{"id":3673,"date":"2023-09-21T12:38:44","date_gmt":"2023-09-21T12:38:44","guid":{"rendered":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673"},"modified":"2024-06-28T14:19:59","modified_gmt":"2024-06-28T14:19:59","slug":"wojenny-zyciorys-zbigniewa-brauna-ps-grot","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673","title":{"rendered":"Wojenny \u017cyciorys Zbigniewa Brauna ps. &#8222;Grot&#8221;"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li style=\"list-style-type: none;\">\n<ul>\n<li><span style=\"color: #800000;\"><b>Piotr Gorzela\u0144czyk (Warszawa)<\/b><\/span><\/li>\n<li>tom 21 (2023)<\/li>\n<li>Data publikacji wersji cyfrowej: 21.09.2023<\/li>\n<li><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Wojenny_zyciorys_Zbigniewa_Brauna_II_wojna_swiatowa_Radzyn_Podlaski_Armia_Krajowa_Powstanie_Warszawskie.pdf\">Wersja drukowana: 20.11.2023<\/a><\/li>\n<li>DOI:\u00a0https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.21.2023.8<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Summary<\/p>\n<p><em><strong>The war biography of Zbigniew Braun alias &#8222;Grot&#8221;<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em>In November 1947, after returning to communist Poland, 2nd Lt. Zbigniew Braun, a soldier of the Home Army, a Warsaw insurgent and a prisoner of German stalags, was summoned to the District Reinforcement Command of the &#8222;People&#8217;s&#8221; Polish Army in Bia\u0142a Podlaska, where he submitted his own biography covering the years of World War II. The article is a detailed, critical analysis of this document.<\/em><\/p>\n<p>Key Words: World War II, Home Army, communism, German minority in Poland, Warsaw Uprising, Radzy\u0144 Podlaski, repatriation, German crimes.<\/p>\n<hr \/>\n<p>Streszczenie<\/p>\n<p><em>W listopadzie 1947 r., po powrocie do komunistycznej Polski, ppor. Zbigniew Braun, \u017co\u0142nierz Armii Krajowej, powstaniec warszawski i wi\u0119zie\u0144 niemieckich stalag\u00f3w, zosta\u0142 wezwany do Rejonowej Komendy Uzupe\u0142nie\u0144 \u201eludowego\u201d Wojska Polskiego w Bia\u0142ej Podlaskiej, gdzie z\u0142o\u017cy\u0142 w\u0142asnor\u0119czny \u017cyciorys obejmuj\u0105cy lata II wojny \u015bwiatowej. Artyku\u0142 jest szczeg\u00f3\u0142ow\u0105, krytyczn\u0105 analiz\u0105 tego dokumentu.<\/em><\/p>\n<p>S\u0142owa kluczowe: II wojna \u015bwiatowa, Armia Krajowa, komunizm, mniejszo\u015b\u0107 niemiecka w Polsce, Powstanie Warszawskie, Radzy\u0144 Podlaski, repatriacja, zbrodnie niemieckie.<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Uwagi og\u00f3lne<\/strong><\/p>\n<p>Artyku\u0142 powsta\u0142 na kanwie \u017cyciorysu ppor. Zbigniewa Brauna \u201eGrota\u201d<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a>, w\u0142asnor\u0119cznie spisanego w listopadzie 1947 r. na polecenie Rejonowej Komendy Uzupe\u0142nie\u0144 (RKU) w Bia\u0142ej Podlaskiej<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>. Przed\u0142o\u017cenie \u017cyciorysu by\u0142o jednym z element\u00f3w szerszej metodyki post\u0119powania z wracaj\u0105cymi z Zachodu by\u0142ymi oficerami WP, kt\u00f3rzy po rejestracji w punkcie Pa\u0144stwowego Urz\u0119du Repatriacyjnego \u00a0(PUR) mieli w przeci\u0105gu 14 dni (oraz 3 dni od przybycia do miejsca zamieszkania) zg\u0142osi\u0107 si\u0119 na miejscowym posterunku Milicji Obywatelskiej<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a>. Jak wida\u0107, kolejnym punktem tej procedury by\u0142a wizyta repatrianta w najbli\u017cszym RKU, kt\u00f3rej Zbigniew dokona\u0142 w nieca\u0142y miesi\u0105c po powrocie do Polski. Z datowania cz\u0119\u015bci dokument\u00f3w sporz\u0105dzonych w bialskim RKU wynika, \u017ce \u201eGrot\u201d trafi\u0142 tam w poniedzia\u0142ek, 24 listopada 1947 r., przynosz\u0105c ze sob\u0105 kilka odpis\u00f3w sporz\u0105dzonych dzie\u0144 wcze\u015bniej, 23 listopada, przez w\u00f3jta gminy Bia\u0142a<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>. Sprawa musia\u0142a wi\u0119c by\u0107 wyj\u0105tkowo pilna, skoro w\u00f3jt wykonywa\u0142 swoje urz\u0119dowe czynno\u015bci w teoretycznie woln\u0105 od pracy niedziel\u0119. Z drugiej strony, ten drobny szczeg\u00f3\u0142 rzuca nieco \u015bwiat\u0142a na stosunki panuj\u0105ce \u00f3wcze\u015bnie w podradzy\u0144skiej gminie Bia\u0142a.<\/p>\n<div id=\"attachment_3674\" style=\"width: 447px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_01.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3674\" class=\"wp-image-3674 size-full\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_01.jpg\" alt=\"\" width=\"437\" height=\"437\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_01.jpg 437w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_01-300x300.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_01-150x150.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 437px) 100vw, 437px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-3674\" class=\"wp-caption-text\">Fot. 1. Tartak w Bia\u0142ej, pierwsza po\u0142owa lat 40. XX w. W dolnym rz\u0119dzie od lewej: Wiktor Braun, Ewa P\u0142awska (z d. Czajkowska), Zbigniew Braun. Ze zbior\u00f3w autora.<\/p><\/div>\n<p>Chocia\u017c II wojna \u015bwiatowa sko\u0144czy\u0142a si\u0119 ponad 2 lata wcze\u015bniej, formalnie wci\u0105\u017c jeszcze obowi\u0105zywa\u0142 dekret Rady Ministr\u00f3w z 22 marca 1945 r. o cz\u0119\u015bciowej mobilizacji do s\u0142u\u017cby wojskowej<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a>. Na podstawie art. 1 c) dekretu Zbigniew Braun jako \u201eoficer rezerwy\u201d oraz \u201eoficer by\u0142ych tajnych organizacyj wojskowych\u201d, nadal podlega\u0142 powo\u0142aniu do czynnej s\u0142u\u017cby wojskowej<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>. Wizyta w RKU powinna wi\u0119c s\u0142u\u017cy\u0107 przede wszystkim wprowadzenia ppor. \u201eGrota\u201d do wojskowej ewidencji, tudzie\u017c ustaleniu jego aktualnego (oraz przysz\u0142ego) stosunku do s\u0142u\u017cby wojskowej w szeregach nowego, ludowego Wojska Polskiego (LWP). Tymczasem po\u015br\u00f3d dokument\u00f3w zgromadzonych w teczce personalnej 32. oficera WP trudno natrafi\u0107 na taki, kt\u00f3ry jednoznacznie okre\u015bla\u0142by spos\u00f3b zaklasyfikowania ppor. Brauna z punktu widzenia aparatu mobilizacji i uzupe\u0142nie\u0144 LWP. Tym samym mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce g\u0142\u00f3wny pow\u00f3d wezwania \u201eGrota\u201d do RKU by\u0142 zupe\u0142nie inny i \u017ce mia\u0142 on niewiele wsp\u00f3lnego z podstawow\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 komendy uzupe\u0142nie\u0144. Przede wszystkim chodzi\u0142o o prze\u015bwietlenie wojennej oraz przedwojennej przesz\u0142o\u015bci oficera, a funkcjonariusz w wojskowym mundurze niejako zast\u0119powa\u0142 w\u0142a\u015bciwego do tej roli przedstawiciela s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa rz\u0105du warszawskiego. Przyczyna takiego stanu rzeczy by\u0142a prosta: funkcjonariusze terenowych urz\u0119d\u00f3w bezpiecze\u0144stwa zwyczajnie nie nad\u0105\u017cali z wykonywaniem wszystkich swoich obowi\u0105zk\u00f3w, wi\u0119c ich cz\u0119\u015b\u0107 scedowali na funkcjonariuszy wojskowych komend rejonowych (WKR)<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a>. Jak wynika z za\u0142\u0105czonych dokument\u00f3w, sprawa ppor. Brauna nie nale\u017ca\u0142a do stricte wewn\u0119trznych spraw bialskiego RKU. Ze s\u0142u\u017cbowych adnotacji wynika, \u017ce przynajmniej odpis legitymacji b. je\u0144ca wojennego zosta\u0142 przes\u0142any dalej, jako jeden z za\u0142\u0105cznik\u00f3w do pisma DOW VII Nr Wch. 06277\/V z dn. 16 grudnia 1947 r. Sygnatura jednoznacznie wskazuje, \u017ce w sprawie ppor. Brauna bialski RKU prowadzi\u0142 korespondencj\u0119 z Dow\u00f3dztwem Okr\u0119gu Wojskowego nr VII w Lublinie (DOW VII), istniej\u0105cym w latach 1945-1949<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a>, kt\u00f3remu od 1 lutego 1945 r. podlega\u0142y wszystkie RKU z terenu \u00f3wczesnych wojew\u00f3dztw lubelskiego oraz rzeszowskiego<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a>. Wygl\u0105da wi\u0119c na to, \u017ce przypadek \u201eGrota\u201d zosta\u0142 potraktowany powa\u017cnie.<\/p>\n<p>Nie znamy szczeg\u00f3\u0142\u00f3w przebiegu wizyty ppor. \u201eGrota\u201d w bialskim RKU. Nie wiemy czy spotkanie twarz\u0105 w twarz z wojskowym przedstawicielem nowej w\u0142adzy mia\u0142o charakter przyjacielskiej pogaw\u0119dki, czy wnikliwego przes\u0142uchania. Z pewno\u015bci\u0105 ppor. Braun \u2013 przynajmniej teoretycznie \u2013 mia\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 swobodnej wypowiedzi, co przybra\u0142o form\u0119 w\u0142asnor\u0119cznie spisanego \u017cyciorysu. Z drugiej strony tak bezpo\u015bredni (i chyba pierwszy) kontakt z umundurowanym funkcjonariuszem komunistycznego re\u017cimu, raczej musia\u0142 wzbudza\u0107 nieufno\u015b\u0107 u m\u0142odego, lecz wychowanego na przedwojennych wzorcach oficera. Przywo\u0142any w tre\u015bci zezna\u0144\u00a0 \u201eAdam\u201d (mjr Stanis\u0142aw Prus) jeszcze w 1944 r. zosta\u0142 osadzony przez NKWD w wi\u0119zieniu na Zamku Lubelskim i nigdy z niego nie wyszed\u0142. Prawdopodobnie zosta\u0142 zamordowany na prze\u0142omie lat 1944\/1945. Nieco p\u00f3\u017aniej, na 3 miesi\u0105ce przed zako\u0144czeniem II wojny \u015bwiatowej, na ulicach niedawno oswobodzonych spod niemieckiej w\u0142\u0105dzy polskich miast pojawi\u0142 si\u0119 propagandowy plakat pokazuj\u0105cy AK w charakterze \u201ezaplutych kar\u0142\u00f3w reakcji\u201d<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a>.<\/p>\n<p>Ow\u0105 nieufno\u015b\u0107 wida\u0107 w wyra\u017anej pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci, z jak\u0105 32-latek opisuje swoje wojenne prze\u017cycia. W odr\u00f3\u017cnieniu od licznych kombatant\u00f3w, Braun wcale nie chwali si\u0119 swoj\u0105 bohatersk\u0105 postaw\u0105, ani udzia\u0142em w brawurowych akcjach zbrojnych. Wprawdzie napomyka o trzech Krzy\u017cach Walecznych, lecz nie podaje \u017cadnych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w zwi\u0105zanych z okoliczno\u015bciami tych nominacji. Bo przecie\u017c na ka\u017cd\u0105 z nich trzeba by\u0142o zas\u0142u\u017cy\u0107. Przypomnijmy, \u017ce na mocy rozporz\u0105dzenia z sierpnia 1920 r. Krzy\u017c Walecznych ustanowiono \u201ecelem nagradzania czyn\u00f3w m\u0119stwa i odwagi, wykazanych w boju\u201d i nadawano ka\u017cdemu \u017co\u0142nierzowi armii czynnej, kt\u00f3ry \u201ewyr\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 czynem m\u0119stwa i odwagi w boju\u201d<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a>. Tego aspektu \u201em\u0119stwa i odwagi\u201d nijak nie wida\u0107 w wojennym \u017cyciorysie \u201eGrota\u201d. Gdzie\u015b kogo\u015b \u201ezlikwidowa\u0142\u201d, w Powstaniu broni\u0142 \u201ejakiego\u015b odcinka\u201d. Trudno wi\u0119c dociec, czym dok\u0142adnie zas\u0142u\u017cy\u0142 na te <em>stricte<\/em> bojowe odznaczenia. Mo\u017cemy jedynie spekulowa\u0107, \u017ce skoro o nadanie trzech Krzy\u017cy Walecznych wnioskowa\u0142o, niezale\u017cnie od siebie, przynajmniej dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych dow\u00f3dc\u00f3w i to w r\u00f3\u017cnym czasie, to m\u0142ody oficer rzeczywi\u015bcie musia\u0142 wyr\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 brawurow\u0105 i odwa\u017cn\u0105 postaw\u0105 na polu bitwy.<\/p>\n<p>Osobny w\u0105tek poni\u017cszej relacji stanowi zagadnienie, do jakiej konspiracyjnej organizacji nale\u017ca\u0142 Zbigniew Braun w czasie niemieckiej okupacji? Najwyra\u017aniej, przygotowuj\u0105c si\u0119 do wizyty w RKU, \u201eGrot\u201d nie zdo\u0142a\u0142 wypracowa\u0107 jednolitej wersji zdarze\u0144 i musia\u0142 na miejscu ucieka\u0107 si\u0119 do pewnej improwizacji. Zreszt\u0105 z dosy\u0107 marnym skutkiem.<\/p>\n<p>Jak wynika z zezna\u0144, stosunkowo szybko musia\u0142 opu\u015bci\u0107 rodzinny dom w Bia\u0142ej ko\u0142o Radzynia \u201eze wzgl\u0119du na bezpiecze\u0144stwo\u201d, chocia\u017c do \u017cadnej organizacji rzekomo w\u00f3wczas nie nale\u017ca\u0142. Inna sprawa, \u017ce Braunowie \u2013 z racji swej przedwojennej pozycji \u2013 zdawali si\u0119 pozostawa\u0107 w do\u015b\u0107 poprawnych stosunkach z miejscow\u0105 policj\u0105, wi\u0119c ostrze\u017cenie o podj\u0119ciu dzia\u0142a\u0144 zagra\u017caj\u0105cych bezpiecze\u0144stwu Zbigniewa mog\u0142o dotrze\u0107 do niego zupe\u0142nie inn\u0105 drog\u0105.<\/p>\n<div id=\"attachment_3675\" style=\"width: 525px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_02.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3675\" class=\"wp-image-3675 size-full\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_02.jpg\" alt=\"\" width=\"515\" height=\"386\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_02.jpg 515w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_02-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 515px) 100vw, 515px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-3675\" class=\"wp-caption-text\">Fot. 2. Tartak w Bia\u0142ej, ok. 1942-1944. Stoj\u0105 od lewej: granatowy policjant z Radzynia (NN), Marta Czajkowska. Siedz\u0105: druga z lewej Ewa P\u0142awska (z d. Czajkowska). Poza udokumentowan\u0105 przez fotografa za\u017cy\u0142o\u015bci\u0105 pomi\u0119dzy mieszka\u0144cami tartaku a funkcjonariuszem policji GG, uwag\u0119 zwracaj\u0105 tak\u017ce charakterystyczne naramienniki w kszta\u0142cie trefli, wprowadzone prawdopodobnie w 1942 r. Ze zbior\u00f3w autora.<\/p><\/div>\n<p>Bez wzgl\u0119du na okoliczno\u015bci ostrze\u017cenia, po ucieczce w rejon Bi\u0142goraja Zbigniew z miejsca wszed\u0142 \u201ew kontakt na tym terenie z naszymi organizacjami\u201d. Konspiracja \u2013 jak sama nazwa wskazuje \u2013 wymaga zachowania minimum tajemnicy i tajno\u015bci, wi\u0119c trafiaj\u0105c na nieznany teren, w nieznane \u015brodowisko raczej trudno jest nawi\u0105za\u0107 ca\u0142kiem nowe kontakty z w\u0142a\u015bciwymi osobami. Tym bardziej, \u017ce \u2013 jak wynika z \u017cyciorysu \u2013 Zbigniew nie szuka\u0142 kontaktu z przypadkowymi organizacjami, ale z ca\u0142kiem konkretnymi, gdy\u017c \u201enaszymi\u201d. Podobnie przedstawia si\u0119 w\u0105tek jego przeprowadzki do Warszawy i opis okoliczno\u015bci przyst\u0105pienia do tamtejszych struktur zbrojnego podziemia. Autor relacji nawet nie pyta, do jakiej organizacji wst\u0119puje, ani jakie s\u0105 jej zapatrywania? Rzekomo interesuje go jedynie walka z Niemcami, bez wzgl\u0119du na kwestie polityczne lub \u015bwiatopogl\u0105dowe. Trudno pos\u0105dza\u0107 m\u0142odego oficera WP o a\u017c tak dalece posuni\u0119t\u0105 naiwno\u015b\u0107. Tego rodzaju deklaracje raczej nale\u017cy traktowa\u0107 \u00a0w kategoriach pr\u00f3by do\u015b\u0107 nieudolnego zniekszta\u0142cania rzeczywisto\u015bci, w mowie potocznej zwanej mataczeniem. To samo dotyczy opowie\u015bci o wrze\u015bniowo-pa\u017adziernikowym marszu SGO \u201ePolesie\u201d, w czasie kt\u00f3rego nie napotkano \u017cadnych jednostek Armii Czerwonej<a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a>, albo historii o rzekomym uratowaniu sowieckiej \u201egrupy Iwana\u201d, dzia\u0142aj\u0105cej w okolicy Kocka w lecie 1943 r. To zreszt\u0105 bodaj jedyny przypadek, kiedy ppor. \u201eGrot\u201d czym\u015b si\u0119 pochwali\u0142 przed oficerem RKU. Tymczasem wiele wskazuje na to, \u017ce bracia Braunowie od pocz\u0105tku dzia\u0142ali w strukturach podziemnej ZWZ-AK. M\u0142odszy, Jerzy, prawdopodobnie do 1943 r. (a wi\u0119c do czasu przeprowadzki do Warszawy) by\u0142 cz\u0142onkiem Radzy\u0144skiego Obwodu ZWZ\u2013AK, pe\u0142ni\u0105c funkcj\u0119 dow\u00f3dcy obwodu Va na Mi\u0119dzyrzec-Miasto<a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a>. Trudno przypuszcza\u0107, \u017ceby w tej sytuacji tak\u017ce drugi z braci nie stara\u0142 si\u0119 zaanga\u017cowa\u0107 w prac\u0119 konspiracyjn\u0105. Szczeg\u00f3lnie, \u017ce by\u0142 starszy wiekiem oraz wy\u017cszy stopniem wojskowym.<\/p>\n<div id=\"attachment_3676\" style=\"width: 637px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_03.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3676\" class=\"wp-image-3676 size-full\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_03.jpg\" alt=\"\" width=\"627\" height=\"471\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_03.jpg 627w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_03-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 627px) 100vw, 627px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-3676\" class=\"wp-caption-text\">Fot. 3. Jerzy Braun (w lewym dolnym rogu) na zdj\u0119ciu rodzinnym. Bia\u0142a lub Radzy\u0144, koniec lat 30. XX w. Ze zbior\u00f3w autora.<\/p><\/div>\n<p>Radzy\u0144ski Obw\u00f3d wchodzi\u0142 w sk\u0142ad Okr\u0119gu Lubelskiego ZWZ-AK<a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a>, podobnie jak Obw\u00f3d Bi\u0142gorajski. Dlatego po opuszczeniu Radzynia \u201eGrot\u201d m\u00f3g\u0142 spokojnie szuka\u0107 \u201e:naszych organizacji\u201d w podzamojskich lasach, za\u015b tamtejsze struktury mog\u0142y spokojnie przyj\u0105\u0107 nowego oficera bez obawy, i\u017c maj\u0105 przed sob\u0105 potencjalnego niemieckiego agenta. Analogiczny przebieg musia\u0142a mie\u0107 przeprowadzka do Warszawy. Bracia Braunowie z pewno\u015bci\u0105 przybyli tam z odpowiednimi rekomendacjami, wiedz\u0105c kiedy i do kogo nale\u017cy si\u0119 zg\u0142osi\u0107. Najlepszym dowodem na ich przynale\u017cno\u015b\u0107 do warszawskich struktur AK jest fakt pos\u0142ugiwania si\u0119 przez Zbigniewa legitymacj\u0105 organizacyjn\u0105 (prawdopodobnie o nr 1\/3112<a href=\"#_ftn15\" name=\"_ftnref15\">[15]<\/a>). Tego typu dokumenty wystawiano od pierwszych dni Powstania Warszawskiego wy\u0142\u0105cznie \u017co\u0142nierzom-cz\u0142onkom AK, z pomini\u0119ciem \u017co\u0142nierzy-cz\u0142onk\u00f3w innych podziemnych organizacji (jak: AL, PAL, KB, NSZ-ZJ itp.), kt\u00f3rzy tak\u017ce walczyli na barykadach stolicy.<\/p>\n<p>Jednak w tym Braunowym \u201epoprawnym\u201d \u017cyciorysie wida\u0107 pewien ukryty cel. Sam z w\u0142asnej woli napomyka o Krzy\u017cach Walecznych oraz o posiadaniu legitymacji AK, najwyra\u017aniej maj\u0105c \u015bwiadomo\u015b\u0107, i\u017c tego typu informacje mo\u017cna stosunkowo \u0142atwo zweryfikowa\u0107. Za to ich \u015bwiadome zatajenie mo\u017ce poci\u0105gn\u0105\u0107 za sob\u0105 powa\u017cne konsekwencje w przysz\u0142o\u015bci<a href=\"#_ftn16\" name=\"_ftnref16\">[16]<\/a>. Nawet je\u015bli osob\u0105 przes\u0142uchuj\u0105c\u0105 jest oficer LWP, a nie UB. Podobnie przedstawia si\u0119 kwestia identyfikacji \u201eAdama\u201d, \u201eSzweda\u201d, czy innych AK-owskich dow\u00f3dc\u00f3w. W listopadzie 1947 r. \u201eGrot\u201d m\u00f3g\u0142 mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, i\u017c jego zeznania w bialskim RKU nie b\u0119d\u0105 mog\u0142y zagrozi\u0107 ani \u201eAdamowi\u201d, ani \u201eSzwedowi\u201d<a href=\"#_ftn17\" name=\"_ftnref17\">[17]<\/a>, za\u015b pseudonimy dow\u00f3dc\u00f3w ni\u017cszego stopnia \u201eNadziei\u201d oraz \u201eMagolana\u201d prawdopodobnie zosta\u0142y sfa\u0142szowane. Trudno by\u0142oby te\u017c odnale\u017a\u0107 rzekomego Iwana i jego oddzia\u0142 sowieckiej partyzantki, ale t\u0119 informacj\u0119 raczej nale\u017cy potraktowa\u0107 w kategorii pr\u00f3by swoistego zjednania nowej w\u0142adzy. \u201eGrot\u201d sp\u0119dzi\u0142 dostatecznie du\u017co czasu na Zachodzie, aby poj\u0105\u0107 skutki poja\u0142ta\u0144skiego podzia\u0142u Europy i by zrozumie\u0107, \u017ce \u017celazna kurtyna<a href=\"#_ftn18\" name=\"_ftnref18\">[18]<\/a> ju\u017c zapad\u0142a, odcinaj\u0105c mu powr\u00f3t do starej, przedwojennej Polski.<\/p>\n<p>Z tre\u015bci \u017cyciorysu wynika, \u017ce bracia Braunowie wcale nie \u015bpieszyli si\u0119 z powrotem do ojczyzny. By\u0107 mo\u017ce pocz\u0105tkowo w og\u00f3le nie brali pod uwag\u0119 takiej opcji, nie widz\u0105c dla siebie \u017cyciowych perspektyw w sowietyzowanej Polsce? M\u0142ody wiek oraz bardzo dobra znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka niemieckiego dawa\u0142y im szans\u0119 pozostania na terenach okupowanych przez zachodnich aliant\u00f3w, wzorem ok. 25 tys. Polak\u00f3w<a href=\"#_ftn19\" name=\"_ftnref19\">[19]<\/a>, kt\u00f3rzy woleli zamieszka\u0107 w kraju swojego niedawnego wroga. Sprawy potoczy\u0142y si\u0119 jednak inaczej. Wiele wskazuje na to, i\u017c zn\u0119kanemu prze\u017cyciami wojennymi 32-latkowi w listopadzie 1947 r. zale\u017ca\u0142o przede wszystkim na znalezieniu spokoju. Ko\u0144cowe zdanie \u017cyciorysu: \u201eWr\u00f3ci\u0142em wyleczony i zdrowy chc\u0105c pracowa\u0107 dla dobra Polskiego Kraju\u201d brzmi tu szczeg\u00f3lnie wymownie. Warto wi\u0119c po\u015bwi\u0119ci\u0107 mu chwil\u0119 uwagi, szczeg\u00f3lnie, \u017ce \u2013 przypomnijmy \u2013 mamy tu do czynienia z r\u0119kopisem, kt\u00f3ry w tych konkretnych okoliczno\u015bciach, m\u00f3g\u0142 mie\u0107 pewne cechy swoistego cyrografu.<\/p>\n<p>Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wed\u0142ug powy\u017cszej deklaracji ppor. \u201eGrot\u201d wcale nie chce pracowa\u0107 dla dobra: \u201ePolski\u201d, \u201ePolski Ludowej\u201d, \u201epa\u0144stwa polskiego\u201d, czy nawet \u201eRzeczypospolitej Polskiej\u201d, lecz dla bli\u017cej nieokre\u015blonego \u201ePolskiego Kraju\u201d. Wybrane przez autora \u017cyciorysu poj\u0119cie, nawet pod wzgl\u0119dem nietypowo u\u017cytej sk\u0142adni, tr\u0105ci wyra\u017anym rusycyzmem, kt\u00f3ry wprost zdaje si\u0119 nawi\u0105zywa\u0107 do powszechnie znanego w Kongres\u00f3wce rosyjskiego terminu \u041f\u0440\u0438\u0432\u0438\u0441\u043b\u0438\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043a\u0440\u0430\u0439 (Priwislinskij kraj = Nadwi\u015bla\u0144ski Kraj). Tak\u0105 nieoficjaln\u0105 nazw\u0105 rosyjscy zaborcy zwykli okre\u015bla\u0107 Kr\u00f3lestwo Polskie po 1864 r. i absolwent ka\u017cdego przedwojennego gimnazjum raczej powinien by\u0142 j\u0105 zna\u0107, o ile wcze\u015bniej nie wyni\u00f3s\u0142 tej wiedzy z domu. \u00d3w sarkazm zawarty w ko\u0144cowej cz\u0119\u015bci r\u0119kopisu i puentuj\u0105cy cz\u0119\u015b\u0107 merytoryczn\u0105, dobitnie \u015bwiadczy o tym, \u017ce \u201eGrot\u201d, decyduj\u0105c si\u0119 na powr\u00f3t do Polski, mia\u0142 pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 faktu, do jakiego kraju wraca i co mo\u017ce tam go spotka\u0107. To przynajmniej cz\u0119\u015bciowo wyja\u015bnia jego \u00f3wczesny tok my\u015blenia, a tak\u017ce t\u0142umaczy autocenzur\u0119 jego <em>curriculum vitae<\/em>. Natomiast g\u0142\u00f3wne powody podj\u0119tych \u017cyciowych decyzji oraz pisemnych deklaracji mo\u017cna odnale\u017a\u0107 pomi\u0119dzy wierszami r\u0119kopisu. Dzi\u015b, dzi\u0119ki medialnemu upowszechnieniu takich poj\u0119\u0107 jak \u201etrauma wojenna\u201d, czy \u201ezesp\u00f3\u0142 stresu pourazowego\u201d, z pewno\u015bci\u0105 b\u0119dziemy inaczej postrzega\u0107 osob\u0119 32-letniego podporucznika, kt\u00f3ry \u2013 mimo wszystko \u2013 chcia\u0142 wr\u00f3ci\u0107 do \u201ePolskiego Kraju\u201d.<\/p>\n<p>Dokumenty z bialskiego RKU stanowi\u0105 jedyne \u015bwiadectwo przebiegu wojennych los\u00f3w \u201eGrota\u201d. Sam uczestnik opisanych przez siebie wydarze\u0144 nie lubi\u0142 p\u00f3\u017aniej wraca\u0107 do tematu wojny, ani opowiada\u0107 o swej walecznej przesz\u0142o\u015bci. St\u0105d nawet najbli\u017csza rodzina mia\u0142a niewielkie szanse, aby pozna\u0107 dzieje ojca czy dziadka. Z drugiej strony, r\u0119kopis m\u0142odego podchor\u0105\u017cego 82 pp rzuca nieco inne \u015bwiat\u0142o na przebieg niekt\u00f3rych wydarze\u0144 II wojny \u015bwiatowej, gdy\u017c wersja \u201eGrota\u201d w kilku punktach zdaje si\u0119 odbiega\u0107 od przedstawionej w oficjalnej historiografii. Tym samym relacja ppor. Brauna powinna zainteresowa\u0107 zar\u00f3wno wszelkiej miary regionalist\u00f3w, jak i historyk\u00f3w pasjonuj\u0105cych si\u0119 drobiazgow\u0105 analiz\u0105 przebiegu konkretnych epizod\u00f3w wojny, jak np. bombardowanie Wielunia czy bitwa pod Kockiem, \u0142\u0105cznie z nieobecn\u0105 w historiografii \u201enocn\u0105 bitw\u0105 pod Kamieniem Koszyrskim\u201d. Z tego punktu widzenia opowie\u015b\u0107 m\u0142odego oficera, kt\u00f3ry z zasady nie lubi chwali\u0107 si\u0119 w\u0142asnymi czynami (pope\u0142nionymi i niepope\u0142nionymi) oraz nie wyolbrzymia swej roli w bitwach (stoczonych i niestoczonych), zdaje si\u0119 zyskiwa\u0107 na wiarygodno\u015bci. Jednocze\u015bnie wojna widziana z jego perspektywy z pewno\u015bci\u0105 ma inny wymiar ni\u017c ta, kt\u00f3rej histori\u0119 opisano na podstawie relacji dow\u00f3dc\u00f3w znacznie wy\u017cszego szczebla.<\/p>\n<p><strong>Przed wojn\u0105<\/strong><\/p>\n<p>Zbigniew Henryk Braun przyszed\u0142 na \u015bwiat 19 stycznia 1915 r. w Radzyniu (p\u00f3\u017an. Podlaskim), jako najstarszy syn Wiktora \u2013 potomka niemieckich kolonist\u00f3w, oraz rodowitej radzynianki, Stanis\u0142awy z Mazurk\u00f3w \u2013 najm\u0142odszej c\u00f3rki Ludwika Mazurka (1860-1911). Nied\u0142ugo przed \u015bmierci\u0105 Ludwik zosta\u0142 wybrany do grona radzy\u0144skiej komisji podatkowej, powo\u0142anej przez carskie w\u0142adze \u00f3wczesnej guberni siedleckiej<a href=\"#_ftn20\" name=\"_ftnref20\">[20]<\/a>. W poprzednich latach Ludwik zdo\u0142a\u0142 wyda\u0107 za m\u0105\u017c starsze c\u00f3rki: Kameli\u0119 (ur. 1882\/83) oraz Karolin\u0119 (ur. 1886). Na miejscu pozostawa\u0142 jeszcze 13-letni Wac\u0142aw (ur. 1898), a tak\u017ce (prawdopodobnie) 21-letnia w\u00f3wczas Stanis\u0142awa (ur. 1890). Wszyscy mieszkali w kilku domach przy ul. Warszawskiej, wzniesionych ok. 1880 r.<\/p>\n<p>Z kolei ojciec Zbigniewa urodzi\u0142 si\u0119 w 1887 r.<a href=\"#_ftn21\" name=\"_ftnref21\">[21]<\/a>, w do\u015b\u0107 odleg\u0142ej od Radzynia wsi K\u0105ty (niem. Kannstatt), po\u0142o\u017conej obok G\u00f3ry Kalwarii. Niemiecka nazwa tej kolonii pojawia si\u0119 tu nieprzypadkowo, gdy\u017c K\u0105ty zosta\u0142y za\u0142o\u017cone na pocz\u0105tku XIX w. dla niemieckich osadnik\u00f3w, celowo sprowadzanych przez w\u0142adze \u00f3wczesnego zaboru pruskiego. Zgodnie z wersj\u0105 oficjaln\u0105, dzi\u0119ki kasacie wi\u0119kszo\u015bci zakon\u00f3w rzymskokatolickich pa\u0144stwo pruskie przej\u0119\u0142o du\u017ce obszary nieu\u017cytk\u00f3w rolnych, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142o zagospodarowa\u0107<a href=\"#_ftn22\" name=\"_ftnref22\">[22]<\/a>. Dla mieszka\u0144c\u00f3w przeludnionych niemieckich wsi wizja otrzymania nowych gospodarstw na dalekim Mazowszu lub Podlasiu wydawa\u0142a si\u0119 do\u015b\u0107 atrakcyjna i wiele rodzin postanowi\u0142o skorzysta\u0107 z takiej oferty. Dopiero na miejscu okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce ziemie poklasztorne od wielu lat le\u017ca\u0142y od\u0142ogiem, gdy\u017c nie przedstawia\u0142y wi\u0119kszej warto\u015bci rolnej. Jednak\u017ce dzi\u0119ki tej akcji \u00a0w\u0142adze pruskie chcia\u0142y zwi\u0119kszy\u0107 odsetek ludno\u015bci niemieckiej na terenach rdzennie s\u0142owia\u0144skich, przej\u0119tych w wyniku III rozbioru Polski, a tak\u017ce ograniczy\u0107 wp\u0142ywy miejscowego Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. St\u0105d na obszar nowopowsta\u0142ych Prus Po\u0142udniowych starano si\u0119 sprowadza\u0107 przede wszystkim rodziny protestanckie, g\u0142\u00f3wnie wyznania ewangelicko-augsburskiego. Niemiecka nazwa wsi Kannstatt zdaje si\u0119 nawi\u0105zywa\u0107 do jednej z dzielnic Stuttgartu (d. Kannstadt, Cannstatt, ob. Bad-Cannstatt), co pozwala przypuszcza\u0107, i\u017c pierwotni mieszka\u0144cy K\u0105t\u00f3w pochodzili z\u00a0 Badenii-Wirtembergii. Dzi\u015b trudno wyobrazi\u0107 sobie, jak wygl\u0105da\u0142o \u017cycie we wsi Kannstatt w drugiej po\u0142owie XIX w., kiedy na obcej ziemi rodzi\u0142y si\u0119 kolejne pokolenia kolonist\u00f3w. Z pewno\u015bci\u0105 gospodarowanie na piaszczystych glebach Urzecza nie by\u0142o \u0142atwe i wymaga\u0142o ci\u0119\u017ckiej pracy. Regionali\u015bci dzia\u0142aj\u0105cy na tym terenie pod patronatem Towarzystwa Opieki nad Zabytkami w Czersku wci\u0105\u017c nie mog\u0105 ustali\u0107, czy protestanccy mieszka\u0144cy K\u0105t\u00f3w mieli do dyspozycji cho\u0107by jak\u0105\u015b prowizorycznie wzniesion\u0105 kaplic\u0119. Jedynym namacalnym \u015bwiadectwem, jakie pozosta\u0142o po dawnych Niemcach, czy te\u017c Olendrach z kolonii K\u0105ty, jest na wp\u00f3\u0142 dzisiaj zrujnowany cmentarz ewangelicki w G\u00f3rze Kalwarii. Wiadomo natomiast, \u017ce pierwotne za\u0142o\u017cenia pruskiej akcji osadniczej spali\u0142y na panewce i koloni\u015bci, zamiast germanizowa\u0107 ca\u0142\u0105 okolic\u0119, sami stosunkowo szybko ulegali polonizacji. Ponadto, wchodz\u0105c w zwi\u0105zki ma\u0142\u017ce\u0144skie z osobami narodowo\u015bci polskiej, cz\u0119sto dokonywali konwersji na rzymski katolicyzm. Zaistnia\u0142a sytuacja mia\u0142a niew\u0105tpliwy zwi\u0105zek ze zmianami, do jakich zasz\u0142o wskutek Kongresu Wiede\u0144skiego. W wyniku jednego z postanowie\u0144 teren dawnych Prus Po\u0142udniowych zosta\u0142 w\u0142\u0105czony w granice utworzonego w 1815 r. Kr\u00f3lestwa Polskiego.<\/p>\n<p>Rodzinna legenda Braun\u00f3w m\u00f3wi, \u017ce jeszcze za m\u0142odu Wiktor mia\u0142 uciec z domu i dotrze\u0107 do Radzynia, gdzie zosta\u0142 kierowc\u0105 Bronis\u0142awa Szlubowskiego, w\u0142a\u015bciciela d\u00f3br ziemskich Radzy\u0144. Dzi\u015b zweryfikowanie tej opowie\u015bci jest praktycznie niemo\u017cliwe. A szkoda, gdy\u017c wyja\u015bnienie jej pierwszej cz\u0119\u015bci pozwoli\u0142oby opisa\u0107 i zrozumie\u0107 wewn\u0105trzrodzinne relacje panuj\u0105ce w\u015br\u00f3d niemieckich kolonist\u00f3w zamieszkuj\u0105cych obszar Urzecza, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem kwestii narodowo\u015bciowych oraz religijnych. Natomiast wiele prawdy z pewno\u015bci\u0105 zawiera druga cz\u0119\u015b\u0107 legendy. Ojciec Zbigniewa faktycznie dotar\u0142 do Radzynia i przez wiele lat pracowa\u0142 u Szlubowskiego. Jednak, by z pozycji syna niezbyt zamo\u017cnego rolnika Wiktor m\u00f3g\u0142 doj\u015b\u0107 do posady \u201ekierowcy Szlubowskiego\u201d, wpierw musia\u0142 zdoby\u0107 niezb\u0119dne kwalifikacje. Pierwsi automobili\u015bci musieli by\u0107 przede wszystkim dobrymi mechanikami, gdy\u017c w przypadku zepsucia si\u0119 pojazdu (co zdarza\u0142o si\u0119 nader cz\u0119sto), byli zdani przede wszystkim na siebie, co najwy\u017cej na pomoc ze strony miejscowego kowala. I tu wracamy do pierwszej cz\u0119\u015bci legendy. W\u0142o\u015bcianie z K\u0105t, tak jak inni obywatele Kraju Nadwi\u015bla\u0144skiego, zostali uw\u0142aszczeni przez cara jeszcze w 1864 r. Teoretycznie rzecz bior\u0105c, po osi\u0105gni\u0119ciu pe\u0142noletno\u015bci Wiktor m\u00f3g\u0142 wi\u0119c sam decydowa\u0107 o swym losie i albo dalej gospodarowa\u0107 na nieurodzajnych ziemiach Urzecza, albo opu\u015bci\u0107 rodzinny dom w celu zdobycia zawodu. W kwestii zdobycia edukacji mo\u017cliwo\u015bci G\u00f3ry Kalwarii by\u0142y mocno ograniczone. Znacznie lepiej prezentowa\u0142a si\u0119 pod tym wzgl\u0119dem oddalona o niespe\u0142na 35 km. Warszawa, kt\u00f3ra mog\u0142a zaproponowa\u0107 nawet kilka szk\u00f3\u0142 rzemie\u015blniczych do wyboru<a href=\"#_ftn23\" name=\"_ftnref23\">[23]<\/a>. Dodatkowym atutem tego miasta by\u0142 fakt, i\u017c mieszka\u0142a w nim cz\u0119\u015b\u0107 rodziny Wiktora. Wiadomo, \u017ce w 1904 r. 17-letni Wiktor zosta\u0142 \u201ewyzwolony\u201d przez niejakiego J. Jefimowa \u2013 \u201emistrza \u015blusarskiego z Piotrogrodu\u201d<a href=\"#_ftn24\" name=\"_ftnref24\">[24]<\/a>. Dalej, \u015bwie\u017co namaszczonego czeladnika \u015blusarskiego powinny spotka\u0107 nieuchronne koleje losu, gdy\u017c jako m\u0119\u017cczyzn\u0119 nie\u017conatego oraz nieutrzymuj\u0105cego rodziny czeka\u0142 go pob\u00f3r do carskiego wojska na okres 3 lat. Zapewne Wiktor by\u0142 zbyt m\u0142ody, by wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w wojnie rosyjsko-japo\u0144skiej z lat 1904-1905, niemniej w jego udokumentowanych dziejach napotykamy 11-letni\u0105 luk\u0119. Odnajdujemy go dopiero przy okazji narodzin Zbigniewa w styczniu 1915 r. Z powodu znacznego zdekompletowania radzy\u0144skich ksi\u0105g parafialnych mo\u017cna tylko domniemywa\u0107, i\u017c zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski pomi\u0119dzy Wiktorem Braunem a Stanis\u0142aw\u0105 Mazurek zosta\u0142 zawarty w okolicach \u00a0maja 1914 r., czyli jeszcze przed wybuchem I wojny \u015bwiatowej. I \u017ce najpewniej ceremonia przebieg\u0142a w obrz\u0105dku rzymskokatolickim. Zgodnie z \u00f3wczesnym stanowiskiem Ko\u015bcio\u0142a, w przypadku ma\u0142\u017ce\u0144stw mieszanych zalecano, by strona deklaruj\u0105ca wyznanie rzymskie zach\u0119ci\u0142a partnera do dokonania konwersji.<\/p>\n<p>Wiktor i Stanis\u0142awa prawdopodobnie poznali si\u0119 w Radzyniu, a nie w K\u0105tach lub Warszawie. By\u0107 mo\u017ce Wiktor trafi\u0142 na po\u0142udniowe Podlasie w spos\u00f3b nieprzypadkowy? Do wybuchu I wojny \u015bwiatowej \u00f3wczesn\u0105 guberni\u0119 siedleck\u0105 zamieszkiwa\u0142a znaczna mniejszo\u015b\u0107 niemiecka (ok. 15,5 tys. os\u00f3b), z czego prawie 12 tys. stanowili podobni Wiktorowi potomkowie dawnych pruskich kolonist\u00f3w<a href=\"#_ftn25\" name=\"_ftnref25\">[25]<\/a>, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych by\u0142y osoby nosz\u0105ce to same nazwisko<a href=\"#_ftn26\" name=\"_ftnref26\">[26]<\/a>. W 1927 r. Wiktor zosta\u0142 odnotowany w podw\u00f3jnej roli: z jednej strony jako mistrz \u015blusarski i cz\u0142onek Cechu \u015alusarsko-Kowalskiego w Radzyniu Podlaskim, z drugiej \u2013 jako mieszkaniec \u201efolwarku i tartaku w Bia\u0142ej\u201d<a href=\"#_ftn27\" name=\"_ftnref27\">[27]<\/a>. Rzeczywi\u015bcie, na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 Szlubowski widzia\u0142 40-letniego w\u00f3wczas Wiktora raczej w roli mechanika-\u015blusarza, ani\u017celi swego osobistego kierowcy. A \u017ce docenia\u0142 jego zawodowe kwalifikacje, zapewni\u0142 Braunom s\u0142u\u017cbowe mieszkanie na terenie podradzy\u0144skiego folwarku Bia\u0142a. Jeszcze w 1909 r. ziemianin za\u0142o\u017cy\u0142 tam tartak, kt\u00f3remu towarzyszy\u0142y warsztat mechaniczny oraz tokarnia metali<a href=\"#_ftn28\" name=\"_ftnref28\">[28]<\/a>. Po\u0142o\u017cenie zak\u0142adu by\u0142o o tyle szczeg\u00f3lne, \u017ce wypada\u0142o dok\u0142adnie u zbiegu dr\u00f3g prowadz\u0105cych do \u0141ukowa i Warszawy, a tak\u017ce do Kocka i D\u0119blina. Blisko by\u0142o te\u017c do Szosy Wisznickiej, prowadz\u0105cej dalej do Brze\u015bcia oraz W\u0142odawy.<\/p>\n<div id=\"attachment_3677\" style=\"width: 672px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_04.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3677\" class=\"wp-image-3677 \" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_04-1024x509.jpg\" alt=\"\" width=\"662\" height=\"329\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_04-1024x509.jpg 1024w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_04-300x149.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_04-768x382.jpg 768w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_04.jpg 1436w\" sizes=\"auto, (max-width: 662px) 100vw, 662px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-3677\" class=\"wp-caption-text\">Mapa 1. Po\u0142o\u017cenie folwarku Bia\u0142a na mapie WIG z 1938 r. Wg oznacze\u0144: M. p. = m\u0142yn parowy, T. p. = Tartak parowy. Oprac. autora.<\/p><\/div>\n<p>Przy takiej lokalizacji Wiktor, niezale\u017cnie od swoich codziennych obowi\u0105zk\u00f3w zwi\u0105zanych z utrzymaniem oraz konserwacj\u0105 maszyn w tartaku, m\u00f3g\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 ca\u0142odobow\u0105 pomoc\u0105 przy naprawie przeje\u017cd\u017caj\u0105cych obok samochod\u00f3w. We wrze\u015bniu 1931 r. zosta\u0142 odnotowany w roli zarz\u0105dcy tartaku.<\/p>\n<div id=\"attachment_3678\" style=\"width: 693px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_05.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3678\" class=\"wp-image-3678 \" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_05-1024x697.jpg\" alt=\"\" width=\"683\" height=\"465\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_05-1024x697.jpg 1024w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_05-300x204.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_05-768x522.jpg 768w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_05.jpg 1301w\" sizes=\"auto, (max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-3678\" class=\"wp-caption-text\">Fot. 4. Radzy\u0144scy Braunowie na zdj\u0119ciu rodzinnym (Radzy\u0144, po\u0142owa lat 20. XX w.). W g\u00f3rnym rz\u0119dzie: Czes\u0142aw Czajkowski, Karolina K\u0119dzierska (z d. Mazurek), Antoni Walczyna, Ludwik Czajkowski, Ewa Czajkowska (p\u00f3\u017an. P\u0142awska), Wac\u0142aw Mazurek, Wiktor Braun. W \u015brodkowym: Walerian Czajkowski, Kamelia Czajkowska (z d. Mazurek), Wiktoria Mazurek (z d. Gryczy\u0144ska), Stanis\u0142awa Braun (z d. Mazurek). W dolnym: Zbigniew Braun, Jerzy Braun. Ze zbior\u00f3w Janusza Czajkowskiego.<\/p><\/div>\n<p>Na podstawie zachowanych materia\u0142\u00f3w nie mo\u017cemy ustali\u0107 oficjalnie deklarowanej przez Wiktora przynale\u017cno\u015bci narodowej, b\u0105d\u017a religijnej. Wprawdzie wg spisu ludno\u015bci z listopada 1921 r. w Radzyniu mia\u0142o mieszka\u0107 2 ewangelik\u00f3w<a href=\"#_ftn29\" name=\"_ftnref29\">[29]<\/a>, lecz mieszka\u0144c\u00f3w wsi Bia\u0142a z pewno\u015bci\u0105 nie zaliczano do statystyk dotycz\u0105cych miasta. W ka\u017cdym razie synowie Wiktora i Stanis\u0142awy zostali wychowani w obrz\u0105dku rzymskokatolickim.<\/p>\n<p>Osobnym zagadnieniem s\u0105 pogl\u0105dy polityczne Wiktora, o kt\u00f3rych tak\u017ce niewiele wiadomo. Jedynym zachowanym \u015bwiadectwem jego zapatrywa\u0144, kt\u00f3re wzgl\u0119dnie mo\u017cna rozpatrywa\u0107 w kategoriach politycznych, jest niewielka wzmianka w prorz\u0105dowej \u201eGazecie Radzy\u0144skiej\u201d z lipca 1935 r. Wynika z niej, \u017ce Wiktor wp\u0142aci\u0142 2 z\u0142 jako dobrowoln\u0105 ofiar\u0119 na \u201etrwa\u0142e uczczenie imienia \u015b. p. Marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w powiecie radzy\u0144skim\u201d<a href=\"#_ftn30\" name=\"_ftnref30\">[30]<\/a>. Jednak jedynym wyk\u0142adnikiem pogl\u0105d\u00f3w Wiktora pozostaje wi\u0119c spos\u00f3b, w jaki wychowa\u0142 swoich syn\u00f3w. A ten mo\u017cemy pozna\u0107 wy\u0142\u0105cznie po ich dokonaniach.<\/p>\n<p><strong>Wojenny \u017cyciorys <\/strong><\/p>\n<p>Rozpatrywany w tym tek\u015bcie \u017cyciorys przytaczamy w ca\u0142o\u015bci, w jego pe\u0142nym brzmieniu, z zachowaniem oryginalnej ortografii.<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><em>Urodzi\u0142em si\u0119 dnia 19.I.1915 r. w Radzyniu Podlaskim. Gimnazjum typu humanistycznego uko\u0144czy\u0142em w miejscu mego urodzenia, \u015bwiadectwo dojrza\u0142o\u015bci tak\u017ce, w roku szkol. 1937\/38. W tym to czasie wst\u0105pi\u0142em tak\u017ce do pdchr. rez. [szko\u0142y podchor\u0105\u017cych rezerwy \u2013 przyp. PG] w Brze\u015bciu n\/B. przy 82 p.p.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Jako maturzysta, Zbigniew zosta\u0142 skierowany na Dywizyjny Kurs Podchor\u0105\u017cych Rezerwy 30 DP, zorganizowany przy 82. Syberyjskim Pu\u0142ku Piechoty im. T. Ko\u015bciuszki, stacjonuj\u0105cym w Brze\u015bciu nad Bugiem. W za\u0142o\u017ceniu ustawy o powszechnym obowi\u0105zku s\u0142u\u017cby wojskowej pierwszy okres szkolenia absolwent\u00f3w szk\u00f3\u0142 \u015brednich \u2013 przysz\u0142ych podchor\u0105\u017cych \u2013 powinien trwa\u0107 15 miesi\u0119cy<a href=\"#_ftn31\" name=\"_ftnref31\">[31]<\/a>. Gdyby s\u0142u\u017cba Zbigniewa przypad\u0142a na czas pokoju, powinien on opu\u015bci\u0107 koszary 82 pp w stopniu podchor\u0105\u017cego (pchor., pdchr.) dopiero z ko\u0144cem listopada 1940 r. W tym wypadku sta\u0142o si\u0119 inaczej. Pierwszy okres szkolenia w Brze\u015bciu przerwa\u0142 tajny rozkaz mobilizacji alarmowej z 23 marca 1939 r.<a href=\"#_ftn32\" name=\"_ftnref32\">[32]<\/a>, w wyniku kt\u00f3rego cz\u0119\u015b\u0107 jednostek WP zosta\u0142a skierowana na najbardziej zagro\u017cone odcinki granicy polsko-niemieckiej.<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><em>Dzie\u0144 mobilizacji, marzec 1939 r. zastaje mnie w wojsku, w swoim pu\u0142ku, z kt\u00f3rym to wyruszam w pole na zach\u00f3d, rejon Widawy, Szczercowa i Wielunia. W Widawie zostali\u015bmy mianowani podchor\u0105\u017cymi. Otrzyma\u0142em stopie\u0144 plut. pdchr. Jako pdchr. pe\u0142ni\u0142em s\u0142u\u017cb\u0119 od dcy dru\u017cynowego, do dcy komp. w\u0142\u0105cznie, szkol\u0105c si\u0119 w dalszym ci\u0105gu.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>82 pp, wraz z ca\u0142\u0105 30 DP, otrzyma\u0142 przydzia\u0142 do Grupy Operacyjnej (GO) \u201ePiotrk\u00f3w\u201d, dzia\u0142aj\u0105cej w ramach Armii \u201e\u0141\u00f3d\u017a\u201d. Przez prawie p\u00f3\u0142 roku pu\u0142k zajmowa\u0142 pozycje obronne w oczekiwaniu na dalszy rozw\u00f3j wypadk\u00f3w i ewentualny wybuch wojny. Jak wiadomo, nast\u0105pi\u0142o to 1 wrze\u015bnia 1939 r.<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><em>Pierwszy dzie\u0144 walki jak r\u00f3wnie\u017c chrzest bojowy przeszed\u0142em pod Wieluniem. Rozkazem dnia nast\u0119pnego cofni\u0119to nas, ostatni rocznik podchor\u0105\u017cych do Brze\u015bcia celem organizowania pu\u0142ku z rocznik\u00f3w podlegaj\u0105cych mobilizacji.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Na tym odcinku frontu wojna zacz\u0119\u0142a si\u0119 wczesnym rankiem, kiedy lotnictwo niemieckie przyst\u0105pi\u0142o do bombardowania Wielunia. Wg oficjalnej historiografii, 1 wrze\u015bnia 1939 r. 82 pp mia\u0142 zajmowa\u0107 pozycje w zakolu Warty, w rejonie wsi Bobrowniki (ok. 17 km na p\u0142d.-wsch. od Wielunia) i tego dnia jednostka nie wzi\u0119\u0142a bezpo\u015bredniego udzia\u0142u w walkach. Dopiero nazajutrz, 2 wrze\u015bnia, czyli w dniu kiedy \u2013 zdaniem Brauna \u2013 m\u0142odzi podchor\u0105\u017cowie mieli zosta\u0107 odes\u0142ani do macierzystych koszar, pu\u0142k znalaz\u0142 si\u0119 pod silnym ostrza\u0142em artylerii niemieckiej. Historiografia PRL stworzy\u0142a rodzaj mitu, zgodnie z kt\u00f3rym Wielu\u0144 \u2013 na podobie\u0144stwo hiszpa\u0144skiej Guernicy \u2013 zosta\u0142 barbarzy\u0144sko zniszczony przez kilka niemieckich nalot\u00f3w, mimo \u017ce nie stacjonowa\u0142y w nim \u017cadne formacje WP. A. Zawilski w swym monumentalnym opracowaniu <em>Bitwy polskiego wrze\u015bnia<\/em> wr\u0119cz podkre\u015bla\u0142, \u017ce \u201enajbli\u017cszy oddzia\u0142 wojska, 3. kompania cekaem 36. pu\u0142ku Legii Akademickiej, znajdowa\u0142 si\u0119 o 4 kilometry \u2013 w Gaszynie\u201d<a href=\"#_ftn33\" name=\"_ftnref33\">[33]<\/a>. Relacja m\u0142odego podchor\u0105\u017cego zdaje si\u0119 rzuca\u0107 nowe \u015bwiat\u0142o na rzeczywiste po\u0142o\u017cenie polskich jednostek wok\u00f3\u0142 Wielunia w dn. 1 wrze\u015bnia. Niezale\u017cnie od faktycznego miejsca pobytu, Braun nale\u017ca\u0142 do tych \u017co\u0142nierzy WP, kt\u00f3rzy jako pierwsi, naocznie i bezpo\u015brednio, mogli przekona\u0107 si\u0119 o wybuchu wojny. Wspomniane w relacji Brauna \u201eorganizowanie pu\u0142ku z rocznik\u00f3w podlegaj\u0105cych mobilizacji\u201d zapewne oznacza\u0142o proces formowania baonu marszowego 82 pp z poborowych, kt\u00f3rzy stawili si\u0119 w brzeskim garnizonie w wyniku og\u0142oszenia powszechnej mobilizacji 30 sierpnia.<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><em>Po zorganizowaniu pu\u0142ku z \u017co\u0142nierzy zmobilizowanych, przechodz\u0105c bombardowanie, w nocy, wyruszamy w kierunku na Kobry\u0144. Marsz utrudniony lotnictwem niemieckim oraz bombardowaniem, kontynuowali\u015bmy noc\u0105.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Chocia\u017c Braun nie pos\u0142uguje si\u0119 datami dziennymi, z jego relacji wynika, \u017ce m\u0142odzi podchor\u0105\u017cowie dotarli do Brze\u015bcia w ciekawym momencie historycznym, kiedy 7 wrze\u015bnia do miasta zjecha\u0142 Naczelny W\u00f3dz WP marsz. E. Rydz-\u015amig\u0142y z zamiarem ulokowania swego sztabu w pomieszczeniach dawnej carskiej twierdzy. Nie przebywa\u0142 tam d\u0142ugo. W zwi\u0105zku z szybkimi post\u0119pami zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 od p\u00f3\u0142nocy niemieckiego XIX Korpusu pod dow\u00f3dztwem gen. H. Guderiana, miasto ju\u017c po prze\u0142amaniu polskich pozycji nad Narwi\u0105 (6 wrze\u015bnia) znalaz\u0142o si\u0119 w obszarze bezpo\u015bredniego zagro\u017cenia. 9 wrze\u015bnia Naczelny W\u00f3dz wyda\u0142 rozkazy nakazuj\u0105ce gen. Franbciszkowi Kleebergowi, dotychczasowemu dow\u00f3dcy OK IX, zorganizowanie zewn\u0119trznej linii obrony Brze\u015b\u0107-Pi\u0144sk, a gen. Konstantemu Plisowskiemu \u2013 obron\u0119 samej twierdzy brzeskiej<a href=\"#_ftn34\" name=\"_ftnref34\">[34]<\/a>. Pierwsza z tych decyzji stanowi\u0142a zal\u0105\u017cek powo\u0142ania Samodzielnej Grupy Operacyjnej (SGO) \u201ePolesie\u201d, natomiast druga \u2013 wi\u0105za\u0142a w twierdzy cz\u0119\u015b\u0107 \u015bwie\u017co sformowanych jednostek, jak np. baon marszowy 82 pp. Sam Naczelny W\u00f3dz 11 wrze\u015bnia po\u015bpiesznie opu\u015bci\u0142 miasto, udaj\u0105c si\u0119 ze swym sztabem w kierunku po\u0142udniowo-wschodnim, w rejon tworzonego tam przedmo\u015bcia rumu\u0144skiego. Wspomniany w relacji marsz na Kobry\u0144 (oddalony o ok. 50 km na wsch\u00f3d od Brze\u015bcia) prawdopodobnie docelowo mia\u0142 zmierza\u0107 do Pi\u0144ska (ok.175 km od Brze\u015bcia), gdy\u017c w\u0142a\u015bnie tam wyznaczono stanowisko dowodzenia gen. Kleeberga.<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><em>Po kilku dniach i nocach, przerywanych cz\u0119stymi atakami lotnictwa niemieckiego dotarli\u015bmy do kana\u0142u Ogi\u0144skiego. Z tamt\u0105d, robi\u0105c ko\u0142o w kier. Pi\u0144ska na Kamie\u0144 Koszyrski, kierowali\u015bmy si\u0119 na W\u0142odaw\u0119, wdaj\u0105c si\u0119 od czasu do czasu w walki z oddzia\u0142ami pancernymi Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy ju\u017c docierali w te rejony. W tym czasie dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce jeste\u015bmy wszyscy oddzia\u0142em gen. Kleberga [tak w oryg. \u2013 przyp. PG], kt\u00f3ry zbieraj\u0105c wszystkie pu\u0142ki, tworzy armi\u0119 maj\u0105c\u0105 na celu zatrzymanie wdzieraj\u0105cych si\u0119 Niemc\u00f3w. Min\u0119li\u015bmy Kamie\u0144 Koszyrski, staczaj\u0105c znowu nocn\u0105 bitw\u0119 z Niemcami.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Trudno powiedzie\u0107, w jaki spos\u00f3b m\u0142ody podchor\u0105\u017cy, wyruszywszy z Brze\u015bcia przez Kobry\u0144 i zmierzaj\u0105c do Pi\u0144ska, raptem dotar\u0142 do po\u0142o\u017conego bardziej na p\u00f3\u0142noc Kana\u0142u Ogi\u0144skiego? By\u0107 mo\u017ce pierwotny kierunek marszu z Kobrynia mia\u0142 prowadzi\u0107 na S\u0142onim lub Baranowicze (przez Berez\u0119 Kartusk\u0105)? A mo\u017ce kolumna marszowa, zmierzaj\u0105c do Pi\u0144ska, celowo zesz\u0142a na boczne drogi w celu unikni\u0119cia atak\u00f3w lotnictwa niemieckiego lub zator\u00f3w utworzonych przez uciekaj\u0105c\u0105 ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105? Z pewno\u015bci\u0105 Zbigniew nie pomyli\u0142 Kana\u0142u Ogi\u0144skiego z niedalekim Kana\u0142em Kr\u00f3lewskim, skoro wspomnia\u0142 o tym, \u017ce jego jednostka wykona\u0142a \u201eko\u0142o w kierunku Pi\u0144ska\u201d. Ale to nie jedyna ciekawa informacja z tej cz\u0119\u015bci \u201e\u017byciorysu\u201d.<\/p>\n<p>Ppor. \u201eGrot\u201d (zapewne maj\u0105c \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce znajduje si\u0119 w komunistycznym RKU) w swej relacji ca\u0142kowicie pomin\u0105\u0142 w\u0105tek wkroczenia Armii Czerwonej na ziemie polskie w dn. 17 wrze\u015bnia 1939 r. W rezultacie tej niespodziewanej agresji dalszy marsz w kierunku po\u0142o\u017conego na wschodzie Pi\u0144ska nie mia\u0142 wi\u0119kszego sensu<a href=\"#_ftn35\" name=\"_ftnref35\">[35]<\/a>. Z tego powodu kolumna zawr\u00f3ci\u0142a na po\u0142udniowy zach\u00f3d zmierzaj\u0105c najkr\u00f3tsz\u0105 drog\u0105 w stron\u0119 przedmo\u015bcia rumu\u0144skiego. Po pokonaniu ok. 120 km oddzia\u0142 dotar\u0142 w rejon Kamienia Koszyrskiego, gdzie \u2013 zdaniem Brauna \u2013 mia\u0142 stoczy\u0107 \u201enocn\u0105 bitw\u0119 z Niemcami\u201d. Z za\u0142\u0105czonego kwestionariusza wynika, \u017ce w jej trakcie podchor\u0105\u017cy zosta\u0142 kontuzjowany. Tymczasem w polskiej historiografii nie odnotowano \u017cadnego starcia pod Kamieniem Koszyrskim, by\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce nie odby\u0142o si\u0119 ono \u201ez Niemcami\u201d, lecz z wojskami sowieckimi, b\u0105d\u017a z ukrai\u0144skimi dywersantami. Na podstawie r\u0119kopisu Brauna mo\u017cna domniemywa\u0107, \u017ce to w\u0142a\u015bnie owa \u201enocna bitwa\u201d zadecydowa\u0142a o ponownej zmianie kierunku marszu. Teraz oddzia\u0142 skierowa\u0142 si\u0119 na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d, w stron\u0119 po\u0142o\u017conej nad Bugiem W\u0142odawy. Wed\u0142ug oficjalnej historiografii gen. Kleeberg postanowi\u0142 w\u00f3wczas ruszy\u0107 na pomoc obl\u0119\u017conej Warszawie.<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><em>Do W\u0142odawy doszli\u015bmy w\u015br\u00f3d nalot\u00f3w n\u0119kaj\u0105cych. Bug przebyli\u015bmy po pontonowym mo\u015bcie. Kierunek marszu Suchowola \u2013 Kock na D\u0119blin, kt\u00f3ry si\u0119 broni\u0142. Dotarli\u015bmy do okolic Woli Gulowskiej [tak w oryg. \u2013 przyp. PG]. Lewe skrzyd\u0142o bitwa Kock.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Na wie\u015b\u0107 o kapitulacji Warszawy (28 wrze\u015bnia) gen. Kleeberg ponownie musia\u0142 zmieni\u0107 plany. Teraz jego celem sta\u0142a si\u0119 podd\u0119bli\u0144ska wie\u015b Stawy, gdzie mie\u015bci\u0142a si\u0119 przedwojenna Centralna Sk\u0142adnica Uzbrojenia Nr 2. Genera\u0142 mia\u0142 nadziej\u0119, \u017ce SGO zdo\u0142a tam uzupe\u0142ni\u0107 braki w uzbrojeniu, a przede wszystkim w ko\u0144cz\u0105cej si\u0119 amunicji. Walki pod Wol\u0105 Gu\u0142owsk\u0105, po\u0142o\u017con\u0105 ok. 20 km na p\u0142n.-wsch. od Kocka, mia\u0142y miejsce 5 pa\u017adziernika<a href=\"#_ftn36\" name=\"_ftnref36\">[36]<\/a> i stanowi\u0142y ostatni akt ostatniej bitwy wojny obronnej 1939 r. Na mocy ustalonych warunk\u00f3w kapitulacji sk\u0142adanie broni przez polskie oddzia\u0142y zacz\u0119\u0142o si\u0119 o godz. 10:00 w dn. 6 pa\u017adziernika 1939 r.<a href=\"#_ftn37\" name=\"_ftnref37\">[37]<\/a> Tym samym Zbigniew Braun nale\u017ca\u0142 do nielicznej grupy \u017co\u0142nierzy WP, kt\u00f3rzy wzi\u0119li udzia\u0142 zar\u00f3wno w pierwszym (pod Wieluniem) jak i ostatnim (pod Kockiem) starciu z wojskami niemieckimi. W tym czasie m\u0142ody podchor\u0105\u017cy zyska\u0142 te\u017c szlify oficerskie. Jak si\u0119 oka\u017ce \u2013 nie po raz pierwszy, gdy\u017c awans na podporucznika nast\u0105pi\u0142 nied\u0142ugo przed kapitulacj\u0105 SGO Polesie i wojskowa biurokracja najwyra\u017aniej nie zd\u0105\u017cy\u0142a odnotowa\u0107 tego faktu.<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><em>Pod Gu\u0142owsk\u0105 Wol\u0105 oddzia\u0142y nasze po jednodniowym boju kapitulowa\u0142y, cz\u0119\u015b\u0107 za\u015b wycofa\u0142a si\u0119 w lasy. M\u00f3j dca komp. wraz z cz\u0119\u015bci\u0105 ludzi znalaz\u0142 si\u0119 w rejonie las\u00f3w Krasew [Krasew = wie\u015b po\u0142o\u017cona ok. 25 km na p\u0142n.-wsch. od \u00a0Woli Gu\u0142owskiej i ok. 9 km na p\u0142d.-zach. od Bia\u0142ej k\/Radzynia \u2013 przyp. PG] . Tam Niemcy otoczyli nasz\u0105 grup\u0119 i dosta\u0142em si\u0119 do niewoli niemieckiej. Po dw\u00f3ch dniach uciek\u0142em razem z kilku kolegami i nie mog\u0105c w tym rejonie zatrzymywa\u0107 si\u0119 ze wzgl\u0119du na wojska niem. udali\u015bmy si\u0119 w kier. na \u0141uk\u00f3w-Siedlce. W okolicach tych w lesie do\u0142\u0105czyli\u015bmy do batalionu \u0142\u0105czno\u015bci, kt\u00f3ry by\u0142 w tym rejonie. Dca, major przeprowadziwszy wywiad stwierdzi\u0142, \u017ce w takiej grupie du\u017cej nic nie zrobimy, bo teren by\u0142 ju\u017c naszpikowany oddzia\u0142ami niem. wyda\u0142 nam rozkaz po uprzednim zakopaniu broni w okol. Przywory k. Siedlec udania si\u0119 do domu, wzgl\u0119dnie w kier. na granic\u0119 rumu\u0144sk\u0105. Ja w ko\u0144cu pa\u017adziernika, pocz\u0105tku listopada przyby\u0142em do domu.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<div id=\"attachment_3679\" style=\"width: 689px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_06.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3679\" class=\"wp-image-3679 \" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_06-1024x421.jpg\" alt=\"\" width=\"679\" height=\"279\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_06-1024x421.jpg 1024w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_06-300x123.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_06-768x316.jpg 768w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_06.jpg 1439w\" sizes=\"auto, (max-width: 679px) 100vw, 679px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-3679\" class=\"wp-caption-text\">Mapa 2. Przybli\u017cony przebieg wrze\u015bniowo-pa\u017adziernikowej marszruty Zbigniewa Brauna na trasie:\u00a0 Wielu\u0144 \u2013 Brze\u015b\u0107 n\/Bugiem \u2013 Kobry\u0144 \u2013 Kana\u0142 Ogi\u0144skiego \u2013 Kamie\u0144 Koszyrski \u2013 W\u0142odawa \u2013 Wola Gu\u0142owska \u2013 Krasew \u2013 Przywory k\/Siedlec \u2013 Radzy\u0144. Oprac. autora.<\/p><\/div>\n<p>Ten etap wojennych podr\u00f3\u017cy Zbigniewa Brauna mo\u017cna zilustrowa\u0107 odpowiedni\u0105 mapk\u0105 (mapa 2). Wynika z niej, \u017ce we Wrze\u015bniu 1939 r. m\u0142ody podchor\u0105\u017cy zdo\u0142a\u0142 pokona\u0107 tras\u0119 licz\u0105c\u0105 prawie 1.100 km, z czego ok. 650 km przeby\u0142 g\u0142\u00f3wnie pieszo. Ale wojna jeszcze si\u0119 nie sko\u0144czy\u0142a.<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><em>W Radzyniu zasta\u0142em Niemc\u00f3w. Koniec 1939 i pocz\u0105tek 1940 r. sp\u0119dzi\u0142em w tartaku Radzy\u0144-Bia\u0142a. P\u00f3\u017aniej przeniesiono mnie ze wzgl. na bezpiecze\u0144stwo wi\u0119ksze w rejon Bi\u0142goraja, do tartaku Markowicze. W roku 1942 zosta\u0142em kierownikiem tego tartaku.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>W rzeczywisto\u015bci Zbigniew przebywa\u0142 w tartaku w Bia\u0142ej nieco d\u0142u\u017cej, bo do marca 1941 r.<a href=\"#_ftn38\" name=\"_ftnref38\">[38]<\/a> Pracowa\u0142 tam w charakterze urz\u0119dnika, mimo \u017ce 1 wrze\u015bnia 1940 r. nast\u0105pi\u0142a zmiana w\u0142a\u015bciciela przedsi\u0119biorstwa. Od teraz formalnie zarz\u0105dza\u0142a nim jeszcze przedwojenna, pochodz\u0105ca ze Swarz\u0119dza firma Franciszek Zawidzki i Sp\u00f3\u0142ka. Tartak i Stolarnia Sp\u00f3\u0142ka z o.o. Faktycznie, po wcieleniu Swarz\u0119dza do III Rzeszy, jako miejscowo\u015b\u0107 po\u0142o\u017con\u0105 na obszarze tzw. Kraju Warty, firma \u201eZawidzki\u201d otrzyma\u0142a niemieckiego zarz\u0105dc\u0119 oraz zosta\u0142a zakwalifikowana jako podmiot \u015bwiadcz\u0105cy us\u0142ugi na rzecz niemieckiego przemys\u0142u wojennego<a href=\"#_ftn39\" name=\"_ftnref39\">[39]<\/a>. Wspomniany w r\u0119kopisie tartak w Markowiczach pocz\u0105tkowo tak\u017ce nale\u017ca\u0142 do firmy \u201eZawidzki\u201d, wi\u0119c przeniesienie Zbigniewa mia\u0142o charakter s\u0142u\u017cbowego oddelegowania. Z bli\u017cej nieznanych powod\u00f3w na prze\u0142omie stycznia i lutego 1943 r. tartak w Markowiczach zosta\u0142 przej\u0119ty przez konkurencyjn\u0105 firm\u0119 \u201eNiemczycki\u201d<a href=\"#_ftn40\" name=\"_ftnref40\">[40]<\/a>.<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 40px;\">\u00a0<em>Wszed\u0142em w kontakt na tym terenie z naszymi organizacjami. Pracowa\u0107 zacz\u0105\u0142em w grupie \u201e<u>Magolana<\/u>\u201d [w oryg. podkre\u015blone \u2013 przyp. PG] kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142 do oddzia\u0142u \u201eAdama\u201d. Zacz\u0119li\u015bmy niszczy\u0107 transporty drzewa wysy\u0142anego przez Niemc\u00f3w. Bra\u0142em czynny udzia\u0142 w likwidacji patroli represyjnych \u017candarmerii w okolicy Tarnogrodu i Puszczy Solskiej. Ca\u0142y czas pracowa\u0142em w tartaku, maj\u0105c zawsze alibi. Kilkakrotnie by\u0142y rewizje na terenie fabryki, wreszcie przydzielili nawet ochron\u0119, kt\u00f3ra po kr\u00f3tkim okresie zosta\u0142a przep\u0119dzona przez nas. W tym czasie zosta\u0142em odznaczony Krzy\u017cem Walecznych, podany przez swego dc\u0119 Magolana. By\u0142 to stycze\u0144 1943 r.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Powy\u017cszym zdawkowym informacjom trudno nada\u0107 w\u0142a\u015bciwy kontekst historyczny, wykraczaj\u0105cy poza banalnie brzmi\u0105ce niszczenie transport\u00f3w drewna. Bior\u0105c pod uwag\u0119 czas pobytu \u201eGrota\u201d w tartaku Markowicze (1 marca 1941 \u2013 1 lutego 1943)<a href=\"#_ftn41\" name=\"_ftnref41\">[41]<\/a>, wspomniane likwidacje patroli \u201ew okolicy Tarnogrodu i Puszczy Solskiej\u201d mog\u0142y by\u0107 zwi\u0105zane z nabieraj\u0105c\u0105 tempa niemieck\u0105 akcj\u0105 wysiedlania Polak\u00f3w z Zamojszczyzny, aby stworzy\u0107 wolne miejsce dla kolonist\u00f3w niemieckich<a href=\"#_ftn42\" name=\"_ftnref42\">[42]<\/a>. W\u0105tek potencjalnego udzia\u0142u \u201eGrota\u201d w Aktion Zamosc (listopad 1942 \u2013 sierpie\u0144 1943) nie tylko rzuca nowe \u015bwiat\u0142o na okoliczno\u015bci przyznania pierwszego Krzy\u017ca Walecznych, ale stawia m\u0142odego podporucznika w roli bezpo\u015bredniego \u015bwiadka szeregu okrucie\u0144stw pope\u0142nianych przez Niemc\u00f3w, w tym licznych pacyfikacji, mordowania cywilnej ludno\u015bci oraz palenia ca\u0142ych wiosek. W za\u0142\u0105czonym do \u017cyciorysu kwestionariuszu Zbigniew poda\u0142 stopie\u0144 swojego nadrz\u0119dnego dow\u00f3dcy, \u201eAdama\u201d jako \u201ep\u0142k\u201d<a href=\"#_ftn43\" name=\"_ftnref43\">[43]<\/a>. By\u0107 mo\u017ce za tym pseudonimem ukrywa\u0142 si\u0119 kpt (p\u00f3\u017an. mjr) Stanis\u0142aw Prus (1905-1944), od sierpnia 1940 do lutego 1943 r. pe\u0142ni\u0105cy stanowisko komendanta Obwodu Zamo\u015b\u0107 w Okr\u0119gu Lublin ZWZ-AK<a href=\"#_ftn44\" name=\"_ftnref44\">[44]<\/a>. Prawdziwe personalia \u201eMagolana\u201d pozostaj\u0105 nieznane.<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><em>W lutym wzgl\u0119dnie w pocz\u0105tkach marca wracam do Radzynia. B\u0119d\u0105c jeszcze w Bi\u0142goraju by\u0142em kilkakrotnie wzywany do starostwa, abym podpisa\u0142 list\u0119 Volksdeutsch\u00f3w, p\u00f3\u017aniej dwa razy Gestapo mnie wzywa\u0142o, przez kt\u00f3re by\u0142em pobity i skatowany. Le\u017ca\u0142em chory. Uratowa\u0142o mnie to, \u017ce Lublin wyci\u0105gn\u0105\u0142 mnie jako fachowca drzewnego, ja za\u015b d\u0142ugo nie czeka\u0142em i wyjecha\u0142em do Radzynia. Znowu zosta\u0142em w <u>f-mie<\/u> [w oryg. podkre\u015blone \u2013 przyp. PG] Zawidzki zatrudniony, prowadz\u0105c tartak Ann\u00f3wk\u0119, w okolicy Kocka. Zam\u00f3wienia niemieckie, kt\u00f3re mia\u0142em wykona\u0107, pokry\u0142em brakiem transportu do stacji kol. Bedlno i pracuj\u0105c kilka miesi\u0119cy nie dostarczy\u0142em prawie \u017cadnego wagonu. Materia\u0142 w cz\u0119\u015bci le\u017ca\u0142 przygotowany w tartaku. W mi\u0119dzyczasie nasze i sowieckie partyzantki by\u0142y cz\u0119stymi go\u015b\u0107mi. Mieli do dyspozycji kas\u0119. We wrze\u015bniu grupa partyzant\u00f3w sowieckich Iwana, kt\u00f3r\u0105 ocali\u0142em od likwidacji przez powiadomienie \u017ce Niemcy robi\u0105 na nich ob\u0142aw\u0119 w okolicach s\u0105siednich las\u00f3w i tartaku, gdy\u017c garnizon SS policji Kock wiedzia\u0142 od ludno\u015bci o tym \u017ce partyzantki bywaj\u0105 w tartaku Ann\u00f3wce, spali\u0142a tartak, o czym ja wiedzia\u0142em. Wszystkie materia\u0142y, kt\u00f3re Niemcy mieli zabra\u0107 sp\u0142on\u0119\u0142y. Mieszkaj\u0105c w Kocku, gdy\u017c w Ann\u00f3wce nie by\u0142o gdzie si\u0119 ulokowa\u0107 ze wzgl\u0119du na wy\u017cywienie, otrzyma\u0142em po spaleniu rozkaz zameldowania si\u0119 w Gestapo Radzy\u0144 i policji niemieckiej Kock. Nie czeka\u0142em na to i wyjecha\u0142em potajemnie do Warszawy, zacieraj\u0105c za sob\u0105 \u015blady. W Warszawie wydzier\u017cawi\u0142em do sp\u00f3\u0142ki sklepik na ul. Solnej pod 14-ym. W pa\u017adzierniku, przyst\u0105pi\u0142em do organizacji wojskowej. By\u0142em w odziele por. \u201eNadzieji\u201d [tak w oryg. \u2013 przyp. PG]. Wst\u0105pi\u0142em w ten spos\u00f3b, \u017ce w. wym. [zapewne: wy\u017cej wymieniony \u2013 przyp. PG] po zebraniu o mnie referencji, zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do mnie z propozycj\u0105 stworzenia z mego sklepu \u201epunktu przej\u015bciowego dla patroli bojowych i \u0142\u0105cznikowego\u201d. Zgodzi\u0142em si\u0119 i zacz\u0105\u0142em prac\u0119. Nie pyta\u0142em jaka organizacja, jakich zapatrywa\u0144, grunt \u017ce walczy z Niemcami, kt\u00f3rych nienawidzi\u0142em. W listopadzie 1943 r. grupa moja zdoby\u0142a samoch\u00f3d osobowy (ul. Elekt. [zapewne: Elektoralnej \u2013 przyp. PG] drugi w marcu 1944 r. (ul. Sienna) od Niemc\u00f3w, kt\u00f3re pozosta\u0142y przez nas wzi\u0119te z ulicy. By\u0142em dc\u0105 patrolu 1 + 4. Dwa razy rozbroili\u015bmy \u017co\u0142nierzy niemieckich. Prowadzi\u0142em szkolenie grupami \u2013 nauka o broni, terenoznastwo [tak w oryg. \u2013 przyp. PG] i.t.d. z zakresu podchor\u0105\u017c\u00f3wki. Sklep m\u00f3j by\u0142 stale nara\u017cony na likwidacj\u0119 ze strony Niemc\u00f3w wraz ze mn\u0105, ale si\u0119 z tym nie liczy\u0142em. W lipcu sam postara\u0142em si\u0119 o w\u00f3z, kt\u00f3ry zosta\u0142 przekazany naszej organizacji przez firm\u0119 <u>K. Nowicki<\/u>, Aleje Jer. 17 [Al. Jerozolimskie 17 \u2013 przyp. PG].<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Sprawa podpisania (b\u0105d\u017a odm\u00f3wienia podpisania) volkslisty by\u0142a szczeg\u00f3lnie istotna dla wszystkich obywateli polskich posiadaj\u0105cych niemieckie korzenie. W\u0142adze okupacyjne dok\u0142ada\u0142y wszelkich stara\u0144, by na r\u00f3\u017cne sposoby zach\u0119ci\u0107 potomk\u00f3w dawnych kolonist\u00f3w do jej podpisania, co od \u00a0stycznia 1940 r. by\u0142o jednoznaczne z nadaniem obywatelstwa niemieckiego. Jak wida\u0107, do tej akcji zaanga\u017cowano nawet miejscowe plac\u00f3wki Gestapo. Na nowych obywateli III Rzeszy oczekiwa\u0142 szereg profit\u00f3w: wi\u0119kszy przydzia\u0142 reglamentowanej \u017cywno\u015bci, mo\u017cliwo\u015b\u0107 ucz\u0119szczania do lokali \u201etylko dla Niemc\u00f3w\u201d, b\u0105d\u017a szansa znalezienia lepszej posady. Z drugiej strony, m\u0142odych zdrowych m\u0119\u017cczyzn, jakimi byli w\u00f3wczas bracia Braunowie, nie omin\u0105\u0142by przymusowy pob\u00f3r do Wehrmachtu. Z kolei odmowa przyj\u0119cia obywatelstwa niemieckiego grozi\u0142a powa\u017cnymi konsekwencjami, \u0142\u0105cznie ze \u015bmierci\u0105 lub wys\u0142aniem do obozu koncentracyjnego. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce wg powojennych ustale\u0144 Powiatowego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Radzyniu Podlaskim, volkslisty mieli podpisa\u0107 wszyscy tamtejsi koloni\u015bci niemieccy, a tak\u017ce ok. 100 os\u00f3b pochodzenia polskiego<a href=\"#_ftn45\" name=\"_ftnref45\">[45]<\/a>.<\/p>\n<p>By\u0107 mo\u017ce o wyborze Warszawy jako miejscu ukrycia si\u0119 przed radzy\u0144skim Gestapo zdecydowa\u0142 fakt pobytu w tym mie\u015bcie licznej rodziny ze strony ojca. W relacji Zbigniewa nie ma mowy o tym, \u017ce do Warszawy przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 tak\u017ce jego m\u0142odszy brat Jerzy. On tak\u017ce dzia\u0142a\u0142 w strukturach ZWZ-AK, ukrywaj\u0105c si\u0119 pod pseudonimami: \u201eJanusz\u201d, \u201eWac\u0142aw\u201d oraz pod fa\u0142szywym nazwiskiem \u201eJanusz Borowski\u201d. Wspomniany w \u017cyciorysie por. \u201eNadzieja\u201d pozostaje nierozpoznany.<\/p>\n<p>Warto po\u015bwi\u0119ci\u0107 chwil\u0119 na uwa\u017cniejsze przyjrzenie si\u0119 niepozornemu w\u0105tkowi prowadzenia sklepiku przy ul. Solnej, kt\u00f3ry w innym miejscu autor nazywa \u201eowocarni\u0105\u201d<a href=\"#_ftn46\" name=\"_ftnref46\">[46]<\/a>. W sytuacji powszechnego w czasie okupacji braku legalnej \u017cywno\u015bci prowadzenie tego typu sklepu nie mia\u0142o wi\u0119kszego sensu. Bowiem nie tylko nara\u017ca\u0142o w\u0142a\u015bciciela na dodatkowe koszty z tytu\u0142u dzier\u017cawy lokalu, ale i na powa\u017cne k\u0142opoty ze strony niemieckiej \u017candarmerii, gdy\u017c jedyne owoce, jakie \u201eGrot\u201d m\u00f3g\u0142 tam sprzedawa\u0107, mog\u0142y pochodzi\u0107 wy\u0142\u0105cznie ze szmuglu<a href=\"#_ftn47\" name=\"_ftnref47\">[47]<\/a>. Nietrudno zauwa\u017cy\u0107, \u017ce obr\u00f3t nielegalnym towarem by\u0142 znacznie \u0142atwiejszy (oraz ta\u0144szy), je\u015bli si\u0119 go prowadzi\u0142o w formie handlu ulicznego. W razie wpadki sprzedawca zawsze m\u00f3g\u0142 salwowa\u0107 si\u0119 ucieczk\u0105, pozostaj\u0105c przy tym anonimowym i nie ryzykuj\u0105c utraty ca\u0142ego maj\u0105tku. By\u0107 mo\u017ce sklepik przy Solnej od pocz\u0105tku mia\u0142 wi\u0119c pe\u0142ni\u0107 przede wszystkim rol\u0119 punktu kontaktowego, a permanentny brak towaru celowo odstrasza\u0142 ca\u0142kiem niepotrzebnych, gdy\u017c niezaanga\u017cowanych w konspiracj\u0119 klient\u00f3w? Za tak\u0105 tez\u0105 przemawia te\u017c nieco nietypowa lokalizacja owocarni, gdy\u017c do wrze\u015bnia 1942 r. ul. Solna, razem z ca\u0142\u0105 po\u0142udniow\u0105 stron\u0105 ul. Leszno, le\u017ca\u0142a w granicach getta<a href=\"#_ftn48\" name=\"_ftnref48\">[48]<\/a>. Dopiero potem zosta\u0142a w\u0142\u0105czona do aryjskiej cz\u0119\u015bci Warszawy. I chocia\u017c ostatnie strza\u0142y w getcie pad\u0142y w maju 1943 r., Zbigniew, prowadz\u0105cy sw\u00f3j sklepik od 10 listopada 1943 r.<a href=\"#_ftn49\" name=\"_ftnref49\">[49]<\/a>, m\u00f3g\u0142 by\u0107 niemym \u015bwiadkiem burzenia pozosta\u0142o\u015bci dzielnicy \u017cydowskiej, kt\u00f3re sukcesywnie realizowano a\u017c do wybuchu Powstania Warszawskiego 1 sierpnia 1944 r. Po wcze\u015bniejszych obserwacjach z Puszczy Solskiej, kiedy \u201eGrot\u201d m\u00f3g\u0142 widzie\u0107, jak Niemcy post\u0119puj\u0105 z nie-niemieck\u0105 ludno\u015bci\u0105 cywiln\u0105, teraz obserwwowa\u0142, jak traktuj\u0105 wszelkie dobra materialne, wykonane r\u0119kami nie-niemieckiej ludno\u015bci.<\/p>\n<p>Z drugiej strony, w my\u015bl zasady, i\u017c najciemniej jest pod latarni\u0105, oddzia\u0142y niemieckie, kt\u00f3re oczyszcza\u0142y rozleg\u0142y teren po\u0142o\u017cony po p\u00f3\u0142nocnej stronie ul. Leszno, mog\u0142y by\u0107 zbyt zaj\u0119te, aby zwraca\u0107 uwag\u0119 na to, co si\u0119 w tym czasie dzia\u0142o po stronie po\u0142udniowej.<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><em>W powstaniu bra\u0142em udzia\u0142 w \u015ar\u00f3dmie\u015bciu, Bat Be\u0142t, okr\u0119g Warszawski AK Narew. By\u0142em zast\u0119pc\u0105 dcy odcinka, p\u00f3\u017aniej dc\u0105 \u2013 r\u00f3g Kruczej \u2013 Al. Jer., r\u00f3g Brackiej \u2013 Al. Jer. naprzeciwko Cristal, z prawej B.G.K. obsadzony przez Niemc\u00f3w. By\u0142em tak\u017ce przedtym [tak w oryg. \u2013 przyp. PG] dc\u0105 pod 17 w Al. Jer. W czasie powstania by\u0142em kontuzjowany i potem ranny. Ca\u0142y czas leczy\u0142em si\u0119 na odcinku bojowym. Za obron\u0119 odcinka w Alejach przed atakiem czo\u0142g\u00f3w i desantem z nich Niemc\u00f3w, oraz wsparcia ogniowego udzielonego nacieraj\u0105cym przez B.G.K. i Cristal. , zosta\u0142em dwukrotnie podany do odznaczenia K.W. [Krzy\u017cem Walecznych \u2013 przyp. PG] na co przedstawiam za\u015bwiadczenie. Odznaczenie pierwsze, o kt\u00f3rym jest zanotowane w mojej leg. [legitymacji \u2013 przyp. PG] A.K. i rozkaz, kt\u00f3rym zosta\u0142em mianowany po raz drugi oficerem (pierwszy w armii Kleberga mianowa\u0142 przed kapit. [zapewne: kapitulacj\u0105 \u2013 przyp. PG] wszystkich pdchr. oficerami) otrzyma\u0142em jeszcze w okresie pracy w Bi\u0142gorajskim <u>1942\/43<\/u> [w oryg. podkre\u015blone \u2013 przyp. PG]. Wszystkie te dane z powstania mo\u017ce stwierdzi\u0107 rotmistrz Juliusz Szwed-Normark, m\u00f3j dca komp. W Warszawie straci\u0142em wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 rodziny 13 os\u00f3b.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Wed\u0142ug oficjalnej historiografii powsta\u0144cze przydzia\u0142y Zbigniewa to: I. Obw\u00f3d \u201eRadwan\u201d \u2013 3. Rejon \u201eRatusz\u201d; jednostka VI zgrupowanie Wojskowej S\u0142u\u017cby Ochrony Powstania (WSOP) \u2013 batalion \u201eBe\u0142t\u201d \u2013 1 kompania (d. 31 komp. WSOP) \u2013 pluton \u201eWysocki\u201d; od 20 wrze\u015bnia 1944 r. przydzielony do 21 pp AK \u201eDzieci Warszawy\u201d w sk\u0142adzie 8 Dywizji Piechoty AK im. R. Traugutta<a href=\"#_ftn50\" name=\"_ftnref50\">[50]<\/a>. Rtm. Juliusz Normark \u201eSzwed\u201d rzeczywi\u015bcie by\u0142 dow\u00f3dc\u0105 1 kompanii baonu \u201eBe\u0142t\u201d<a href=\"#_ftn51\" name=\"_ftnref51\">[51]<\/a>, za\u015b ppor. Janusz Platowski \u201eWysocki\u201d dowodzi\u0142 plutonem 1 kompanii, kt\u00f3rego nazwa pochodzi\u0142a od jego pseudonimu<a href=\"#_ftn52\" name=\"_ftnref52\">[52]<\/a>. Wed\u0142ug za\u015bwiadczenia wystawionego przez bezpo\u015bredniego prze\u0142o\u017conego Zbigniewa, \u201eGrot\u201d fizycznie nie otrzyma\u0142 dw\u00f3ch Krzy\u017cy Walecznych \u201eze wzgl\u0119du dezorganizacji \u0142\u0105czno\u015bci\u201d<a href=\"#_ftn53\" name=\"_ftnref53\">[53]<\/a>. Jednocze\u015bnie ppor. Platowski potwierdzi\u0142, \u017ce powt\u00f3rna nominacja do stopnia podporucznika zosta\u0142a \u201epodana rozkazem batalionowym\u201d<a href=\"#_ftn54\" name=\"_ftnref54\">[54]<\/a>. W tym samym plutonie 1 kompanii baonu \u201eBe\u0142t\u201d walczy\u0142 te\u017c 25-letni plut. pchor. Jerzy Braun<a href=\"#_ftn55\" name=\"_ftnref55\">[55]<\/a>, co \u201eGrot\u201d przemilcza\u0142 w swoim oficjalnym \u017cyciorysie.<\/p>\n<p>Wspomniany w relacji powsta\u0144czy odcinek znajdowa\u0142 si\u0119 po po\u0142udniowej stronie Al. Jerozolimskich, mi\u0119dzy ulicami Krucz\u0105 a Brack\u0105. Po przeciwnej stronie, na parterze kamienicy na rogu Alej i Brackiej, rzeczywi\u015bcie mie\u015bci\u0142a si\u0119 znana przed wojn\u0105 restauracja \u201eCristal\u201d, z charakterystyczn\u0105, rozleg\u0142\u0105 werand\u0105<a href=\"#_ftn56\" name=\"_ftnref56\">[56]<\/a>. Od strony wschodniej plac\u00f3wka s\u0105siadowa\u0142a z obsadzonym przez Niemc\u00f3w, do dzi\u015b zachowanym gmachem Banku Gospodarstwa Krajowego. Na zachodzie, na wysoko\u015bci kamienic nr 17 oraz 20 i 22, ju\u017c 7 sierpnia powsta\u0144cy rozpocz\u0119li budow\u0119 wzmocnionego podw\u00f3jnymi barykadami wykopu, kt\u00f3ry umo\u017cliwia\u0142 im przej\u015bcie mi\u0119dzy p\u00f3\u0142nocn\u0105 a po\u0142udniow\u0105 stron\u0105 Alej Jerozolimskich<a href=\"#_ftn57\" name=\"_ftnref57\">[57]<\/a>. Jak wynika z omawianej relacji, \u201eGrot\u201d m\u00f3g\u0142 dowodzi\u0107 plac\u00f3wk\u0105 o umownej nazwie Kamienica nr 17 w czasie, kiedy wykonywano wspomniany wykop-barykad\u0119. Tym samym m\u00f3g\u0142 odpowiada\u0107 za prawid\u0142ow\u0105 realizacj\u0119 po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci wykopu.<\/p>\n<div id=\"attachment_3680\" style=\"width: 692px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_07.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3680\" class=\"wp-image-3680 \" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_07-1024x511.jpg\" alt=\"\" width=\"682\" height=\"340\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_07-1024x511.jpg 1024w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_07-300x150.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_07-768x383.jpg 768w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_07.jpg 1434w\" sizes=\"auto, (max-width: 682px) 100vw, 682px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-3680\" class=\"wp-caption-text\">Mapa 3. Orientacyjne po\u0142o\u017cenie plac\u00f3wki bronionej przez 1 kompani\u0119 baonu \u201eBe\u0142t\u201d: 1 \u2013 pozycja 1. kompanii (kamienice: Al. Jerozolimskie 5\/r\u00f3g Bracka 15;\u00a0 Al. Jerozolimskie 7, 9, 11; Al. Jerozolimskie 15\/r\u00f3g Krucza 48) ; 2 \u2013 kamienica nr 17 (po nieparzystej stronie ulicy); 3 \u2013 kamienica nr 22; 4 \u2013 kamienica nr 20; 5 \u2013 przybli\u017cone po\u0142o\u017cenie wykopu; 6 \u2013 kamienica Al. Jerozolimskie 10\/r\u00f3g Bracka 16 (z restauracj\u0105 \u201eCristal\u201d); 7 \u2013 gmach BGK. Kolorem \u017c\u00f3\u0142tym oznaczono odcinek obsadzony przez baon \u201eBe\u0142t\u201d. Czerwonymi strza\u0142kami wskazuj\u0105 zasadnicze kierunki natarcia wojsk niemieckich.<\/p><\/div>\n<p>Oprac. autora na podstawie fotoplanu Warszawy z 1935 r., zaczerpni\u0119tego z serwisu UM Warszawy<a href=\"#_ftn58\" name=\"_ftnref58\">[58]<\/a>.<\/p>\n<p>Pomimo podejmowanych przez Niemc\u00f3w pr\u00f3b prze\u0142amania pozycji powsta\u0144czych i opanowania wa\u017cnej trasy wsch\u00f3d-zach\u00f3d (Al. Jerozolimskie wiod\u0142y do Mostu Poniatowskiego), ukryte (dzi\u0119ki m.in. ofiarnej postawie batalionu \u201eBe\u0142t\u201d) przej\u015bcie pod Alejami uda\u0142o si\u0119 utrzyma\u0107 a\u017c do ko\u0144ca Powstania. Nietrudno zauwa\u017cy\u0107, i\u017c przynajmniej do czasu zaj\u0119cia przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 prawobrze\u017cnej Pragi i zniszczenia Mostu Poniatowskiego we wrze\u015bniu 1944 r., pluton \u201eGrota\u201d zabezpiecza\u0142\u00a0 po\u0142udniowo-wschodni\u0105 flank\u0119 wykopu przed szturmami, cyklicznie ponawianymi przez Niemc\u00f3w z rejonu skrzy\u017cowania Nowego \u015awiatu z Al. 3-go Maja. Ju\u017c 4 sierpnia od strony mostu nadjecha\u0142a kolumna pancerna niemieckiej 19 Dywizji Pancernej, usi\u0142uj\u0105ca z Pragi poprzez Ochot\u0119 przejecha\u0107 przez ca\u0142e miasto, by docelowo dotrze\u0107 w rejon Gr\u00f3jca. Kolumna, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z czo\u0142g\u00f3w Panzer IV oraz transporter\u00f3w opancerzonych Sd.Kfz. 251, w czasie przejazdu przez Warszaw\u0119 zosta\u0142a wielokrotnie ostrzelana, trac\u0105c po drodze kilkunastu zabitych i kilkudziesi\u0119ciu rannych<a href=\"#_ftn59\" name=\"_ftnref59\">[59]<\/a>. Si\u0142\u0105 rzeczy trasa przemarszu wiod\u0142a tak\u017ce przez teren obsadzony przez baon \u201eBe\u0142t\u201d. Mimo to kolumna 19 DPanc z pewno\u015bci\u0105 realizowa\u0142a zupe\u0142nie inne zadania i jej przejazdu nie mo\u017cna potraktowa\u0107 w charakterze wspomnianego w relacji \u201edesantu z czo\u0142g\u00f3w\u201d.<\/p>\n<p>Plac\u00f3wka \u201eGrota\u201d ca\u0142y czas podlega\u0142a silnemu ostrza\u0142owi ze strony obsadzonego przez Niemc\u00f3w skrzy\u017cowania Alej Jerozolimskich z ul. Nowy \u015awiat oraz Al. 3-go Maja. Jednak g\u0142\u00f3wnym celem niemieckich atak\u00f3w by\u0142 wspomniany wcze\u015bniej wykop-barykada, wykopany w poprzek Alej. Ostrza\u0142 nasili\u0142 si\u0119 od 7 wrze\u015bnia, kiedy to nacieraj\u0105cy od strony Ochoty Niemcy (g\u0142. dzi\u0119ki jednostkom RONA) dotarli w rejon skrzy\u017cowania Alej Jerozolimskich z ul. Marsza\u0142kowsk\u0105. Od tej chwili wykop-barykada zosta\u0142a wzi\u0119ta w dwa ognie i w kolejnych dniach mia\u0142y miejsce bezpo\u015brednie natarcia, zar\u00f3wno od strony ul. Marsza\u0142kowskiej, jak i od Nowego \u015awiatu. R\u00f3wnocze\u015bnie Niemcy rozpocz\u0119li bombardowania lotnicze oraz ostrza\u0142 artyleryjski. 14 wrze\u015bnia powsta\u0144cy zdo\u0142ali przynajmniej cz\u0119\u015bciowo przej\u0105\u0107 inicjatyw\u0119, opanowuj\u0105c ruiny \u201eCristalu\u201d i spychaj\u0105c Niemc\u00f3w w stron\u0119 Nowego \u015awiatu.<\/p>\n<p>Wiele wskazuje na to, i\u017c wyszczeg\u00f3lniony w relacji \u201eGrota\u201d udzia\u0142 w \u201eobronie odcinka w Alejach przed atakiem czo\u0142g\u00f3w i desantem z nich Niemc\u00f3w\u201d najprawdopodobniej mia\u0142 miejsce 8 wrze\u015bnia. Tego dnia powsta\u0144czy wykop-barykad\u0119 szturmowa\u0142y wydzielone plutony 302 batalionu pancernego Wehrmachtu, maj\u0105cego na wyposa\u017ceniu (poza kilkoma czo\u0142gami dowodzenia Pz.Bef. IV, skonstruowanymi na bazie wozu Panzer IV) wy\u0142\u0105cznie dzia\u0142a Stug 40 oraz Sturmpanzer IV (znane jako Brummb\u00e4r), a tak\u017ce ponad 70 nieuzbrojonych pojazd\u00f3w typu Borgward<a href=\"#_ftn60\" name=\"_ftnref60\">[60]<\/a>, przeznaczonych do niszczenia barykad za pomoc\u0105 zdalnie odpalanych \u0142adunk\u00f3w wybuchowych. Dzia\u0142a typu Stug lub Brummb\u00e4r oczywi\u015bcie mo\u017cna by\u0142o wykorzysta\u0107, by na ich pancerzu przewie\u015b\u0107 desant piechoty. Tyle tylko, \u017ce ich najsilniejsza bro\u0144 (odpowiednio: armata 75\/150 mm), szczeg\u00f3lnie w tym drugim przypadku potrzebowa\u0142a odpowiedniego dystansu, aby m\u00f3c odda\u0107 skuteczny strza\u0142. Podje\u017cd\u017canie tego typu pojazdami w bezpo\u015bredni rejon powsta\u0144czej barykady dla wysadzenia desantu raczej mija\u0142o si\u0119 z ich zasadniczym przeznaczeniem, jakim by\u0142o prowadzenie ostrza\u0142u z dalszej odleg\u0142o\u015bci. Do tego niepotrzebnie nara\u017ca\u0142o za\u0142og\u0119 na szczeg\u00f3lnie niebezpieczny ogie\u0144 boczny. Inaczej przedstawia\u0142a si\u0119 zasada u\u017cycia lekko opancerzonych czo\u0142g\u00f3w, a tak naprawd\u0119 pojazd\u00f3w burz\u0105cych z serii Borgward, kt\u00f3rych jedynym uzbrojeniem by\u0142 prawie \u00bd tonowy materia\u0142 wybuchowy. To w\u0142a\u015bnie za pomoc\u0105 takiego pojazdu nale\u017ca\u0142o podjecha\u0107 jak najbli\u017cej obsadzonego przez przeciwnika bunkra, barykady, b\u0105d\u017a innej sta\u0142ej przeszkody, z\u0142o\u017cy\u0107 tam \u0142adunek, a nast\u0119pnie \u2013 wycofawszy si\u0119 na bezpieczn\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 \u2013 zdalnie zainicjowa\u0107 detonacj\u0119 <a href=\"#_ftn61\" name=\"_ftnref61\">[61]<\/a>. Przy okazji nic nie sta\u0142o na przeszkodzie, aby zmierzaj\u0105c do powsta\u0144czej barykady, podwie\u017a\u0107 desant piechoty przeznaczony do opanowania s\u0105siednich kamienic.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_08.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-3712 aligncenter\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_08.jpg\" alt=\"\" width=\"677\" height=\"389\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_08.jpg 677w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_08-300x172.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 677px) 100vw, 677px\" \/><\/a><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_09.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-3713 aligncenter\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_09.jpg\" alt=\"\" width=\"660\" height=\"390\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_09.jpg 660w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_09-300x177.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 660px) 100vw, 660px\" \/><\/a>Fot. 5 i 6. Sturmpanzer IV ze zbior\u00f3w muzeum w Saumur<a href=\"#_ftn62\" name=\"_ftnref62\">[62]<\/a> oraz Borgward B IV ze zbior\u00f3w muzeum w M\u00fcnster<a href=\"#_ftn63\" name=\"_ftnref63\">[63]<\/a>.<\/p>\n<p>W og\u00f3lnie dost\u0119pnych publikacjach powtarza si\u0119 informacja, \u017ce w czasie ca\u0142ego powstania baon \u201eBe\u0142t\u201d na swoim odcinku zdo\u0142a\u0142 zniszczy\u0107 trzy niemieckie \u00abgoliaty\u00bb i cztery czo\u0142gi<a href=\"#_ftn64\" name=\"_ftnref64\">[64]<\/a>. Przynajmniej w kwestii zniszczenia \u201eczterech czo\u0142g\u00f3w\u201d, prowadzone przez Niemc\u00f3w szczeg\u00f3\u0142owe raporty i statystyki nie odnotowuj\u0105 takiego zdarzenia<a href=\"#_ftn65\" name=\"_ftnref65\">[65]<\/a>. By\u0107 mo\u017ce owe \u201eczo\u0142gi\u201d nale\u017ca\u0142y do ponad 30 pojazd\u00f3w pancernych, jakie zosta\u0142y tylko czasowo uszkodzone lub obezw\u0142adnione, po czym powr\u00f3ci\u0142y do s\u0142u\u017cby? Mo\u017ce \u0142upem powsta\u0144c\u00f3w z \u201eBe\u0142ta\u201d sta\u0142 si\u0119 kt\u00f3ry\u015b ze zdobycznych, lekkich czo\u0142g\u00f3w produkcji w\u0142oskiej (M14\/41) lub sowieckiej (T-26), u\u017cywanych przez niemieckie formacje policyjne? A mo\u017ce odnotowany przez ppor. \u201eGrota\u201d \u201eatak czo\u0142g\u00f3w i desant z nich Niemc\u00f3w\u201d w rzeczywisto\u015bci polega\u0142 na wys\u0142aniu w kierunku wykopu-barykady kilku Borgward\u00f3w z zamiarem zniszczenia jedynej przeszkody, kt\u00f3ra skutecznie uniemo\u017cliwia\u0142a Niemcom dost\u0119p do Mostu Poniatowskiego?<\/p>\n<p>Pomimo usilnych stara\u0144, raczej nie dowiemy si\u0119, jakimi bohaterskimi czynami ppor. \u201eGrot\u201d zas\u0142u\u017cy\u0142 sobie na 2-krotne podanie go do listy powsta\u0144c\u00f3w wyr\u00f3\u017cnionych Krzy\u017cem Walecznych. W tym wzgl\u0119dzie musi nam wystarczy\u0107 p\u00f3\u017aniejsza opinia jego bezpo\u015bredniego prze\u0142o\u017conego, wed\u0142ug kt\u00f3rej Zbigniew \u201e[&#8230;] w czasie powstania warszawskiego wykaza\u0142 zupe\u0142n\u0105 znajomo\u015b\u0107 s\u0142u\u017cby wojskowej oraz du\u017c\u0105 osobist\u0105 odwag\u0119 i umiej\u0119tno\u015b\u0107 dobrego dowodzenia. Z zada\u0144 mu powierzonych wywi\u0105za\u0142 si\u0119 bardzo dobrze\u201d<a href=\"#_ftn66\" name=\"_ftnref66\">[66]<\/a>. Jednak z dotychczasowych docieka\u0144 mo\u017cemy pozna\u0107 hipotetyczne okoliczno\u015bci zupe\u0142nie innego wydarzenia. Bowiem 8 wrze\u015bnia, kiedy ppor. \u201eGrot\u201d odpiera\u0142 niemiecki desant na czo\u0142gach, Niemcy przeprowadzili \u201e[&#8230;] silny ostrza\u0142 artyleryjski po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci \u015ar\u00f3dmie\u015bcia, szczeg\u00f3lnie rejonu Ho\u017cej i Kruczej\u201d<a href=\"#_ftn67\" name=\"_ftnref67\">[67]<\/a>. Ostrza\u0142 prawdopodobnie mia\u0142 zwi\u0105zek ze szturmem wykopu-barykady, stanowi\u0105c rodzaj przygotowania artyleryjskiego przed natarciem, b\u0105d\u017a by\u0142 aktem bezsilnej w\u015bciek\u0142o\u015bci po nieudanym ataku. Niezale\u017cnie od niemieckich intencji, w\u0142a\u015bnie na wskazanym obszarze znajdowa\u0142a si\u0119 kamienica zamieszka\u0142a przez warszawsk\u0105 ga\u0142\u0105\u017a rodziny Braun\u00f3w. Nietrudno wyobrazi\u0107 sobie, \u017ce \u2013 o ile pozwala\u0142y na to warunki bojowe \u2013 z perspektywy dowodzonego przez siebie odcinka Zbigniew m\u00f3g\u0142 by\u0107 mimowolnym \u015bwiadkiem ich zag\u0142ady. Wystarczy\u0142o tylko na chwil\u0119 odwr\u00f3ci\u0107 g\u0142ow\u0119 i spojrze\u0107 za siebie. By\u0107 mo\u017ce pociski, kt\u00f3re ostatecznie trafi\u0142y w kamienic\u0119, grzebi\u0105c pod jej gruzami 13 krewnych, w rzeczywisto\u015bci mia\u0142y zniszczy\u0107 powsta\u0144cz\u0105 barykad\u0119 obsadzon\u0105 przez batalion \u201eBe\u0142t\u201d? Fakt utraty \u201ewi\u0119kszej cz\u0119\u015bci rodziny\u201d musia\u0142 wywrze\u0107 na niespe\u0142na 30-letnim AK-owcu do\u015b\u0107 silne wra\u017cenie, skoro w tym miejscu r\u0119kopisu postanowi\u0142 prze\u0142ama\u0107 dotychczasow\u0105 pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107 i umie\u015bci\u0107 ten ca\u0142kiem prywatny, a nawet osobisty w\u0105tek.<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><em>3.X.44 r. nast\u0105pi\u0142a kapitulacja. Obozy Lamsdorf \u2013 \u015al\u0105sk, Land i Sandsbostel [tak w oryg. \u2013 przyp. PG], p\u00f3\u017aniej Lubeka. W Niemczech straci\u0142em brata. Sprawy grobu, choroba op\u00f3\u017ani\u0142y m\u00f3j powr\u00f3t do kraju.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Ta zdawkowa cz\u0119\u015b\u0107 \u017cyciorysu zdaje si\u0119 by\u0107 najbardziej tajemnicza oraz wzbudza\u0107 najwi\u0119cej kontrowersji, g\u0142\u00f3wnie z uwagi na liczne przemilczenia. Wed\u0142ug zachowanych dokument\u00f3w, Jerzy (pod nr 102461) i Zbigniew (pod nr 102462) trafili do niewoli niemieckiej nieco p\u00f3\u017aniej, bo 5 pa\u017adziernika 1944 r. Ju\u017c na etapie ewidencji bracia Braunowie pr\u00f3bowali zatrze\u0107 swoj\u0105 prawdziw\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Wed\u0142ug zachowanych niemieckich rejestr\u00f3w, b\u0119d\u0105cych w posiadaniu Centralnego Muzeum Je\u0144c\u00f3w Wojennych (CMJW) w \u0141ambinowicach, Zbigniew pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 fa\u0142szywym miejscem zamieszkania<a href=\"#_ftn68\" name=\"_ftnref68\">[68]<\/a>, za\u015b Jerzy ukrywa\u0142 si\u0119 pod nazwiskiem Janusza Borowskiego w kilku odmianach r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 szczeg\u00f3\u0142ami<a href=\"#_ftn69\" name=\"_ftnref69\">[69]<\/a>. By\u0107 mo\u017ce tym sposobem bracia pr\u00f3bowali ochroni\u0107 nie tyle siebie i mocno ju\u017c zdekonspirowan\u0105 AK-owsk\u0105 organizacj\u0119, ale przede wszystkim rodzic\u00f3w, kt\u00f3rzy pozostali w Bia\u0142ej? Dzi\u0119ki szybkim post\u0119pom Armii Czerwonej okolice Radzynia ju\u017c pod koniec lipca 1944 r. znalaz\u0142y si\u0119 w strefie dzia\u0142ania NKWD oraz innych sowieckich s\u0142u\u017cb, nastawionych nie tylko na walk\u0119 z Niemcami, ale i na likwidacj\u0119 wszystkich polskich formacji podziemnych, kt\u00f3re nie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142y z w\u0142adzami w Moskwie.<\/p>\n<p>Do 20 stycznia 1945 r. bracia mieli przebywa\u0107 w Stalagach: 344 i 318 w Lamsdorf (ob. \u0141ambinowice k\/Opola). Nast\u0119pnie w obozach: Oflag II D\/Z Gro\u00df-Born (ob. K\u0142omino k\/Bornego Sulinowa) oraz (od 30 stycznia 1945 r.) w Stalagu X B (nieopodal Sandbostel k\/Bremy)<a href=\"#_ftn70\" name=\"_ftnref70\">[70]<\/a>. W materia\u0142ach z archiwum CMJW nie ma wzmianki na temat wspominanego przez Zbigniewa pobytu w obozie \u201eLand\u201d (lub \u201eLandsbostel\u201d<a href=\"#_ftn71\" name=\"_ftnref71\">[71]<\/a>); zreszt\u0105 pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 obozu jenieckiego o takiej nazwie. W\u0105tpliwo\u015bci wzbudza te\u017c u\u017cyte przez \u201eGrota\u201d sformu\u0142owanie \u201ep\u00f3\u017aniej Lubeka\u201d, gdy\u017c pod koniec wojny cz\u0119\u015b\u0107 by\u0142ych powsta\u0144c\u00f3w warszawskich z Oflagu II D\/Z rzeczywi\u015bcie zosta\u0142a przeniesiona do Oflagu X-C, po\u0142o\u017conego w granicach Lubeki. Zgodnie z tre\u015bci\u0105 kwestionariusza p.n. \u201ePraca cywilna\u201d faktyczne wyzwolenie Zbigniewa mia\u0142o nast\u0105pi\u0107 2 maja 1945 r. w\u0142a\u015bnie w Lubece, co sugeruje, \u017ce przynajmniej on trafi\u0142 do Oflagu X-C. Bez wzgl\u0119du na rzeczywiste miejsce uwolnienia, Sandbostel, Lubeka, jak i ca\u0142y obszar p\u00f3\u0142nocnej prowincji Szlezwik-Holsztyn zosta\u0142 opanowany przez wojska brytyjskie. Jak wynika z kwestionariusza osobowego, po wyzwoleniu Zbigniew mia\u0142 pracowa\u0107 w miejscu okre\u015blonym jako \u201eLubeka \u2013 Wentorf\u201d, w tamtejszym \u201ebiurze poszukiwania os\u00f3b zaginionych\u201d<a href=\"#_ftn72\" name=\"_ftnref72\">[72]<\/a>.<\/p>\n<p>Na relacj\u0119 Zbigniewa nak\u0142ada si\u0119 kolejna rodzinna legenda, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 po wyzwoleniu obaj z bratem mieli wst\u0105pi\u0107 do Polskich Oddzia\u0142\u00f3w Wartowniczych, za\u015b Jerzy mia\u0142 zgin\u0105\u0107, potr\u0105cony przez ameryka\u0144ski samoch\u00f3d wojskowy. Polskie Oddzia\u0142y Wartownicze w swej najbardziej znanej odmianie \u2013 inaczej: Polskie Kompanie Wartownicze (POW\/PKW) \u2013 podlega\u0142y Naczelnemu Dow\u00f3dztwu Ameryka\u0144skich Si\u0142 Zbrojnych w Europie, a wi\u0119c pe\u0142ni\u0142y s\u0142u\u017cb\u0119 na tych terenach Niemiec, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 w ameryka\u0144skiej, a nie w brytyjskiej strefie okupacyjnej<a href=\"#_ftn73\" name=\"_ftnref73\">[73]<\/a>. Tymczasem wed\u0142ug aktu zgonu, znajduj\u0105cego si\u0119 w archiwach Polskiego Czerwonego Krzy\u017ca (PCK), Jerzy (opisany jako Georg Braun \u2013 \u201erobotnik przymusowy\u201d z miasteczka Alveslohe) mia\u0142 umrze\u0107 31 lipca 1945 r. w pobliskim Bad Bramstedt<a href=\"#_ftn74\" name=\"_ftnref74\">[74]<\/a>. W 12 tygodniu od zako\u0144czenia wojny trudno by\u0142o podawa\u0107 si\u0119 za robotnika przymusowego, co najwy\u017cej za by\u0142ego robotnika, co i tak nie t\u0142umaczy\u0142o przed\u0142u\u017caj\u0105cego si\u0119 pobytu Jerzego na terytorium dawnego wroga. Dlatego wspomnian\u0105 adnotacj\u0119 o charakterze pobytu Jerzego w tej cz\u0119\u015bci brytyjskiej strefy okupacyjnej nale\u017cy potraktowa\u0107 jako b\u0142\u0119dn\u0105 lub fa\u0142szyw\u0105. By\u0107 mo\u017ce stanowi\u0142a ona jeden z element\u00f3w kolejnej mistyfikacji, dzi\u0119ki kt\u00f3rej bracia pr\u00f3bowali skonstruowa\u0107 nast\u0119pn\u0105 fa\u0142szyw\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107? Teoretycznie rzecz bior\u0105c, w tej informacji mog\u0142o tkwi\u0107 ziarno prawdy, gdy\u017c mi\u0119dzy 30 stycznia a 2 maja 1945 r. obaj Braunowie, formalnie pozostaj\u0105c je\u0144cami wojennymi Stalagu X B, rzeczywi\u015bcie mogli zosta\u0107 skierowani do oddalonego o niespe\u0142na 90 km Alveslohe w charakterze robotnik\u00f3w przymusowych. Jednak taka hipoteza pozostawa\u0142aby w sprzeczno\u015bci ze stwierdzeniem Zbigniewa, i\u017c koniec wojny zasta\u0142 go w Lubece.<\/p>\n<p>W czasie II wojny \u015bwiatowej na obszarze Szlezwiku-Holsztyna nazi\u015bci stworzyli ca\u0142\u0105 sie\u0107 oboz\u00f3w przeznaczonych dla alianckich je\u0144c\u00f3w wojennych oraz dla robotnik\u00f3w przymusowych pochodz\u0105cych ze wszystkich podbitych kraj\u00f3w Europy. \u0141\u0105cznie na terenie ca\u0142ej prowincji za\u0142o\u017cono ponad 300 tego rodzaju obiekt\u00f3w<a href=\"#_ftn75\" name=\"_ftnref75\">[75]<\/a>. Jeden z oboz\u00f3w dla robotnik\u00f3w faktycznie powsta\u0142 we wspomnianym Alveslohe, za\u015b Bad Bramstedt stanowi\u0142o integralny element hitlerowskiego systemu niewolniczej pracy. Tamtejszy rezerwowy szpital Wehrmachtu (niem. Reservelazarett) mia\u0142 zapewnia\u0107 je\u0144com oraz robotnikom ewentualn\u0105 pomoc medyczn\u0105<a href=\"#_ftn76\" name=\"_ftnref76\">[76]<\/a>. W tej roli szpital w Bad Bramstedt dotrwa\u0142 do maja 1945 r., kiedy na teren Szlezwiku-Holsztyna wkroczy\u0142y wojska brytyjskie wyzwalaj\u0105c kolejne obozy i bior\u0105c do niewoli setki tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy niemieckich. Odt\u0105d dawna nazistowska infrastruktura obozowa mia\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 jako miejsce dyslokacji niemieckich je\u0144c\u00f3w. Jednak w\u0142adze brytyjskie szybko dostrzeg\u0142y, \u017ce b\u0119d\u0105 musia\u0142y stawi\u0107 czo\u0142a problemowi zakwaterowania znacznie wi\u0119kszej ilo\u015bci ludzi. Cz\u0119\u015b\u0107 by\u0142ych je\u0144c\u00f3w oboz\u00f3w koncentracyjnych, stalag\u00f3w, oflag\u00f3w oraz dawnych robotnik\u00f3w przymusowych pochodz\u0105cych z Europy \u015arodkowo-Wschodniej, zdecydowanie odm\u00f3wi\u0142a natychmiastowego powrotu do ojczystych kraj\u00f3w, wybieraj\u0105c pobyt na obszarach kontrolowanych przez aliant\u00f3w zachodnich<a href=\"#_ftn77\" name=\"_ftnref77\">[77]<\/a>. Szacuje si\u0119, \u017ce w chwili zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej na terenie zachodnich stref okupacyjnych utworzonych w granicach przedwojennej III Rzeszy \u0142\u0105cznie znalaz\u0142o si\u0119 ok. 1,2 -1,3 mln by\u0142ych je\u0144c\u00f3w wojennych, wi\u0119\u017ani\u00f3w oraz robotnik\u00f3w przymusowych narodowo\u015bci polskiej<a href=\"#_ftn78\" name=\"_ftnref78\">[78]<\/a>. Nie ka\u017cdy z nich chcia\u0142 wraca\u0107 do ojczyzny pod panowaniem komunist\u00f3w. Poja\u0142ta\u0144ski podzia\u0142 Europy spowodowa\u0142 te\u017c ogromny ruch migracyjny innego rodzaju. Do niemieckich je\u0144c\u00f3w oraz alianckich wyzwole\u0144c\u00f3w wkr\u00f3tce do\u0142\u0105czy\u0142a trzecia, znacznie wi\u0119ksza grupa ludno\u015bci, jak\u0105 stanowili etniczni Niemcy deportowani z dawnych Ziem Wschodnich Rzeszy (niem. Ostgebieten), teraz wcielonych w granice Czechos\u0142owacji, Polski lub Zwi\u0105zku Sowieckiego. W rejon portowej Lubeki trafiali przede wszystkim Niemcy przewo\u017ceni tam drog\u0105 morsk\u0105 lub kolejow\u0105 ze Szczecina<a href=\"#_ftn79\" name=\"_ftnref79\">[79]<\/a>, kt\u00f3ry teraz znalaz\u0142 si\u0119 w granicach Polski. Tym samym pierwotne obozy dla je\u0144c\u00f3w niemieckich szybko rozros\u0142y si\u0119 w wielonarodowe obozy przej\u015bciowe, kt\u00f3rych spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 stanowili nieokre\u015bleni bezpa\u0144stwowcy, og\u00f3lnie okre\u015blani mianem Dipis\u00f3w (od ang. DP \u2013 Displaced Persons).<\/p>\n<p>Wspomniany ob\u00f3z w Alveslohe by\u0142 stosunkowo niewielki. Pomi\u0119dzy pa\u017adziernikiem 1946 a wrze\u015bniem 1950 r. jednorazowo przebywa\u0142o w nim niewiele ponad 2. tys. os\u00f3b<a href=\"#_ftn80\" name=\"_ftnref80\">[80]<\/a>, w tym ok. 250 Polak\u00f3w<a href=\"#_ftn81\" name=\"_ftnref81\">[81]<\/a>. Z kolei w podanej przez Brauna miejscowo\u015bci Wentorf, po\u0142o\u017conej ok. 30 km od Lubeki (oraz ok. 55 km od Bad Bramstedt)<a href=\"#_ftn82\" name=\"_ftnref82\">[82]<\/a>, mie\u015bci\u0142 si\u0119 ob\u00f3z przej\u015bciowy dla ok. 700 os\u00f3b<a href=\"#_ftn83\" name=\"_ftnref83\">[83]<\/a>, kt\u00f3rego znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tak\u017ce stanowili Polacy. Dla por\u00f3wnania, znacznie wi\u0119kszy by\u0142 ob\u00f3z P\u00f6ppendorf utworzony w miejscu dawnej bazy prze\u0142adunkowej Wehrmachtu w K\u00fccknitz na przedmie\u015bciu Lubeki. Przez ob\u00f3z P\u00f6ppendorf \u0142\u0105cznie przewin\u0119\u0142o si\u0119 ok. 1 mln os\u00f3b.<\/p>\n<p>Do zarz\u0105dzania tymi masami ludzi w\u0142adze brytyjskie<a href=\"#_ftn84\" name=\"_ftnref84\">[84]<\/a> potrzebowa\u0142y ca\u0142ej rzeszy pracownik\u00f3w administracyjnych, t\u0142umaczy, a tak\u017ce \u2013 w zale\u017cno\u015bci od charakteru danego obozu \u2013 wartownik\u00f3w lub pracownik\u00f3w s\u0142u\u017cb porz\u0105dkowych. Wykorzystanie znajduj\u0105cych si\u0119 pod r\u0119k\u0105 Dipis\u00f3w wpisywa\u0142o si\u0119 w og\u00f3ln\u0105 polityk\u0119 Brytyjczyk\u00f3w, pragn\u0105cych jak najszybciej \u201ezako\u0144czy\u0107 okres pr\u00f3\u017cniactwa, w jakim \u017cy\u0142y setki tysi\u0119cy zdolnych do pracy m\u0119\u017cczyzn i kobiet po uwolnieniu z niewoli\u201d<a href=\"#_ftn85\" name=\"_ftnref85\">[85]<\/a>. Dla tych Dipis\u00f3w, kt\u00f3rzy od tygodni narzekali na brak zaj\u0119cia, taka oferta pracy mog\u0142a wydawa\u0107 si\u0119 atrakcyjna, jednak jej przyj\u0119cie wi\u0105za\u0142o si\u0119 okre\u015blonymi konsekwencjami. Na tym etapie wewn\u0119trznych relacji pomi\u0119dzy aliantami zachodnimi a ZSRS postanowiono, \u017ce \u2013 aby nie dra\u017cni\u0107 Sowiet\u00f3w oraz podleg\u0142ego im rz\u0105du w Warszawie\u00a0 \u2013 Polacy przebywaj\u0105cy na wyzwalanych terenach III Rzeszy nie b\u0119d\u0105 wcielani w szeregi Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie (PSZ)<a href=\"#_ftn86\" name=\"_ftnref86\">[86]<\/a>. Takie stanowisko oznacza\u0142o, \u017ce Polacy, kt\u00f3rzy zdecydowali si\u0119 wst\u0105pi\u0107 do POW\/PKW, z formalnego punktu widzenia byli traktowani jako prywatni najemnicy na s\u0142u\u017cbie obcej armii, a nie jako \u017co\u0142nierze regularnego PSZ podleg\u0142ego rz\u0105dowi polskiemu w Londynie. W przypadku, kiedy tak pojmowany najemnik zdecydowa\u0142by si\u0119 na powr\u00f3t do Polski, w najlepszym razie czeka\u0142a na niego kara kilkuletniego wi\u0119zienia lub nawet kara \u015bmierci<a href=\"#_ftn87\" name=\"_ftnref87\">[87]<\/a>. Mimo to, na s\u0142u\u017cb\u0119 w szeregach POW\/PKW zdecydowa\u0142o si\u0119 kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy Polak\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie b. \u017co\u0142nierzy WP lub AK. W formacjach powo\u0142anych przy armii ameryka\u0144skiej s\u0142u\u017cy\u0142o (w zale\u017cno\u015bci od okresu) 10-40 tys. Polak\u00f3w; w formacjach brytyjskich \u2013 4-18 tys. <a href=\"#_ftn88\" name=\"_ftnref88\">[88]<\/a>. Ze swoim wyszkoleniem wojskowym oraz znajomo\u015bci\u0105 j\u0119zyka niemieckiego bracia Braun mieli odpowiednie atuty, aby zaci\u0105gn\u0105\u0107 si\u0119 do jednostek wartowniczych, b\u0105d\u017a \u2013 przynajmniej \u2013 do obozowej administracji. I chyba tak nale\u017cy rozumie\u0107 nieco enigmatyczny zapis Zbigniewa p.n. \u201epraca w biurze poszukiwania os\u00f3b zaginionych\u201d.<\/p>\n<p>Z pewno\u015bci\u0105 Braun nie pracowa\u0142 w utworzonej przez rz\u0105d warszawski Polskiej Misji Repatriacyjnej (PMR) w Lubece; z racji swojej dzia\u0142alno\u015bci m\u00f3g\u0142 wiedzie\u0107, \u017ce zatrudnieni tam oficerowie LWP nieoficjalnie realizowali liczne zadania o charakterze wywiadowczym, inwigiluj\u0105c polskie \u015brodowiska<a href=\"#_ftn89\" name=\"_ftnref89\">[89]<\/a>. By\u0107 mo\u017ce nieprawdziwa adnotacja poczyniona w urz\u0119dowym akcie zgonu Jerzego alias Georga, powsta\u0142a z obawy przed komunistycznymi szpiegami z PMR? Jako zwyk\u0142y \u201erobotnik przymusowy\u201d o typowo niemieckich personaliach nie powinien on wzbudzi\u0107 zainteresowania ze strony wojskowych agent\u00f3w wywiadu, kt\u00f3rzy mogli mie\u0107 dost\u0119p do urz\u0119dowych akt\u00f3w zgonu. Albowiem dawny szpital rezerwowy w Bad Bramstedt nadal stanowi\u0142 istotny sk\u0142adnik obozowej infrastruktury, z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce od zako\u0144czenia wojny priorytetem sta\u0142o si\u0119 tam leczenie licznych przypadk\u00f3w infekcji oraz chor\u00f3b zaka\u017anych. Mimo to, do Bad Bramstedt zwo\u017cono tak\u017ce ofiary wypadk\u00f3w, jakie zdarza\u0142y si\u0119 na terenie oboz\u00f3w jenieckich oraz oboz\u00f3w przej\u015bciowych. Przyk\u0142adowo 31 maja 1945 r. do szpitala trafi\u0142o 7 Anglik\u00f3w oraz 11 je\u0144c\u00f3w niemieckich, rannych w wyniku wybuchu brytyjskiego sk\u0142adu amunicji<a href=\"#_ftn90\" name=\"_ftnref90\">[90]<\/a>.<\/p>\n<p>Skoro Jerzy-Georg zmar\u0142 w szpitalu rezerwowym w Bad Bramstedt, to z pewno\u015bci\u0105 musia\u0142 mie\u0107 jaki\u015b zwi\u0105zek z \u017cyciem obozowym, chocia\u017c r\u00f3wnie dobrze m\u00f3g\u0142 pa\u015b\u0107 ofiar\u0105 tyfusu lub czerwonki, jak i umrze\u0107 w wyniku odniesionych obra\u017ce\u0144 o charakterze mechanicznym. Gdyby jednak Jerzy rzeczywi\u015bcie zmar\u0142 na chorob\u0119 zaka\u017an\u0105, nic by nie sta\u0142o na przeszkodzie, aby wystawi\u0107 mu prawdziwy akt zgonu, traktuj\u0105c spraw\u0119 jako zamkni\u0119t\u0105. W tym wypadku nie trzeba by\u0142o ukrywa\u0107 prawdziwej to\u017csamo\u015bci Jerzego za pomoc\u0105 zniemczonych personali\u00f3w, b\u0105d\u017a wpisywa\u0107 nieprawdziwych danych w rubryce \u201ezaw\u00f3d\u201d. Chyba, \u017ce Jerzy-Georg rzeczywi\u015bcie s\u0142u\u017cy\u0142 w oddzia\u0142ach wartowniczych i rzeczywi\u015bcie zgin\u0105\u0142 w wypadku samochodowym pod ko\u0142ami alianckiego pojazdu. Tego rodzaju informacja, podchwycona przez agent\u00f3w z PMR, mog\u0142a przynie\u015b\u0107 powa\u017cne konsekwencje dla przebywaj\u0105cych w kraju rodzic\u00f3w.<\/p>\n<p>\u201eGrot\u201d musia\u0142 zdawa\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce pozycja ojca w powojennej Polsce by\u0142a mocno niepewna, nie tylko z powodu niemieckiego pochodzenia. Z punktu widzenia nowych, komunistycznych w\u0142adz, Wiktor \u2013 jako by\u0142y zarz\u0105dca tartaku nale\u017c\u0105cego do miejscowego obszarnika, pozostawa\u0142 osobnikiem klasowo podejrzanym. W\u0105tpliwo\u015bci mog\u0142a wzbudza\u0107 tak\u017ce AK-owska przesz\u0142o\u015b\u0107 Zbigniewa i Jerzego, jak i okoliczno\u015bci towarzysz\u0105ce formalnemu zatrudnieniu braci w przedsi\u0119biorstwie \u015bwiadcz\u0105cym us\u0142ugi na rzecz III Rzeszy. Gdyby do tej listy zarzut\u00f3w dosz\u0142a informacja, \u017ce Jerzy-Georg zgin\u0105\u0142 za spraw\u0105 \u017co\u0142nierza ameryka\u0144skiego, to s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa nowej, polskiej w\u0142adzy otrzyma\u0142yby niez\u0142\u0105 po\u017cywk\u0119 do sprokurowania odpowiedniego aktu oskar\u017cenia, obejmuj\u0105cego ca\u0142\u0105 rodzin\u0119 Braun\u00f3w. Je\u015bli wi\u0119c spojrze\u0107 na tre\u015b\u0107 rodzinnej legendy przez pryzmat podejmowanych przez braci dzia\u0142a\u0144 maskuj\u0105cych, opowie\u015b\u0107 o \u015bmierci Jerzego pod ko\u0142ami sojuszniczego pojazdu zaczyna brzmie\u0107 ca\u0142kiem prawdopodobnie. Tym bardziej, \u017ce w powojennych Niemczech wypadki samochodowe z udzia\u0142em wojskowych kierowc\u00f3w, przyzwyczajonych do prowadzenia pojazd\u00f3w w warunkach frontowych, wcale nie nale\u017ca\u0142y do rzadko\u015bci<a href=\"#_ftn91\" name=\"_ftnref91\">[91]<\/a>. Legenda o s\u0142u\u017cbie braci Braun\u00f3w w polskich oddzia\u0142ach wartowniczych nosi wi\u0119c cechy prawdopodobie\u0144stwa z istotnym zastrze\u017ceniem, i\u017c w rzeczywisto\u015bci raczej by\u0142y to formacje POW\/PKW powo\u0142ane przy armii brytyjskiej, a nie przy ameryka\u0144skiej.<\/p>\n<p>Je\u017celi bracia (a raczej ju\u017c sam Zbigniew) planowali znikni\u0119cie Jerzego za pomoc\u0105 podkolorowanego aktu zgonu, to nale\u017ca\u0142o jeszcze pozby\u0107 si\u0119 Janusza Borowskiego, kt\u00f3ry przecie\u017c figurowa\u0142 w obozowej ewidencji. Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce m\u0119\u017cczyzna nosz\u0105cy takie samo imi\u0119 i nazwisko 5 marca 1946 r. mia\u0142 przyby\u0107 do Gdyni na pok\u0142adzie p\u0142yn\u0105cego z Lubeki parowca \u201ePreussen\u201d<a href=\"#_ftn92\" name=\"_ftnref92\">[92]<\/a>. Powy\u017csza informacja dotar\u0142a do Wiktora (zapewne za po\u015brednictwem PCK), a ten skojarzy\u0142 personalia z konspiracyjn\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 Jerzego. W efekcie w grudniu 1946 r. na \u0142amach czasopisma \u201eRepatriant\u201d, wydawanego przez warszawski Urz\u0105d do Spraw Repatriacji Polak\u00f3w z Zachodu, ukaza\u0142a si\u0119 niewielka wzmianka, i\u017c Wiktor Braun poszukuje syna zaginionego mi\u0119dzy Gdyni\u0105 a Radzyniem<a href=\"#_ftn93\" name=\"_ftnref93\">[93]<\/a>. Chocia\u017c \u201eRepatrianta\u201d wydawano w Warszawie, to starano si\u0119 go kolportowa\u0107 tak\u017ce na Zachodzie. Tygodnik, razem z innymi propagandowymi materia\u0142ami<a href=\"#_ftn94\" name=\"_ftnref94\">[94]<\/a>, mia\u0142 trafia\u0107 do tych Dipis\u00f3w, kt\u00f3rzy jeszcze wahali si\u0119 przed podj\u0119ciem decyzji o powrocie do Polski<a href=\"#_ftn95\" name=\"_ftnref95\">[95]<\/a>. W przypadku, gdyby kto\u015b w okolicy Lubeki z jakich\u015b powod\u00f3w szuka\u0142 Janusza Borowskiego, to teraz istnia\u0142 namacalny dow\u00f3d w postaci prasowej publikacji: Borowski wr\u00f3ci\u0142 do kraju i wysiad\u0142 w gdy\u0144skim porcie.<\/p>\n<p>Ostatecznie nie ma pewno\u015bci, czy rzekomy powr\u00f3t Janusza Borowskiego w 8 miesi\u0119cy po faktycznej \u015bmierci Jerzego by\u0142 kolejnym elementem podejmowanych przez braci dzia\u0142a\u0144 maskuj\u0105cych, czy te\u017c w tym przypadku dosz\u0142o do biurokratycznej pomy\u0142ki lub przypadkowego zbiegu okoliczno\u015bci. Jak wynika z relacji z\u0142o\u017conej w bialskiej RKU, Zbigniew jednak potwierdzi\u0142, \u017ce Jerzy zmar\u0142 na terenie Niemiec, chocia\u017c z pewno\u015bci\u0105 za ba\u0142amutne nale\u017cy uzna\u0107 jego stwierdzenie, i\u017c \u201esprawy grobu, choroba op\u00f3\u017ani\u0142y m\u00f3j powr\u00f3t do kraju\u201d. Wystarczy\u0142o bowiem zestawi\u0107 dat\u0119 przybycia do PUR w Szczecinie (26 pa\u017adziernika 1947 r.) z dat\u0105 \u015bmierci Jerzego (31 lipca 1945 r.), \u017ceby zauwa\u017cy\u0107, \u017ce 2,5 roku to troch\u0119 zbyt d\u0142ugo na za\u0142atwianie formalno\u015bci pogrzebowych. Trudno te\u017c da\u0107 wiar\u0119 w rzekomy, ponad 2-letni okres domniemanej choroby oraz hospitalizacji.<\/p>\n<p>Nie do ko\u0144ca znane s\u0105 te\u017c powody, dlaczego Zbigniew jednak zdecydowa\u0142 si\u0119 wej\u015b\u0107 na pok\u0142ad statku zmierzaj\u0105cego do portu w Szczecinie. Nie do\u015b\u0107, \u017ce musia\u0142 mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, i\u017c w jego przypadku b\u0119dzie to podr\u00f3\u017c w jedn\u0105 stron\u0119, to jeszcze wybra\u0142 sobie najgorsz\u0105 por\u0119 na czas powrotu do \u201ePolskiego Kraju\u201d. W styczniu 1947 r. w Polsce odby\u0142y si\u0119 pierwsze, sfa\u0142szowane wybory do Sejmu Ustawodawczego. W miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej wybrano Boles\u0142awa Bieruta pierwszym powojennym prezydentem oraz powo\u0142ano pierwszy rz\u0105d, kt\u00f3ry nie nosi\u0142 w nazwie okre\u015blenia \u201etymczasowy\u201d. Sytuacja polityczna zacz\u0119\u0142a si\u0119 wi\u0119c wyra\u017anie stabilizowa\u0107 i to w niezbyt korzystnym kierunku. W po\u0142owie 1947 r. zmieni\u0142o si\u0119 te\u017c po\u0142o\u017cenie Polak\u00f3w kwateruj\u0105cych w obozach przej\u015bciowych na terenie Niemiec. Z jednej strony dobieg\u0142a ko\u0144ca faza masowej repatriacji, co zaowocowa\u0142o likwidacj\u0105 plac\u00f3wki PMR w Lubece<a href=\"#_ftn96\" name=\"_ftnref96\">[96]<\/a>. Z drugiej strony od 1 lipca 1947 r. formaln\u0105 opiek\u0119 nad obozami obj\u0119\u0142a Komisja Przygotowawcza Mi\u0119dzynarodowej Organizacji dla Uchod\u017ac\u00f3w (PC IRO)<a href=\"#_ftn97\" name=\"_ftnref97\">[97]<\/a>, zast\u0119puj\u0105c w tej roli niezbyt lubian\u0105 UNRR\u0118, uznawan\u0105 przez Polak\u00f3w za \u201ew\u0142adz\u0119 pseudo-opieku\u0144cz\u0105\u201d<a href=\"#_ftn98\" name=\"_ftnref98\">[98]<\/a>. Dzi\u0119ki tej zmianie warunki bytowe pozosta\u0142ych w obozach Dipis\u00f3w uleg\u0142y znacz\u0105cej poprawie. Wygl\u0105da na to, \u017ce Zbigniew podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o powrocie w najbardziej niedogodnym momencie: kiedy sprawy w kraju sz\u0142y ku gorszemu, a sytuacja w Niemczech \u2013 wr\u0119cz przeciwnie. Doskona\u0142\u0105 ilustracj\u0105 takiego stanu rzeczy jest przypadkowa zbie\u017cno\u015b\u0107 fakt\u00f3w, gdy\u017c w czasie kiedy \u201eGrot\u201d wraca\u0142 do komunistycznej Polski, dok\u0142adnie w przeciwn\u0105 stron\u0119 zmierza\u0142 Stanis\u0142aw Miko\u0142ajczyk, uciekaj\u0105c przed gro\u017c\u0105cym mu aresztowaniem. Lecz post\u0119powaniem Zbigniewa mog\u0142y kierowa\u0107 powody zupe\u0142nie innej natury&#8230;<\/p>\n<p>Ju\u017c w czerwcu 1946 r. rz\u0105d w Warszawie og\u0142osi\u0142 dekret o odpowiedzialno\u015bci karnej za odst\u0119pstwo od narodowo\u015bci w czasie wojny 1939-1945 r.<a href=\"#_ftn99\" name=\"_ftnref99\">[99]<\/a>, zgodnie z kt\u00f3rym obywatelom polskim, kt\u00f3rzy w czasie wojny zg\u0142osili swoj\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 do narodowo\u015bci niemieckiej, grozi\u0142a teraz kara wi\u0119zienia oraz utraty maj\u0105tku. Trzy miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej ukaza\u0142 si\u0119 kolejny akt prawny \u2013 dekret o wy\u0142\u0105czeniu ze spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego os\u00f3b narodowo\u015bci niemieckiej<a href=\"#_ftn100\" name=\"_ftnref100\">[100]<\/a>. Tym razem wymienione wcze\u015bniej osoby miano pozbawia\u0107 obywatelstwa polskiego i przymusowo wysiedla\u0107 z obszaru polskiego pa\u0144stwa. Teoretycznie \u017caden z tych akt\u00f3w nie powinien dotyczy\u0107 Wiktora Brauna, kt\u00f3ry w czasie wojny nie skusi\u0142 si\u0119 na podpisanie volkslisty. Jednak 10 kwietnia 1947 r. ukaza\u0142o si\u0119 rozporz\u0105dzenie ministra sprawiedliwo\u015bci, w kt\u00f3rym dopracowano szczeg\u00f3\u0142y post\u0119powania z osobami podejrzewanymi o przynale\u017cno\u015b\u0107 do narodowo\u015bci niemieckiej<a href=\"#_ftn101\" name=\"_ftnref101\">[101]<\/a>. W stosunku do nich miano wszczyna\u0107 specjalne \u201edochodzenie\u201d w celu zebrania danych, dotycz\u0105cych m.in.: \u201e[&#8230;] zachowania si\u0119, wskazuj\u0105cego na niemieck\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 narodow\u0105, a zw\u0142aszcza u\u017cywania j\u0119zyka niemieckiego, udzia\u0142u w jakichkolwiek niemieckich organizacjach, stosunku do spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego\u201d<a href=\"#_ftn102\" name=\"_ftnref102\">[102]<\/a>. Nie wiemy, czy takie dochodzenie rzeczywi\u015bcie zosta\u0142o wszcz\u0119te przeciwko Wiktorowi, zapewne przebywaj\u0105cy w Niemczech Zbigniew tak\u017ce o tym nie wiedzia\u0142, cho\u0107 mia\u0142 powody, aby martwi\u0107 si\u0119 o los 60-letniego ojca. Zw\u0142aszcza, \u017ce w dekrecie z czerwca 1946 r. znalaz\u0142o si\u0119 niepokoj\u0105ce sformu\u0142owanie: \u201eJe\u017celi w terminie 6 miesi\u0119cy od daty wej\u015bcia w \u017cycie niniejszego dekretu nie zosta\u0142 wniesiony akt oskar\u017cenia, prokurator przywraca wolno\u015b\u0107 osobie osadzonej w miejscu odosobnienia\u201d<a href=\"#_ftn103\" name=\"_ftnref103\">[103]<\/a>. Znaczy\u0142o to, \u017ce komunistyczna praworz\u0105dno\u015b\u0107 wpierw osadza\u0142a podejrzanego \u201ew miejscu odosobnienia\u201d, dopiero czekaj\u0105c na wp\u0142yni\u0119cie stosownego \u201eaktu oskar\u017cenia\u201d. W przypadku omawianego dekretu \u00f3w 6-miesi\u0119czny termin aresztu up\u0142ywa\u0142 pod koniec grudnia 1946 r., lecz by\u0142 kilkakrotnie przed\u0142u\u017cany: do 31 pa\u017adziernika 1947 r.<a href=\"#_ftn104\" name=\"_ftnref104\">[104]<\/a> oraz do 31 marca 1948 r.<a href=\"#_ftn105\" name=\"_ftnref105\">[105]<\/a> Przypadkiem daty: 22 pa\u017adziernika oraz 31 pa\u017adziernika z grubsza odpowiada\u0142y terminowi podr\u00f3\u017cy ppor. \u201eGrota\u201d z Lubeki do Szczecina.<\/p>\n<p>Wojenne \u017cyciorysy braci Braun by\u0142y \u017cywym \u015bwiadectwem niewinno\u015bci ojca, tyle tylko, \u017ce przebywaj\u0105cy w Polsce Wiktor nijak nie potrafi\u0142 dowie\u015b\u0107 patriotycznej postawy swoich syn\u00f3w. Z tego powodu, wyposa\u017cony w stosowne legitymacje oraz za\u015bwiadczenia, \u201eGrot\u201d musia\u0142 stawi\u0107 si\u0119 osobi\u015bcie, aby za\u015bwiadczy\u0107 o g\u0142\u0119bokim przywi\u0105zaniu Braun\u00f3w do Polski. Zapewne tak przedstawia\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wny motyw nieco zaskakuj\u0105cej decyzji o repatriacji, podj\u0119tej w przeddzie\u0144 nastania najgorszego oraz najbardziej represyjnego okresu stalinizmu. 26 pa\u017adziernika 1947 r. ppor. \u201eGrot\u201d \u2013 Braun zosta\u0142 zarejestrowany w Punkcie Przyj\u0119\u0107 PUR w Szczecinie, a nieca\u0142y miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej stawi\u0142 si\u0119 w wojskowej RKU w Bia\u0142ej Podlaskiej. Z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 faktu, i\u017c przebywa teraz na terenie Polski zupe\u0142nie innej od tej, jak\u0105 zna\u0142 wcze\u015bniej.<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><em>Wr\u00f3ci\u0142em wyleczony i zdrowy chc\u0105c pracowa\u0107 dla dobra Polskiego Kraju. Odno\u015bne za\u015bwiadczenia ze szpitali posiadam. Na \u017c\u0105danie prze\u015bl\u0119 odpisy leg. AK oraz za\u015bwiadcze\u0144.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right; padding-left: 40px;\"><em>Zbigniew Grot-Braun.<\/em><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\">\n<\/blockquote>\n<p>Niestety, wspomniana legitymacja AK (prawdopodobnie nosz\u0105ca numer nr 1\/3112) nie zachowa\u0142a si\u0119 ani w oryginale, ani te\u017c w odpisie, przynajmniej nie ma jej w teczce Zbigniewa \u201eGrota\u201d Brauna zachowanej w Wojskowym Biurze Historycznym. By\u0107 mo\u017ce w p\u00f3\u017aniejszym terminie \u201eGrot\u201d jednak dostarczy\u0142 wspomniane \u201eodpisy i za\u015bwiadczenia\u201d, kt\u00f3re trafi\u0142y wprost do DOW VII w Lublinie, stanowi\u0105c reszt\u0119 za\u0142\u0105cznik\u00f3w do pisma sygnowanego jako DOW VII Nr Wch. 06277\/V. Sygnatura Wch.<a href=\"#_ftn106\" name=\"_ftnref106\">[106]<\/a> zdaje si\u0119 wskazywa\u0107, \u017ce w sprawie Zbigniewa w\u0142adze wojskowe prowadzi\u0142y korespondencj\u0119 obejmuj\u0105c\u0105 min. dwukrotn\u0105 wymian\u0119 pism (wychodz\u0105ce \u2013 wchodz\u0105ce). Istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce pewne dzia\u0142ania w tym zakresie zosta\u0142y zainicjowane na szczeblu dow\u00f3dztwa Okr\u0119gu VII. Z punktu widzenia aparatu bezpiecze\u0144stwa \u201ew\u0142adzy ludowej\u201d nie by\u0142 on wi\u0119c ma\u0142o istotnym pionkiem, kt\u00f3rego powr\u00f3t mo\u017cna zignorowa\u0107. Szcz\u0119\u015bciem dla Zbigniewa, lubelski DOW VII zosta\u0142 rozwi\u0105zany 2 lata p\u00f3\u017aniej. Zwyk\u0142y, biurokratyczny ba\u0142agan m\u00f3g\u0142 wi\u0119c spowodowa\u0107, \u017ce przypadek \u201eGrota\u201d nie doczeka\u0142 si\u0119 bardziej wnikliwej analizy i w ostatecznym rozrachunku, Zbigniewa nie spotka\u0142y \u017cadne negatywne konsekwencje.<\/p>\n<p><strong>Epilog<\/strong><\/p>\n<p>Chocia\u017c w listopadzie 1947 r. (a tak naprawd\u0119 jeszcze we wrze\u015bniu 1944 r.) \u201eGrot\u201d wiedzia\u0142 o zag\u0142adzie ca\u0142ej warszawskiej ga\u0142\u0119zi rodziny Braun\u00f3w, pogrzebanej w gruzach zniszczonej przez Niemc\u00f3w kamienicy, to jeszcze wtedy m\u00f3g\u0142 nie mie\u0107 \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce mniej wi\u0119cej w tym samym czasie znikn\u0119\u0142o tak\u017ce g\u0142\u00f3wne rodowe gniazdo Braun\u00f3w na ziemiach polskich. Czyli K\u0105ty niedaleko G\u00f3ry Kalwarii. W czasie, kiedy w Warszawie wybuch\u0142o powstanie 1944 r., na po\u0142o\u017conym 40 km na po\u0142udnie od wsi Kannstatt lewym brzegu Wis\u0142y pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze polskie i sowieckie jednostki, wchodz\u0105ce w sk\u0142ad I Frontu Bia\u0142oruskiego. Dotar\u0142y tam nawet w lipcu 1944 r., nieudolnie pr\u00f3buj\u0105c zdoby\u0107 przycz\u00f3\u0142ki na wysoko\u015bci Pu\u0142aw i D\u0119blina. Ale dok\u0142adnie 1 sierpnia, kiedy ppor. \u201eGrot\u201d zaczyna\u0142 wznosi\u0107 barykady na przydzielonym sobie odcinku, znacznie lepiej zaplanowany desant wyl\u0105dowa\u0142 w rejonie Warki i Magnuszewa, a wi\u0119c znacznie bli\u017cej kolonii K\u0105ty. Wyl\u0105dowa\u0142 i zacz\u0105\u0142 si\u0119 umacnia\u0107 na zdobytym terenie.<\/p>\n<p>Zrz\u0105dzeniem losu, pancerna kolumna niemieckiej 19 DPanc., kt\u00f3ra 4 sierpnia przejecha\u0142a tu\u017c przed \u201eGrotem\u201d, i kt\u00f3rej ten zapewne nie omieszka\u0142 ostrzela\u0107, zmierza\u0142a w\u0142a\u015bnie w rejon Gr\u00f3jca oraz G\u00f3ry Kalwarii z zadaniem likwidacji tego sowiecko-polskiego przycz\u00f3\u0142ka. Tym sposobem oddalony o kilkadziesi\u0105t kilometr\u00f3w Zbigniew ponownie sta\u0142 si\u0119 mimowolnym \u015bwiadkiem zniszczenia pozosta\u0142ej cz\u0119\u015bci swojej rodziny. Wed\u0142ug jednej wersji, potomkowie dawnych niemieckich kolonist\u00f3w ze wsi K\u0105ty sami opu\u015bcili swoje domostwa, nie czekaj\u0105c, a\u017c zimowa operacja wi\u015bla\u0144sko-odrza\u0144ska z pocz\u0105tku 1945 r. ostatecznie odrzuci wojska Wehrmachtu daleko na zach\u00f3d. Wed\u0142ug innej, to w\u0142adze niemieckie zarz\u0105dzi\u0142y przymusow\u0105 ewakuacj\u0119, aby tym sposobem skutecznie oczy\u015bci\u0107 przedpole do prowadzenia dalszych dzia\u0142a\u0144 obronnych w rejonie G\u00f3ry Kalwarii. Istnieje te\u017c wersja trzecia, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 jedynie miejscowi volksdeutsche zostali wywiezieni w lecie 1944 r., za\u015b reszta zosta\u0142a pozostawiona swojemu losowi<a href=\"#_ftn107\" name=\"_ftnref107\">[107]<\/a>. Faktem jest, \u017ce w\u0142a\u015bnie w tym czasie \u017co\u0142nierze Wehrmachtu w powa\u017cnym stopniu zniszczyli cmentarz ewangelicki w G\u00f3rze Kalwarii, tworz\u0105c tam sie\u0107 okop\u00f3w i stanowisk obronnych dla odparcia spodziewanej ofensywy Armii Czerwonej. Podobny los spotka\u0142 wszystkich niemieckich kolonist\u00f3w zamieszkuj\u0105cych okolice Radzynia. Oni tak\u017ce porzucili swoje domy jeszcze w lipcu 1944 r., szukaj\u0105c bezpiecznego schronienia na zach\u00f3d od Odry.<\/p>\n<p>Podobnie, potoczy\u0142y si\u0119 dalsze losy podradzy\u0144skich Braun\u00f3w. Dom w Bia\u0142ej nie tylko nie ucierpia\u0142 w czasie wojennej zawieruchy, ale i w pewnym momencie sta\u0142 si\u0119 bezpiecznym schronieniem dla mieszkaj\u0105cej w Radzyniu rodziny Stanis\u0142awy. Pod koniec lipca 1944 r. niemieckie samoloty kilkakrotnie bombardowa\u0142y Radzy\u0144, \u201eco doprowadzi\u0142o do si\u0119gaj\u0105cych 60% strat w ludziach i zabudowaniach\u201d<a href=\"#_ftn108\" name=\"_ftnref108\">[108]<\/a>. Rzeczywi\u015bcie, jedna z bomb eksplodowa\u0142a na jednym z podw\u00f3rek przy ul. Warszawskiej, czyni\u0105c wielki krater. Na szcz\u0119\u015bcie by\u0142a to bomba burz\u0105ca, a nie zapalaj\u0105ca, gdy\u017c w przeciwnym razie z dymem mog\u0142aby p\u00f3j\u015b\u0107 ca\u0142a, w wi\u0119kszo\u015bci drewniana zabudowa ulicy. P\u00f3ki co, Wiktor i Stanis\u0142awa wypatrywali jakichkolwiek informacji o swoich synach, z kt\u00f3rymi nie mieli kontaktu przynajmniej od lipca 1944 r. Jeszcze w grudniu 1946 r., za spraw\u0105 notatki w czasopi\u015bmie \u201eRepatriant\u201d, oboje \u017cyli nadziej\u0105 powrotu Jerzego. Jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, ten trop by\u0142 fa\u0142szywy, chocia\u017c do dzisiaj nie zosta\u0142 ostatecznie wyja\u015bniony. Ostatecznie \u2013 jak wiemy \u2013 z wojny powr\u00f3ci\u0142 jedynie starszy Zbigniew.<\/p>\n<p>Pomimo zachowania patriotycznej postawy w czasie wojny, po jej zako\u0144czeniu Braunowie z Bia\u0142ej tak\u017ce stracili sw\u00f3j rodzinny dom i tak\u017ce bezpowrotnie. Po nacjonalizacji tartaku jego dawny zarz\u0105dca musia\u0142 opu\u015bci\u0107 zajmowane przez swoj\u0105 rodzin\u0119 mieszkanie s\u0142u\u017cbowe. Wiktorowi i Stanis\u0142awie nie pozosta\u0142o wi\u0119c nic innego, jak szuka\u0107 pomocy u rodziny mieszkaj\u0105cej w Radzyniu. Oboje zamieszkali w starym, drewnianym domu przy ul. Warszawskiej, pami\u0119taj\u0105cym jeszcze czasy Ludwika. Stanis\u0142awa zmar\u0142a tam w 1960 r., Wiktor \u2013 3 lata p\u00f3\u017aniej. Wed\u0142ug opowiadania s\u0105siadki<a href=\"#_ftn109\" name=\"_ftnref109\">[109]<\/a>, Wiktor mia\u0142 przewidzie\u0107 w\u0142asn\u0105 \u015bmier\u0107. Pewnego dnia odwiedzi\u0142a go kuzynka, zastaj\u0105c seniora rodu Braun\u00f3w \u015bwie\u017co ostrzy\u017conego, ogolonego i odzianego w od\u015bwi\u0119tne ubranie. Zapytany o pow\u00f3d tej zaskakuj\u0105cej elegancji, Wiktor mia\u0142 odpowiedzie\u0107, i\u017c \u201eszykuje si\u0119 na \u015bmier\u0107\u201d. Zgodnie z t\u0105 relacj\u0105, rzeczywi\u015bcie umar\u0142 po po\u0142udniu tego samego dnia.<\/p>\n<p>Sam Zbigniew, zgodnie z zapowiedzi\u0105 z\u0142o\u017con\u0105 w bialskim RKU, pr\u00f3bowa\u0142 odnale\u017a\u0107 si\u0119 w nowej, socjalistycznej rzeczywisto\u015bci. Po kr\u00f3tkim pobycie w rodzinnych stronach postanowi\u0142 przenie\u015b\u0107 si\u0119 do Warszawy. W tej decyzji wida\u0107 echo identycznego rozwi\u0105zania z roku 1943. Wtedy Zbigniew ukrywa\u0142 si\u0119 w stolicy przed podlaskimi gestapowcami. By\u0107 mo\u017ce teraz, po wizycie w RKU, na wszelki wypadek wola\u0142\u00a0 powt\u00f3rzy\u0107 ten sam manewr w obawie przed podlaskim UB? Dla kogo\u015b, kto w rubryce \u201ezaw\u00f3d\u201d wpisuje nieistniej\u0105cy dzi\u015b rzeczownik \u201etartacznik\u201d<a href=\"#_ftn110\" name=\"_ftnref110\">[110]<\/a>, Warszawa mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 nienajlepszym miejscem do rozpocz\u0119cia nowego \u017cycia. Tym bardziej, \u017ce po 1945 r. raczej nie by\u0142o szans na dalsze dzier\u017cawienie sklepiku z owocami przy Solnej 14. Dawna ul. Solna przesta\u0142a istnie\u0107, a ocala\u0142e resztki zabudowy musia\u0142y ust\u0105pi\u0107 miejsce pod wytoczenie nowej arterii: trasy N-S, biegn\u0105cej ul. J. Marchlewskiego (ob. jest to Aleja Jana Paw\u0142a II). Mimo to Zbigniew nie dawa\u0142 za wygran\u0105 i w stolicy uda\u0142o mu si\u0119 sp\u0119dzi\u0107 najgorsze lata stalinizmu. Zamierza\u0142 nawet zawrze\u0107 zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski. Ostatecznie z plan\u00f3w ustatkowania si\u0119 i za\u0142o\u017cenia rodziny w Warszawie nic nie wysz\u0142o. G\u0142\u00f3wn\u0105 przeszkod\u0119 stanowi\u0142y PRL-owskie przepisy ograniczaj\u0105ce zasady meldowania i pobytu na terenie miasta. Zbigniew musia\u0142 wr\u00f3ci\u0107 do Radzynia. Tam po\u015blubi\u0142 radzyniank\u0119 ze starego rodu o korzeniach mieszcza\u0144skich, Ann\u0119 z Or\u0142owskich. Z tego zwi\u0105zku przysz\u0142o na \u015bwiat rodze\u0144stwo: Barbara (ur. 1957) oraz Jerzy (ur. 1958). Trudno nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce syn (tak\u017ce b\u0119d\u0105c m\u0142odszym) otrzyma\u0142 imi\u0119 na cze\u015b\u0107 zmar\u0142ego tragicznie w Niemczech stryja.<\/p>\n<p>W latach 60. XX w. rodzina Zbigniewa przeprowadzi\u0142a si\u0119 do nowo wybudowanego bloku przy ul. Ostrowieckiej. Do emerytury Zbigniew pracowa\u0142 w Radzyniu jako urz\u0119dnik bankowy, chocia\u017c zamiast sp\u0119dza\u0107 wiele godzin za biurkiem, raczej wola\u0142 wyje\u017cd\u017ca\u0107 w teren. Starsi mieszka\u0144cy powiatu mog\u0105 pami\u0119ta\u0107, jak \u2013 przybrany w gogle i sk\u00f3rzan\u0105 cyklist\u00f3wk\u0119 \u2013 przemierza\u0142 okoliczne wsie na s\u0142u\u017cbowym motocyklu. Znany by\u0142 te\u017c z wypalania ogromnej ilo\u015bci papieros\u00f3w.<\/p>\n<p>Zmar\u0142 tragicznie 5 sierpnia 1999 r. w swoim radzy\u0144skim mieszkaniu 13 lat po \u015bmierci \u017cony. I chocia\u017c by\u0142 to kalendarzowy czwartek, to tego w\u0142a\u015bnie dnia przypada\u0142a 55 rocznica Czarnej Soboty. Wydarzenia szczeg\u00f3lnego dla wszystkich zaznajomionych z przebiegiem Powstania Warszawskiego<a href=\"#_ftn111\" name=\"_ftnref111\">[111]<\/a>. To wtedy cztery niemieckie grupy bojowe zacz\u0119\u0142y przebija\u0107 si\u0119 z zachodu na wsch\u00f3d, aby udro\u017cni\u0107 i opanowa\u0107 najwa\u017cniejsze arterie komunikacyjne miasta. Jedna z tras wiod\u0142a ul. G\u00f3rczewsk\u0105 i znan\u0105 nam ul. Leszno, w kierunku Starego Miasta oraz Mostu Kierbedzia<a href=\"#_ftn112\" name=\"_ftnref112\">[112]<\/a>. Jeszcze tego samego dnia oddzia\u0142y gen. Reinefartha spali\u0142y \u017cywcem ok. 1200 pacjent\u00f3w Szpitala \u015bw. \u0141azarza, znajduj\u0105cego si\u0119 na rogu ulic: Leszno i Karolkowej. Ca\u0142kiem blisko konspiracyjnej owocarni przy ul. Solnej.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_10.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-3720 aligncenter\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_10.jpg\" alt=\"\" width=\"495\" height=\"518\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_10.jpg 495w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_10-287x300.jpg 287w\" sizes=\"auto, (max-width: 495px) 100vw, 495px\" \/><\/a><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_11.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-3721 aligncenter\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_11.jpg\" alt=\"\" width=\"646\" height=\"521\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_11.jpg 646w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_11-300x242.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 646px) 100vw, 646px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Fot. 7 i 8. Warszawa, budynek przy Solnej 12 (ob. nieistniej\u0105cy). Stan przed 1939 r. i po 1945 r. Za: www.fotopolska.eu<a href=\"#_ftn113\" name=\"_ftnref113\">[113]<\/a>.<\/p>\n<p>\u015amier\u0107 ppor. \u201eGrota\u201d nast\u0105pi\u0142a wskutek nieostro\u017cnego obchodzenia si\u0119 z kuchenk\u0105 gazow\u0105. I nawet je\u015bli niekt\u00f3rzy radzynianie dostrzegli pewien zwi\u0105zek z hucznie obchodzonymi uroczysto\u015bciami 55 rocznicy wybuchu powstania<a href=\"#_ftn114\" name=\"_ftnref114\">[114]<\/a>, to tylko nieliczni mieli \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce owa nieostro\u017cno\u015b\u0107 przytrafi\u0142a si\u0119 5 dni po 54. rocznicy \u015bmierci m\u0142odszego brata. Oboje z \u017con\u0105 zostali pochowani na cmentarzu parafialnym w Radzyniu Podlaskim.<\/p>\n<p><strong>Przypisy:<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> Zbigniew Braun u\u017cywa\u0142 tak\u017ce pseudonimu \u201eZbyszek\u201d [za:] <a href=\"https:\/\/www.1944.pl\/powstancze-biogramy\/zbigniew-braun,4361.html\">https:\/\/www.1944.pl\/powstancze-biogramy\/zbigniew-braun,4361.html<\/a> [dost\u0119p: 9 VIII 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> Zawarto\u015b\u0107 teczki sygn. WBH\/CAW II.56.10628: 1) kwestionariusz p.n. \u201eArkusz ewidencji personalnej\u201d, sygn. RKU Bia\u0142a Podl. Nr uch. 022692\/47; 2) kwestionariusz p.n. \u201ePraca cywilna w przesz\u0142o\u015bci i s\u0142u\u017cba w wojsku (od pocz\u0105tku pracy zawodowej)\u201d, podpisany w dn. 24 XI 1947 r.; 3) \u017byciorys; 4) odpis Legitymacji b. je\u0144ca wojennego z 29 V 1945 r.[?], sporz\u0105dzony przez W\u00f3jta Gminy Bia\u0142a w dn. 23 XI 1947 r. [b. s\u0142abo czytelny]; 5) odpis Za\u015bwiadczenia o przebiegu s\u0142u\u017cby w Powstaniu Warszawskim, wystawionego przez ppor. P\u0142atowskiego w Lubece w dn. 24 V 1945 r. [?], sporz\u0105dzony przez W\u00f3jta Gminy Bia\u0142a w dn. 23 XI 1947 r. [b. s\u0142abo czytelny]; 6) Odpis za\u015bwiadczenia nr 667907 z 26 X 1947 r. wystawionego przez Pa\u0144stwowy Urz\u0105d Repatriacyjny, Punkt Przyj\u0119cia w Szczecinie, sporz\u0105dzony w dn. 24 XI 1947 r. w Bia\u0142ej Podlaskiej przez chor. Kruszewskiego.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> Odpis za\u015bwiadczenia nr 667907 z 26 X 1947 r. wystawionego przez Pa\u0144stwowy Urz\u0105d Repatriacyjny, Punkt Przyj\u0119cia w Szczecinie, WBH\/CAW II.56.10628.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> Nie chodzi tu o Bia\u0142\u0105 Podlask\u0105, lecz o wie\u015b Bia\u0142a, po\u0142o\u017con\u0105 pod Radzyniem Podlaskim.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> Dz. U. 1945, nr 11, poz. 55.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> Dekret z 22 III 1945 r. formalnie uchyli\u0142a dopiero Ustawa z dn. 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowi\u0105zku s\u0142u\u017cby wojskowej (Dz.U. 1950, nr 6, poz. 46).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> R. Kobylarz-Bu\u0142a, Element podejrzany. <em>\u015al\u0105zacy \u2013 \u017co\u0142nierze Wehrmachtu i Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie w dokumentach Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego<\/em>, [w:] <em>Politycznie obcy! \u017bo\u0142nierze Wojska Polskiego w zainteresowaniu komunistycznego aparatu represji i propagandy w latach 1944-1956<\/em>, red. B. Polak i P. Skubisz, Szczecin 2016, s. 182-183. Szerzej nt. metodologii post\u0119powania z \u017co\u0142nierzami powracaj\u0105cymi z Zachodu zob. A. Marcinkiewicz-Kaczmarczyk, Sytuacja \u017co\u0142nierzy polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie po powrocie do kraju (1945-1948), [w:] <em>Politycznie obcy\u2026<\/em>, s. 159-174.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> <a href=\"https:\/\/wbh.wp.mil.pl\/pl\/pages\/dowodztwo-okregu-wojskowego-nr-vii-lubelskiego-1945-1949-sygn-iv5107-2022-07-08-sdg4\/\">https:\/\/wbh.wp.mil.pl\/pl\/pages\/dowodztwo-okregu-wojskowego-nr-vii-lubelskiego-1945-1949-sygn-iv5107-2022-07-08-sdg4\/<\/a> [dost\u0119p: 28 VIII 2023 r.].<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> <a href=\"https:\/\/archiwum-wszwrzeszow.wp.mil.pl\/pl\/156.html\">https:\/\/archiwum-wszwrzeszow.wp.mil.pl\/pl\/156.html<\/a> [dost\u0119p: 28 VIII 2023 r.].<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> J. Przybylski, <em>Podziemie zbrojne w Polsce w latach 1944-1948 (geneza i historyczne refleksje)<\/em>, \u201eStudia Gda\u0144skie. Wizje i rzeczywisto\u015b\u0107\u201d, t. 15, 2018, s. 209.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> Rozporz\u0105dzenie Rady Obrony Pa\u0144stwa z dn. 11 sierpnia 1920 r. o ustanowieniu Krzy\u017ca Walecznych, Dz.U. 1920, nr 87, poz. 572.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> SGO \u201ePolesie\u201d zdo\u0142a\u0142a stoczy\u0107 z Sowietami kilka bitew i potyczek: pod Piszczacem, Dubocznem, Bia\u0142\u0105 Podlask\u0105, Puchow\u0105 G\u00f3r\u0105, Jab\u0142oni\u0105, Milanowem i Kostroniem, R. Roguski, <em>Po\u0142udniowe Podlasie w systemie obronnym II Rzeczypospolitej w latach 1918-1939<\/em>, Warszawa 2010, s. 249-254.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a> S. Jarmu\u0142, <em>Radzy\u0144ski Obw\u00f3d Zwi\u0105zku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej 1939-1944<\/em>, Bia\u0142a Podlaska 2000, s. 142.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a> Ibidem, s. 122.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[15]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.1944.pl\/powstancze-biogramy\/zbigniew-braun,4361.html\">https:\/\/www.1944.pl\/powstancze-biogramy\/zbigniew-braun,4361.html<\/a> [dost\u0119p: 9 VIII 2023 r.].<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref16\" name=\"_ftn16\">[16]<\/a> Zgodnie z Art. 8 \u00a71. Dekretu z dn. 13 VI 1946 r. o przest\u0119pstwach szczeg\u00f3lnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Pa\u0144stwa: \u201eKto wprowadza w b\u0142\u0105d w\u0142adz\u0119 polsk\u0105 przez udzielenie jej fa\u0142szywych wiadomo\u015bci lub dostarczenie podrobionych albo przerobionych dokument\u00f3w lub innych przedmiot\u00f3w, maj\u0105cych znaczenie dla bezpiecze\u0144stwa Pa\u0144stwa Polskiego, podlega karze wi\u0119zienia na czas nie kr\u00f3tszy od lat 5 lub do\u017cywotnio albo karze \u015bmierci\u201d.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref17\" name=\"_ftn17\">[17]<\/a> Mjr \u201eAdam\u201d (Stanis\u0142aw Prus) zosta\u0142 zamordowany na prze\u0142omie lat 1944\/45, rtm. \u201eSzwed\u201d (Juliusz Normark) zagin\u0105\u0142 po Powstaniu Warszawskim, prawdopodobnie w niemieckiej niewoli.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref18\" name=\"_ftn18\">[18]<\/a> Takie okre\u015blenie pad\u0142o z ust W. Churchilla w czasie przem\u00f3wienia z 5 III 1946 r.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref19\" name=\"_ftn19\">[19]<\/a> \u0141. Wolak, <em>Pierwsze trudne lata dzia\u0142alno\u015bci. Zjednoczenie Polskich Uchod\u017ac\u00f3w w Republice Federalnej Niemiec w latach 1951-1954<\/em>, [w:] <em>Zimowa Szko\u0142a Historii Najnowszej 2012<\/em>, red. \u0141. Kami\u0144ski i G. Wo\u0142ek, Warszawa 2012, s. 142.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref20\" name=\"_ftn20\">[20]<\/a> \u201eZiemia Lubelska\u201d, nr 101 z 12 IV 1911 r., s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref21\" name=\"_ftn21\">[21]<\/a> J. Kowalik, <em>\u015awiat mieszcza\u0144ski<\/em>, [w:] <em>Ziemia radzy\u0144ska 1918-1939<\/em>, red. D. Magier, Radzy\u0144 Podlaski 2012, s. 62, 68.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref22\" name=\"_ftn22\">[22]<\/a> E. i W. Bagie\u0144scy, <em>Historia Wok\u00f3\u0142 Nas<\/em>, [w:] \u201eCo i jak\u201d, nr 63, 2003, <a href=\"http:\/\/www.gorakalwaria.info\/pliki\/historia.php?rozwin=88\">http:\/\/www.gorakalwaria.info\/pliki\/historia.php?rozwin=88<\/a> [28 VIII 2023 r.].<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref23\" name=\"_ftn23\">[23]<\/a> W 1908 r. by\u0142o to 7 szk\u00f3\u0142 rzemie\u015blniczych, w tym: Szko\u0142a Rzemie\u015blnicza Cechu \u015alusarzy przy ul. Szpitalnej 10. Do tego dochodzi\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 uczestnictwa w niedzielnych lub wieczorowych kursach rzemie\u015blniczych, <em>Adresy Warszawy rok 1908<\/em>, Warszawa 1908, s. 50.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref24\" name=\"_ftn24\">[24]<\/a> J. Kowalik, <em>\u015awiat mieszcza\u0144ski\u2026<\/em>, s. 68.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref25\" name=\"_ftn25\">[25]<\/a> A. G\u0105tarczyk, <em>Niemcy<\/em>, [w:] <em>Ziemia radzy\u0144ska 1939-1944\u2026<\/em>, s. 183.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref26\" name=\"_ftn26\">[26]<\/a> Ibidem, s. 190. W oddalonej o ok. 20 km od Radzynia wsi Seweryn\u00f3wka w VIII 1939 r. odnotowano obecno\u015b\u0107 gospodarza o nazwisku Braun.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref27\" name=\"_ftn27\">[27]<\/a> J. Kowalik, <em>\u015awiat mieszcza\u0144ski\u2026<\/em>, s. 62.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref28\" name=\"_ftn28\">[28]<\/a> J. Kowalik-Bylicka, <em>Ziemianie<\/em>, [w:] <em>Ziemia radzy\u0144ska 1864-1918<\/em>, red. A. G\u0105tarczyk i A. G\u00f3rak, Radzy\u0144 Podlaski 2016, s. 32.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref29\" name=\"_ftn29\">[29]<\/a> A. G\u0105tarczyk, <em>Niemcy\u2026<\/em>, s. 186-187.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref30\" name=\"_ftn30\">[30]<\/a> \u201eGazeta Radzy\u0144ska\u201d, nr 13 z 15 VII 1935, s. 8.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref31\" name=\"_ftn31\">[31]<\/a> Art. 6 Ustawy z dn. 23 maja 1924 r. o powszechnym obowi\u0105zku s\u0142u\u017cby wojskowej (Dz.U. 1924, nr 61, poz. 609).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref32\" name=\"_ftn32\">[32]<\/a> Mobilizacji marcowej nie nale\u017cy myli\u0107 z mobilizacj\u0105 powszechn\u0105, og\u0142oszon\u0105 dopiero 30 VIII 1939 r.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref33\" name=\"_ftn33\">[33]<\/a> A. Zawilski, <em>Bitwy polskiego wrze\u015bnia<\/em>, Krak\u00f3w 2011, s. 227.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref34\" name=\"_ftn34\">[34]<\/a> L. G\u0142owacki, <em>Dzia\u0142ania wojenne na Lubelszczy\u017anie w roku 1939<\/em>, Lublin 1976, s. 188-191.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref35\" name=\"_ftn35\">[35]<\/a> Czo\u0142\u00f3wki wojsk sowieckich dotar\u0142y do Brze\u015bcia ju\u017c 22 wrze\u015bnia, W. Bieszanow, <em>Twierdza Brzeska<\/em>, Warszawa 2010, s. 146.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref36\" name=\"_ftn36\">[36]<\/a> R. Roguski, <em>Po\u0142udniowe Podlasie&#8230;<\/em>, s. 259.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref37\" name=\"_ftn37\">[37]<\/a> L. G\u0142owacki, <em>Dzia\u0142ania wojenne&#8230;<\/em>, s. 233-237.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref38\" name=\"_ftn38\">[38]<\/a> Kwestionariusz p.n. \u201ePraca cywilna [&#8230;]\u201d, WBH\/CAW II.56.10628.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref39\" name=\"_ftn39\">[39]<\/a> <a href=\"http:\/\/www.meble.swarzedz.pl\/index.php?id=16\">http:\/\/www.meble.swarzedz.pl\/index.php?id=16<\/a> [dost\u0119p: 20 II 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref40\" name=\"_ftn40\">[40]<\/a> Kwestionariusz p.n. \u201ePraca cywilna [&#8230;]\u201d, WBH\/CAW II.56.10628.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref41\" name=\"_ftn41\">[41]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref42\" name=\"_ftn42\">[42]<\/a> P. Eberhardt, <em>Przemieszczenia ludno\u015bci na terytorium Polski spowodowane II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105<\/em>, \u201eDokumentacja Geograficzna\u201d, nr 15, 2000, s. 43.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref43\" name=\"_ftn43\">[43]<\/a> Kwestionariusz p.n. \u201eArkusz ewidencji personalnej\u201d, WBH\/CAW II.56.10628.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref44\" name=\"_ftn44\">[44]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.dws-xip.com\/PW\/bio\/p23.html\">https:\/\/www.dws-xip.com\/PW\/bio\/p23.html<\/a> [dost\u0119p: 9 VIII 2023 r.].<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref45\" name=\"_ftn45\">[45]<\/a> A. G\u0105tarczyk, <em>Niemcy\u2026<\/em>, s. 194.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref46\" name=\"_ftn46\">[46]<\/a> Kwestionariusz p.n. \u201ePraca cywilna, WBH\/CAW II.56.10628.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref47\" name=\"_ftn47\">[47]<\/a> T. Szarota, <em>Okupowanej Warszawy dzie\u0144 powszedni<\/em>, Warszawa 2010, s. 186-202.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref48\" name=\"_ftn48\">[48]<\/a> J. Leociak, <em>Getto warszawskie<\/em>, [w:] <em>W\u0119z\u0142y pami\u0119ci narodowej<\/em>, red. Zdzis\u0142aw Najder, Anna Machcewicz, M. Kopczy\u0144ski, R. Ku\u017aniar, B. Sienkiewicz, J. St\u0119pie\u0144, W. W\u0142odarczyk, Krak\u00f3w-Warszawa 2014, s. 206-207; J. S. Majewski, <em>Warszawa nieodbudowana. \u017bydowski Muran\u00f3w i okolice<\/em>, Warszawa 2012, s. 198.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref49\" name=\"_ftn49\">[49]<\/a> Kwestionariusz p.n. \u201ePraca cywilna [&#8230;]\u201d, WBH\/CAW II.56.10628.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref50\" name=\"_ftn50\">[50]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.1944.pl\/powstancze-biogramy\/zbigniew-braun,4361.html\">https:\/\/www.1944.pl\/powstancze-biogramy\/zbigniew-braun,4361.html<\/a> [dost\u0119p: 9 VIII 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref51\" name=\"_ftn51\">[51]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.1944.pl\/powstancze-biogramy\/juliusz-normark,53741.html\">https:\/\/www.1944.pl\/powstancze-biogramy\/juliusz-normark,53741.html<\/a> [dost\u0119p: 9 VIII 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref52\" name=\"_ftn52\">[52]<\/a> Ppor. Platowski, mylnie przedstawiony w odpisie jako P\u0142atowski, prawdopodobnie by\u0142 tym oficerem, kt\u00f3ry 24 V 1945, lub 1946, r. wystawi\u0142 Zbigniewowi za\u015bwiadczenie o przebiegu s\u0142u\u017cby w Powstaniu Warszawskim, <a href=\"https:\/\/www.1944.pl\/powstancze-biogramy\/janusz-platowski,35058.html\">https:\/\/www.1944.pl\/powstancze-biogramy\/janusz-platowski,35058.html<\/a> [dost\u0119p: 9 VIII 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref53\" name=\"_ftn53\">[53]<\/a> Odpis za\u015bwiadczenia o przebiegu s\u0142u\u017cby w Powstaniu Warszawskim, WBH\/CAW II.56.10628.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref54\" name=\"_ftn54\">[54]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref55\" name=\"_ftn55\">[55]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.1944.pl\/powstancze-biogramy\/jerzy-braun,4362.html\">https:\/\/www.1944.pl\/powstancze-biogramy\/jerzy-braun,4362.html<\/a> [dost\u0119p: 9 VIII 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref56\" name=\"_ftn56\">[56]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.warszawa1939.pl\/obiekt\/jerozolimskie-10\">https:\/\/www.warszawa1939.pl\/obiekt\/jerozolimskie-10<\/a> [dost\u0119p: 9 VIII 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref57\" name=\"_ftn57\">[57]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.1944.pl\/kalendarz-powstania\/07-08,11.html\">https:\/\/www.1944.pl\/kalendarz-powstania\/07-08,11.html<\/a> [dost\u0119p: 9 VIII 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref58\" name=\"_ftn58\">[58]<\/a> <a href=\"https:\/\/mapa.um.warszawa.pl\/mapaApp1\/mapa?service=mapa_historyczna\">https:\/\/mapa.um.warszawa.pl\/mapaApp1\/mapa?service=mapa_historyczna<\/a> [dost\u0119p: 9 VIII 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref59\" name=\"_ftn59\">[59]<\/a> N. B\u0105czyk, <em>Panzertruppen<\/em><em> a Powstanie Warszawskie<\/em>, Warszawa 2014, s. 41.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref60\" name=\"_ftn60\">[60]<\/a> Ibidem, s. 58-59.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref61\" name=\"_ftn61\">[61]<\/a> Tego typu <em>czo\u0142g<\/em> powsta\u0144cy zdobyli na Starym Mie\u015bcie 13 VIII, doprowadzaj\u0105c do przypadkowego odpalenia \u0142adunku, kt\u00f3ry spowodowa\u0142 \u015bmier\u0107 ok. 300 os\u00f3b, <a href=\"https:\/\/www.1944.pl\/kalendarz-powstania\/13-08,17.html\">https:\/\/www.1944.pl\/kalendarz-powstania\/13-08,17.html<\/a> [dost\u0119p: 28 VIII 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref62\" name=\"_ftn62\">[62]<\/a> <a href=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/0\/07\/Sturmpanzer.Saumur.0008gkp7.jpg\">https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/0\/07\/Sturmpanzer.Saumur.0008gkp7.jpg<\/a> [dost\u0119p: 28 VIII 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref63\" name=\"_ftn63\">[63]<\/a> <a href=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/7\/7d\/Schwerer_Sprengladungstr%C3%A4ger_Borgward_IV_Panzermuseum_Munster.jpg\">https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/7\/7d\/Schwerer_Sprengladungstr%C3%A4ger_Borgward_IV_Panzermuseum_Munster.jpg<\/a> [dost\u0119p: 28 VIII 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref64\" name=\"_ftn64\">[64]<\/a> <a href=\"http:\/\/armiakrajowa.org.pl\/tabliczki\/56.html\">http:\/\/armiakrajowa.org.pl\/tabliczki\/56.html<\/a>, <a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Batalion_Be%C5%82t\">https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Batalion_Be%C5%82t<\/a>, ; <a href=\"http:\/\/www.sppw1944.org\/index.html?http:\/\/sppw1944.org\/powstanie\/oddzialy\/oddzialy_opis3.%20html\">http:\/\/www.sppw1944.org\/index.html?http:\/\/sppw1944.org\/powstanie\/oddzialy\/oddzialy_opis3. html<\/a> [dost\u0119p: 09 VIII 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref65\" name=\"_ftn65\">[65]<\/a> W ca\u0142ym okresie walk w Warszawie bezpowrotne straty Niemc\u00f3w wynios\u0142y: 2 dzia\u0142a Jagdpanzer 38(t) \u201eHetzer\u201d (jedno w pobli\u017cu Poczty G\u0142\u00f3wnej 2 VIII, drugie \u2013 10 IX), 3 czo\u0142gi PzKpfw. V \u201ePantera\u201d (dwa na Woli 2 VIII, jeden 30 IX) oraz 1 czo\u0142g PzKpfw. IV (na Ochocie 4 VIII), N. B\u0105czyk <em>Panzertruppen<\/em><em>&#8230;<\/em>, s. 78.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref66\" name=\"_ftn66\">[66]<\/a> Odpis za\u015bwiadczenia o przebiegu s\u0142u\u017cby w Powstaniu Warszawskim, WBH\/CAW II.56.10628.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref67\" name=\"_ftn67\">[67]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.1944.pl\/kalendarz-powstania\/08-09,42.html\">https:\/\/www.1944.pl\/kalendarz-powstania\/08-09,42.html<\/a> [dost\u0119p: 9 VIII 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref68\" name=\"_ftn68\">[68]<\/a> Zbigniew mia\u0142 mieszka\u0107 pod adresem: \u201eFelicja Gruba\u0142a, Radom, Lubelska Nr 29\u201d (CMJW, WAST-St.344.L1PW), <a href=\"http:\/\/www.straty.pl\">www.straty.pl<\/a> [dost\u0119p: 9 VIII 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref69\" name=\"_ftn69\">[69]<\/a> Ibidem. Wed\u0142ug jednej wersji by\u0142 to Janusz Borowski, syn J\u00f3zefa, ur. 17 VII 1919 r. w Bia\u0142ymstoku, adres rodziny: Felicja Gruba\u0142a, Radom, Lubelska Nr 29 (CMJW, WAST-St.344.L1aPW). Wg drugiej: Janusz Borowski, ur. 17 VIII 1919 r. (CMJW WAST-St.344.L1PW); wg trzeciej: Janusz Borowski, urz\u0119dnik z Bia\u0142egostoku (PCK nr 20398).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref70\" name=\"_ftn70\">[70]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref71\" name=\"_ftn71\">[71]<\/a> Kwestionariusz p.n. \u201ePraca cywilna [&#8230;], WBH\/CAW II.56.10628.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref72\" name=\"_ftn72\">[72]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref73\" name=\"_ftn73\">[73]<\/a> Szerzej zob. <em>Polskie Oddzia\u0142y Wartownicze przy armii ameryka\u0144skiej w latach 1945-1989<\/em>, red. M. Mazanek-Wilczy\u0144ska, P. Skubisz, Henryk Walczak, Szczecin 2016.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref74\" name=\"_ftn74\">[74]<\/a> Akt zgonu nr 70\/1945, wystawiony przez Urz\u0105d Miasta Bad Bramstedt, <a href=\"http:\/\/www.straty.pl\">www.straty.pl<\/a> [dost\u0119p: 9 VIII 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref75\" name=\"_ftn75\">[75]<\/a> N. K\u00f6hler, S. Lehmann, <em>Lager, Ausl\u00e4nderunterk\u00fcnfte und Kriegsgefangenenkommandos in Schleswig-Holstein 1939-1945<\/em>, [w:] <em>Ausl\u00e4ndereinsatz in der Nordmark. Zwangsarbeitende in Schleswig-Holstein 1939-1945<\/em>, Bielefeld 2001, s. 103-174.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref76\" name=\"_ftn76\">[76]<\/a> H. Heims, H. Lenze, <em>Bad Bramstedt im Zweiten Weltkrieg<\/em>, \u201eSchriftenreihe der J\u00fcrgen-Fuhlendorf-Schule\u201c, nr 6, 1982, <a href=\"https:\/\/www.alt-bramstedt.de\/heims-lenze-bad-bramstedt-im-zweiten-weltkrieg\">https:\/\/www.alt-bramstedt.de\/heims-lenze-bad-bramstedt-im-zweiten-weltkrieg<\/a> [dost\u0119p: 8 IX 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref77\" name=\"_ftn77\">[77]<\/a> R. M. Douglas, <em>Wyp\u0119dzeni. Powojenne losy Niemc\u00f3w<\/em>, Warszawa 2015, s. 257.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref78\" name=\"_ftn78\">[78]<\/a> J. Wr\u00f3bel, <em>Polacy na Zachodzie w latach 1945-1949. Problem repatriacji i koncepcje trwania na emigracji<\/em>, [w:] <em>Polskie Oddzia\u0142y Wartownicze&#8230;<\/em>, s. 25; P. Gotowiecki, <em>Diaspora polska po II wojnie \u015bwiatowej<\/em>, [w:] <em>Polskie Si\u0142y Zbrojne na Zachodzie po II wojnie \u015bwiatowej. Kl\u0119ska zwyci\u0119zc\u00f3w<\/em>, red. J. Smoli\u0144ski, Warszawa 2016, s. 298-299.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref79\" name=\"_ftn79\">[79]<\/a> R. M. Douglas, <em>Wyp\u0119dzeni\u2026<\/em>, s. 211.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref80\" name=\"_ftn80\">[80]<\/a> <em>Das Fl\u00fcchtlingsgeschehen in Schleswig-Holstein infolge des 2. Weltkriegs im Spiegel der amtlichen Statistik<\/em>, Kiel 1974, s. 47.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref81\" name=\"_ftn81\">[81]<\/a> Ks. W\u0142adys\u0142aw P\u0105czek, dziekan Polskiego Duszpasterstwa Wojskowego na terenie 8 Korpusu Armii Brytyjskiej w 1946 r. okre\u015bla\u0142 ilo\u015b\u0107 parafian w obozie w Alveslohe na 247 oficer\u00f3w oraz 6 kobiet, ks. W. P\u0105czek, <em>Duszpasterstwo Polskiego Okr\u0119gu Wojskowego<\/em>, Wentorf 1946, s. 43; biogram Juliana Ochnika \u201eK\u0119dziora\u201d, <a href=\"https:\/\/slownik-biograficzny.uph.edu.pl\/slownik\/384-ochnik-julian-ps-kedzior-1905-1986-porucznik-rezerwy-artylerii-wojska-polskiego-zastepca-komendanta-obwodu-siedlce-zwiazku-walki-zbrojnej-armii-krajowej\">https:\/\/slownik-biograficzny.uph.edu.pl\/slownik\/384-ochnik-julian-ps-kedzior-1905-1986-porucznik-rezerwy-artylerii-wojska-polskiego-zastepca-komendanta-obwodu-siedlce-zwiazku-walki-zbrojnej-armii-krajowej<\/a> [dost\u0119p: 8 IX 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref82\" name=\"_ftn82\">[82]<\/a> Nie nale\u017cy go myli\u0107 ze znacznie wi\u0119kszym obozem Wentorf bei Reinbek, po\u0142o\u017conym na przedmie\u015bciach Hamburga (ok. 60 km od Bad Bramstedt), gdzie w b. niemieckich koszarach przebywa\u0142o, wg r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142, ok. 5-9. tys. os\u00f3b.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref83\" name=\"_ftn83\">[83]<\/a> <em>Das Fl\u00fcchtlingsgeschehen in Schleswig-Holstein\u2026<\/em>, s. 37.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref84\" name=\"_ftn84\">[84]<\/a> Wkr\u00f3tce formalny nadz\u00f3r nad ca\u0142o\u015bci\u0105 oboz\u00f3w przej\u0119\u0142a UNRRA (z ang.: United Nations Relief and Rehabilitation Administration), czyli Organizacja Narod\u00f3w Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy, \u201eOstatni Etap. Pismo polskiego obozu Wentorf\u201d, nr 7, 1946, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref85\" name=\"_ftn85\">[85]<\/a> <em>Measures to speed up reparation<\/em>, \u201eThe Times\u201d z 29 V 1946 r., za: W. Jacobmeyer, <em>Problemy \u201eDisplaced Persons\u201d narodowo\u015bci polskiej w latach 1945-1947 na terenie Niemiec Zachodnich<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Zachodni\u201d, nr 5-6, 1984, s. 100-101.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref86\" name=\"_ftn86\">[86]<\/a> J. Wr\u00f3bel, <em>Polacy na Zachodzie w latach 1945-1949&#8230;<\/em>, s. 35-36.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref87\" name=\"_ftn87\">[87]<\/a> Art. 177 Ustawy z dn. 9 IV 1938 r. o powszechnym obowi\u0105zku wojskowym: \u201eKto, b\u0119d\u0105c obywatelem polskim, przyjmuje bez zgody polskiej w\u0142adzy obowi\u0105zki w wojsku obcym lub w obcej organizacji wojskowej \u2013 podlega karze wi\u0119zienia do lat 5 lub aresztu\u201d. W praktyce komunistyczne s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa si\u0119ga\u0142y po znacznie powa\u017cniejsze zarzuty, zaczerpni\u0119te z dekret\u00f3w PKWN oraz Rady Ministr\u00f3w, zagro\u017cone do\u017cywociem lub nawet kar\u0105 \u015bmierci, J. Wr\u00f3bel, <em>Repatriacja \u017co\u0142nierzy Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie w polityce Polski Ludowej (do marca 1946 r.)<\/em>, [w:] <em>Politycznie obcy!&#8230;<\/em>, s. 128.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref88\" name=\"_ftn88\">[88]<\/a> W. H\u0142adkiewicz, <em>Polskie Oddzia\u0142y Wartownicze w Niemczech w latach 1945-1948<\/em>, [w:] <em>Polskie Oddzia\u0142y Wartownicze&#8230;<\/em>, s. 168.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref89\" name=\"_ftn89\">[89]<\/a> Polska Misja Repatriacyjna w Lubece istnia\u0142a do po\u0142. 1947 r. P\u00f3\u017aniej jej funkcj\u0119 przej\u0119\u0142a delegatura Polskiej Misji Wojskowej (PMW) w Berlinie. Szerzej o komunistycznych misjach wojskowych na terenach Niemiec okupowanych przez zachodnich aliant\u00f3w, J. A. Radomski, <em>Misje wojskowe na Zachodzie z ramienia komunistycznych w\u0142adz z Polski i ich zadania 1945-1948<\/em>, \u201eZeszyty Historyczne\u201d, t. 12, 2013, s. 423-431.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref90\" name=\"_ftn90\">[90]<\/a> H. Heims, H. Lenze, <em>Bad Bramstedt im Zweiten Weltkrieg\u2026<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref91\" name=\"_ftn91\">[91]<\/a> Patrz okoliczno\u015bci \u015bmierci gen. Georga S. Pattona w okolicy Heidelbergu w grudniu 1945 r.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref92\" name=\"_ftn92\">[92]<\/a> Archiwum Pa\u0144stwowe w Gda\u0144sku, Pa\u0144stwowy Urz\u0105d Repatriacyjny Wojew\u00f3dzki Oddzia\u0142 Gda\u0144sk, sygn.. 176, za: <a href=\"http:\/\/www.straty.pl\">www.straty.pl<\/a> [dost\u0119p: 9 VIII 2023 r.]<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref93\" name=\"_ftn93\">[93]<\/a> \u201eRepatriant. Tygodnik Informacyjny\u201d, nr 12, 1946, s. 16.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref94\" name=\"_ftn94\">[94]<\/a> Broszura \u201eKraj wzywa\u201d z 1946 r.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref95\" name=\"_ftn95\">[95]<\/a> J. Wr\u00f3bel, <em>Polacy na Zachodzie w latach 1945-1949&#8230;<\/em>, s. 41.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref96\" name=\"_ftn96\">[96]<\/a> J. A. Radomski, <em>Misje wojskowe na Zachodzie &#8230;<\/em>, s. 423.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref97\" name=\"_ftn97\">[97]<\/a> Dziennik Zarz\u0105dze\u0144 i Informacji Centralnego Komitetu dla Spraw Szkolnych i O\u015bwiatowych 1948, nr 1, Blomberg 1948, s. 7.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref98\" name=\"_ftn98\">[98]<\/a> Ibidem, s. 8, 11.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref99\" name=\"_ftn99\">[99]<\/a> Dz. U. 1946, nr 41, poz. 237.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref100\" name=\"_ftn100\">[100]<\/a> Dz. U. 1946, nr 55, poz. 310.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref101\" name=\"_ftn101\">[101]<\/a> Rozporz\u0105dzenie Ministra Sprawiedliwo\u015bci z dnia 10 IV 1947 r. [&#8230;] o post\u0119powaniu w sprawach o wy\u0142\u0105czenie ze spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego os\u00f3b narodowo\u015bci niemieckiej, Dz. U. 1947, nr 34, poz. 163.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref102\" name=\"_ftn102\">[102]<\/a> Ibidem, \u00a7 2 c).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref103\" name=\"_ftn103\">[103]<\/a> Art. 17, \u00a7 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref104\" name=\"_ftn104\">[104]<\/a> Dekret z dnia 27 III 1947 r. o zmianie dekretu z dnia 28 VI 1946 r. o odpowiedzialno\u015bci karnej za odst\u0119pstwo od narodowo\u015bci w czasie wojny 1939-1945 r., Dz. U. 1947, nr 31, poz. 130 i 131.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref105\" name=\"_ftn105\">[105]<\/a> Dekret z dnia 22 X 1947 r. o zmianie dekretu z dnia 28 VI 1946 r. o odpowiedzialno\u015bci karnej za odst\u0119pstwo od narodowo\u015bci w czasie wojny 1939-1945 r. Dz. U. 1947, nr 65, poz. 376 i 377.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref106\" name=\"_ftn106\">[106]<\/a> Wch. = Wchodz\u0105ce; Wych. = Wychodz\u0105ce.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref107\" name=\"_ftn107\">[107]<\/a> E. i W. Bagie\u0144scy, <em>J\u00f3zefos\u0142aw \u2013 dawna kolonia niemiecka. Cz. 2<\/em>, \u201eS\u0105siedzi\u201d, nr 9, 2014, s. 9.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref108\" name=\"_ftn108\">[108]<\/a> P. \u017bochowski, <em>Straty wojenne i okupacyjne<\/em>, [w:] <em>Ziemia radzy\u0144ska 1939-1944<\/em>\u2026, s. 309.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref109\" name=\"_ftn109\">[109]<\/a> Relacja Hanny Kwasowiec (z d. Pr\u00f3chniewicz) z Radzynia Podlaskiego z 2011 r.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref110\" name=\"_ftn110\">[110]<\/a> Kwestionariusz p.n. \u201eArkusz ewidencji personalnej\u201d, WBH\/CAW II.56.10628.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref111\" name=\"_ftn111\">[111]<\/a> Czarna Sobota 5 V 1944 r. wyznacza\u0142a pierwszy dzie\u0144 Rzezi Woli, <a href=\"https:\/\/www.1944.pl\/kalendarz-powstania\/05-08,9.html\">https:\/\/www.1944.pl\/kalendarz-powstania\/05-08,9.html<\/a> [dost\u0119p: 9 VII 2023 r.].<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref112\" name=\"_ftn112\">[112]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.1944.pl\/artykul\/powstancze-dni-5-sierpnia-1944-r.,5196.html\">https:\/\/www.1944.pl\/artykul\/powstancze-dni-5-sierpnia-1944-r.,5196.html<\/a> [dost\u0119p: 9 VIII 2023 r.].<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref113\" name=\"_ftn113\">[113]<\/a> <a href=\"https:\/\/fotopolska.eu\/Warszawa\/b403321,Solna_12.html?f=2093401-foto\">https:\/\/fotopolska.eu\/Warszawa\/b403321,Solna_12.html?f=2093401-foto<\/a> [dost\u0119p: 18 VIII 2023 r.].<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref114\" name=\"_ftn114\">[114]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.prezydent.pl\/archiwalne-aktualnosci\/aktualnosci-rok-2000-i-starsze\/udzial-prezydenta-rp-w-obchodach-55-rocznicy-powstania-warszawskiego,33143,archive\">https:\/\/www.prezydent.pl\/archiwalne-aktualnosci\/aktualnosci-rok-2000-i-starsze\/udzial-prezydenta-rp-w-obchodach-55-rocznicy-powstania-warszawskiego,33143,archive<\/a> [dost\u0119p: 20 VIII 2023 r.].<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Bibliografia cytowa\u0144:<\/strong><\/p>\n<p>Bagie\u0144scy E. i W., <em>Historia wok\u00f3\u0142 nas<\/em>, \u201eCo i jak\u201d, nr 63, 2003.<\/p>\n<p>Bagie\u0144scy E. i W., <em>J\u00f3zefos\u0142aw \u2013 dawna kolonia niemiecka. Cz. 2<\/em>, \u201eS\u0105siedzi\u201d, nr 9,2014.<\/p>\n<p>Bieszanow W., <em>Twierdza Brzeska<\/em>, Warszawa 2010.<\/p>\n<p>Douglas R.M., <em>Wyp\u0119dzeni. Powojenne losy Niemc\u00f3w<\/em>, Warszawa 2015.<\/p>\n<p>Eberhardt P., <em>Przemieszczenia ludno\u015bci na terytorium Polski spowodowane II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105<\/em>, \u201eDokumentacja Geograficzna\u201d, nr 15, 2000.<\/p>\n<p>G\u0105tarczyk A., <em>Niemcy<\/em> [w:] <em>Ziemia radzy\u0144ska 1939-1944<\/em>, red. D. Magier, Radzy\u0144 Podlaski 2010.<\/p>\n<p>G\u0142owacki L., <em>Dzia\u0142ania wojenne na Lubelszczy\u017anie w roku 1939<\/em>, Lublin 1976.<\/p>\n<p>Gotowiecki P., <em>Diaspora polska po II wojnie \u015bwiatowej<\/em>, [w:] <em>Polskie Si\u0142y Zbrojne na Zachodzie po II wojnie \u015bwiatowej. Kl\u0119ska zwyci\u0119zc\u00f3w<\/em>, red. J\u00f3zef Smoli\u0144ski, Warszawa 2016.<\/p>\n<p>Heims H., Lenze H., <em>Bad Bramstedt im Zweiten Weltkrieg<\/em>, \u201eSchriftenreihe der J\u00fcrgen-Fuhlendorf-Schule\u201c, nr 6, 1982.<\/p>\n<p>H\u0142adkiewicz W., <em>Polskie Oddzia\u0142y Wartownicze w Niemczech w latach 1945-1948<\/em>, [w:] <em>Polskie Oddzia\u0142y Wartownicze przy armii ameryka\u0144skiej w latach 1945-1989<\/em>, red. M. Mazanek-Wilczy\u0144ska, P. Skubisz, H. Walczak, Szczecin 2016.<\/p>\n<p>Jacobmeyer W., <em>Problemy \u201eDisplaced Persons\u201d narodowo\u015bci polskiej w latach 1945-1947 na terenie Niemiec Zachodnich<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Zachodni\u201d, nr 5-6, 1984.<\/p>\n<p>Jarmu\u0142 S., <em>Radzy\u0144ski Obw\u00f3d Zwi\u0105zku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej 1939-1944<\/em>, Bia\u0142a Podlaska 2000.<\/p>\n<p>Kobylarz-Bu\u0142a R., <em>Element podejrzany. \u015al\u0105zacy \u2013 \u017co\u0142nierze Wehrmachtu i Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie w dokumentach Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego<\/em>, [w:] <em>Politycznie obcy! \u017bo\u0142nierze Wojska Polskiego w zainteresowaniu komunistycznego aparatu represji i propagandy w latach 1944-1956<\/em>, red. B. Polak i P. Skubisz, Szczecin 2016.<\/p>\n<p>K\u00f6hler N., Lehmann S., <em>Lager, Ausl\u00e4nderunterk\u00fcnfte und Kriegsgefangenenkommandos in Schleswig-Holstein 1939-1945<\/em>, [w:] <em>Ausl\u00e4ndereinsatz in der Nordmark. Zwangsarbeitende in Schleswig-Holstein 1939-1945<\/em>, Bielefeld 2001.<\/p>\n<p>Kowalik J., <em>\u015awiat mieszcza\u0144ski<\/em>, [w:] <em>Ziemia radzy\u0144ska 1918-1939<\/em>, red. D. Magier, Radzy\u0144 Podlaski 2012;<\/p>\n<p>Kowalik-Bylicka J., <em>Ziemianie<\/em>, [w:] <em>Ziemia radzy\u0144ska 1864-1918<\/em>, red. A. G\u0105tarczyk i A. G\u00f3rak, Radzy\u0144 Podlaski 2016.<\/p>\n<p>Leociak J., <em>Getto warszawskie<\/em>, [w:] <em>W\u0119z\u0142y pami\u0119ci narodowej<\/em>, red. Z. Najder, A. Machcewicz, M. Kopczy\u0144ski, R. Ku\u017aniar, B. Sienkiewicz, J. St\u0119pie\u0144, W. W\u0142odarczyk, Krak\u00f3w-Warszawa 2014.<\/p>\n<p>Marcinkiewicz-Kaczmarczyk A., <em>Sytuacja \u017co\u0142nierzy polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie po powrocie do kraju (1945-1948)<\/em>, [w:] <em>Politycznie obcy! \u017bo\u0142nierze Wojska Polskiego w zainteresowaniu komunistycznego aparatu represji i propagandy w latach 1944-1956<\/em>, red. B. Polak i P. Skubisz, Szczecin 2016.<\/p>\n<p>P\u0105czek W., <em>Duszpasterstwo Polskiego Okr\u0119gu Wojskowego<\/em>, Wentorf 1946.<\/p>\n<p>Przybylski J., <em>Podziemie zbrojne w Polsce w latach 1944-1948 (geneza i historyczne refleksje)<\/em>, \u201eStudia Gda\u0144skie. Wizje i rzeczywisto\u015b\u0107\u201d, t. 15, 2018.<\/p>\n<p>Radomski J.A., <em>Misje wojskowe na Zachodzie z ramienia komunistycznych w\u0142adz z Polski i ich zadania 1945-1948<\/em>, \u201eZeszyty Historyczne\u201d, t. 12, 2013.<\/p>\n<p>Roguski R., <em>Po\u0142udniowe Podlasie w systemie obronnym II Rzeczypospolitej w latach 1918-1939<\/em>, Warszawa 2010.<\/p>\n<p>Szarota T., <em>Okupowanej Warszawy dzie\u0144 powszedni<\/em>, Warszawa 2010.<\/p>\n<p>Wolak \u0141., <em>Pierwsze trudne lata dzia\u0142alno\u015bci. Zjednoczenie Polskich Uchod\u017ac\u00f3w w Republice Federalnej Niemiec w latach 1951-1954<\/em>, [w:] <em>Zimowa Szko\u0142a Historii Najnowszej 2012<\/em>, red. \u0141. Kami\u0144ski i G. Wo\u0142ek, Warszawa 2012.<\/p>\n<p>Wr\u00f3bel J., <em>Polacy na Zachodzie w latach 1945-1949. Problem repatriacji i koncepcje trwania na emigracji<\/em>, [w:] <em>Polskie Oddzia\u0142y Wartownicze przy armii ameryka\u0144skiej w latach 1945-1989<\/em>, red. M. Mazanek-Wilczy\u0144ska, P. Skubisz, H. Walczak, Szczecin 2016.<\/p>\n<p>Wr\u00f3bel J., <em>Repatriacja \u017co\u0142nierzy Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie w polityce Polski Ludowej (do marca 1946 r.)<\/em>, [w:] <em>Politycznie obcy! \u017bo\u0142nierze Wojska Polskiego w zainteresowaniu komunistycznego aparatu represji i propagandy w latach 1944-1956<\/em>, red. B. Polak i P. Skubisz, Szczecin 2016.<\/p>\n<p>Zawilski A., <em>Bitwy polskiego wrze\u015bnia<\/em>, Krak\u00f3w 2011.<\/p>\n<p>\u017bochowski P., <em>Straty wojenne i okupacyjne<\/em>, [w:] <em>Ziemia radzy\u0144ska 1939-1944<\/em>, red. D. Magier, Radzy\u0144 Podlaski 2010.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Piotr Gorzela\u0144czyk (Warszawa) tom 21 (2023) Data publikacji wersji cyfrowej: 21.09.2023 Wersja drukowana: 20.11.2023 DOI:\u00a0https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.21.2023.8 Summary The war biography of Zbigniew Braun alias &#8222;Grot&#8221; In November 1947, after returning to communist Poland, 2nd Lt. Zbigniew Braun, a soldier of the Home Army, a Warsaw insurgent and a prisoner of German stalags, was summoned to the [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-3673","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Wojenny \u017cyciorys Zbigniewa Brauna ps. &quot;Grot&quot; - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Wojenny \u017cyciorys Zbigniewa Brauna ps. &quot;Grot&quot; - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Piotr Gorzela\u0144czyk (Warszawa) tom 21 (2023) Data publikacji wersji cyfrowej: 21.09.2023 Wersja drukowana: 20.11.2023 DOI:\u00a0https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.21.2023.8 Summary The war biography of Zbigniew Braun alias &#8222;Grot&#8221; In November 1947, after returning to communist Poland, 2nd Lt. Zbigniew Braun, a soldier of the Home Army, a Warsaw insurgent and a prisoner of German stalags, was summoned to the [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-06-28T14:19:59+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_01.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"81 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673\",\"name\":\"Wojenny \u017cyciorys Zbigniewa Brauna ps. \\\"Grot\\\" - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_01.jpg\",\"datePublished\":\"2023-09-21T12:38:44+00:00\",\"dateModified\":\"2024-06-28T14:19:59+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_01.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_01.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Wojenny \u017cyciorys Zbigniewa Brauna ps. &#8222;Grot&#8221;\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"name\":\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\",\"name\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"width\":1393,\"height\":727,\"caption\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Wojenny \u017cyciorys Zbigniewa Brauna ps. \"Grot\" - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Wojenny \u017cyciorys Zbigniewa Brauna ps. \"Grot\" - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","og_description":"Piotr Gorzela\u0144czyk (Warszawa) tom 21 (2023) Data publikacji wersji cyfrowej: 21.09.2023 Wersja drukowana: 20.11.2023 DOI:\u00a0https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.21.2023.8 Summary The war biography of Zbigniew Braun alias &#8222;Grot&#8221; In November 1947, after returning to communist Poland, 2nd Lt. Zbigniew Braun, a soldier of the Home Army, a Warsaw insurgent and a prisoner of German stalags, was summoned to the [&hellip;]","og_url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673","og_site_name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz","article_modified_time":"2024-06-28T14:19:59+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_01.jpg","type":"","width":"","height":""}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"81 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673","name":"Wojenny \u017cyciorys Zbigniewa Brauna ps. \"Grot\" - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_01.jpg","datePublished":"2023-09-21T12:38:44+00:00","dateModified":"2024-06-28T14:19:59+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673#primaryimage","url":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_01.jpg","contentUrl":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Braun_01.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3673#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Wojenny \u017cyciorys Zbigniewa Brauna ps. &#8222;Grot&#8221;"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization","name":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","contentUrl":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","width":1393,"height":727,"caption":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego"},"image":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3673","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3673"}],"version-history":[{"count":31,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3673\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3973,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3673\/revisions\/3973"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3673"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}