n<p>Po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych Si\u0142y Zbrojne \u201enowej ludowej ojczyzny\u201d nie mia\u0142y sformowanego jednolitego korpusu oficerskiego. Wynika\u0142o to z wielu powod\u00f3w, przede wszystkim w trakcie wojny nie weryfikowano zbyt dok\u0142adnie kadry kierowniczej, poniewa\u017c liczy\u0142 si\u0119 cz\u0142owiek, najlepiej posiadaj\u0105cy jakie\u015b do\u015bwiadczenie. Istotna liczba tzw. oficer\u00f3w sanacyjnych automatycznie pozosta\u0142a w armii, uczestniczy\u0142a r\u00f3wnie\u017c w jej procesie transformacji. Ponadto niekt\u00f3rzy z kadry Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie zdecydowali si\u0119 na powr\u00f3t do kraju. Byli to ludzie dobrze wykszta\u0142ceni, posiadaj\u0105cy bardzo cz\u0119sto tytu\u0142y oficer\u00f3w dyplomowanych. Dla cz\u0119\u015bci nich s\u0142u\u017cba w przedwojennym Wojsku Polskim pozosta\u0142a stygmatem, za kt\u00f3ry niejednokrotnie p\u0142acili d\u0142ugotrwa\u0142ym wi\u0119\u017aniem, a nawet \u015bmierci\u0105, szczeg\u00f3lnie w okresie stalinowskim. Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nale\u017cy zaliczy\u0107 ich do inteligencji, kt\u00f3ra ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 przed wojn\u0105 i z trudem pr\u00f3bowa\u0142a si\u0119 odnale\u017a\u0107 w realiach Polski ludowej. Ideologia komunistyczna nie pozostawia\u0142a zbyt du\u017co przestrzeni dla tej grupy oficer\u00f3w, poniewa\u017c oferta komunist\u00f3w skierowana by\u0142a do robotnik\u00f3w i ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy w kr\u00f3tkiej perspektywie mieli zrewolucjonizowa\u0107 klasowo dow\u00f3dztwo LWP wszystkich szczebli.<\/p>\n<p>Tworzenie nowego modelu oficera wpisywa\u0142o si\u0119 w nowy obraz inteligencji zdefiniowany przez komunist\u00f3w. Bazuj\u0105c na wschodnich wzorcach liderzy Polskiej Partii Robotniczej (PPR) nie mieli w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce inteligencja w uj\u0119ciu tradycyjnym przestanie funkcjonowa\u0107. Nie wyobra\u017cali sobie r\u00f3wnie\u017c d\u0142u\u017cszej wsp\u00f3\u0142pracy z przedwojennymi inteligentami. Komunistyczne wzorce oparte na robotnikach i ch\u0142opach, nie przewidywa\u0142y powrotu do tradycji \u201ebur\u017cuazyjnych\u201d<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a>. Jerzy Borejsza<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a> uwa\u017ca\u0142, \u017ce \u00f3wczesny inteligent b\u0119dzie (osobliw\u0105) hybryd\u0105, wykorzystuj\u0105c najlepsze wzorce i czerpi\u0105c z etosu robotniczo-ch\u0142opskiego.<\/p>\n<p>Niew\u0105tpliwie starsze pokolenie naszej inteligencji mo\u017ce i powinno przekazywa\u0107 swe do\u015bwiadczenie zawodowe i kulturalne. Robotnik i ch\u0142op, kt\u00f3rzy przyjd\u0105 do wy\u017cszych uczelni, wnios\u0105 t\u0119 wielk\u0105 si\u0142\u0119 realizmu, kt\u00f3rego nam zawsze brakowa\u0142o. Rozszerzy si\u0119 zasi\u0119g zainteresowa\u0144 zar\u00f3wno wiedzy technicznej, jak i zagadnie\u0144 kulturalnych. Odnowi si\u0119 j\u0119zyk i styl. Ulegn\u0105 przemianie obyczaje<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a>.<\/p>\n<p>W\u0142adze komunistyczne od pocz\u0105tku by\u0142y \u015bwiadome konieczno\u015bci posiadania w\u0142asnych kadr, niestety proces ten wymaga\u0142 czasu. W zwi\u0105zku z tym postanowiono na kr\u00f3tki czas zebra\u0107 star\u0105, tradycyjn\u0105 inteligencj\u0119 po swojej stronie. Marcin Kruszy\u0144ski zauwa\u017ca, \u017ce obszarem do\u015bwiadczalnym w tym zakresie by\u0142 Lublin, nast\u0119pnie ten eksperyment przeprowadzono na terenie ca\u0142ego kraju. Ju\u017c od wrze\u015bnia 1944 r. Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN) inicjowa\u0142 odbudowywanie plac\u00f3wek o\u015bwiatowych na terenie Lubelszczyzny. Rzecz jasna w trakcie tego procesu komuni\u015bci musieli wykorzystywa\u0107 kadr\u0119 pedagogiczn\u0105 wykszta\u0142con\u0105 w okresie II Rzeczypospolitej. Dotyczy\u0142o to wszystkich szczebli edukacji \u2013 od podstawowego po wy\u017csze. Zupe\u0142nie nie\u015bwiadomi profesorowie lubelskich wy\u017cszych uczelni wykorzystywani byli przez komunist\u00f3w do uruchomienia uniwersytet\u00f3w<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a>. Zm\u0119czone wojn\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwo potrzebowa\u0142o powrotu do normalno\u015bci. Poczucie misji ze strony nauczycieli oraz ogromny g\u0142\u00f3d o\u015bwiaty, g\u0142\u00f3wnie w\u015br\u00f3d m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rzy zmuszeni byli przerwa\u0107 nauk\u0119 z powodu wojny, pot\u0119gowa\u0142o dynamiczne odtwarzanie plac\u00f3wek szkolnych. Komuni\u015bci bardzo zr\u0119cznie wykorzystywali do\u015bwiadczenie inteligencji \u201eprzedwojennej\u201d przy budowaniu nowych struktur zniszczonego wojn\u0105 kraju. Janusz \u017barnowski bardzo precyzyjnie opisuje rol\u0119 tzw. nowej i starej inteligencji:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;\">[\u2026] Jednak wkr\u00f3tce, po 2\u20133 latach od roku 1944\u2013[19]45, zacz\u0119to g\u0142osi\u0107 ju\u017c wyra\u017anie \u201esocjalistyczn\u0105 przebudow\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d i jasno sprecyzowano rol\u0119, jak\u0105 w nowym ustroju mia\u0142a pe\u0142ni\u0107 inteligencja. Jej zadaniem mia\u0142o by\u0107 obs\u0142ugiwanie \u201edyktatury proletariatu\u201d, tj. w\u0142adzy partii komunistycznej, w dziedzinie gospodarki, administracji i kultury. W tym celu nowa w\u0142adza mia\u0142a zamiar wci\u0105gn\u0105\u0107 do wsp\u00f3\u0142pracy \u2013 ale na swoich warunkach \u2013 pewne grupy dawnej inteligencji<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a>.<\/p>\n<p>Bez w\u0105tpienia korpus oficerski jest elit\u0105 si\u0142 zbrojnych, jak r\u00f3wnie\u017c spo\u0142eczn\u0105. Janusz Sztumski uwa\u017ca, \u017ce<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;\">[\u2026] Spo\u0142eczne zapotrzebowanie na elity spowodowa\u0142o zatem, \u017ce s\u0142owo \u201eelita\u201d upowszechni\u0142o si\u0119 w naszych czasach i jest cz\u0119sto u\u017cywane. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce s\u0142owo \u201eelita\u201d jest nagminnie wykorzystywane \u2013 zar\u00f3wno w liczbie pojedynczej jak i mnogiej \u2013 nie tylko przez polityk\u00f3w lub dziennikarzy, ale tak\u017ce przez zwyk\u0142ych ludzi. A pochodz\u0105cy od niego przymiotnik \u201eelitarny\u201d sta\u0142 si\u0119 swoist\u0105 przydawk\u0105 nobilituj\u0105c\u0105<a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a>.<\/p>\n<p>Ustr\u00f3j komunistyczny skierowany w stron\u0119 ludu pracuj\u0105cego unika\u0142 sformu\u0142owa\u0144 dotycz\u0105cych elitarno\u015bci \u2013 kastowo\u015bci. Mimo wszystko w\u0142adze mia\u0142y dost\u0119p do r\u00f3\u017cnego rodzaju d\u00f3br reglamentowanych w owym czasie, takich jak mieszkania, samochody czy artyku\u0142y spo\u017cywcze. Oficerowie pe\u0142ni\u0105cy s\u0142u\u017cb\u0119 na r\u00f3\u017cnego rodzaju stanowiskach dow\u00f3dczych oraz sztabowych byli cz\u0142onkami PZPR, stanowili elit\u0119. Wspomina o tym Jerzy Eisler podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce LWP odgrywa\u0142o znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w okresie stanu wojennego, jak r\u00f3wnie\u017c po jego zniesieniu. Niespotykana w ca\u0142ym okresie PRL liczba oficer\u00f3w znalaz\u0142a si\u0119 na wielu powa\u017cnych stanowiskach w administracji pa\u0144stwowej oraz w aparacie politycznym. Nikogo nie dziwi\u0142a obecno\u015b\u0107 wysokich rang\u0105 oficer\u00f3w w wi\u0119kszo\u015bci ministerstw. Liczba faktycznych \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy byli jednocze\u015bnie przedstawicielami w\u0142adzy, by\u0142a nies\u0142ychanie du\u017ca. Poza nazwiskami genera\u0142\u00f3w \u2013 Jaruzelskiego i Kiszczaka \u2013 nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce ministrem g\u00f3rnictwa i energetyki by\u0142 gen. Czes\u0142aw Piotrowski, funkcj\u0119 prezesa Najwy\u017cszej Izby Kontroli pe\u0142ni\u0142 gen. Tadeusz Hupa\u0142owski, natomiast wojewod\u0105 katowickim by\u0142 gen. Roman Paszkowski. Funkcj\u0119 prezydenta Warszawy sprawowa\u0142 gen. Mieczys\u0142aw D\u0119bicki. Biuro Polityczne (BP) KC PZPR r\u00f3wnie\u017c by\u0142o obsadzone genera\u0142ami. Byli to: Wojciech Jaruzelski, J\u00f3zef Bary\u0142a, Czes\u0142aw Kiszczak i Florian Siwicki. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce byli to w pierwszej kolejno\u015bci \u017co\u0142nierze, odwrotnie ni\u017c w okresie stalinowskim, kiedy to w BP KC zasiadali dzia\u0142acze partyjni przebrani w mundury \u2013 Edward Ochab, Stanis\u0142aw Radkiewicz czy Aleksander Zawadzki<a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a>.<\/p>\n<p>Powy\u017csze przyk\u0142ady karier politycznych oficer\u00f3w LWP wskazuj\u0105 jednoznacznie na charakter pe\u0142nionej przez nich s\u0142u\u017cby zro\u015bni\u0119ty ze \u015bwiatem w\u0142adzy. W ca\u0142ym okresie PRL s\u0142u\u017cba wojskowa w korpusie oficerskim by\u0142a r\u00f3wnie\u017c uosobieniem awansu spo\u0142ecznego, szans\u0105 dla m\u0142odych ludzi na popraw\u0119 \u017cycia. Magda Szcze\u015bniak s\u0142usznie twierdzi, \u017ce z pocz\u0105tkiem 1945 r. nast\u0105pi\u0142o znaczne przemeblowanie struktury socjalnej polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa zafundowane przez w\u0142adze komunistyczne. Uosobieniem tego procesu by\u0142o budowanie nowego sytemu opartego na obietnicach z\u0142o\u017conych masom robotniczym i ch\u0142opskim. Gwarancja dotyczy\u0142a zwyczajniej kwestii, czyli poprawy warunk\u00f3w \u017cycia przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa, opieraj\u0105c si\u0119 na has\u0142ach r\u00f3wno\u015bci i wsp\u00f3\u0142pracy. Proces ten zwi\u0105zany by\u0142 z bardzo du\u017c\u0105 migracj\u0105 w okresie powojennym na obszary zurbanizowane oraz intensywnie si\u0119 rozwijaj\u0105ce. Jednocze\u015bnie wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z szerszym dost\u0119pem do edukacji, zdobywania kwalifikacji zawodowych oraz do towar\u00f3w wcze\u015bniej niedost\u0119pnych. Ekspansja odbywa\u0142a si\u0119 na dw\u00f3ch r\u00f3wnoleg\u0142ych p\u0142aszczyznach. Pierwsza to bezprecedensowy awans spo\u0142eczny robotnik\u00f3w i ch\u0142op\u00f3w, druga to degradacja dotychczas uprzywilejowanych grup z okresu II Rzeczypospolitej, kt\u00f3rzy uosabiali minion\u0105 elit\u0119. Chodzi tutaj g\u0142\u00f3wnie o ziemia\u0144stwo oraz przedwojenn\u0105 inteligencj\u0119, z kt\u00f3r\u0105 w\u0142adze komunistyczne rozprawi\u0142y si\u0119 bezlito\u015bnie<a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a>.<\/p>\n<p>Proces tych rewolucyjnych zmian obj\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c \u00f3wczesne Si\u0142y Zbrojne, kt\u00f3re potrzebowa\u0142y odpowiednich klasowo, nowych kadr oficerskich. Podobnie jak w przypadku uniwersytet\u00f3w, w latach powojennych ch\u0119tnie korzystano z do\u015bwiadczenia wykszta\u0142conych przedwojennych oficer\u00f3w. Z biegiem czasu eliminowano ich ze s\u0142u\u017cby, stygmatyzuj\u0105c ich ziemia\u0144skie lub inteligenckie pochodzenie.<\/p>\n<p>Armia Czerwona wkraczaj\u0105ca do Polski przynosi\u0142a ze sob\u0105 pierwiastek narodowy w postaci Armii Berlinga, kt\u00f3ra w p\u00f3\u017aniejszym okresie stanie si\u0119 fundamentem budowy tzw. Odrodzonego Wojska Polskiego. Po przej\u015bciu armii do tzw. etatu czasu \u201eP\u201d (pokoju) nast\u0105pi\u0142a w\u0142a\u015bciwa strukturalna jej organizacja. Na tym etapie bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odegrali oficerowie sowieccy, kt\u00f3rzy kierowali i nadzorowali tym procesem. Analogicznie do wspominanego wcze\u015bniej formowania si\u0119 korpusu oficerskiego II RP w pocz\u0105tkowym okresie kszta\u0142towania si\u0119 \u00f3wczesnych Si\u0142 Zbrojnych, r\u00f3wnie\u017c w tym wypadku mamy do czynienia z du\u017c\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 kadrow\u0105.<\/p>\n<p>Kadr\u0119 dow\u00f3dcz\u0105 stanowi\u0105: oficerowie wykszta\u0142ceni przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej, oficerowie, kt\u00f3rzy zostali promowani na pierwsze stopnie po uko\u0144czeniu \u201ewojennej Alma Mater\u201d w Riazaniu \u2013 pod warunkiem, \u017ce uda\u0142o im si\u0119 prze\u017cy\u0107. Oficerska Szko\u0142a Piechoty nie by\u0142a szczeg\u00f3lnie wymagaj\u0105ca, poniewa\u017c jej g\u0142\u00f3wnym zadaniem by\u0142o jak najszybsze dostarczanie \u201esi\u0142y \u017cywej\u201d na front. Wed\u0142ug wspomnie\u0144 Zbigniewa \u015awi\u0119cickiego, zrywano z podzia\u0142ami klasowymi, ponadto bardzo mocno poluzowano granice pomi\u0119dzy korpusami szeregowych oraz podoficer\u00f3w a korpusem oficerskim. To w\u0142a\u015bnie w Riazaniu zdobywano radzieckie wzorce kszta\u0142towania kolejnych pokole\u0144 kadry<a href=\"#_ftn15\" name=\"_ftnref15\">[15]<\/a>. Lech Kowalski wymienia wa\u017cniejszych dow\u00f3dc\u00f3w LWP, kt\u00f3rzy byli \u201eriaza\u0144czykami\u201d i pe\u0142nili bardzo wa\u017cne funkcje w okresie LWP. Oczywi\u015bcie na pierwszy plan wyzywa si\u0119 posta\u0107 gen. Wojciecha Jaruzelskiego, kt\u00f3ry mia\u0142 istotny wp\u0142yw na kszta\u0142towanie korpusu oficerskiego niemal\u017ce przez ca\u0142y okres istnienia PRL. W tym gronie znajduje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c gen. broni Zygmunt Zieli\u0144ski, pe\u0142ni\u0105cy funkcj\u0119 dzisiejszego odpowiednika dyrektora Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej (MON), kt\u00f3ry kierowa\u0142 polityk\u0105 personaln\u0105 w LWP<a href=\"#_ftn16\" name=\"_ftnref16\">[16]<\/a>.<\/p>\n<p>W tym miejscu odpowiedzmy na pytanie: po co w\u0142a\u015bciwie wymieniamy nazwiska tych wszystkich genera\u0142\u00f3w? Dlatego \u017ce to w\u0142a\u015bnie oni w struktury kadrowe wnie\u015bli obc\u0105 naszej armii tradycj\u0119. To oni i im podobni oficerowie (absolwenci r\u00f3\u017cnych szk\u00f3\u0142 radzieckich uczelni wojennych) stan\u0119li p\u00f3\u017aniej na stra\u017cy radzieckiej racji stanu w Polsce i sprawuj\u0105c przez ca\u0142e dziesi\u0119ciolecia PRL-u kierownicze stanowiska w armii eliminowali ka\u017cdy najdrobniejszy objaw niezadowolenia podw\u0142adnych<a href=\"#_ftn17\" name=\"_ftnref17\">[17]<\/a>.<\/p>\n<p>Wspomniano wcze\u015bniej o oficerach II Rzeczypospolitej, kt\u00f3rzy po zawierusze wojennej w g\u0142\u0119bokim poczuciu patriotyzmu pr\u00f3bowali powr\u00f3ci\u0107 do s\u0142u\u017cby wojskowej w szeregach \u201eOdrodzonego WP\u201d, kt\u00f3rzy niejednokrotnie zap\u0142acili za to najwy\u017csz\u0105 cen\u0119. Nie zapominajmy r\u00f3wnie\u017c o przypadkach ostatecznie udanej asymilacji. Niezwykle ciekawie z punktu widzenia tych \u201etransfer\u00f3w\u201d kulturowych wygl\u0105da opinia o kszta\u0142towaniu si\u0119 kadr LWP. Przyjrzyjmy si\u0119 im zatem. Genera\u0142 dywizji dr Franciszek Skibi\u0144ski, gruntownie wykszta\u0142cony oficer przedwojenny, skazany na kar\u0119 \u015bmierci zamienion\u0105 na do\u017cywocie, jest modelowym przyk\u0142adem powrotu do s\u0142u\u017cby w LWP. W wywiadzie udzielonym Lechowi Kowalskiemu wspomina swoje refleksje na temat Akademii Sztabu Generalnego po obj\u0119ciu w niej stanowiska szefa katedry. Z jego relacji wynika, \u017ce trzon kadry w okresie powojennym stanowili oficerowie dyplomowani armii II Rzeczypospolitej, a na jej czele sta\u0142 w\u00f3wczas gen. dyw. Zygmunt Berling. Na pytanie, jak prezentowali si\u0119 oficerowie przedwojenni w zestawieniu z ludowymi i radzieckimi, gen. Skibi\u0144ski odpowiedzia\u0142 cytatem z komendanta Akademii gen. Berlinga:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;\">[\u2026] Rzeczywi\u015bcie wykszta\u0142ceni i warto\u015bciowi wyk\u0142adowcy to jeste\u015bcie wy, przedwojenni oficerowie dyplomowani, a szczeg\u00f3lnie ci, kt\u00f3rzy wr\u00f3cili z Zachodu. O oficerach naszych ludowych musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce maj\u0105 du\u017ce luki w wykszta\u0142ceniu, og\u00f3lnym przede wszystkim, a tak\u017ce wojskowym, a ci oficerowie radzieccy, kt\u00f3rzy s\u0105 w Akademii, to jest trzeci zestaw z Armii Radzieckiej, pierwszego nam nie dali\u2026<a href=\"#_ftn18\" name=\"_ftnref18\">[18]<\/a>.<\/p>\n<p>Gen. Skibicki por\u00f3wna\u0142 r\u00f3wnie\u017c przedwojennych absolwent\u00f3w Wy\u017cszej Szko\u0142y Wojennej do pierwszych absolwent\u00f3w Akademii Sztabu Generalnego. Unikaj\u0105c generalizowania, wspomina skrajnie r\u00f3\u017cne indywidualne przepadki \u2013 od os\u00f3b bardzo warto\u015bciowych, po \u2013 jak stwierdzi\u0142 \u2013 \u201ech\u0142opk\u00f3w prosto od krowy\u201d. Genera\u0142 Skibicki dotyka tak\u017ce wa\u017cnej sfery, jak\u0105 by\u0142o wychowanie w tradycji niepodleg\u0142o\u015bciowej. Wystarczy wspomnie\u0107 postacie jego pradziadka, kt\u00f3ry by\u0142 szwole\u017cerem w armii Napoleona czy dziadka \u2013 uczestnika powstania styczniowego. W tym kontek\u015bcie po wst\u0105pieniu szeregi LWP w 1947 r. z trudem przywyk\u0142 do nowych obyczaj\u00f3w oraz zupe\u0142nie innych warunk\u00f3w s\u0142u\u017cby. Podkre\u015bla, \u017ce jeszcze w latach czterdziestych XX w. nieustannie podkre\u015blano s\u0142uszno\u015b\u0107 nowego ustroju oraz pierwsze\u0144stwo oficer\u00f3w ludowych. Skibicki uwa\u017ca\u0142, \u017ce w pocz\u0105tkowym okresie funkcjonowania wojska nowego wzoru, kompletnie nie zdefiniowano modelu oficera<a href=\"#_ftn19\" name=\"_ftnref19\">[19]<\/a>. Do tego typu wspomnie\u0144 nale\u017cy podchodzi\u0107 z ogromn\u0105 rezerw\u0105, poniewa\u017c niejednokrotnie nacechowane s\u0105 ogromnymi emocjami zwi\u0105zanymi z trudnymi wspomnieniami z okresu s\u0142u\u017cby w komunistycznym wojsku. Dodatkowo cz\u0119sto wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c proces \u201ewybielania\u201d swojej roli w totalitarnym ustroju.<\/p>\n<p>W tym miejscu przedstawi\u0119 refleksj\u0119 gen. Franciszka Skibi\u0144skiego dotycz\u0105c\u0105 warto\u015bci przedwrze\u015bniowych, kt\u00f3re powinny by\u0107 dzisiaj kultywowane<a href=\"#_ftn20\" name=\"_ftnref20\">[20]<\/a>:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;\">[\u2026] Lada dzie\u0144 uka\u017ce si\u0119 moja ksi\u0105\u017cka <em>U\u0142a\u0144ska m\u0142odo\u015b\u0107<\/em>. Napisa\u0142em tam, \u017ce by\u0142y trzy zasady, kt\u00f3re obowi\u0105zywa\u0142y ka\u017cdego oficera: po pierwsze nikogo si\u0119 nie ba\u0107, po drugie \u2013 nigdy nie k\u0142ama\u0107 i po trzecie \u2013 dotrzymywa\u0107 s\u0142owa. Nie m\u00f3wi\u0105c o elementarnej absolutnej uczciwo\u015bci. I one powinny powr\u00f3ci\u0107 w szeregi obecnego wojska\u2026<a href=\"#_ftn21\" name=\"_ftnref21\">[21]<\/a>.<\/p>\n<p>R\u00f3wnocze\u015bnie zaznacza, \u017ce wspomniane warto\u015bci nie by\u0142y obecne w Si\u0142ach Zbrojnych PRL.<\/p>\n<p>Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce w ci\u0105gu kilku pierwszych powojennych lat oficerowie tzw. przedwrze\u015bniowi zacz\u0119li traci\u0107 swoje pozycje, ale przede wszystkim i tak ograniczone zaufanie partyjnych zwierzchnik\u00f3w. Wed\u0142ug wspomnie\u0144 gen. J\u00f3zefa Kuropieski, wiosn\u0105 1948 r. nic nie zwiastowa\u0142o, aby oficerowie przedwojenni mogli by\u0107 pozbawieni stanowisk, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o prze\u015bladowaniach i aresztach. Gruntownie wykszta\u0142ceni absolwenci Wy\u017cej Szko\u0142y Wojennej zajmowali bardzo eksponowane stanowiska w \u00f3wczesnych si\u0142ach zbrojnych. Wystarczy nadmieni\u0107, \u017ce wyznaczeni byli na dow\u00f3dc\u0119 Marynarki Wojennej, a spo\u015br\u00f3d pi\u0119ciu dow\u00f3dc\u00f3w okr\u0119gu trzech by\u0142o oficerami przedwrze\u015bniowymi. Niestety jesieni\u0105 tego samego roku, po sierpniowym plenum PPR, rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces inwigilacji wspominanych oficer\u00f3w<a href=\"#_ftn22\" name=\"_ftnref22\">[22]<\/a>.<\/p>\n<p>Chaos personalny, wyznaczanie na stanowiska i p\u00f3\u017aniejsze represje mog\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o tym, \u017ce \u015bcis\u0142e kierownictwo pa\u0144stwa oraz dow\u00f3dztwo, w znacznej mierze radzieckie, nie mia\u0142o pomys\u0142u jak \u201ezagospodarowa\u0107\u201d przedwojenn\u0105 kadr\u0119. Nie by\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci co do rewolucji klasowej, jak\u0105 nale\u017cy przeprowadzi\u0107 w \u201enowej armii\u201d, ale na to potrzeba by\u0142o czasu. W tym miejscu nie ma konieczno\u015bci analizy procesu aresztowa\u0144, prze\u015bladowa\u0144, skazywania na d\u0142ugie lata wi\u0119zienia lub kar\u0119 \u015bmierci oficer\u00f3w, kt\u00f3rzy zdecydowali si\u0119 s\u0142u\u017cy\u0107 ojczy\u017anie. Je\u017celi chodzi o korpus oficerski we wczesnym stadium jego formowania, po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych wida\u0107 dwa g\u0142\u00f3wne kierunki. Pierwszy nakre\u015blany by\u0142 przez oficer\u00f3w Armii Czerwonej, drugi to kontynuacja tradycji przedwojennych. Mam tutaj na my\u015bli przede wszystkim sfer\u0119 zachowa\u0144 oficer\u00f3w w s\u0142u\u017cbie oraz poza ni\u0105. Kszta\u0142towanie obyczaj\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y wyr\u00f3\u017cnia\u0107 oficer\u00f3w \u2013 przedstawicieli inteligencji na tle pozosta\u0142ych grup spo\u0142ecznych by\u0142o skomplikowanym procesem. W rzeczywisto\u015bci mo\u017cna zdiagnozowa\u0107 hybryd\u0119 zwyczaj\u00f3w, umundurowania, postaw, kt\u00f3re w p\u00f3\u017aniejszym okresie znalaz\u0142y odzwierciedlenie w regulaminach.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>Formowanie \u201eludowego oficera\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Ju\u017c w 1948 r. Rada Ministr\u00f3w wyda\u0142a dekret dotycz\u0105cy s\u0142u\u017cby wojskowej oficer\u00f3w. By\u0142 to pierwszy tego typu dokument reguluj\u0105cy kompleksowo wszystkie kwestie formalnoprawne na temat s\u0142u\u017cby w korpusie oficer\u00f3w. W artykule 3 czytamy:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;\">[\u2026] Oficer winien wiernie i sumiennie pe\u0142ni\u0107 s\u0142u\u017cb\u0119, wychowywa\u0107 swoich podw\u0142adnych w duchu wierno\u015bci dla Rzeczypospolitej i interes\u00f3w ludu polskiego, by\u0107 sprawiedliwym i dba\u0142ym dow\u00f3dc\u0105, pos\u0142usznym i oddanym wzgl\u0119dem prze\u0142o\u017conych, uczynnym wobec koleg\u00f3w, pilnie strzec powierzonego mu uzbrojenia i innego mienia publicznego\u2026<a href=\"#_ftn23\" name=\"_ftnref23\">[23]<\/a>.<\/p>\n<p>W powy\u017cszym akcie prawnym ustanowiono r\u00f3wnie\u017c na 22 lipca doroczn\u0105 dat\u0119 mianowania oficer\u00f3w na kolejne stopnie wojskowe, z wyj\u0105tkiem promocji na pierwsze stopnie oficerskie w zwi\u0105zku z uko\u0144czeniem szko\u0142y wojskowej. W du\u017cej cz\u0119\u015bci w tym dokumencie uregulowane s\u0105 kwestie dotycz\u0105ce oficer\u00f3w zmobilizowanych do dzia\u0142a\u0144 wojennych we wrze\u015bniu 1939 r. Okre\u015blono zasady przej\u015bcia w stan spoczynku oraz powo\u0142ano komisj\u0119 do zweryfikowania zdobytych stopni wojskowych po 31 sierpnia 1939 r., kt\u00f3ra mia\u0142a zako\u0144czy\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 do ko\u0144ca 1949 r. Ustalono r\u00f3wnie\u017c kwestie uposa\u017ce\u0144 oraz zasady przechodzenia na emerytur\u0119<a href=\"#_ftn24\" name=\"_ftnref24\">[24]<\/a>. W latach 50. XX w. wprowadzono kolejny dokument reguluj\u0105cy status prawny s\u0142u\u017cby oficer\u00f3w oraz genera\u0142\u00f3w. Coraz wyra\u017aniej akcentowano \u201epolityczne wychowanie podw\u0142adnych\u201d oraz \u201ewymagania polityczno-moralne\u201d. Doprecyzowano kwesti\u0119 dotycz\u0105c\u0105 niezb\u0119dnego wykszta\u0142cenia. Co za tym idzie, w pewnym sensie uszczelniono procedur\u0119 uzyskania oficerskich szlif\u00f3w. Jednocze\u015bnie wymieniono sytuacje, w kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o odebra\u0107 stopie\u0144 oficerski. Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 powy\u017cszy dokument by\u0142 krokiem w kierunku zerwania z tradycj\u0105 dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego oraz wypracowania wzorca nowoczesnego tzw. ludowego oficera<a href=\"#_ftn25\" name=\"_ftnref25\">[25]<\/a>.<\/p>\n<p>Korpus oficerski LWP by\u0142 \u015bci\u015ble powi\u0105zany z aparatem w\u0142adzy, poniewa\u017c znaczna jego cz\u0119\u015b\u0107 by\u0142a cz\u0142onkami PZPR. Budowanie kariery wojskowej by\u0142o \u015bci\u015ble powi\u0105zane z funkcjonowaniem w ramach partyjnej rzeczywisto\u015bci. Tak jak wiele komitet\u00f3w ni\u017cszych instancji referowa\u0142o do centrali o tzw. wska\u017aniku upartyjnienia, tak jednostki wojskowe musia\u0142y t\u0142umaczy\u0107 si\u0119 z tego typu statystyk w G\u0142\u00f3wnym Zarz\u0105dzie Politycznym WP. Struktury PZPR w kraju oparte by\u0142y na podstawowych organizacjach partyjnych (POP), podobnie odwzorowano t\u0119 struktur\u0119 w LWP. Do 1961 r. POP istnia\u0142y na poziomie samodzielnych jednostek wojskowych, najcz\u0119\u015bciej pu\u0142k\u00f3w oraz brygad. Nast\u0119pnie decyzj\u0105 gen. Wojciecha Jaruzelskiego POP przeniesiono na szczebel batalionu, dywizjonu i eskadr<a href=\"#_ftn26\" name=\"_ftnref26\">[26]<\/a>. Bez w\u0105tpienia ten zabieg pom\u00f3g\u0142 lepiej kontrolowa\u0107 wojsko pod wzgl\u0119dem poprawno\u015bci politycznej.<\/p>\n<p>Przyjrzyjmy si\u0119 zatem wska\u017anikowi upartyjnienia na wa\u017cnych stanowiskach dow\u00f3dczych lub sztabowych. Pod koniec lat 60. XX w. wska\u017anik upartyjnienia dow\u00f3dc\u00f3w pu\u0142k\u00f3w oraz szef\u00f3w sztabu wynosi\u0142 100%. Szczebel ni\u017cej kadra dow\u00f3dcza by\u0142a cz\u0142onkami lub kandydatami partii w ok 90%. W 1965 r. na stanowiskach dow\u00f3dc\u00f3w kompanii i r\u00f3wnorz\u0119dnych znajdowali si\u0119: w artylerii w ok. 85%. cz\u0142onkowie partii, w wojskach pancernych ok. 90%. Je\u017celi chodzi o dow\u00f3dc\u00f3w eskadr lotniczych ten wska\u017anik by\u0142 jeszcze wi\u0119kszy, przekraczaj\u0105cy 90%.<a href=\"#_ftn27\" name=\"_ftnref27\">[27]<\/a> W 1975 r. uznano, \u017ce<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;\">[\u2026] Dow\u00f3dcy i inne osoby pe\u0142ni\u0105ce kierownicze funkcje w jednostkach (sztabach, instytucjach) wojskowych powinni by\u0107 zawsze przyk\u0142adem partyjnego i ideowego zaanga\u017cowania. Maj\u0105 oni obowi\u0105zek osobi\u015bcie uczestniczy\u0107 w dzia\u0142alno\u015bci politycznej i ideowo-wychowawczej, wyja\u015bnia\u0107 i wciela\u0107 w \u017cycie polityk\u0119 Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, \u0142\u0105czy\u0107 wysi\u0142ki ogniw s\u0142u\u017cbowych z prac\u0105 organizacji partyjnych i spo\u0142ecznych, uwa\u017cnie wys\u0142uchiwa\u0107 propozycji organizacji i instancji partyjnych oraz w maksymalnym stopniu uwzgl\u0119dnia\u0107 je w podejmowanych decyzjach s\u0142u\u017cbowych, maj\u0105 te\u017c obowi\u0105zek aktywnego uczestniczenia w wypracowaniu i realizowaniu uchwa\u0142 partyjnych oraz systematycznego informowania o zadaniach stoj\u0105cych przed pododdzia\u0142em, oddzia\u0142em, jednostk\u0105 (sztabem, instytucj\u0105) wojskow\u0105\u2026<a href=\"#_ftn28\" name=\"_ftnref28\">[28]<\/a>.<\/p>\n<p>Ideologia partyjna wp\u0142ywa\u0142a na wszystkie sfery \u017cycia spo\u0142ecznego, r\u00f3wnie\u017c oddzia\u0142ywa\u0142a na Si\u0142y Zbrojne PRL. Wizerunek oficera zdominowany by\u0142 przez marksistowski pryzmat postrzegania rzeczywisto\u015bci. Wojsko by\u0142o swego rodzaju pasem transmisyjnym, kt\u00f3ry wykorzystywany by\u0142 do indoktrynowania m\u0142odych ludzi odbywaj\u0105cych zasadnicz\u0105 szub\u0119 wojskow\u0105. Wzorzec nowego korpusu oficerskiego zdominowany by\u0142 wi\u0119c czynnikami politycznymi. Nale\u017cy si\u0119 zastanowi\u0107 nad zasadnicz\u0105 kwesti\u0105 czy \u00f3wczesny oficer by\u0142 cz\u0142onkiem aparatu politycznego, czy mimo wszystko apolitycznym \u017co\u0142nierzem. Analizuj\u0105c literatur\u0119 o charakterze wspomnieniowym z okresu PRL mo\u017cna do\u015b\u0107 do wniosku, \u017ce w wielu przypadkach o cz\u0142onkostwie w partii decydowa\u0142y czynniki koniunkturalne. Takim przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 wska\u017anik upartyjnienia w Wojskach Lotniczych, kt\u00f3ry na tle pozosta\u0142ych rodzaj\u00f3w wojsk wydaje si\u0119 by\u0107 wysoki. Bardzo cz\u0119sto lotnicy zawierali kompromis ze swoim sumieniem i \u015bwiatopogl\u0105dem, poniewa\u017c bez z\u0142o\u017conej deklaracji cz\u0142onkowskiej po prostu nie mogli lata\u0107, a przynajmniej nie tyle co \u201epiloci-towarzysze\u201d. Niestety, w wielu przypadkach zwyczajnie taka by\u0142a cena spe\u0142nienia marze\u0144.<\/p>\n<p>Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 mechanizm\u00f3w wykorzystywanych do kszta\u0142towania politycznego okre\u015blonych grup spo\u0142ecznych stosowana by\u0142a r\u00f3wnie\u017c w LWP. Laicyzacja spo\u0142ecze\u0144stwa, tworzenie \u015bwieckiego modelu socjalistycznej rodziny by\u0142y tymi charakterystycznymi. Zak\u0142adano r\u00f3wnie\u017c, \u017ce z ka\u017cdym problemem obywatel mo\u017ce zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do partii, kt\u00f3ra nie pozostawi obywateli w potrzebie<a href=\"#_ftn29\" name=\"_ftnref29\">[29]<\/a>. W tym miejscu chcia\u0142bym zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na nadrz\u0119dn\u0105 rol\u0119 PZPR nawet w tak zhierarchizowanym \u015brodowisku, jakim jest wojsko. \u015aci\u015ble okre\u015blona droga s\u0142u\u017cbowa \u2013 wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o \u2013 by\u0142a czym\u015b nadrz\u0119dnym, ale niestety system komunistyczny wyrz\u0105dzi\u0142 ogromn\u0105 krzywd\u0119 \u00f3wczesnym si\u0142om zbrojnym. Chodzi g\u0142\u00f3wnie o sytuacje, w kt\u00f3rych, \u017co\u0142nierze (nie tylko zawodowi, chocia\u017c to g\u0142\u00f3wnie o nich mowa) mogli kierowa\u0107 pisemne skargi na swoich prze\u0142o\u017conych czy te\u017c na warunki pe\u0142nienia s\u0142u\u017cby. Adresatami tego typu korespondencji by\u0142y najwy\u017csze instancje partyjne, mi\u0119dzy innymi KC PZPR, GZP WP oraz Gabinet MON.<\/p>\n<p>Na przyk\u0142adzie \u015al\u0105skiego Okr\u0119gu Wojskowego (\u015aOW) mo\u017cemy si\u0119 pokusi\u0107 o szkic morale oficer\u00f3w w pierwszej po\u0142owie lat 50. XX w. Departament Kadr dokona\u0142 analizy skarg, za\u017cale\u0144 i raport\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105cych od oficer\u00f3w. Na pierwszy plan wysuwa si\u0119 problem wspomniany wcze\u015bniej, czyli pomijania drogi s\u0142u\u017cbowej, kt\u00f3ry by\u0142 w sprzeczno\u015bci z zasadami oficera. Uznano r\u00f3wnie\u017c, \u017ce przestrzeganie regulamin\u00f3w w tym zakresie pozwoli\u0142oby na rozwi\u0105zywanie wi\u0119kszo\u015bci spraw wewn\u0105trz jednostek wojskowych. Dominuj\u0105ce by\u0142y raporty z pro\u015bb\u0105 o przeniesienie, nagminne i charakterystyczne dla LWP w okresie stalinowskim. Trudne warunki s\u0142u\u017cby, szczeg\u00f3lnie w jednostkach pancernych i zmechanizowanych, ogromna liczba poligon\u00f3w, a tak\u017ce niezapowiadanych \u0107wicze\u0144 wojskowych powodowa\u0142y, \u017ce m\u0142oda kadra oficerska by\u0142a zwyczajnie przepracowana<a href=\"#_ftn30\" name=\"_ftnref30\">[30]<\/a>. Interesuj\u0105cy z punktu widzenia badacza jest fakt, \u017ce blisko 90% oficer\u00f3w niestosuj\u0105cych si\u0119 do regulamin\u00f3w to by\u0142y m\u0142ode kadry. Jak trafnie zauwa\u017cy\u0142 Departament Kadr MON, m\u0142odzi oficerowie spotykali si\u0119 z brakiem troski prze\u0142o\u017conych o ich warunki bytowe. W ich przekonaniu dow\u00f3dcy nie byli dla nich autorytetami. Niezwykle istotnym faktem, kt\u00f3ry wzbudza\u0142 niepok\u00f3j, by\u0142 sta\u017c w zawodowej s\u0142u\u017cbie wojskowej oficer\u00f3w. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w etos oficera nowego, tzw. odrodzonego Wojska Polskiego, leg\u0142 w gruzach ju\u017c w rok lub dwa po opuszczeniu szko\u0142y wojskowej. A zatem praca wychowawcza w okresie nauki zosta\u0142a niweczona. Przek\u0142ada\u0142o si\u0119 to tak\u017ce na utrat\u0119 zaufania do PZPR, kt\u00f3ra by\u0142a wyznacznikiem moralno\u015bci r\u00f3wnie\u017c w wojsku. Cz\u0119stymi praktykami by\u0142o stosowanie szykan w stosunku do m\u0142odych oficer\u00f3w, kt\u00f3re z pewno\u015bci\u0105 dzisiaj zawiera\u0142yby si\u0119 w sformu\u0142owaniu <em>mobbing<\/em>. Jedn\u0105 z charakterystycznych reakcji na tego typu praktyki by\u0142o zaniedbywanie swoich obowi\u0105zk\u00f3w przez m\u0142odych oficer\u00f3w<a href=\"#_ftn31\" name=\"_ftnref31\">[31]<\/a>. Tworzy\u0142a si\u0119 osobliwa spirala, kt\u00f3ra nie mia\u0142a nic wsp\u00f3lnego z etyk\u0105 zawodowego oficera. Oficerowie z bardzo kr\u00f3tkim sta\u017cem na stanowisku bardzo cz\u0119sto byli traktowani gorzej przez bezpo\u015brednich prze\u0142o\u017conych ni\u017c kadra podoficerska.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;\">[\u2026] Z niekt\u00f3rych raport\u00f3w wynika, \u017ce egoizm i wygodnictwo niekt\u00f3rych oficer\u00f3w powoduj\u0105, \u017ce oficerowie lub ich zony pisz\u0105 raporty o przeniesienie lub zwolnienie z wojska, u\u017cywaj\u0105c przy tym najwymy\u015blniejszych kruczk\u00f3w i wybieg\u00f3w. Dotyczy to zw\u0142aszcza lekarzy i in\u017cynier\u00f3w. Problem lekarzy zas\u0142uguje na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119, gdy\u017c oko\u0142o 38% raport\u00f3w o zwolnienie z wojska od nich pochodzi. W swoich usi\u0142owaniach zwolnienia si\u0119 lub przeniesienia stosuj\u0105 r\u00f3\u017cne \u015brodki i metody\u2026<a href=\"#_ftn32\" name=\"_ftnref32\">[32]<\/a>.<\/p>\n<p>Po przeanalizowaniu powy\u017cszych przyk\u0142ad\u00f3w wida\u0107 przejrzy\u015bcie koniunkturalizm zar\u00f3wno starszych oficer\u00f3w, jak i ich m\u0142odszych podw\u0142adnych. Si\u0142y Zbrojne PRL, szczeg\u00f3lnie w pocz\u0105tkowym okresie funkcjonowania, g\u0142\u00f3wny nacisk k\u0142ad\u0142y na \u015bwiatopogl\u0105d ludzi, kt\u00f3rym przyznawano oficerskie gwiazdki. Warto\u015bci etyczno-moralne niestety pozostawa\u0142y daleko w tyle najbardziej po\u017c\u0105danych cech.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>Podsumowanie<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>Korpus oficerski LWP na przestrzeni ca\u0142ego okresu PRL ulega\u0142 przemianom, zwi\u0105zanym przede wszystkim ze zmieniaj\u0105cym si\u0119 (dosy\u0107 dynamicznie) t\u0142em politycznym. Analizuj\u0105c \u017ar\u00f3d\u0142a archiwalne wytworzone przez LWP oraz r\u00f3\u017cnego rodzaju partyjne instancje wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce \u201eludowy oficer\u201d mia\u0142 by\u0107 synonimem inteligenta komunistycznego lub pracownikiem umys\u0142owym. Taka gra s\u0142\u00f3w mia\u0142a stworzy\u0107 nowy wyraz bliskoznaczny, poniewa\u017c inteligencja kojarzy\u0142a si\u0119 powszechnie z elit\u0105 przedwojenn\u0105. Wykszta\u0142cenie odpowiedniej ilo\u015bci kadry zawodowej (dow\u00f3dczej, sztabowej) wymaga\u0142o stworzenia ogromnej liczby szk\u00f3\u0142 oficerskich. Rozw\u00f3j techniki w trakcie II wojny \u015bwiatowej automatycznie rozszerzy\u0142 profilowanie oficer\u00f3w do u\u017cywania specjalistycznego sprz\u0119tu wojskowego. Ten niebywa\u0142y post\u0119p technologiczny zwi\u0119kszy\u0142 r\u00f3wnie\u017c liczb\u0119 nowych o\u015brodk\u00f3w kszta\u0142c\u0105cych podchor\u0105\u017cych. Na pocz\u0105tku lat 50. XX w. by\u0142o ich w Polsce a\u017c 21<a href=\"#_ftn33\" name=\"_ftnref33\">[33]<\/a>. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c pami\u0119ta\u0107 o du\u017cym zapotrzebowaniu jednostek wojskowych i instytucji na m\u0142od\u0105 kadr\u0119.<\/p>\n<p>Formowanie nowego modelu oficera odbywa\u0142o si\u0119 mimo wszystko w atmosferze nieustannego por\u00f3wnywania do korpusu sanacyjnego, kt\u00f3ry by\u0142 bardzo mocno reprezentowany w\u015br\u00f3d \u00f3wczesnej elity rz\u0105dz\u0105cej. Wzmiankowa\u0142em wcze\u015bniej o pewnym wykorzystaniu w pocz\u0105tkowym okresie przedwrze\u015bniowych oficer\u00f3w, ale paradoksalnie dzi\u0119ki temu uda\u0142o si\u0119 przemyci\u0107 nieco tradycji II RP. Szkicuj\u0105c obraz \u00f3wczesnego korpusu oficerskiego z pewno\u015bci\u0105 nie mo\u017cna generalizowa\u0107. Wed\u0142ug komunistycznego wyobra\u017cenia, oficer LWP by\u0142 przedstawicielem tzw. grupy pracownik\u00f3w umys\u0142owych, kt\u00f3remu w pierwszej kolejno\u015bci powinno by\u0107 bli\u017cej do partyjnych warto\u015bci ani\u017celi do oficerskiego honoru.<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Przypisy:<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> Si\u0142y Zbrojne PRL \u2013 oficjalna nazwa, kt\u00f3ra obowi\u0105zywa\u0142a od lipca 1952 r.; w stosunku do tzw. Odrodzonego Wojska Polskiego r\u00f3wnocze\u015bnie u\u017cywano sformu\u0142owania Ludowe Wojsko Polskie, co wi\u0119cej termin ten z biegiem lat znajduje si\u0119 w oficjalnych dokumentach wytworzonych przez \u00f3wczesne Si\u0142y Zbrojne. Dlatego w niniejszym tek\u015bcie pos\u0142uguj\u0119 si\u0119 na przemian r\u00f3\u017cnym nazewnictwem dotycz\u0105cym armii nadzorowanej i kierowanej przez komunist\u00f3w w Polsce.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> Zob. J. Kuropieska, <em>Z powrotem w s\u0142u\u017cbie,<\/em> Warszawa 1984; Idem, <em>Nieprzewidziane przygody,<\/em> Krak\u00f3w 1988; Idem, <em>Od pa\u017adziernika do marca,<\/em> Warszawa 1994; Idem, <em>Wspomnienia z lat 1956\u20131968<\/em>, cz. 2: <em>Od pa\u017adziernika do marca w si\u0142ach zbrojnych<\/em>, Warszawa 1994; J. M. Ruszar, <em>Czerwone paj\u0105ki. Dziennik \u017co\u0142nierza LWP<\/em>, Warszawa 2017; E. Stefaniak, <em>By\u0142em oficerem politycznym LWP<\/em>, Toru\u0144 2007.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> J. Pa\u0142ka, <em>Polskie wojska operacyjne w Uk\u0142adzie Warszawskim<\/em>, Warszawa 2022.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> T. Leszkowicz,<em> Spadkobiercy Mieszka, Ko\u015bciuszki i \u015awierczewskiego. Ludowe Wojsko Polskie jako instytucja polityki pami\u0119ci historycznej<\/em>, Warszawa 2022.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> F. Kusiak, <em>\u017bycie codzienne oficer\u00f3w drugiej Rzeczypospolitej<\/em>, Warszawa 1992, s. 9\u201311.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> W latach 1963\u20132004 funkcjonowa\u0142 oddzielny korpus chor\u0105\u017cych.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> W. Gomu\u0142ka \u201eWies\u0142aw\u201d, <em>Ku nowej Polsce. Sprawozdanie polityczne i przem\u00f3wienia na I Zje\u017adzie PPR<\/em>, Katowice 1945, s. 94\u201395.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\"><\/a>\u00a0[8]Jerzy Borejsza (1905\u20131952) \u2013 publicysta, propagandysta, dzia\u0142acz komunistyczny pochodzenia \u017cydowskiego.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> Cyt. za: M. Kruszy\u0144ski, <em>\u201eTradycyjna\u201d inteligencja oraz nowa inteligencja,<\/em> [w:] <em>Dzieje Lubelszczyzny 1944\u20131956. Aspekty spo\u0142eczne, gospodarcze, o\u015bwiatowe i kulturalne<\/em>, Warszawa 2017, s. 76. Zobacz tak\u017ce: P. Or\u0142owski, <em>O roli inteligencji w strukturach bialskopodlaskiej organizacji PZPR. Przyczynek do bada\u0144 prowincjonalnej elity komunistycznej,<\/em> \u201eKomunizm: system \u2013 ludzie \u2013 dokumentacja\u201d 11, 2022, s. 261\u2013285.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> M. Kruszy\u0144ski,<em> op. cit.<\/em>, s. 77.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> J. \u017barnowski, <em>Inteligencja polska 1944\u20131989. Struktury i role spo\u0142eczne: problemy dyskusyjne, \u201e<\/em>Acta Oeconomica Pragensia\u201d 15, 2007, issue 7, s. 473.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> J. Sztumski, <em>Elity, ich miejsce i rola w spo\u0142ecze\u0144stwie<\/em>, Katowice 2021, s. 11.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a> J. Eisler, <em>Czterdzie\u015bci pi\u0119\u0107 lat, kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142y Polsk\u0105. Historia polityczna PRL<\/em>, Warszawa 2018, s. 398\u2013399.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a> M. Szcze\u015bniak, <em>Poruszeni. Awans i emocje w socjalistycznej Polsce<\/em>, Warszawa 2023, s. 7.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[15]<\/a> Z. \u015awi\u0119cicki, <em>Riaza\u0144czycy<\/em>, Warszawa 1987, s. 9; L. Kowalski, <em>Jaruzelski. Genera\u0142 ze skaz\u0105. Biografia wojskowa genera\u0142a armii Wojciecha Jaruzelskiego<\/em>, Pozna\u0144 2012, s. 21.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref16\" name=\"_ftn16\">[16]<\/a> Z. \u015awi\u0119cicki, op. cit., s. 13; L. Kowalski, <em>Jaruzelski\u2026, <\/em>s. 27.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref17\" name=\"_ftn17\">[17]<\/a> L. Kowalski, <em>Jaruzelski\u2026<\/em>, s. 28.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref18\" name=\"_ftn18\">[18]<\/a> L. Kowalski, <em>Genera\u0142owie,<\/em> Warszawa 1992, s. 49.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref19\" name=\"_ftn19\">[19]<\/a><em> Ibidem<\/em>, s. 49\u201350.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref20\" name=\"_ftn20\">[20]<\/a> Wywiady z dziesi\u0119cioma genera\u0142ami z okresu LWP przeprowadzone przez Lecha Kowalskiego wydane zosta\u0142y w 1992 r., a zatem po zmianie ustroju. \u201eDzisiaj\u201d oznacza wi\u0119c pocz\u0105tek transformacji LWP w Si\u0142y Zbrojne RP.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref21\" name=\"_ftn21\">[21]<\/a>L. Kowalski, <em>Genera\u0142owie\u2026<\/em>, s. 52.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref22\" name=\"_ftn22\">[22]<\/a>J. Kuropieska, <em>Nieprzewidziane przygody<\/em>\u2026, s. 19\u201321.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref23\" name=\"_ftn23\">[23]<\/a> Dz. U. 1948, nr 20, poz. 135, Dekret Rady Ministr\u00f3w z 3 IV 1948 r. o s\u0142u\u017cbie wojskowej oficer\u00f3w Wojska Polskiego.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref24\" name=\"_ftn24\">[24]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref25\" name=\"_ftn25\">[25]<\/a> Dz. U. 1951, nr 22, poz. 172, Dekret Rady Ministr\u00f3w z 19 IV 1951 r. o s\u0142u\u017cbie wojskowej Oficer\u00f3w Wojska Polskiego.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref26\" name=\"_ftn26\">[26]<\/a> T. Leszkowicz, <em>PZPR w wojsku (1956\u20131980). Zarys problematyki<\/em> [w:] <em>Wi\u0119cej ni\u017c partia<\/em>, red. A Dziuba, B. Tracz, Katowice\u2013Warszawa 2017, s. 135.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref27\" name=\"_ftn27\">[27]<\/a> Ibidem, 139.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref28\" name=\"_ftn28\">[28]<\/a> Ibidem, s. 140\u2013141.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref29\" name=\"_ftn29\">[29]<\/a> Tego typu praktyki stosowano nawet na szczeblu Komitet\u00f3w Wojew\u00f3dzkich PZPR. Zob. P. Or\u0142owski, <em>Bol\u0105czki mieszka\u0144c\u00f3w wojew\u00f3dztwa bialskopodlaskiego w pocz\u0105tkowym okresie jego istnienia (1975\u20131976) w \u015bwietle list\u00f3w i skarg kierowanych do Komitetu Wojew\u00f3dzkiego PZPR w Bia\u0142ej Podlaskiej<\/em>, \u201eRadzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\u201d 18, 2020.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref30\" name=\"_ftn30\">[30]<\/a> Centralne Archiwum Wojskowe \u2013 Wojskowe Biuro Historyczne (dalej: CAW-WBH), Ministerstwo Obrony Narodowej (dalej: MON), G\u0142\u00f3wny Zarz\u0105d Polityczny WP (dalej: GZP WP), Pismo Departamentu Kadr MON skierowane do Szefa Oddzia\u0142u Kadr \u015aOW, luty 1956 r., k. 433.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref31\" name=\"_ftn31\">[31]<\/a> Ibidem, k. 434.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref32\" name=\"_ftn32\">[32]<\/a> Ibidem, k. 437.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref33\" name=\"_ftn33\">[33]<\/a> Archiwum Akt Nowych, Komenda G\u0142\u00f3wna Powszechnej Organizacji \u201eS\u0142u\u017cba Polsce\u201d, sygn. 587, Uzupe\u0142nienie szk\u00f3\u0142 oficerskich w roku 1951, MON Sztab Generalny Nr0300\/X\/I, k. 6.<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Bibliografia cytowa\u0144:<\/strong><\/p>\n<p>Eisler J., <em>Czterdzie\u015bci pi\u0119\u0107 lat, kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142y Polsk\u0105. Historia polityczna PRL<\/em>, Warszawa 2018.<\/p>\n<p>Ga\u0142aszewska-Chilczuk D., <em>Partyjne zasady rekrutacji student\u00f3w. Ich efekty na przyk\u0142adzie lubelskiego Uniwersytetu Marii Curie-Sk\u0142odowskiej, <\/em>\u201ePolska 1944\/45\u20131989. Studia i Materia\u0142y\u201d 9, 2009.<\/p>\n<p>Gomu\u0142ka W. \u201eWies\u0142aw\u201d, <em>Ku nowej Polsce. Sprawozdanie polityczne i przem\u00f3wienia na I Zje\u017adzie PPR<\/em>, Katowice 1945.<\/p>\n<p>Kowalski L., <em>Genera\u0142owie,<\/em> Warszawa 1992.<\/p>\n<p>Kowalski L., <em>Jaruzelski. Genera\u0142 ze skaz\u0105. Biografia wojskowa genera\u0142a armii Wojciecha Jaruzelskiego<\/em>, Pozna\u0144 2012.<\/p>\n<p>Kruszy\u0144ski M., <em>\u201eTradycyjna\u201d inteligencja oraz nowa inteligencja<\/em> [w:] <em>Dzieje Lubelszczyzny 1944\u20131956. Aspekty spo\u0142eczne, gospodarcze, o\u015bwiatowe i kulturalne<\/em>, Warszawa 2017.<\/p>\n<p>Kuropieska J., <em>Z powrotem w s\u0142u\u017cbie,<\/em> Warszawa 1984.<\/p>\n<p>Kuropieska J., <em>Nieprzewidziane przygody<\/em>, Krak\u00f3w 1988.<\/p>\n<p>Kuropieska J., <em>Od pa\u017adziernika do marca<\/em>, Warszawa1994.<\/p>\n<p>Kuropieska J.,<em> Wspomnienia z lat 1956\u20131968<\/em>, cz. 2: <em>Od pa\u017adziernika do marca w si\u0142ach zbrojnych<\/em>, Warszawa 1994.<\/p>\n<p>Kusiak F., <em>\u017bycie codzienne oficer\u00f3w drugiej Rzeczypospolitej<\/em>, Warszawa 1992.<\/p>\n<p>Leszkowicz T., <em>PZPR w wojsku (1956\u20131980). Zarys problematyki<\/em> [w:] <em>Wi\u0119cej ni\u017c partia<\/em>, red. A Dziuba, B. Tracz, Katowice\u2013Warszawa 2017.<\/p>\n<p>Leszkowicz T.,<em> Spadkobiercy Mieszka, Ko\u015bciuszki i \u015awierczewskiego. Ludowe Wojsko Polskie jako instytucja polityki pami\u0119ci historycznej<\/em>, Warszawa 2022.<\/p>\n<p>Kuropieska J., <em>Wspomnienia z lat 1956\u20131968<\/em>, cz. 2:<em> Od pa\u017adziernika do marca w si\u0142ach zbrojnych,<\/em> Warszawa 1994.<\/p>\n<p>Or\u0142owski P., <em>Bol\u0105czki mieszka\u0144c\u00f3w wojew\u00f3dztwa bialskopodlaskiego w pocz\u0105tkowym okresie jego istnienia (1975\u20131976) w \u015bwietle list\u00f3w i skarg kierowanych do Komitetu Wojew\u00f3dzkiego PZPR w Bia\u0142ej Podlaskiej<\/em>, \u201eRadzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\u201d 18, 2020.<\/p>\n<p>Or\u0142owski P., <em>O roli inteligencji w strukturach bialskopodlaskiej organizacji PZPR. Przyczynek do bada\u0144 prowincjonalnej elity komunistycznej<\/em>, \u201eKomunizm: system \u2013 ludzie \u2013 dokumentacja\u201d 11, 2022.<\/p>\n<p>Pa\u0142ka J., <em>Polskie wojska operacyjne w Uk\u0142adzie Warszawskim<\/em>, Warszawa 2022.<\/p>\n<p>Ruszar J. M., <em>Czerwone paj\u0105ki. Dziennik \u017co\u0142nierza LWP<\/em>, red. nauk. K. Dworaczek, J. J\u0119drysiak, Warszawa 2017.<\/p>\n<p>Stefaniak E., <em>By\u0142em oficerem politycznym LWP<\/em>, Toru\u0144 2007.<\/p>\n<p>\u015awi\u0119cicki Z., <em>Riaza\u0144czycy<\/em>, Warszawa 1987.<\/p>\n<p>Szcze\u015bniak M., <em>Poruszeni. Awans i emocje w socjalistycznej Polsce<\/em>, Warszawa 2023.<\/p>\n<p>Sztumski J., <em>Elity, ich miejsce i rola w spo\u0142ecze\u0144stwie<\/em>, Katowice 2021.<\/p>\n<p>\u017barnowski J., <em>Inteligencja polska 1944\u20131989. Struktury i role spo\u0142eczne: problemy dyskusyjne<\/em>, \u201eActa Oeconomica Pragensia\u201d 15, 2007, issue 7.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pawe\u0142 Or\u0142owski (Lotnicza Akademia Wojskowa w D\u0119blinie) tom 22 (2024) Data publikacji wersji cyfrowej: 9.01.2024 DOI: https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.22.2024.1 wersja drukowana Summary The idea of creating a member of a military elite during the Stalinist period in Poland. A sketch for a group portrait The article attempts to sketch a group portrait of a member belonging to [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-3812","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Idea stworzenia inteligenta wojskowego w Polsce okresu stalinowskiego. Szkic do portretu zbiorowego - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3812\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Idea stworzenia inteligenta wojskowego w Polsce okresu stalinowskiego. Szkic do portretu zbiorowego - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Pawe\u0142 Or\u0142owski (Lotnicza Akademia Wojskowa w D\u0119blinie) tom 22 (2024) Data publikacji wersji cyfrowej: 9.01.2024 DOI: https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.22.2024.1 wersja drukowana Summary The idea of creating a member of a military elite during the Stalinist period in Poland. A sketch for a group portrait The article attempts to sketch a group portrait of a member belonging to [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3812\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-10-04T11:02:09+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"31 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3812\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3812\",\"name\":\"Idea stworzenia inteligenta wojskowego w Polsce okresu stalinowskiego. Szkic do portretu zbiorowego - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2024-01-08T16:37:02+00:00\",\"dateModified\":\"2024-10-04T11:02:09+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3812#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3812\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3812#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Idea stworzenia inteligenta wojskowego w Polsce okresu stalinowskiego. Szkic do portretu zbiorowego\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"name\":\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\",\"name\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"width\":1393,\"height\":727,\"caption\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Idea stworzenia inteligenta wojskowego w Polsce okresu stalinowskiego. Szkic do portretu zbiorowego - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3812","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Idea stworzenia inteligenta wojskowego w Polsce okresu stalinowskiego. Szkic do portretu zbiorowego - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","og_description":"Pawe\u0142 Or\u0142owski (Lotnicza Akademia Wojskowa w D\u0119blinie) tom 22 (2024) Data publikacji wersji cyfrowej: 9.01.2024 DOI: https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.22.2024.1 wersja drukowana Summary The idea of creating a member of a military elite during the Stalinist period in Poland. A sketch for a group portrait The article attempts to sketch a group portrait of a member belonging to [&hellip;]","og_url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3812","og_site_name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz","article_modified_time":"2024-10-04T11:02:09+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"31 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3812","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3812","name":"Idea stworzenia inteligenta wojskowego w Polsce okresu stalinowskiego. Szkic do portretu zbiorowego - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website"},"datePublished":"2024-01-08T16:37:02+00:00","dateModified":"2024-10-04T11:02:09+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3812#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3812"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3812#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Idea stworzenia inteligenta wojskowego w Polsce okresu stalinowskiego. Szkic do portretu zbiorowego"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization","name":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","contentUrl":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","width":1393,"height":727,"caption":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego"},"image":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3812","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3812"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3812\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4124,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3812\/revisions\/4124"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3812"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}