{"id":3476,"date":"2023-04-06T18:05:40","date_gmt":"2023-04-06T18:05:40","guid":{"rendered":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3476"},"modified":"2024-06-28T14:18:16","modified_gmt":"2024-06-28T14:18:16","slug":"geneza-i-przeglad-rosyjskich-formacji-wojskowych-w-sluzbie-iii-rzeszy-w-czasie-wojny-niemiecko-sowieckiej-1941-1945","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3476","title":{"rendered":"Geneza i przegl\u0105d rosyjskich formacji wojskowych w s\u0142u\u017cbie III Rzeszy w czasie wojny niemiecko-sowieckiej 1941-1945"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li><span style=\"color: #800000;\"><b>Marcin Barej (Uniwersytet w Siedlcach)<\/b><\/span><\/li>\n<li>tom 21 (2023)<\/li>\n<li>Data publikacji wersji cyfrowej: 7.04.2023<\/li>\n<li><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Geneza_i_przeglad_rosyjskich_formacji_wojskowych_w_sluzbie_III_Rzeszy_w_czasie_wojny_niemiecko-sowieckiej.pdf\">Wersja drukowana: 20.11.2023<\/a><\/li>\n<li>DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.21.2023.2\">10.36121\/RRH.21.2023.2<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n<p>Summary<\/p>\n<p><strong><em>The genesis and review of Russian military formations in the service of the Third Reich during the German-Soviet war 1941-1945<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em>During World War II, representatives of the nations living in the Soviet Union were the most numerous among foreign volunteers who were part of military units fighting on the side of Germany. They were encouraged to fight on the side of the Third Reich by their aversion to the Bolshevik rule in Russia and opportunism. The article is a review, the author talks about the genesis of these units and presents an overview of the most important of them.<\/em><\/p>\n<p>Key Words: World War II, Germany, Russia, Russian volunteers, betrayal, Russian troops<\/p>\n<hr \/>\n<p>Streszczenie<\/p>\n<p><em>W czasie II wojny \u015bwiatowej przedstawiciele narod\u00f3w zamieszkuj\u0105cych Zwi\u0105zek Sowiecki byli najliczniejszymi spo\u015br\u00f3d zagranicznych ochotnik\u00f3w wchodz\u0105cych w sk\u0142ad jednostek wojskowych walcz\u0105cych po stronie Niemiec. Do walki po stronie III Rzeszy sk\u0142ania\u0142a ich niech\u0119\u0107 do w\u0142adzy bolszewik\u00f3w w Rosji oraz koniunkturalizm. Artyku\u0142 ma charakter przegl\u0105dowy, autor opowiada o genezie tych oddzia\u0142\u00f3w oraz prezentuje przegl\u0105d najwa\u017cniejszych z nich.<\/em><\/p>\n<p>S\u0142owa kluczowe: II wojna \u015bwiatowa, Niemcy, Rosja, rosyjscy ochotnicy, zdrada, oddzia\u0142y rosyjskie<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Wst\u0119p<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>Podczas II wojny \u015bwiatowej do batalii prowadzonej przez Niemc\u00f3w przeciwko Zwi\u0105zkowi Sowieckiemu przy\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 wielu przedstawicieli narodowo\u015bci zamieszkuj\u0105cych Europ\u0119 oraz sam ZSRS. Najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 ochotnik\u00f3w stanowili w\u0142a\u015bnie Rosjanie. Do wsp\u00f3\u0142pracy z Niemcami sk\u0142oni\u0142 ich przede wszystkim nieludzki terror stosowany przez komunist\u00f3w. Bolszewicy przej\u0119li w\u0142adz\u0119 na skutek rewolucji lutowej, a nast\u0119pnie pa\u017adziernikowej, wykorzystuj\u0105c niezadowolenie ludno\u015bci, kt\u00f3ra mia\u0142a do\u015b\u0107 wojny z pa\u0144stwami centralnymi toczonej od 1914 r., i dzi\u0119ki wp\u0142ywom z zagranicy. Ostatni car Rosji Miko\u0142aj II z dynastii Romanow\u00f3w oraz jego rodzina zostali zamordowani przez bolszewik\u00f3w 17 lipca 1918 r. Rz\u0105d Tymczasowy na czele z Aleksandrem Kiere\u0144skim nie umia\u0142 powstrzyma\u0107 komunist\u00f3w, a rewolucja rozla\u0142a si\u0119 na ca\u0142y kraj. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 krwawa wojna domowa mi\u0119dzy bolszewikami a wojskami bia\u0142ych oraz ch\u0142opskimi oddzia\u0142ami, kt\u00f3ra poch\u0142on\u0119\u0142a \u017cycie wielu milion\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w Rosji. Bolszewicy zwyci\u0119\u017cyli, a biali udali si\u0119 na emigracj\u0119, gdzie prowadzili dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105 i czekali na mo\u017cliwo\u015b\u0107 rewan\u017cu<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a>.<\/p>\n<p>Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce szansa pojawi\u0142a si\u0119 22 czerwca 1941 r. Ludno\u015b\u0107 rosyjska, pami\u0119taj\u0105c przymusowe wyw\u0142aszczenie prywatnej w\u0142asno\u015bci, niszczenie kultury i tradycji rosyjskiej i tzw. <em>wielki terror<\/em> zapocz\u0105tkowany przez Stalina, wita\u0142a niemieckie wojsko jak wyzwolicieli, a oddzia\u0142y Armii Czerwonej masowo poddawa\u0142y si\u0119 Wehrmachtowi. Niemcy pocz\u0105tkowo nie planowali tworzenia rosyjskich jednostek, tereny okupowane mia\u0142y by\u0107 poddane eksploatacji w ramach <em>Generalplan Ost<\/em>. Dopiero gdy sytuacja na froncie pogarsza\u0142a si\u0119, rozpocz\u0119li tworzenie oddzia\u0142\u00f3w z\u0142o\u017conych z przedstawicieli bia\u0142ej emigracji i je\u0144c\u00f3w wojennych. Powsta\u0142 r\u00f3wnie\u017c Komitet Wyzwolenia Narod\u00f3w Rosji pod przewodnictwem genera\u0142a Andrieja W\u0142asowa. Walczyli z r\u00f3\u017cnych pobudek, z nienawi\u015bci do w\u0142adzy sowieckiej, ale nie tylko. Po zako\u0144czeniu wojny ich los by\u0142 przes\u0105dzony. Na konferencji w Ja\u0142cie ustalono, \u017ce w razie poddania si\u0119 tych oddzia\u0142\u00f3w na stron\u0119 aliant\u00f3w zachodnich, ich \u017co\u0142nierze mieli by\u0107 niezw\u0142ocznie przekazywani stronie sowieckiej. Wielu z nich trafi\u0142o do \u0142agr\u00f3w lub zosta\u0142o zabitych wraz z rodzinami.<\/p>\n<p>Rosyjscy \u017co\u0142nierze walcz\u0105cy po stronie Niemc\u00f3w s\u0105 odbierani w polskim spo\u0142ecze\u0144stwie negatywnie, g\u0142\u00f3wnie przez udzia\u0142 cz\u0119\u015bci z nich w t\u0142umieniu Powstania Warszawskiego, jednak\u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w tych formacji nie dokonywa\u0142a zbrodni wojennych. Praca ma charakter przegl\u0105dowy. Jej celem jest przedstawienie genezy rosyjskich formacji walcz\u0105cych po stronie Niemiec w latach 1941-1945 oraz ich kr\u00f3tka charakterystyka.<\/p>\n<p><strong>Pod\u0142o\u017ce wsp\u00f3\u0142pracy<\/strong><\/p>\n<p>Ju\u017c w pierwszych dniach wojny niemiecko-sowieckiej w wielu przygranicznych miejscowo\u015bciach odnotowano przypadki witania Niemc\u00f3w jako wyzwolicieli przez miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107 a w obozach jenieckich i na zaj\u0119tych przez Niemc\u00f3w obszarach deklarowano ch\u0119\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy z Niemcami w walce z bolszewizmem<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>. Przej\u015bcia \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej na stron\u0119 Niemc\u00f3w i masowe poddawanie si\u0119 odnotowywano na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci frontu. G\u0142\u00f3wnymi powodami wsp\u00f3\u0142pracy Rosjan z Niemcami by\u0142y krwawe represje NKWD wobec zwyk\u0142ych obywateli, \u017ale dzia\u0142aj\u0105cy system ko\u0142choz\u00f3w na wsi, przymusowa kolektywizacja rolnictwa i odebranie prywatnej w\u0142asno\u015bci ch\u0142opom, plan industrializacji, kt\u00f3ry spowodowa\u0142 zubo\u017cenie miast, wyzysk robotnik\u00f3w mimo deklarowanej przez w\u0142adze sowieckie ideologii komunistycznej maj\u0105cej za najwa\u017cniejsze dobro proletariatu, niszczenie przez wycofuj\u0105ce si\u0119 oddzia\u0142y Armii Czerwonej infrastruktury i zasob\u00f3w oraz przymusowe wysiedlanie obywateli (w ramach tzw. taktyki \u201espalonej ziemi\u201d), niszczenie kultury, tradycji i zwalczanie religii jako element\u00f3w wrogich idea\u0142om sowieckim, traktowanie wzi\u0119tych przez Niemc\u00f3w do niewoli je\u0144c\u00f3w sowieckich jako zdrajc\u00f3w ZSRS, oraz p\u00f3\u017aniej prze\u015bladowania ludno\u015bci wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cej z Niemcami przez sowieckich partyzant\u00f3w<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a>.Rosyjski Ko\u015bci\u00f3\u0142 Prawos\u0142awny poza granicami Rosji by\u0142 bardzo wrogo nastawiony do komunist\u00f3w i do pozosta\u0142o\u015bci Rosyjskiego Ko\u015bcio\u0142a Prawos\u0142awnego pod zarz\u0105dem metropolity Sergiusza, kt\u00f3ry og\u0142osi\u0142 swoj\u0105 lojalno\u015b\u0107 dla w\u0142adzy sowieckiej, cho\u0107 jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 w celu ochrony prawos\u0142awia by\u0142a nieskuteczna<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>. Metropolita Rosyjskiego Ko\u015bcio\u0142a Prawos\u0142awnego poza granicami Rosji Serafin Lade w czerwcu 1941 r. nast\u0119puj\u0105co okre\u015bli\u0142 sw\u00f3j stosunek do inwazji Rzeszy Niemieckiej na Zwi\u0105zek Sowiecki:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><em>Umi\u0142owani bracia i siostry w Chrystusie! Karz\u0105cy miecz Boskiej sprawiedliwo\u015bci spad\u0142 na rz\u0105d sowiecki, jego poplecznik\u00f3w i podobnie my\u015bl\u0105cych (jak oni) ludzi. Mi\u0142uj\u0105cy Chrystusa w\u00f3dz narodu niemieckiego wezwa\u0142 swoj\u0105 zwyci\u0119sk\u0105 armi\u0119 do nowej walki, do tej walki, za kt\u00f3r\u0105 od dawna t\u0119sknimy \u2013 do konsekrowanej walki z wojuj\u0105cymi z Bogiem, katami i gwa\u0142cicielami, kt\u00f3rzy osiedlili si\u0119 na moskiewskim Kremlu&#8230; Zaprawd\u0119, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 nowa krucjata w imi\u0119 ratowania narod\u00f3w spod w\u0142adzy Antychrysta&#8230; Wreszcie nasza wiara jest usprawiedliwiona!&#8230; Dlatego jako pierwszy hierarcha Ko\u015bcio\u0142a Prawos\u0142awnego w Niemczech apeluj\u0119 do was. B\u0105d\u017acie uczestnikami ponownej walki, poniewa\u017c ta walka jest wasz\u0105 walk\u0105; jest to kontynuacja walki rozpocz\u0119tej ju\u017c w 1917 roku \u2013 ale niestety! &#8211; zako\u0144czonej tragicznie, g\u0142\u00f3wnie w wyniku zdrady waszych fa\u0142szywych sojusznik\u00f3w, kt\u00f3rzy w naszych czasach chwycili za bro\u0144 przeciwko narodowi niemieckiemu. Ka\u017cdy z was b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 znale\u017a\u0107 swoje miejsce na nowym froncie antybolszewickim. \u00abZbawienie wszystkich\u00bb, o kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0142 Adolf Hitler w swoim przem\u00f3wieniu do narodu niemieckiego, jest tak\u017ce waszym zbawieniem, spe\u0142nieniem waszych d\u0142ugoletnich d\u0105\u017ce\u0144 i nadziei. Nadesz\u0142a ostatnia decyduj\u0105ca bitwa. Niech Pan pob\u0142ogos\u0142awi nowy wielki zbrojny wyczyn wszystkich bojownik\u00f3w antybolszewickich i da im zniszczy\u0107 ich wrog\u00f3w oraz zwyci\u0119stwo. Amen!<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a><\/em><\/p>\n<p>Zawarty przez ZSRS i III Rzesz\u0119 pakt o nieagresji z 23 sierpnia 1939 r. spowodowa\u0142 spadek zaufania \u201ebia\u0142ych\u201d emigrant\u00f3w do w\u0142adz niemieckich i zmniejszenie ich aktywno\u015bci, zmieni\u0142o si\u0119 to po rozpocz\u0119ciu operacji \u201eBarbarossa\u201d, gdy biali emigranci zacz\u0119li wyra\u017ca\u0107 ch\u0119\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy z Niemcami, tak samo jak ludno\u015b\u0107 na zdobytych ziemiach przez Niemc\u00f3w, jednak\u017ce Adolf Hitler by\u0142 nastawiony negatywnie do wsp\u00f3\u0142pracy i tworzenia oddzia\u0142\u00f3w z\u0142o\u017conych z ludno\u015bci pochodzenia s\u0142owia\u0144skiego<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>. Mimo to dow\u00f3dztwo niemieckie potrzebowa\u0142o ludzi do zasilania jednostek frontowych, co by\u0142o w\u00f3wczas mo\u017cliwe \u2014 do ko\u0144ca 1941 r do niewoli niemieckiej trafi\u0142o ponad 3 miliony \u017co\u0142nierzy<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a>. Przetrzymywano ich w obozach jenieckich w bardzo z\u0142ych warunkach, zmuszaj\u0105c do ci\u0119\u017ckich prac, a pr\u00f3cz tego panowa\u0142 tam g\u0142\u00f3d i r\u00f3\u017cne choroby, wskutek czego zmar\u0142o wiele setek tysi\u0119cy je\u0144c\u00f3w. Traktowanie w ten spos\u00f3b pojmanych \u017co\u0142nierzy sowieckich oraz ludno\u015bci na ziemiach okupowanych dawa\u0142o du\u017cy argument dla propagandy sowieckiej, mobilizuj\u0105cej do po\u015bwi\u0119cenia, dzi\u0119ki czemu Armia Czerwona zdo\u0142a\u0142a obroni\u0107 Moskw\u0119. Cz\u0119\u015bci\u0105 ludno\u015bci rosyjskiej, kt\u00f3r\u0105 Hitler uwa\u017ca\u0142 za r\u00f3wn\u0105 Niemcom, byli Kozacy, maj\u0105cy opini\u0119 zdecydowanych antykomunist\u00f3w i niez\u0142omnych wojownik\u00f3w<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a>. Zreszt\u0105 w latach 1918-1919 Kozacy otrzymywali wsparcie ze strony Cesarstwa Niemieckiego<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a>.<\/p>\n<p>W pa\u017adzierniku 1941 r. pu\u0142kownik Henning von Tresckow i oficer wywiadu, pu\u0142kownik Rudolf von Gersdorf zaproponowali kieruj\u0105cemu Grup\u0105 Armii ,,\u015arodek\u201d marsza\u0142kowi Fedorowi von Bock, aby zleci\u0142 im utworzenie \u201earmii wyzwole\u0144czej\u201d sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z 200 tys. rosyjskich ochotnik\u00f3w oraz utworzenie rz\u0105du rosyjskiego i podleg\u0142ych mu oddzia\u0142\u00f3w w Smole\u0144sku<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a>. Plan trafi\u0142 do Naczelnego Dow\u00f3dcy Si\u0142 L\u0105dowych, marsza\u0142ka Walthera von Brauchitscha, kt\u00f3ry stwierdzi\u0142, \u017ce to mo\u017ce mie\u0107 decyduj\u0105cy wp\u0142yw w konflikcie ze Zwi\u0105zkiem Sowieckim. Zosta\u0142 jednak zdymisjonowany po przegranej pod Moskw\u0105, co przekre\u015bli\u0142o ten pomys\u0142 na jaki\u015b czas<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a>.<\/p>\n<p><strong><em>Hilfswillige<\/em><\/strong><strong> \u2013 kompanie i bataliony wschodnie<\/strong><\/p>\n<p>Rozci\u0105gni\u0119cie linii frontu i szlak\u00f3w linii zaopatrzenia zacz\u0119\u0142o powodowa\u0107 wiele problem\u00f3w, m.in. z zasobami ludzkimi do utrzymywania okupowanych teren\u00f3w. Dow\u00f3dcy niemieccy zacz\u0119li wykorzystywa\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 je\u0144c\u00f3w oraz cywil\u00f3w w spos\u00f3b przymusowy lub przyjmuj\u0105c ochotnik\u00f3w nastawionych wrogo wobec w\u0142adzy sowieckiej do r\u00f3\u017cnych zada\u0144 pomocniczych: budowali drogi i umocnienia, zostawali sanitariuszami, kierowcami, rzemie\u015blnikami, wartownikami, kierowano ich do prac saperskich itd.<a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a> S\u0142u\u017cyli oni tak\u017ce w jednostkach <em>Luftwaffe<\/em> i <em>Kriegsmarine<\/em><a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a>. <em>Hilfswillige<\/em>, zwani r\u00f3wnie\u017c <em>hiwisami<\/em>, u\u017cywali mundur\u00f3w Armii Czerwonej bez sowieckich oznacze\u0144 i stopni lub byli ubrani w zwyk\u0142e ubrania cywilne. Jako oznakowania u\u017cywali bia\u0142ej przepaski z napisem \u201eIm Dienste der Deutschen Wehrmacht\u201d (W s\u0142u\u017cbie niemieckiego Wehrmachtu). U\u017cywano r\u00f3wnie\u017c naszywek z \u017c\u00f3\u0142tym napisem literami cyrylickimi POA (czyli ROA \u2013 Rosyjska Armia Wyzwole\u0144cza) i flag\u0105 \u015bw. Andrzeja, kt\u00f3ra by\u0142a kiedy\u015b bander\u0105 floty rosyjskiej. Do wiosny 1942 r. po stronie Wehrmachtu s\u0142u\u017cy\u0142o co najmniej 200 tys. <em>hiwis\u00f3w<\/em>, a na pocz\u0105tku 1943 r. ich liczba osi\u0105gn\u0119\u0142a 600 tys.<a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a><\/p>\n<p>W 1942 r. rozpocz\u0119to formowanie \u201ebatalion\u00f3w i kompanii wschodnich\u201d, kt\u00f3re mia\u0142y za zadanie walczy\u0107 z sowieckimi partyzantami. Pod koniec 1942 r. ka\u017cda dywizja niemiecka posiada\u0142a co najmniej jedn\u0105 kompani\u0119 wschodni\u0105<a href=\"#_ftn15\" name=\"_ftnref15\">[15]<\/a>. By\u0142y to jednostki zar\u00f3wno w pe\u0142ni ochotnicze, jak i ludzie przymusowo wcieleni do wojska. Dowodzili nimi oficerowie niemieccy, natomiast w zast\u0119pstwie dow\u00f3dztwo by\u0142o przejmowane przez rosyjskich oficer\u00f3w emigracyjnych lub by\u0142ych oficer\u00f3w Armii Czerwonej, kt\u00f3rzy byli szkoleni w specjalnych szko\u0142ach oficerskich m.in. w Mariumpolu, Pskowie i Witebsku<a href=\"#_ftn16\" name=\"_ftnref16\">[16]<\/a>. Jeden batalion wschodni na og\u00f3\u0142 sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z 3-4 kompanii strzeleckich, natomiast w ka\u017cdej kompanii znajdowa\u0142o si\u0119 po jednym plutonie artyleryjskim, mo\u017adzierzy, przeciwpancernym i dowodzenia. Na ich uzbrojenie sk\u0142ada\u0142y si\u0119 karabiny powtarzalne, automatyczne, maszynowe, dzia\u0142a kalibru 76,2 mm i 45 mm oraz mo\u017adzierze 120 mm<a href=\"#_ftn17\" name=\"_ftnref17\">[17]<\/a>. Oddzia\u0142y te by\u0142y rozmieszczane na ca\u0142ej linii frontu, pierwsze pojawi\u0142y si\u0119 w Donbasie i w okolicach Leningradu<a href=\"#_ftn18\" name=\"_ftnref18\">[18]<\/a>. W czerwcu 1943 r. na froncie wschodnim znajdowa\u0142o si\u0119 80 tys. \u017co\u0142nierzy podzielonych na 1 pu\u0142k, 78 batalion\u00f3w oraz 122 kompanie<a href=\"#_ftn19\" name=\"_ftnref19\">[19]<\/a>. Powsta\u0142y takie oddzia\u0142y jak licz\u0105cy 2700 \u017co\u0142nierzy pu\u0142k \u201eDesna\u201d, czy 1. Wschodni Pu\u0142k Ochotniczy<a href=\"#_ftn20\" name=\"_ftnref20\">[20]<\/a>.<\/p>\n<p>W wyniku ponoszenia coraz wi\u0119kszych strat przez Wehrmacht, cz\u0119\u015b\u0107 <em>hiwis\u00f3w<\/em> zacz\u0119\u0142o przechodzi\u0107 na stron\u0119 sowieckich partyzant\u00f3w. 25 wrze\u015bnia 1943 r. dow\u00f3dztwo niemieckie podj\u0119\u0142o decyzj\u0119 o przeniesieniu 19 batalion\u00f3w wschodnich, 2 dywizji artylerii, 3 batalion\u00f3w 1. Wschodniego Pu\u0142ku Ochotniczego, 2 dywizjon\u00f3w kawaleryjskich i szko\u0142y oficerskiej z Mariumpola do W\u0142och i Francji, gdzie niekt\u00f3re z nich t\u0142umi\u0142y francuski ruch oporu oraz w\u0142osk\u0105 partyzantk\u0119 antyfaszystowsk\u0105<a href=\"#_ftn21\" name=\"_ftnref21\">[21]<\/a>. W czerwcu 1944 r. rosyjscy \u017co\u0142nierze stacjonuj\u0105cy na zachodzie brali udzia\u0142 w obronie pla\u017c Normandii przed desantem wojsk aliant\u00f3w zachodnich i mimo s\u0142abego uzbrojenia stawili zaci\u0119ty op\u00f3r<a href=\"#_ftn22\" name=\"_ftnref22\">[22]<\/a>. W 1944 r. bataliony wschodnie w wi\u0119kszo\u015bci zosta\u0142y rozbite, reszta zosta\u0142a wcielona do Si\u0142 Zbrojnych Komitetu Wyzwolenia Narod\u00f3w Rosji lub do pozosta\u0142ych jeszcze oddzia\u0142\u00f3w niemieckich.<\/p>\n<p><strong>Si\u0142y Zbrojne Komitetu Wyzwolenia Narod\u00f3w Rosji<\/strong><\/p>\n<p>Powstanie Si\u0142 Zbrojnych Komitetu Wyzwolenia Narod\u00f3w Rosji wi\u0105za\u0142o si\u0119 z postaci\u0105 Andrieja W\u0142asowa. Urodzi\u0142 si\u0119 w 1901 r. w wielodzietnej rodzinie ch\u0142opskiej. Ucz\u0119szcza\u0142 do seminarium duchownego w Ni\u017cnym Nowogrodzie, jednak\u017ce rewolucja bolszewicka przerwa\u0142a jego nauk\u0119, nast\u0119pnie zacz\u0105\u0142 si\u0119 uczy\u0107 w \u015bredniej szkole rolniczej, a w 1919 r. zosta\u0142 zmobilizowany do Armii Czerwonej, z kt\u00f3r\u0105 ju\u017c zwi\u0105za\u0142 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojego \u017cycia<a href=\"#_ftn23\" name=\"_ftnref23\">[23]<\/a>. Walczy\u0142 w 2. Dywizji Do\u0144skiej przeciwko oddzia\u0142om Antona Denikina w okolicach rzeki Don, a nast\u0119pnie z si\u0142ami Piotra Wrangla na Krymie<a href=\"#_ftn24\" name=\"_ftnref24\">[24]<\/a>. Po wojnie domowej pozosta\u0142 w Armii Czerwonej jako dow\u00f3dca kompanii, p\u00f3\u017aniej awansowa\u0142 na dow\u00f3dc\u0119 batalionu. W 1930 r. wst\u0105pi\u0142 do Komunistycznej Partii Zwi\u0105zku Sowieckiego. Jesieni\u0105 1938 r. W\u0142asow zosta\u0142 wys\u0142any do Chin, gdzie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z grup\u0105 doradc\u00f3w wojskowych pod dow\u00f3dztwem Czang Kaj-szeka w celu utworzenia sojuszu si\u0142 Kuomintangu i komunist\u00f3w chi\u0144skich wymierzonego w Japoni\u0119<a href=\"#_ftn25\" name=\"_ftnref25\">[25]<\/a>. Na pocz\u0105tku operacji Barbarossa by\u0142 dow\u00f3dc\u0105 4 Korpusu Zmechanizowanego, kt\u00f3ry mia\u0142 za zadanie obron\u0119 Lwowa, a nast\u0119pnie dowodzi\u0142 37. Armi\u0105, kt\u00f3ra broni\u0142a Kijowa<a href=\"#_ftn26\" name=\"_ftnref26\">[26]<\/a>. Mimo okr\u0105\u017cenia przez Wehrmacht W\u0142asow zdo\u0142a\u0142 si\u0119 przebi\u0107. Bra\u0142 udzia\u0142 w obronie Moskwy i dowodzi\u0142 20. Armi\u0105. Za zas\u0142ugi zosta\u0142 awansowany na stopie\u0144 genera\u0142a lejtnanta oraz otrzyma\u0142 Order Czerwonego Sztandaru<a href=\"#_ftn27\" name=\"_ftnref27\">[27]<\/a>. 7 stycznia 1942 r. rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 tzw. operacja luba\u0144ska. Oddzia\u0142y 2. Armii Uderzeniowej nale\u017c\u0105cej do Frontu Wo\u0142chowskiego, utworzonego w celu zatrzymania niemieckiej ofensywy na Leningrad oraz p\u00f3\u017aniejszego kontrnatarcia, z powodzeniem przedar\u0142y si\u0119 przez wrog\u0105 obron\u0119, tworz\u0105c wyrw\u0119 na kilkadziesi\u0105t kilometr\u00f3w<a href=\"#_ftn28\" name=\"_ftnref28\">[28]<\/a>. W marcu 1942 r. genera\u0142 W\u0142asow trafi\u0142 do Frontu Wo\u0142chowskiego jako zast\u0119pca dow\u00f3dcy i w kwietniu obj\u0105\u0142 dow\u00f3dztwo nad 2. Armi\u0105 Uderzeniow\u0105, odpieraj\u0105c niemieckie kontrataki do 24 czerwca \u2013 w tym dniu wyda\u0142 rozkaz, aby \u017co\u0142nierze przebijali si\u0119 w ma\u0142ych grupach we w\u0142asnym zakresie<a href=\"#_ftn29\" name=\"_ftnref29\">[29]<\/a>. 12 lipca zosta\u0142 wzi\u0119ty do niewoli.<\/p>\n<p>3 sierpnia 1942 r. W\u0142asow wys\u0142a\u0142 list do w\u0142adz niemieckich, w kt\u00f3rym zaproponowa\u0142 utworzenie Rosyjskiej Armii Wyzwole\u0144czej z je\u0144c\u00f3w wojennych i cz\u0142onk\u00f3w rosyjskiej emigracji, argumentuj\u0105c to niech\u0119ci\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa sowieckiego do re\u017cimu Stalina<a href=\"#_ftn30\" name=\"_ftnref30\">[30]<\/a>. W\u0142asow zosta\u0142 przeniesiony do berli\u0144skiego obozu jenieckiego, a nast\u0119pnie do Dahlen, gdzie podlega\u0142 aresztowi domowemu. P\u00f3\u017aniej zosta\u0142 przeniesiony do centrum Propagandy Wehrmachtu w Berlinie, gdzie spotka\u0142 si\u0119 m.in. z cz\u0142onkami Ludowo-Pracowniczego Zwi\u0105zku Solidaryst\u00f3w Rosyjskich<a href=\"#_ftn31\" name=\"_ftnref31\">[31]<\/a>. Utworzono tam tzw. Komitet Rosyjski, w sk\u0142ad kt\u00f3rego mia\u0142 wej\u015b\u0107 W\u0142asow jako przewodnicz\u0105cy, Wasilij Ma\u0142yszkin, jako sekretarz, oraz Gieorgij \u017bylenkow i Miletij Zykow. Nie zosta\u0142 on jednak oficjalnie uznany przez Niemcy za organ nowej w\u0142adzy rosyjskiej<a href=\"#_ftn32\" name=\"_ftnref32\">[32]<\/a>. 27 grudnia 1942 r. komitet ten podpisa\u0142 tzw. deklaracj\u0119 smole\u0144sk\u0105, wed\u0142ug kt\u00f3rej koniecznym by\u0142o zbudowanie nowej, demokratycznej Rosji bez Stalina i komunizmu<a href=\"#_ftn33\" name=\"_ftnref33\">[33]<\/a>. Ministerstwo Rzeszy do spraw Okupowanych Terytori\u00f3w Wschodnich pod kierownictwem Alfreda Rosenberga nakaza\u0142o rozpowszechnianie tego dokumentu po stronie sowieckiej w celu spowodowania zwi\u0119kszenia liczby dezercji w sowieckiej armii. Kpt. Wilfried Strik-Strikfeldt zaleci\u0142 jednak pilotowi maj\u0105cemu rozrzuca\u0107 ulotki zrzuci\u0107 je na obszary zajmowane przez wojska niemieckie<a href=\"#_ftn34\" name=\"_ftnref34\">[34]<\/a>. Uwa\u017ca\u0142 on, \u017ce bardziej skuteczne b\u0119dzie zach\u0119canie ludno\u015bci na terenach zaj\u0119tych przez wojska niemieckie do pomocy Wehrmachtowi, by\u0142o to wed\u0142ug niego bardziej prawdopodobne ni\u017c ucieczka \u017co\u0142nierzy z Armii Czerwonej. Kontynuacj\u0105 tych dzia\u0142a\u0144 by\u0142a operacja pod kryptonimem \u201eSilberstreif<a href=\"#_ftn35\" name=\"_ftnref35\">[35]<\/a>\u201d.<\/p>\n<p>Pierwsz\u0105 jednostk\u0105 w ramach Rosyjskiej Armii Wyzwole\u0144czej mia\u0142a by\u0107 z\u0142o\u017cona z \u017co\u0142nierzy p\u0142k. W\u0142adimira Gila-Rodionowa tzw. Gwardyjska Brygada ROA. Utworzono j\u0105 niedaleko Pskowa 22 maja 1943 r., dow\u00f3dztwo nad ni\u0105 obj\u0105\u0142 s\u0142u\u017c\u0105cy podczas wojny domowej w Rosji w oddzia\u0142ach Bu\u0142ak-Ba\u0142achowicza, p\u00f3\u017aniejszy dzia\u0142acz faszystowski Siergiej Iwanow<a href=\"#_ftn36\" name=\"_ftnref36\">[36]<\/a>. Liczy\u0142a 650 \u017co\u0142nierzy i walczy\u0142a z sowieck\u0105 partyzantk\u0105<a href=\"#_ftn37\" name=\"_ftnref37\">[37]<\/a>. 22 czerwca 1943 r. w Pskowie bra\u0142a udzia\u0142 w paradzie wojskowej. W listopadzie 1943 r. 150 jej \u017co\u0142nierzy przy\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 do partyzant\u00f3w sowieckich, wskutek czego brygada zosta\u0142a rozwi\u0105zana<a href=\"#_ftn38\" name=\"_ftnref38\">[38]<\/a>.<\/p>\n<p>W miejscowo\u015bci D\u00fcbendorf w lutym 1943 r. zosta\u0142a utworzona szko\u0142a przygotowuj\u0105ca przysz\u0142ych propagandyst\u00f3w, kt\u00f3rzy po kursie mieli krzewi\u0107 w\u015br\u00f3d je\u0144c\u00f3w postawy antybolszewickie i przygotowywa\u0107 przysz\u0142ych \u017co\u0142nierzy do walki w szeregach Rosyjskiej Armii Wyzwole\u0144czej<a href=\"#_ftn39\" name=\"_ftnref39\">[39]<\/a>. Program szkolenia by\u0142 podzielony na 3 dzia\u0142y. Pierwszy z nich by\u0142 po\u015bwi\u0119cony w ca\u0142o\u015bci pa\u0144stwu niemieckiemu, przedstawiano w nim kr\u00f3tk\u0105 histori\u0119 Niemiec, ruchu narodowosocjalistycznego oraz jego za\u0142o\u017cenia, a tak\u017ce \u00f3wczesn\u0105 sytuacj\u0119 polityczno-gospodarcz\u0105 Rzeszy Niemieckiej<a href=\"#_ftn40\" name=\"_ftnref40\">[40]<\/a>. W drugim dziale by\u0142a zawarta kr\u00f3tka historia Rosji, sytuacja polityczna w Zwi\u0105zku Sowieckim i krytyka ustroju komunistycznego, przedstawiono w nim tak\u017ce relacje angielsko-rosyjskie i sowiecko-niemieckie. W obu dzia\u0142ach po\u015bwi\u0119cono r\u00f3wnie\u017c kilka podpunkt\u00f3w osobom narodowo\u015bci \u017cydowskiej. W trzecim dziale natomiast przysz\u0142ym propagandystom przedstawiono g\u0142\u00f3wne za\u0142o\u017cenia rosyjskiego ruchu antykomunistycznego<a href=\"#_ftn41\" name=\"_ftnref41\">[41]<\/a>. Propagandy\u015bci byli rekrutowani z oddzia\u0142\u00f3w <em>Hilfswillige<\/em>.<\/p>\n<p>Ciekawym przyk\u0142adem dzia\u0142alno\u015bci propagandowej w ramach Rosyjskiej Armii Wyzwole\u0144czej jest \u201ePiesennik Dobrowolca\u201d (\u015apiewnik Ochotnika) wydany w 1943 r. w Narwie<a href=\"#_ftn42\" name=\"_ftnref42\">[42]<\/a>. By\u0142a to broszurka zawieraj\u0105ca rosyjskie pie\u015bni ludowe i wojskowe, zar\u00f3wno te z czas\u00f3w carskich, jak i powsta\u0142e na potrzeby ROA. Najbardziej znanym utworem jest hymn ROA \u201eMy idiom szyrokimi polami\u201d (My idziemy szerokimi polami) autorstwa Anatolija Flaume u\u017cywaj\u0105cego pseudonimu Fropow<a href=\"#_ftn43\" name=\"_ftnref43\">[43]<\/a>. Marsz ten by\u0142 regularnie transmitowany w radiu na terenach znajduj\u0105cych si\u0119 pod kontrol\u0105 Niemiec.<\/p>\n<p>W\u0142asow zacz\u0105\u0142 wyg\u0142asza\u0107 przem\u00f3wienia do ludno\u015bci rosyjskiej, ciesz\u0105ce si\u0119 du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><em>Z zachowanych relacji o tych przem\u00f3wieniach wynika, \u017ce koncentrowa\u0142 si\u0119 wci\u0105\u017c na tych samych i wywiera\u0142 ogromne wra\u017cenie na wielu, nawet spo\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy krytycznie odnosili si\u0119 do jego dzia\u0142a\u0144. Po raz kolejny podkre\u015bla\u0142, \u017ce Rosja nie powinna pozwoli\u0107 na jakikolwiek rodzaj obcej dominacji. Nar\u00f3d niemiecki w sojuszu z Rosjanami winien pom\u00f3c im w obaleniu dyktatury Stalina, dok\u0142adnie tak jak w swoim czasie Rosjanie pomogli Niemcom pozby\u0107 si\u0119 Napoleona. Wyja\u015bnia\u0142, \u017ce Stalin u\u017cywa\u0142 rozlicznych metod, by oszuka\u0107 lud co do swoich prawdziwych zamiar\u00f3w i podkre\u015bla\u0142, \u017ce nie mo\u017cna da\u0107 si\u0119 zwie\u015b\u0107 tym k\u0142amstwom. Nacjonalizm W\u0142asowa by\u0142 niezwykle mocny, co wi\u0119cej \u2013 nie czyni\u0142 on \u017cadnych stara\u0144, by ukry\u0107 go przed miejscowymi w\u0142adzami. Na jednym z wiec\u00f3w spyta\u0142 wprost t\u0142umu zgromadzonych, czy chc\u0105 sta\u0107 si\u0119 niewolnikami Niemc\u00f3w. Odpowiedzia\u0142 mu ryk \u201eNie\u201d<a href=\"#_ftn44\" name=\"_ftnref44\">[44]<\/a>.<\/em><\/p>\n<p>Genera\u0142 opublikowa\u0142 tak\u017ce list \u201eDlaczego zdecydowa\u0142em si\u0119 na walk\u0119 z bolszewizmem\u201d, w kt\u00f3rym opisuje zmian\u0119 swojego stosunku do w\u0142adz Zwi\u0105zku Sowieckiego i wzywa w nim ludno\u015b\u0107 rosyjsk\u0105 do do\u0142\u0105czenia do jego walki z bolszewizmem<a href=\"#_ftn45\" name=\"_ftnref45\">[45]<\/a>. Hitler jednak nie chcia\u0142 przeceniania rosyjskiego ruchu wyzwole\u0144czego i 1 lipca 1943 r. na konferencji w Berghof nakaza\u0142 wstrzymanie dzia\u0142alno\u015bci politycznej W\u0142asowa<a href=\"#_ftn46\" name=\"_ftnref46\">[46]<\/a>.<\/p>\n<p>Dopiero z inicjatywy Heinricha Himmlera W\u0142asow m\u00f3g\u0142 ponownie rozpocz\u0105\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107<a href=\"#_ftn47\" name=\"_ftnref47\">[47]<\/a>. Niemcy zezwolili na utworzenie Komitetu Wyzwolenia Narod\u00f3w Rosji (KONR), kt\u00f3ry mia\u0142 reprezentowa\u0107 wszystkie narody zamieszkuj\u0105ce Rosj\u0119 oraz podleg\u0142ych mu dw\u00f3ch dywizji. 14 listopada 1944 r., opr\u00f3cz utworzenia KONR, zosta\u0142 og\u0142oszony tzw. Manifest Praski KONR<a href=\"#_ftn48\" name=\"_ftnref48\">[48]<\/a>. Zawiera\u0142 on odezw\u0119 do narod\u00f3w zamieszkuj\u0105cych ZSRS. Oskar\u017cano w nim bolszewik\u00f3w o zbrodnie dokonywane na tych nacjach. W manife\u015bcie zawarto cele KONR takie jak: obalenie dyktatury Stalina, podpisanie \u201ehonorowego\u201d pokoju z Niemcami i przywr\u00f3cenie praw narodom zamieszkuj\u0105cym ZSRS uzyskanych po rewolucji lutowej<a href=\"#_ftn49\" name=\"_ftnref49\">[49]<\/a>. Nowym ustrojem Rosji mia\u0142a by\u0107 demokracja, gospodark\u0119 centralnie planowan\u0105 miano zast\u0105pi\u0107 mechanizmami rynkowymi, a ziemie nale\u017c\u0105ce do ko\u0142choz\u00f3w obiecywano przekaza\u0107 ch\u0142opom<a href=\"#_ftn50\" name=\"_ftnref50\">[50]<\/a>. Pr\u00f3cz tego w manife\u015bcie zawarto m.in. postulaty o ludowo-pracowniczym charakterze nowego pa\u0144stwa rosyjskiego, likwidacji aparatu przymusu, bezp\u0142atnej edukacji i s\u0142u\u017cby zdrowia, wolno\u015bci s\u0142owa i swobody wyznawania swojej religii, r\u00f3wnouprawnieniu kobiet czy o amnestii dla wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych. W manife\u015bcie zabrak\u0142o w\u0105tk\u00f3w antysemickich, g\u0142\u00f3wnym wrogiem byli komuni\u015bci oraz Stany Zjednoczone i Wielka Brytania<a href=\"#_ftn51\" name=\"_ftnref51\">[51]<\/a>.<\/p>\n<p>23 listopada 1944 r. wydano rozkaz o utworzeniu 1. Dywizji Rosyjskiej Armii Wyzwole\u0144czej (600. Dywizji Piechoty Wehrmachtu), kt\u00f3rej dow\u00f3dc\u0105 zosta\u0142 pu\u0142kownik Siergiej Buniaczenko, natomiast 17 stycznia 1945 r. rozkaz o utworzeniu 2. Dywizji ROA (650. Dywizji Piechoty Wehrmachtu) pod dow\u00f3dztwem pu\u0142kownika Grigorija Zwieriewa<a href=\"#_ftn52\" name=\"_ftnref52\">[52]<\/a>. 1. Dywizja ROA by\u0142a z\u0142o\u017cona z <em>hiwis\u00f3w<\/em> s\u0142u\u017c\u0105cych poprzednio na froncie zachodnim oraz \u017co\u0142nierzy Rosyjskiej Wyzwole\u0144czej Armii Ludowej Bronis\u0142awa Kami\u0144skiego. Liczy\u0142a ona 18 tys. ludzi, a jako uzbrojenie posiada\u0142a 35 dzia\u0142 piechoty, 54 haubice, 79 mo\u017adzierzy, 9 czo\u0142g\u00f3w T-34, 10 dzia\u0142 samobie\u017cnych \u201eHetzer\u201d, kilka samochod\u00f3w pancernych BA-10, 20 miotaczy ognia oraz 539 karabin\u00f3w maszynowych r\u00f3\u017cnego typu<a href=\"#_ftn53\" name=\"_ftnref53\">[53]<\/a>. 2. Dywizja ROA liczy\u0142a 12 tys. \u017co\u0142nierzy pochodz\u0105cych, tak jak w przypadku 600. Dywizji Piechoty, z pozosta\u0142o\u015bci oddzia\u0142\u00f3w <em>Hilfswillige<\/em> z frontu zachodniego oraz ze szko\u0142y oficerskiej ROA i oboz\u00f3w jenieckich<a href=\"#_ftn54\" name=\"_ftnref54\">[54]<\/a>. Planowano utworzenie 3. Dywizji ROA pod dow\u00f3dztwem pu\u0142kownika Samui\u0142a Kojdy, co si\u0119 jednak nie uda\u0142o. P\u00f3\u017aniej do si\u0142 zbrojnych KONR do\u0142\u0105czy\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 pozosta\u0142ych jednostek rosyjskich. 19 stycznia 1945 r. rozkazem Marsza\u0142ka Rzeszy Hermanna G\u00f6ringa zosta\u0142y utworzone Wojenno-Powietrzne Si\u0142y ROA, nast\u0119pnie dow\u00f3dztwo nad t\u0105 jednostk\u0105 przekazano W\u0142asowowi, kt\u00f3ry mianowa\u0142 pu\u0142kownika Wiktora Malcewa ich dow\u00f3dc\u0105<a href=\"#_ftn55\" name=\"_ftnref55\">[55]<\/a>. Na swoim wyposa\u017ceniu posiada\u0142a 3 samoloty bliskiego rozpoznania Fieseler Fi 158, 12 lekkich bombowc\u00f3w Junkers Ju 88, 2 samoloty transportowe Junkers Ju 52, 12 samolot\u00f3w my\u015bliwskich Messerschmitt Me-109 w wersji G 10 i 10 samolot\u00f3w do cel\u00f3w szkoleniowych<a href=\"#_ftn56\" name=\"_ftnref56\">[56]<\/a>. Si\u0142y powietrzne ROA posiada\u0142y r\u00f3wnie\u017c na swoim stanie 2 samoloty odrzutowe\u00a0 Messerschmitt Me-262<a href=\"#_ftn57\" name=\"_ftnref57\">[57]<\/a>.<\/p>\n<p>2 lutego 1945 r. Brygada Przeciwpancerna \u201eRussland\u201d pod dow\u00f3dztwem podpu\u0142kownika Michai\u0142a Ga\u0142kina rozpocz\u0119\u0142a zajmowanie przycz\u00f3\u0142ka na wschodnim brzegu rzeki Odry. W walkach bra\u0142 udzia\u0142 r\u00f3wnie\u017c z\u0142o\u017cony z Rosjan 1604. Pu\u0142k Grenadier\u00f3w<a href=\"#_ftn58\" name=\"_ftnref58\">[58]<\/a>. W marcu 1945 r. 1. Dywizja ROA rozpocz\u0119\u0142a marsz w kierunku Szczecina w celu wsparcia dowodzonej przez genera\u0142a Theodora Bussego 9. Armii, wchodz\u0105cej w sk\u0142ad Grupy Armii \u201eWis\u0142a\u201d dowodzonej przez Heinricha Himmlera<a href=\"#_ftn59\" name=\"_ftnref59\">[59]<\/a>. Na spotkaniu KONR w Karlowych Varach ustalono, \u017ce wszystkie rosyjskie oddzia\u0142y powinny zosta\u0107 zgrupowane w austriackiej cz\u0119\u015bci Alp. Liczono te\u017c na wojn\u0119 mi\u0119dzy Zwi\u0105zkiem Sowieckim a aliantami zachodnimi, kt\u00f3rych ROA mia\u0142aby wspom\u00f3c<a href=\"#_ftn60\" name=\"_ftnref60\">[60]<\/a>. 6 kwietnia 1945 r. 1. Dywizja ROA dosta\u0142a rozkaz ataku na sowieckie pozycje na Odrze i 13 kwietnia Buniaczenko rozpocz\u0105\u0142 natarcie, kt\u00f3re zosta\u0142o jednak powstrzymane przez silny ogie\u0144 z pistolet\u00f3w automatycznych i karabin\u00f3w maszynowych<a href=\"#_ftn61\" name=\"_ftnref61\">[61]<\/a>. Mimo sprzeciwu oficer\u00f3w niemieckich, Buniaczenko zarz\u0105dzi\u0142 odwr\u00f3t na po\u0142udnie w celu po\u0142\u0105czenia si\u0119 z innymi jednostkami rosyjskimi. 10 kwietnia 1945 r. w kierunku Czeskich Budziejowic oraz Linzu zosta\u0142y skierowane 2. Dywizja ROA i pozosta\u0142e jednostki podleg\u0142e KONR<a href=\"#_ftn62\" name=\"_ftnref62\">[62]<\/a>. 1. Dywizja ROA maszerowa\u0142a przez okolice Drezna i przekroczy\u0142a rzek\u0119 \u0141ab\u0119. W wyniku spotkania Buniaczenki z feldmarsza\u0142kiem Ferdinandem Sch\u00f6rnerem zmieniono plan i dywizj\u0119 skierowano w kierunku Brna w Czechos\u0142owacji, gdzie mia\u0142a walczy\u0107 z oddzia\u0142ami Armii Czerwonej<a href=\"#_ftn63\" name=\"_ftnref63\">[63]<\/a>. 30 kwietnia 1945 r. w okolicy Zwiesel cz\u0119\u015b\u0107 jednostek nale\u017c\u0105cych do Si\u0142 Zbrojnych KONR podda\u0142a si\u0119 wojskom ameryka\u0144skim<a href=\"#_ftn64\" name=\"_ftnref64\">[64]<\/a>.<\/p>\n<p>W Czechos\u0142owacji ROA nawi\u0105za\u0142a kontakty z czeskim ruchem oporu, kt\u00f3remu obiecano pomoc w wyzwoleniu Pragi spod okupacji niemieckiej, w ten spos\u00f3b chciano ociepli\u0107 wizerunek rosyjskiego ruchu wyzwole\u0144czego<a href=\"#_ftn65\" name=\"_ftnref65\">[65]<\/a>. 5 maja 1945 r. \u017co\u0142nierze ROA dotarli do przedmie\u015b\u0107 Pragi, a 6 maja zaatakowali wojska niemieckie, w trakcie walk poleg\u0142o 300 \u017co\u0142nierzy Buniaczenki<a href=\"#_ftn66\" name=\"_ftnref66\">[66]<\/a>. Do Pragi dotar\u0142 ameryka\u0144ski oddzia\u0142 zwiadowczy, kt\u00f3ry mia\u0142 sprawdzi\u0107, czy partyzantom by\u0142a potrzebna pomoc. Jego kapitan poinformowa\u0142 dow\u00f3dztwo ROA o przekazaniu wp\u0142yw\u00f3w w Czechach Zwi\u0105zkowi Sowieckiemu przez Stany Zjednoczone<a href=\"#_ftn67\" name=\"_ftnref67\">[67]<\/a>. W tym samym dniu nowo powsta\u0142y rz\u0105d czeski o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce nie prosi wojsk KONR o pomoc ani nie popiera ich walki. Czekaj\u0105c na przybycie Armii Czerwonej zaoferowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c Buniaczence, \u017ce wstawi si\u0119 za jego \u017co\u0142nierzami, gdy ci poddadz\u0105 si\u0119 Sowietom<a href=\"#_ftn68\" name=\"_ftnref68\">[68]<\/a>. 7 maja 1945 r. 1. Dywizja Si\u0142 Zbrojnych KONR wyruszy\u0142a z Pragi na po\u0142udnie, maj\u0105c nadziej\u0119 na nawi\u0105zanie kontaktu z armi\u0105 USA oraz unikni\u0119cie repatriacji do Zwi\u0105zku Sowieckiego, natomiast 2. Dywizja ROA znajdowa\u0142a si\u0119 w Austrii i podda\u0142a si\u0119 wojskom USA 6 maja<a href=\"#_ftn69\" name=\"_ftnref69\">[69]<\/a>. Czeska partyzantka zabi\u0142a i pojma\u0142a kilku wy\u017cszych oficer\u00f3w ROA, oddaj\u0105c ich w r\u0119ce sowieckie. 10 maja 1945 r. 1. Dywizja ROA podda\u0142a si\u0119 3. Armii Ameryka\u0144skiej, nie zosta\u0142a jednak wpuszczona do ameryka\u0144skiej strefy okupacyjnej<a href=\"#_ftn70\" name=\"_ftnref70\">[70]<\/a>. Dow\u00f3dztwo ROA wyda\u0142o rozkaz o rozproszeniu si\u0119 i ucieczce na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, oko\u0142o 10 tys. ludzi zosta\u0142o pojmanych przez \u017co\u0142nierzy sowieckich lub czeskich partyzant\u00f3w, reszcie uda\u0142o si\u0119 przedosta\u0107 do strefy ameryka\u0144skiej, ale du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a wydana komunistom<a href=\"#_ftn71\" name=\"_ftnref71\">[71]<\/a>.<\/p>\n<p>W Zwi\u0105zku Sowieckim \u017co\u0142nierze i kadra oficerska armii W\u0142asowa zosta\u0142a surowo ukarana, znaczna cz\u0119\u015b\u0107 zosta\u0142a poddana karze \u015bmierci lub zes\u0142aniu do \u0142agru. Gen. W\u0142asow i 11 innych os\u00f3b zosta\u0142o skazanych na kar\u0119 \u015bmierci poprzez powieszenie. Postawiono im zarzuty zdrady, dzia\u0142alno\u015bci terrorystycznej przeciwko ZSRS i szpiegostwa na rzecz III Rzeszy<a href=\"#_ftn72\" name=\"_ftnref72\">[72]<\/a>. 2 sierpnia 1946 r. dokonano egzekucji na gen. W\u0142asowie<a href=\"#_ftn73\" name=\"_ftnref73\">[73]<\/a>.<\/p>\n<p><strong>Rosyjska Wyzwole\u0144cza Armia Ludowa (29. Dywizja SS)<\/strong><\/p>\n<p>Pocz\u0105tki tej jednostki si\u0119gaj\u0105 jesieni 1941 r., gdy4 pa\u017adziernika oddzia\u0142y niemieckie wkroczy\u0142y do znajduj\u0105cej si\u0119 w okolicach miasta Bria\u0144sk miejscowo\u015bci \u0141okot<a href=\"#_ftn74\" name=\"_ftnref74\">[74]<\/a>. T\u0119 dat\u0119 mo\u017cna uzna\u0107 za powstanie tzw. \u0141okockiego Okr\u0119gu Autonomicznego, zwanego te\u017c Republik\u0105 \u0141okock\u0105. Mieszka\u0144cy nowo powsta\u0142ej republiki rozpocz\u0119li wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Niemcami. Pracownik\u00f3w administracji sowieckiej, kt\u00f3rzy nie wycofali si\u0119 z Armi\u0105 Czerwon\u0105, wydano Niemcom, zdarza\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przypadki ich zabijania<a href=\"#_ftn75\" name=\"_ftnref75\">[75]<\/a>. W celu walki z bandami rabunkowymi i partyzantk\u0105 sowieck\u0105 utworzono stra\u017c ludow\u0105. Pocz\u0105tkowo licz\u0105ca 18 \u017co\u0142nierzy, nast\u0119pnie zwi\u0119kszona do 200 ludzi, do grudnia 1941 r. liczy\u0142a ju\u017c oko\u0142o 2000 os\u00f3b<a href=\"#_ftn76\" name=\"_ftnref76\">[76]<\/a>. \u017bo\u0142nierze byli r\u00f3wnie\u017c wykorzystywani do ochrony kolei czy eskorty konwoj\u00f3w. Starost\u0105 Republiki \u0141okockiej zosta\u0142 Konstantin Woskobojnik, a jego zast\u0119pc\u0105 Bronis\u0142aw Kami\u0144ski.<\/p>\n<p>Konstantin Woskobojnik urodzi\u0142 si\u0119 w 1895 r. w miejscowo\u015bci Smie\u0142a w okolicach Kijowa. Studiowa\u0142 prawo na Uniwersytecie Moskiewskim<a href=\"#_ftn77\" name=\"_ftnref77\">[77]<\/a>. W 1916 r. wst\u0105pi\u0142 do armii i bra\u0142 udzia\u0142 w ofensywie Brusi\u0142owa. Latem 1918 r. przyst\u0105pi\u0142 do Armii Ludowej Komitetu Zgromadzenia Ustawodawczego, we wrze\u015bniu opu\u015bci\u0142 j\u0105 i do\u0142\u0105czy\u0142 do Armii Czerwonej<a href=\"#_ftn78\" name=\"_ftnref78\">[78]<\/a>. Po zdemobilizowaniu i \u015blubie przeprowadzi\u0142 si\u0119 do miejscowo\u015bci Chwa\u0142y\u0144sk, gdzie zosta\u0142 sekretarzem w komisariacie wojskowym. Przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do antykomunistycznego powstania, w kwietniu 1921 r. ranny uciek\u0142 przed CZeKa z ma\u0142\u017conk\u0105 do Astrachania, gdzie zmieni\u0142 to\u017csamo\u015b\u0107<a href=\"#_ftn79\" name=\"_ftnref79\">[79]<\/a>. Razem z \u017con\u0105 uda\u0142 si\u0119 do Moskwy, zosta\u0142 instruktorem \u0142owiectwa, w 1930 r. uko\u0144czy\u0142 studia i zosta\u0142 kierownikiem pracowni elektrotechnicznych w Izbie Miar i Wag ZSRS. Podczas \u201ewielkiej czystki\u201d zosta\u0142 skazany na 3 lata zes\u0142ania do obwodu nowosybirskiego, w latach 1934-1935 przebywa\u0142 na Ukrainie, nast\u0119pnie uda\u0142 si\u0119 z rodzin\u0105 do Orska, by w ko\u0144cu przyby\u0107 do \u0141okotu w 1937 r<a href=\"#_ftn80\" name=\"_ftnref80\">[80]<\/a>.<\/p>\n<p>Bronis\u0142aw Kami\u0144ski urodzi\u0142 si\u0119 w 1899 r. w Dobrzyniu, mia\u0142 polskie korzenie. W 1917 r. uczy\u0142 si\u0119 w Instytucie Politechnicznym w Piotrogrodzie, w 1918 r. wst\u0105pi\u0142 do Armii Czerwonej<a href=\"#_ftn81\" name=\"_ftnref81\">[81]<\/a>. W 1922 r. rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w Chemiczno-Technologicznym Instytucie w Piotrogrodzie oraz podj\u0105\u0142 prac\u0119 w zak\u0142adach chemicznych \u201eRiespublika\u201d. O\u017ceni\u0142 si\u0119 i mia\u0142 4 dzieci. By\u0142 cz\u0142onkiem WKP(b), ale otwarcie krytykowa\u0142 poczynania Stalina, za co zosta\u0142 wydalony z partii w 1935 r., a w 1937 r.\u00a0 aresztowany i skazany na 10 lat \u0142agru<a href=\"#_ftn82\" name=\"_ftnref82\">[82]<\/a>. W 1941 r. zes\u0142ano go do \u0141okotu, gdzie jako in\u017cynier zacz\u0105\u0142 prac\u0119 w gorzelni.<\/p>\n<p>Woskobojnik i Kami\u0144ski 25 listopada 1941 r. za\u0142o\u017cyli Narodowosocjalistyczn\u0105 Parti\u0119 Robotnicz\u0105 Rosji \u201eWiking\u201d<a href=\"#_ftn83\" name=\"_ftnref83\">[83]<\/a>. Podobnie jak KONR, NSPRR wyda\u0142a ona sw\u00f3j w\u0142asny manifest. Stawiali sobie za pierwszy cel walk\u0119 z komunizmem, uznawali prawo narod\u00f3w zamieszkuj\u0105cych Rosj\u0119 do samostanowienia i deklarowali utworzenie pa\u0144stwa ludowo-robotniczego, dodatkowo tre\u015b\u0107 ich manifestu by\u0142a przepe\u0142niona antysemityzmem<a href=\"#_ftn84\" name=\"_ftnref84\">[84]<\/a>. Woskobojnik zosta\u0142 zabity 8 lutego 1942 r.<\/p>\n<p>W drugiej po\u0142owie 1942 r. stra\u017c ludowa zosta\u0142a przemieniona w Rosyjsk\u0105 Wyzwole\u0144cz\u0105 Armi\u0119 Ludow\u0105, jej stan osobowy (m.in. dzi\u0119ki mobilizacji) wynosi\u0142 10 tys. \u017co\u0142nierzy. Uzbrojeni byli w karabiny powtarzalne, 2 tankietki T-27, 5 czo\u0142g\u00f3w BT, kilka samochod\u00f3w pancernych BA, 2 czo\u0142gi T-34 i jeden KW<a href=\"#_ftn85\" name=\"_ftnref85\">[85]<\/a>. Odznak\u0105 naramienn\u0105 \u017co\u0142nierzy Kami\u0144skiego by\u0142a bia\u0142a tarcza z obramowaniem w kolorze czerwonym z czarnym lub \u017c\u00f3\u0142tym krzy\u017cem \u015bw. Jerzego oraz znajduj\u0105cym si\u0119 nad nim napisem POHA<a href=\"#_ftn86\" name=\"_ftnref86\">[86]<\/a> (RONA). W pierwszej po\u0142owie 1943 r., dzi\u0119ki kolejnej mobilizacji, szeregi RONA posiada\u0142y 12 tys. \u017co\u0142nierzy, uzbrojonych w 40 mo\u017adzierzy, 500 karabin\u00f3w maszynowych, 3 armaty przeciwlotnicze, 22 czo\u0142gi i pojazdy opancerzone i kilkadziesi\u0105t dzia\u0142 r\u00f3\u017cnego rodzaju<a href=\"#_ftn87\" name=\"_ftnref87\">[87]<\/a>. Posuwaj\u0105ca si\u0119 do przodu Armia Czerwona latem 1943 r. dotar\u0142a do granic Republiki \u0141okockiej, co zmusi\u0142o Kami\u0144skiego do wycofania si\u0119 na tereny Bia\u0142orusi 26 sierpnia 1943 r., pozostawi\u0142 jedynie 2 pu\u0142ki do odpierania sowieckiego ataku<a href=\"#_ftn88\" name=\"_ftnref88\">[88]<\/a>. Oddzia\u0142y RONA zosta\u0142y rozmieszczone w okolicach trasy kolejowej mi\u0119dzy Lepelem a Orsz\u0105, na tych terenach Kami\u0144ski przeprowadzi\u0142 mobilizacj\u0119, uzupe\u0142niaj\u0105c oddzia\u0142 do 7000 ludzi. W wyniku dalszych post\u0119p\u00f3w Armii Czerwonej \u017co\u0142nierze Kami\u0144skiego zostali przeniesieni najpierw w okolice Cz\u0119stochowy i Raciborza, a nast\u0119pnie na poligon M\u00fcnsingen w Wirtembergii<a href=\"#_ftn89\" name=\"_ftnref89\">[89]<\/a>. Himmler planowa\u0142 stworzenie z \u017co\u0142nierzy Kami\u0144skiego 29. Dywizji SS (pierwszej rosyjskiej), Kami\u0144ski zosta\u0142 mianowany\u00a0\u00a0 Waffen-Brigadenf\u00fchrerem der SS<a href=\"#_ftn90\" name=\"_ftnref90\">[90]<\/a>. RONA zosta\u0142a wcielona do Waffen SS jako Brygada Szturmowa SS \u201eRONA\u201d. Z 1700 \u017co\u0142nierzy Kami\u0144skiego utworzono pu\u0142k szturmowy, kt\u00f3ry zosta\u0142 wys\u0142any do t\u0142umienia Powstania Warszawskiego. Od 4 do 14 sierpnia 1944 r. przebywa\u0142 w dzielnicy Ochota, dokonuj\u0105c licznych rabunk\u00f3w i makabrycznych zbrodni na ludno\u015bci cywilnej<a href=\"#_ftn91\" name=\"_ftnref91\">[91]<\/a>. Z tego powodu Kami\u0144ski 19 sierpnia 1944 r. zosta\u0142 pozbawiony dowodzenia nad RONA, a 28 sierpnia aresztowany. Zgin\u0105\u0142 w niewyja\u015bnionych okoliczno\u015bciach<a href=\"#_ftn92\" name=\"_ftnref92\">[92]<\/a>. Pu\u0142k zosta\u0142 wycofany w okolice Puszczy Kampinoskiej, gdzie w walkach z polsk\u0105 partyzantk\u0105 zosta\u0142 rozbity. Pozostali \u017co\u0142nierze RONA zostali przy\u0142\u0105czeni do Si\u0142 Zbrojnych KONR W\u0142asowa<a href=\"#_ftn93\" name=\"_ftnref93\">[93]<\/a>. Jeszcze po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej na terenie by\u0142ej Republiki \u0141okockiej dzia\u0142a\u0142a partyzantka antykomunistyczna, ostatni wyrok w sprawie dzia\u0142alno\u015bci antysowieckiej wydano w 1978 r<a href=\"#_ftn94\" name=\"_ftnref94\">[94]<\/a>.<\/p>\n<p><strong style=\"color: initial;\">30. Dywizja SS (2. Rosyjska)<\/strong><\/p>\n<p>Formacja ta zosta\u0142a utworzona 18 sierpnia 1944 r. z oddzia\u0142\u00f3w policji bia\u0142oruskiej, kozackiej i ukrai\u0144skiej znajduj\u0105cych si\u0119 w Prusach Wschodnich oraz sformowanej w \u0141om\u017cy brygady Schutzmannschaft \u201eSiegling\u201d (co ciekawe znalaz\u0142o si\u0119 w niej 65 Polak\u00f3w<a href=\"#_ftn95\" name=\"_ftnref95\">[95]<\/a>) pod dow\u00f3dztwem SS-Obersturmbannfuhrera Hansa Sieglinga, p\u00f3\u017aniejszego dow\u00f3dcy 30. Dywizji SS<a href=\"#_ftn96\" name=\"_ftnref96\">[96]<\/a> (2. Rosyjskiej). \u017bo\u0142nierze dywizji sk\u0142adali przysi\u0119g\u0119:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><em>Sk\u0142adam przed Bogiem t\u0119 \u015bwi\u0119t\u0105 przysi\u0119g\u0119, \u017ce w walce z bolszewickim wrogiem mojej ojczyzny b\u0119d\u0119 bezwarunkowo pos\u0142uszny najwy\u017cszemu dow\u00f3dcy niemieckiego Wehrmachtu, Adolfowi Hitlerowi, oraz \u017ce jako dzielny \u017co\u0142nierz b\u0119d\u0119 zawsze gotowy zap\u0142aci\u0107 \u017cyciem za t\u0119 przysi\u0119g\u0119<a href=\"#_ftn97\" name=\"_ftnref97\">[97]<\/a>.<\/em><\/p>\n<p>W sierpniu 1944 r. cz\u0119\u015b\u0107 30. Dywizji SS (2. Rosyjskiej) zosta\u0142a wys\u0142ana do zwalczania partyzantki francuskiej, \u017co\u0142nierze jednak byli niezdyscyplinowani do tego stopnia, \u017ce wyrz\u0105dzali szkody stronie niemieckiej lub dezerterowali<a href=\"#_ftn98\" name=\"_ftnref98\">[98]<\/a>. 30 sierpnia 1944 r. po przybyciu wszystkich \u017co\u0142nierzy dywizj\u0119 skierowano do Alzacji, tam zosta\u0142y przeformowane i rozpocz\u0119\u0142y \u0107wiczenia<a href=\"#_ftn99\" name=\"_ftnref99\">[99]<\/a>. Sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z 2368 ludzi, by\u0142a uzbrojona w karabiny posowieckie, brakowa\u0142o jej ci\u0119\u017ckiej broni<a href=\"#_ftn100\" name=\"_ftnref100\">[100]<\/a>. Dywizja zosta\u0142a przeniesiona w okolice tzw. Bramy Brandenburskiej do LXIII. Korpusu Armijnego, obsadzi\u0142a pozycje wzd\u0142u\u017c kana\u0142u Ren-Rodan mi\u0119dzy Wolfersdorfem i Montreux Chateau oraz na odcinku Dammerkirch-Altkirch-Hirtzbach, gdzie zosta\u0142a odrzucona przez francusk\u0105 1. Dywizj\u0119 Pancern\u0105 na lini\u0119 Hindlingen-Hirtzbach<a href=\"#_ftn101\" name=\"_ftnref101\">[101]<\/a>. 22 listopada 1944 r. razem z oddzia\u0142ami niemieckimi rozpocz\u0119\u0142a atak, niszcz\u0105c 6 czo\u0142g\u00f3w. 23 listopada 1944 r. Francuzi przeszli do ofensywy, co zmusi\u0142o 30. Dywizj\u0119 SS do wycofania si\u0119 w kierunku Spechbach-Bernweiler<a href=\"#_ftn102\" name=\"_ftnref102\">[102]<\/a>. Bra\u0142a p\u00f3\u017aniej udzia\u0142 w walkach z francuskimi oddzia\u0142ami pancernymi w Bernweiler, Balschweiler oraz Buetweiler. Cz\u0119\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy zosta\u0142a u\u017cyta jako odw\u00f3d dla LXIII. Korpusu Armijnego, reszta trafi\u0142a do obozu szkoleniowego M\u00fcnsingen<a href=\"#_ftn103\" name=\"_ftnref103\">[103]<\/a>. 11 stycznia 1945 r. zosta\u0142a rozformowana, pr\u00f3bowano sformowa\u0107 na jej miejsce now\u0105 dywizj\u0119 SS 1. Bia\u0142orusk\u0105, jednak\u017ce w wyniku konflikt\u00f3w Siegling i niemiecki kontyngent do\u0142\u0105czyli do 30. Dywizji SS \u201eNibelungen\u201d, reszta \u017co\u0142nierzy do\u0142\u0105czy\u0142a do wojsk W\u0142asowa<a href=\"#_ftn104\" name=\"_ftnref104\">[104]<\/a>.<\/p>\n<p><strong>Rosyjski Korpus Ochronny w Serbii<\/strong><\/p>\n<p>By\u0142a to formacja utworzona przez Niemc\u00f3w 12 wrze\u015bnia 1941 r., pocz\u0105tkowo pod nazw\u0105 Samodzielny Korpus Rosyjski, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 ze znajduj\u0105cej si\u0119 w Jugos\u0142awii bia\u0142ej emigracji z Rosyjskiego Zwi\u0105zku Og\u00f3lnowojskowego i by\u0142ych \u017co\u0142nierzy Armii Ochotniczej<a href=\"#_ftn105\" name=\"_ftnref105\">[105]<\/a>. Na jej czele stan\u0105\u0142 gen. por. Michai\u0142 Skorodumow, nast\u0119pnie gen. mjr. Borys Sztejfon. Przez ca\u0142y okres istnienia jednostki s\u0142u\u017cy\u0142o w niej oko\u0142o 17 tys. \u017co\u0142nierzy<a href=\"#_ftn106\" name=\"_ftnref106\">[106]<\/a>. Niemcom postawiono pewne warunki: \u017co\u0142nierze korpusu mieli odpowiada\u0107 tylko przed swoim dow\u00f3dc\u0105, by\u0107 wyposa\u017ceni w mundury rosyjskie i po pokonaniu komunist\u00f3w w Jugos\u0142awii korpus mia\u0142 by\u0107 przeniesiony do walki z Armi\u0105 Czerwon\u0105<a href=\"#_ftn107\" name=\"_ftnref107\">[107]<\/a>. Oddzia\u0142 mia\u0142 te\u017c nie by\u0107 u\u017cywany do walki przeciwko Czetnikom i rz\u0105dowi serbskiemu. Ide\u0105 korpusu by\u0142 monarchizm i antykomunizm<a href=\"#_ftn108\" name=\"_ftnref108\">[108]<\/a>. 30 listopada 1942 r. zosta\u0142 w\u0142\u0105czony do Wehrmachtu.<\/p>\n<p>\u017bo\u0142nierze Rosyjskiego Korpusu Ochronnego pe\u0142nili funkcje pomocnicze i wartownicze oraz walczyli z partyzantk\u0105 komunistyczn\u0105 Josipa Tity na granicy serbsko-chorwackiej<a href=\"#_ftn109\" name=\"_ftnref109\">[109]<\/a>. 30 kwietnia 1945 r. zgin\u0105\u0142 Borys Sztejfon, nowym dow\u00f3dc\u0105 korpusu zosta\u0142 walcz\u0105cy w wojnie domowej w Rosji przeciwko bolszewikom p\u0142k Anatolij Rogo\u017cin, kt\u00f3ry poprowadzi\u0142 resztki korpusu do Austrii i 12 maja 1945 r. podda\u0142 si\u0119 wojskom brytyjskim<a href=\"#_ftn110\" name=\"_ftnref110\">[110]<\/a>. Po wojnie Rogo\u017cin uda\u0142 si\u0119 na emigracj\u0119 do USA, tam dzia\u0142a\u0142 w organizacjach rosyjskiej emigracji i zmar\u0142 6 kwietnia 1972 r<a href=\"#_ftn111\" name=\"_ftnref111\">[111]<\/a>.<\/p>\n<p><strong>Ochotniczy Pu\u0142k SS \u201eWariag\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Innym oddzia\u0142em rosyjskim formowanym w okupowanej Jugos\u0142awii by\u0142 utworzony z bia\u0142ej emigracji rosyjskiej i je\u0144c\u00f3w wojennych w marcu 1942 r. Ochotniczy Pu\u0142k SS \u201eWariag\u201d. Dow\u00f3dztwo nad nim obj\u0105\u0142 kapitan SS-Hauptsturmf\u00fchrer Michai\u0142 Siemionow<a href=\"#_ftn112\" name=\"_ftnref112\">[112]<\/a>. Liczy\u0142 2500 \u017co\u0142nierzy i zwalcza\u0142 partyzantk\u0119 komunistyczn\u0105 Tity<a href=\"#_ftn113\" name=\"_ftnref113\">[113]<\/a>. Nast\u0119pnie oddzia\u0142 zosta\u0142 w\u0142\u0105czony w sk\u0142ad grupy Si\u0142 Zbrojnych KONR genera\u0142a majora Antona Turku\u0142a, bia\u0142ego oficera s\u0142u\u017c\u0105cego w oddziale bia\u0142ego p\u0142k. Michai\u0142a Drozdowskiego, walcz\u0105cym z bolszewikami podczas wojny domowej w Rosji<a href=\"#_ftn114\" name=\"_ftnref114\">[114]<\/a>. Po ewakuacji z Krymu zosta\u0142 mianowany przez genera\u0142a Piotra Wrangla dow\u00f3dc\u0105 Pu\u0142ku Drozdowskiego, p\u00f3\u017aniej tworzy\u0142 Rosyjsk\u0105 Armi\u0119 Wyzwole\u0144cz\u0105<a href=\"#_ftn115\" name=\"_ftnref115\">[115]<\/a>. Po poddaniu si\u0119 III Rzeszy pu\u0142k zosta\u0142 przetransportowany do obozu obok miasta Tarent we W\u0142oszech, wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy zosta\u0142a repatriowana do ZSRS lub przekazana Josipowi Tito<a href=\"#_ftn116\" name=\"_ftnref116\">[116]<\/a>. Turku\u0142owi i Siemionowowi uda\u0142o si\u0119 unikn\u0105\u0107 tego losu, po wojnie udali si\u0119 na emigracj\u0119, gdzie prowadzili dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105 i wydaj\u0105c r\u00f3\u017cne publikacje<a href=\"#_ftn117\" name=\"_ftnref117\">[117]<\/a>. Jedn\u0105 z takich prac by\u0142y wspomnienia Antona Turku\u0142a <em>Drozdowcy w ognie<\/em><a href=\"#_ftn118\" name=\"_ftnref118\">[118]<\/a>.<\/p>\n<ol>\n<li><strong style=\"color: initial;\">Rosyjska Armia Narodowa<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Historia tej formacji jest powi\u0105zana z postaci\u0105 Borysa Smys\u0142owskiego. Pochodzi\u0142 z rodziny szlacheckiej, urodzi\u0142 si\u0119 3 grudnia 1897 r. w miejscowo\u015bci Terijoki w Wielkim Ksi\u0119stwie Finladzkim<a href=\"#_ftn119\" name=\"_ftnref119\">[119]<\/a>. W 1915 r. uko\u0144czy\u0142 akademi\u0119 wojskow\u0105 w Petersburgu, walczy\u0142 w sk\u0142adzie 3. Brygady Artylerii Lejbgwardii i zosta\u0142 odznaczony m.in. Orderem \u015aw. W\u0142odzimierza i Orderem \u015aw. Anny IV klasy<a href=\"#_ftn120\" name=\"_ftnref120\">[120]<\/a>. Zosta\u0142 wys\u0142any jako student do akademii sztabu generalnego w Niko\u0142ajewie, nauk\u0119 przerwa\u0142 wybuch rewolucji bolszewickiej<a href=\"#_ftn121\" name=\"_ftnref121\">[121]<\/a>. Do\u0142\u0105czy\u0142 do bia\u0142ych i walczy\u0142 w rejonie Kubania i Krymu. Trafi\u0142 do Polski, gdzie jako szef oddzia\u0142u wywiadowczego formowanej 3. Rosyjskiej Armii w stopniu sztabskapitana zako\u0144czy\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119. W 1928 r. wyjecha\u0142 do Niemiec, gdzie\u00a0 s\u0142u\u017cy\u0142 w wojsku niemieckim i Abwehrze, wr\u00f3ci\u0142 ponownie do Polski, gdzie wst\u0105pi\u0142 do Rosyjskiego Zwi\u0105zku Og\u00f3lnowojskowego i lo\u017cy maso\u0144skiej<a href=\"#_ftn122\" name=\"_ftnref122\">[122]<\/a>. Uczestniczy\u0142 w kampanii wrze\u015bniowej w roli oficera Abwehry.<\/p>\n<p>Po ataku Niemiec na Zwi\u0105zek Sowiecki w lipcu 1941 r. Abwehra utworzy\u0142a szkolny batalion\u00a0 Lehrbataillon f\u00fcr Feind-Abwehr und Nachrichtendienst, kt\u00f3rego komendantem zosta\u0142 Smys\u0142owski<a href=\"#_ftn123\" name=\"_ftnref123\">[123]<\/a>. Szkolono w nim cz\u0142onk\u00f3w rosyjskiej emigracji i je\u0144c\u00f3w sowieckich, kt\u00f3rzy mieli dzia\u0142a\u0107 jako wywiad wojskowy. Liczba \u017co\u0142nierzy do 1943 r. wzros\u0142a do 12 batalion\u00f3w (5 tys. ludzi), jednostk\u0119 nazwano Dywizj\u0105 Specjaln\u0105 R.<a href=\"#_ftn124\" name=\"_ftnref124\">[124]<\/a> Pod koniec 1944 r., po dodatkowych szkoleniach, formacj\u0119 przemianowano na zwyk\u0142\u0105 jednostk\u0119 piechoty licz\u0105c\u0105 6 tys. \u017co\u0142nierzy, a 10 marca 1945 r. na 1. Rosyjsk\u0105 Armi\u0119 Narodow\u0105<a href=\"#_ftn125\" name=\"_ftnref125\">[125]<\/a>.<\/p>\n<p>Gen. W\u0142asow proponowa\u0142 Smys\u0142owskiemu do\u0142\u0105czenie do Si\u0142 Zbrojnych KONR, ten jednak odmawia\u0142, gdy\u017c niech\u0119tny by\u0142 W\u0142asowowi z powodu jego s\u0142u\u017cby w Armii Czerwonej na wysokim stanowisku<a href=\"#_ftn126\" name=\"_ftnref126\">[126]<\/a>. 4 kwietnia 1945 r. Smys\u0142owski zosta\u0142 awansowany na genera\u0142a majora. 1. RNA wyruszy\u0142a do Austrii, gdzie toczy\u0142a walki przeciwko Armii Czerwonej. Mimo heroicznej postawy ponios\u0142a znaczne straty. 18 kwietnia 1945 r. Smys\u0142owski rozkaza\u0142 przebija\u0107 si\u0119 na zach\u00f3d, oddzia\u0142 najpierw trafi\u0142 do austriackiego miasta Feldkirch, gdzie do\u0142\u0105czy\u0142 do niego wielki ksi\u0105\u017c\u0119 i g\u0142owa carskiej rodziny W\u0142odzimierz Kiri\u0142\u0142owicz Romanow<a href=\"#_ftn127\" name=\"_ftnref127\">[127]<\/a>.<\/p>\n<p>2 maja 1945 r. armia Smys\u0142owskiego dotar\u0142a do granic Liechtensteinu. Ksi\u0105\u017c\u0119 Franz Josef von Liechtenstein wpu\u015bci\u0142 wszystkich \u017co\u0142nierzy i ich rodziny do swojego ma\u0142ego kraju, opr\u00f3cz (z nieustalonych przyczyn) wielkiego ksi\u0119cia W\u0142odzimierza<a href=\"#_ftn128\" name=\"_ftnref128\">[128]<\/a>. Odm\u00f3wi\u0142 wydania Rosjan Zwi\u0105zkowi Sowieckiemu. 16 sierpnia 1945 r. do Liechtensteinu przyby\u0142a sowiecka komisja repatriacyjna z\u0142o\u017cona z oficer\u00f3w NKWD, naciska\u0142a ona na ludzi Smys\u0142owskiego, by wr\u00f3cili do ZSRS<a href=\"#_ftn129\" name=\"_ftnref129\">[129]<\/a>. Znaczna ich cz\u0119\u015b\u0107 uwierzy\u0142a w obietnice amnestii. Ci, kt\u00f3rzy wr\u00f3cili do Sowiet\u00f3w, prawdopodobnie zostali wywiezieni na W\u0119gry i rozstrzelani<a href=\"#_ftn130\" name=\"_ftnref130\">[130]<\/a>. Po dw\u00f3ch latach Smys\u0142owski i jego pozostali ludzie zostali zaproszeni do Argentyny przez Juana Per\u00f3na, gdzie tam utworzy\u0142 Zwi\u0105zek Suworowski<a href=\"#_ftn131\" name=\"_ftnref131\">[131]<\/a>. Sam Smys\u0142owski wr\u00f3ci\u0142 nast\u0119pnie do Liechtensteinu, gdzie do\u017cy\u0142 staro\u015bci. Zmar\u0142 5 wrze\u015bnia 1988 r<a href=\"#_ftn132\" name=\"_ftnref132\">[132]<\/a>.<\/p>\n<p><strong>Rosyjska Narodowa Armia Ludowa<\/strong><\/p>\n<p>Oddzia\u0142 powsta\u0142 z inicjatywy walcz\u0105cego w wojnie domowej w Hiszpanii po stronie gen. Franco, i syna bia\u0142ego genera\u0142a, pu\u0142kownika Igora Sacharowa oraz Siergieja Iwanowa<a href=\"#_ftn133\" name=\"_ftnref133\">[133]<\/a>. Z je\u0144c\u00f3w oraz rosyjskiej emigracji w marcu 1942 r. utworzono Rosyjsk\u0105 Narodow\u0105 Armi\u0119 Ludow\u0105 w pobli\u017cu Orszy w miejscowo\u015bci Osintorf. Liczy\u0142a ona pocz\u0105tkowo oko\u0142o 125 \u017co\u0142nierzy, w sierpniu 1942 r. ju\u017c 1500<a href=\"#_ftn134\" name=\"_ftnref134\">[134]<\/a>. Wyekwipowana by\u0142a w 24 mo\u017adzierze, 2 samochody pancerne BA, kilka dzia\u0142, 225 karabin\u00f3w maszynowych oraz sowieckie karabiny powtarzalne i samopowtarzalne<a href=\"#_ftn135\" name=\"_ftnref135\">[135]<\/a>. W formacji propagowana by\u0142a propaganda antykomunistyczna i antysemicka. RNNA bra\u0142a udzia\u0142 w walkach w okolicach Dorogobuzia i Wia\u017amy, dzia\u0142aj\u0105c na ty\u0142ach Armii Czerwonej oraz w walkach z partyzantami, podczas kt\u00f3rych zdarza\u0142y si\u0119 przej\u015bcia na stron\u0119 sowiet\u00f3w. Z tego powodu emigranci rosyjscy zostali oddaleni od dowodzenia jednostk\u0105<a href=\"#_ftn136\" name=\"_ftnref136\">[136]<\/a>. Jesieni\u0105 1942 r. RNNA zosta\u0142a przeformowana do standard\u00f3w Wehrmachtu, a jej nowym dow\u00f3dc\u0105 zosta\u0142 p\u0142k W\u0142adimir Bojarski<a href=\"#_ftn137\" name=\"_ftnref137\">[137]<\/a>. Liczebno\u015b\u0107 formacji wzros\u0142a do 8 tys. \u017co\u0142nierzy<a href=\"#_ftn138\" name=\"_ftnref138\">[138]<\/a>. W wyniku konflikt\u00f3w z Niemcami oddzia\u0142 zosta\u0142 rozformowany, a \u017co\u0142nierzy wycofano na ty\u0142y<a href=\"#_ftn139\" name=\"_ftnref139\">[139]<\/a>.<\/p>\n<ol>\n<li><strong> Rosyjska Brygada Narodowa SS \u201eDru\u017cyna\u201d<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Historia brygady jest dosy\u0107 nietypowa. W obozie w pobli\u017cu Suwa\u0142k W\u0142adimir Gil (pseudonim \u201eRodionow\u201d) w kwietniu 1942 r. za\u0142o\u017cy\u0142 antykomunistyczn\u0105 organizacj\u0119 \u201eZwi\u0105zek Bojowy Nacjonalist\u00f3w Rosyjskich\u201d, z kt\u00f3rej Niemcy utworzyli oddzia\u0142 SS \u201eDru\u017cyna\u201d skierowany p\u00f3\u017aniej do walki z polskimi partyzantami w okolicach Lublina<a href=\"#_ftn140\" name=\"_ftnref140\">[140]<\/a>\u201d. Pod komend\u0105 Gila-Rodionowa znajdowa\u0142o si\u0119 500 \u017co\u0142nierzy uzbrojonych w 20 mo\u017adzierzy i 200 karabin\u00f3w r\u00f3\u017cnego rodzaju<a href=\"#_ftn141\" name=\"_ftnref141\">[141]<\/a>. Zim\u0105 1942 r. sformowano drugi oddzia\u0142, p\u00f3\u017aniej wiosn\u0105 1943 r. po\u0142\u0105czono oba oddzia\u0142y i w\u0142\u0105czono ludzi z oboz\u00f3w jenieckich w 1. Rosyjski Pu\u0142k Narodowy SS pod dow\u00f3dztwem W\u0142adimira Gila<a href=\"#_ftn142\" name=\"_ftnref142\">[142]<\/a>. W maju 1943 r. pu\u0142k zosta\u0142 wys\u0142any do bia\u0142oruskiego miasteczka \u0141uzki do walki z komunistyczn\u0105 partyzantk\u0105. W lipcu liczy\u0142 3 tys. os\u00f3b, byli to g\u0142\u00f3wnie emigranci i ludno\u015b\u0107 zamieszkuj\u0105ca te tereny<a href=\"#_ftn143\" name=\"_ftnref143\">[143]<\/a>. \u017bo\u0142nierze po\u0142\u0105czonych oddzia\u0142\u00f3w mieli na swoim uzbrojeniu 15 dzia\u0142 r\u00f3\u017cnego typu, 164 karabiny maszynowe i 40 mo\u017adzierzy<a href=\"#_ftn144\" name=\"_ftnref144\">[144]<\/a>.<\/p>\n<p>Tak samo jak opisywane wy\u017cej formacje pu\u0142k boryka\u0142 si\u0119 z problemem dezercji \u017co\u0142nierzy do partyzantki sowieckiej podczas walk w okolicy Lepla i Biegomolu w sierpniu 1943 r., gdzie Sowieci przekazali dow\u00f3dcy brygady ofert\u0119 amnestii ca\u0142ego oddzia\u0142u w zamian za wydanie im ludzi z emigracji oraz genera\u0142a majora Paw\u0142a Bogdanowa<a href=\"#_ftn145\" name=\"_ftnref145\">[145]<\/a>. W\u0142adimir Gil spe\u0142ni\u0142 \u017cyczenie sowieckie i wraz z 2 tys. przeszed\u0142 na stron\u0119 sowieck\u0105, tworz\u0105c 1. Antyfaszystowsk\u0105 Brygad\u0119 Partyzanck\u0105. Reszt\u0119 \u017co\u0142nierzy przeniesiono do Pskowa, gdzie zasilili szeregi Gwardyjskiej Brygady ROA<a href=\"#_ftn146\" name=\"_ftnref146\">[146]<\/a>. Oddzia\u0142 Gila kontynuowa\u0142 walki na Bia\u0142orusi na tym samym obszarze. 16 wrze\u015bnia 1943 r. Rodionow dekretem Prezydium Rady Najwy\u017cszej ZSRS zosta\u0142 odznaczony Orderem Czerwonej Gwiazdy<a href=\"#_ftn147\" name=\"_ftnref147\">[147]<\/a>. W maju 1944 r. brygada zosta\u0142a otoczona przez wojska niemieckie i kompletnie rozbita, jej dow\u00f3dca poleg\u0142<a href=\"#_ftn148\" name=\"_ftnref148\">[148]<\/a>.<\/p>\n<p><strong>Kozacki Stan<\/strong><\/p>\n<p>Gdy wojska niemieckie wkroczy\u0142y na teren Powo\u0142\u017ca i rogatek Kaukazu w 1942 r., Kozacy z okolic rzeki Don utworzyli sztab pod dow\u00f3dztwem p\u0142k. Siergieja Paw\u0142owa. R\u00f3wnie\u017c Kozacy kuba\u0144scy, terscy i stawropolscy zacz\u0119li tworzy\u0107 w\u0142asne oddzia\u0142y<a href=\"#_ftn149\" name=\"_ftnref149\">[149]<\/a>. Ataman Piotr Krasnow r\u00f3wnie\u017c bra\u0142 udzia\u0142 w tworzeniu kozackich struktur antykomunistycznych<a href=\"#_ftn150\" name=\"_ftnref150\">[150]<\/a>. W listopadzie 1942 r. zosta\u0142 utworzony 1. Pu\u0142k Kozak\u00f3w do\u0144skich z\u0142o\u017cony od 400 do 900 wyekwipowanych \u017co\u0142nierzy<a href=\"#_ftn151\" name=\"_ftnref151\">[151]<\/a>. W 1943 r. poch\u00f3d Armii Czerwonej zagrozi\u0142 ziemiom kozackim, 1. Pu\u0142k Kozak\u00f3w do\u0144skich odpiera\u0142 Sowiet\u00f3w w Nowoczerkasku, a w lutym zosta\u0142 rozbity<a href=\"#_ftn152\" name=\"_ftnref152\">[152]<\/a>. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 exodus dziesi\u0105tek tysi\u0119cy Kozak\u00f3w i ich rodzin, wi\u0119kszo\u015b\u0107 trafi\u0142a na Ukrain\u0119, do Generalnego Gubernatorstwa i W\u0142och, szukaj\u0105c schronienia przed bolszewikami<a href=\"#_ftn153\" name=\"_ftnref153\">[153]<\/a>. W Kirowohradzie utworzono tzw. Kozacki Stan Siergieja Paw\u0142owa. By\u0142 on w praktyce grup\u0105 uchod\u017ac\u00f3w z ochraniaj\u0105cymi ich \u017co\u0142nierzami i liczy\u0142 18 tys. os\u00f3b<a href=\"#_ftn154\" name=\"_ftnref154\">[154]<\/a>. Kozacki Stan przenosi\u0142 si\u0119 z miejsca na miejsce, jego \u017co\u0142nierze uzbrojeni w bro\u0144 posowieck\u0105 u\u017cywani byli do zwalczania partyzantki w Polsce i Bia\u0142orusi<a href=\"#_ftn155\" name=\"_ftnref155\">[155]<\/a>. Niekt\u00f3re oddzia\u0142y kozackie bra\u0142y udzia\u0142 w t\u0142umieniu Powstania Warszawskiego<a href=\"#_ftn156\" name=\"_ftnref156\">[156]<\/a>. Oddzia\u0142 Paw\u0142owa zosta\u0142 sformowany ponownie na Bia\u0142orusi w 11 pu\u0142k\u00f3w, do formacji trafili \u017co\u0142nierze z Samodzielnej Grupy Kozackiej Savoia<a href=\"#_ftn157\" name=\"_ftnref157\">[157]<\/a>.<\/p>\n<p>Gdy dow\u00f3dca Kozackiego Stanu poleg\u0142, nowym dow\u00f3dc\u0105 zosta\u0142 Timofiej Domanow. Jesieni\u0105 1944 r. Kozacki Stan zosta\u0142 w ca\u0142o\u015bci przeniesiony do p\u00f3\u0142nocnych W\u0142och, w rejon Tolmezzo<a href=\"#_ftn158\" name=\"_ftnref158\">[158]<\/a>. Tam utworzono z niego tzw. Grup\u0119 Atamana Marszowego, jej uzbrojenie stanowi\u0142y 34 dzia\u0142a r\u00f3\u017cnego kalibru, 900 karabin\u00f3w maszynowych, prawie 100 mo\u017adzierzy oraz granatniki przeciwpancerne<a href=\"#_ftn159\" name=\"_ftnref159\">[159]<\/a>. Zosta\u0142a podporz\u0105dkowana atamanowi Piotrowi Krasnowowi i walczy\u0142a z partyzantk\u0105 w\u0142osk\u0105. Pod koniec kwietnia 1945 r. ponad 31 tys. Kozak\u00f3w Krasnowa i ich rodzin rozpocz\u0119\u0142o marsz do Austrii w celu poddania si\u0119 Brytyjczykom i unikni\u0119cia repatriacji do ZSRS<a href=\"#_ftn160\" name=\"_ftnref160\">[160]<\/a>. Kozacki Stan, a tak\u017ce tzw. Rezerwa Wojsk Kozackich atamana Andrieja Szkuro, podda\u0142y si\u0119 wojskom brytyjskim w pobli\u017cu rzeki Drawy i miasta Linz<a href=\"#_ftn161\" name=\"_ftnref161\">[161]<\/a>.<\/p>\n<p>Ludzie ci zostali ofiarami tajnych porozumie\u0144 w Ja\u0142cie, kt\u00f3re przewidywa\u0142y przekazanie przez aliant\u00f3w zachodnich obywateli ZSRS kolaboruj\u0105cych z Niemcami Sowietom<a href=\"#_ftn162\" name=\"_ftnref162\">[162]<\/a>. Przekazanie kozackich m\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci odby\u0142o si\u0119 w ramach operacji \u201eKeelhaul\u201d rozpocz\u0119tej 28 maja 1945 r., podczas kt\u00f3rej dzia\u0142y si\u0119 rzeczy makabryczne<a href=\"#_ftn163\" name=\"_ftnref163\">[163]<\/a>. Brytyjscy \u017co\u0142nierze byli bezlito\u015bni i brutalni, ludzie bez wzgl\u0119du na p\u0142e\u0107 i wiek byli bici pa\u0142kami i kolbami karabin\u00f3w, nawet do nich strzelano<a href=\"#_ftn164\" name=\"_ftnref164\">[164]<\/a>. \u015amia\u0142o mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce to brytyjska zbrodnia wojenna. Po stronie sowieckiej czeka\u0142a ich \u015bmier\u0107 lub pobyt w \u0142agrze. Ataman Krasnow i ataman Szkuro zostali powieszeni w styczniu 1947 r.<a href=\"#_ftn165\" name=\"_ftnref165\">[165]<\/a><\/p>\n<p><strong style=\"color: initial;\">XV. Korpus Kawalerii Kozackiej SS<\/strong><\/p>\n<p>Korpus kozacki jest zwi\u0105zany z osob\u0105 Helmutha von Pannwitza, z pochodzenia Niemca urodzonego 14 pa\u017adziernika 1898 r. w Bodzanowicach niedaleko \u00f3wczesnej granicy rosyjsko-niemieckiej, gdzie ju\u017c od ma\u0142ego nawi\u0105za\u0142 kontakt z Kozakami i ogl\u0105da\u0142 ich sztuk\u0119 je\u017adzieck\u0105<a href=\"#_ftn166\" name=\"_ftnref166\">[166]<\/a>. Ucz\u0119szcza\u0142 do szko\u0142y kadet\u00f3w w Legnickim Polu, nast\u0119pnie w stopniu podchor\u0105\u017cego zosta\u0142 przyj\u0119ty do zapasowego szwadronu rezerwowego Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w im. Aleksandra III pod Legnic\u0105, bra\u0142 udzia\u0142 w I wojnie \u015bwiatowej i walczy\u0142 w Karpatach, a po rozwi\u0105zaniu armii Cesarstwa Niemieckiego do\u0142\u0105czy\u0142 do oddzia\u0142\u00f3w Freikorps na \u015al\u0105sku<a href=\"#_ftn167\" name=\"_ftnref167\">[167]<\/a>. Tam walczy\u0142 z powsta\u0144cami \u015bl\u0105skimi, gdzie odni\u00f3s\u0142 rany i na jaki\u015b czas przerwa\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105. W 45. Dywizji Piechoty bra\u0142 udzia\u0142 w kampanii wrze\u015bniowej, nast\u0119pnie walczy\u0142 we Francji i na froncie wschodnim<a href=\"#_ftn168\" name=\"_ftnref168\">[168]<\/a>.<\/p>\n<p>Pannwitz bra\u0142 udzia\u0142 w formowaniu 1. Dywizji Kawalerii Kozackiej w M\u0142awie, zako\u0144czonym 1 lipca 1943 r. W sk\u0142ad dywizji wesz\u0142o oko\u0142o 15 tys. Kozak\u00f3w terskich oraz do\u0144skich z oddzia\u0142u Iwana Kononowa, w dywizji s\u0142u\u017cyli r\u00f3wnie\u017c Niemcy<a href=\"#_ftn169\" name=\"_ftnref169\">[169]<\/a>. Dow\u00f3dztwo niemieckie wys\u0142a\u0142o formacj\u0119 do walki z partyzantk\u0105 komunistyczn\u0105 w Jugos\u0142awii, co spotka\u0142o si\u0119 z oporem Kozak\u00f3w, sytuacj\u0119 jednak opanowa\u0142 ataman Krasnow, wskazuj\u0105c na konieczno\u015b\u0107 walki z komunizmem gdzie tylko si\u0119 da<a href=\"#_ftn170\" name=\"_ftnref170\">[170]<\/a>. Pannwitz podporz\u0105dkowa\u0142 si\u0119 Waffen SS 27 grudnia 1944 r., dywizja powi\u0119kszy\u0142a si\u0119 do oko\u0142o 30 tys. \u017co\u0142nierzy i zosta\u0142a wyposa\u017cona w nowoczesn\u0105 bro\u0144, m.in. karabinki StG 44 i wyrzutnie Nebelwerfer<a href=\"#_ftn171\" name=\"_ftnref171\">[171]<\/a>. Zmieniono jej nazw\u0119 na XV. Korpus Kawalerii Kozackiej SS. Kozacy Pannwitza walczyli z partyzantami Tity, Armi\u0105 Czerwon\u0105 i sprzymierzonymi z ni\u0105 oddzia\u0142ami bu\u0142garskimi, m.in. w okolicy miasta Celje, nast\u0119pnie zacz\u0119li si\u0119 przebija\u0107 do Austrii<a href=\"#_ftn172\" name=\"_ftnref172\">[172]<\/a>. 10 maja 1945 r. poddali si\u0119 Brytyjczykom, ich losy od tej pory by\u0142y splecione z innymi Kozakami nad rzek\u0105 Draw\u0105<a href=\"#_ftn173\" name=\"_ftnref173\">[173]<\/a>. Helmuth von Pannwitz podzieli\u0142 los innych dow\u00f3dc\u00f3w kozackich.<\/p>\n<p><strong>Rosjanie w Legionie Walo\u0144skim<\/strong><\/p>\n<p>Pod koniec lipca 1941 r. w Belgii przyw\u00f3dca nacjonalistycznego ruchu \u201eChristus Rex\u201d Leon Degrelle rozpocz\u0105\u0142 tworzenie tzw. Legionu Walo\u0144skiego (p\u00f3\u017aniejszego SS \u201eWalonia\u201d) pod\u00a0 has\u0142em mi\u0119dzynarodowej krucjaty przeciwko bolszewizmowi<a href=\"#_ftn174\" name=\"_ftnref174\">[174]<\/a>. Do legionu do\u0142\u0105czyli Rosjanie z utworzonego w 1929 r. Rosyjskiego Zwi\u0105zku Imperialnego (RIS-O) w Pary\u017cu, stawiaj\u0105cy sobie za cel przywr\u00f3cenie monarchii w Rosji, kt\u00f3rej w\u0142adc\u0105 zosta\u0142by wielki ksi\u0105\u017c\u0119 Cyryl Romanow<a href=\"#_ftn175\" name=\"_ftnref175\">[175]<\/a>. Kilku jego cz\u0142onk\u00f3w walczy\u0142o w wojnie domowej w Hiszpanii po stronie gen. Franco. Legion Walo\u0144ski sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z 850 ludzi podzielonych na 4 kompanie, w tym z 20 Rosjan, m.in. braci Niko\u0142aja i Piotra Sachnowskich oraz by\u0142ego oficera carskiej floty Gieorgija Czechowa, kt\u00f3ry zosta\u0142 dow\u00f3dc\u0105 3. Kompanii<a href=\"#_ftn176\" name=\"_ftnref176\">[176]<\/a>. Rosjanie z Legionu Walo\u0144skiego brali udzia\u0142 m.in. w jednej z najci\u0119\u017cszych bitew legionu \u2013 pod Gromow\u0105 Ba\u0142k\u0105, gdzie formacja straci\u0142a 30% ludzi<a href=\"#_ftn177\" name=\"_ftnref177\">[177]<\/a>. Monarchi\u015bci z RIS-O utworzyli z rosyjskich je\u0144c\u00f3w Rosyjsk\u0105 Milicj\u0119 Ludow\u0105, sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z kilku pluton\u00f3w po oko\u0142o 40 ludzi<a href=\"#_ftn178\" name=\"_ftnref178\">[178]<\/a>. W sierpniu 1942 r. Rosjanie brali udzia\u0142 w natarciu w kierunku Stalingradu, nast\u0119pnie walczyli na terenach Kubania i Ukrainy<a href=\"#_ftn179\" name=\"_ftnref179\">[179]<\/a>. Na pocz\u0105tku 1944 r. Legion Walo\u0144ski zosta\u0142 otoczony w tzw. \u201ekotle czerkaskim\u201d, ponosz\u0105c wielkie straty, tak samo jak Rosyjska Milicja Ludowa<a href=\"#_ftn180\" name=\"_ftnref180\">[180]<\/a>. Z resztek formacji utworzono 28. Ochotnicz\u0105 Dywizj\u0119 SS \u201eWallonien\u201d, w kt\u00f3rej s\u0142u\u017cy\u0142o 100 Rosjan. Ci, kt\u00f3rzy prze\u017cyli, poddali si\u0119 wojskom USA. Gieorgij Czechow, Niko\u0142aj Sachnowski i inni monarchi\u015bci wyemigrowali p\u00f3\u017aniej do Argentyny<a href=\"#_ftn181\" name=\"_ftnref181\">[181]<\/a>.<\/p>\n<p><strong>Inne formy wsp\u00f3\u0142pracy (epilog)<\/strong><\/p>\n<p>Opr\u00f3cz powy\u017cszych formacji warto wspomnie\u0107 o pochodz\u0105cym z arystokratycznej du\u0144sko-rosyjskiej rodziny Christianie von Schalburgu, monarchi\u015bcie i antykomuni\u015bcie. W 1917 r. opu\u015bci\u0142 Rosj\u0119, w 1923 r. wst\u0105pi\u0142 do armii du\u0144skiej i tamtejszego ugrupowania faszystowskiego<a href=\"#_ftn182\" name=\"_ftnref182\">[182]<\/a>. W trakcie wojny zimowej walczy\u0142 po stronie Finlandii, nast\u0119pnie bra\u0142 udzia\u0142 w inwazji Rzeszy na ZSRS, podczas kt\u00f3rej w 1942 r. stan\u0105\u0142 na czele Ochotniczego Legionu Du\u0144skiego<a href=\"#_ftn183\" name=\"_ftnref183\">[183]<\/a>. 2 czerwca 1942 r. poleg\u0142 w okolicach Demia\u0144ska<a href=\"#_ftn184\" name=\"_ftnref184\">[184]<\/a>. Jego losy przedstawiono m.in. w ksi\u0105\u017cce Mikkela Kirkebaeka <em>Schalburg \u2013 en patriotisk landsforr\u00e6der<a href=\"#_ftn185\" name=\"_ftnref185\"><strong>[185]<\/strong><\/a><\/em>.<\/p>\n<p>Rosjanie walczyli r\u00f3wnie\u017c w oddzia\u0142ach zorganizowanych w krajach azjatyckich. Cesarstwo Japonii utworzy\u0142o m.in. brygad\u0119 Asano i Chandaocheczinski Rosyjski Oddzia\u0142 Wojskowy<a href=\"#_ftn186\" name=\"_ftnref186\">[186]<\/a>. Swoje struktury i oddzia\u0142y tworzy\u0142 r\u00f3wnie\u017c Kozak zabajkalski ataman Grigorij Siemionow. Chi\u0144ski marsza\u0142ek Zhang Zuolin utworzy\u0142 z Rosjan tzw. Rosyjsk\u0105 Grup\u0119 Wojsk, kt\u00f3rej dow\u00f3dc\u0105 zosta\u0142 Konstantin Nieczajew<a href=\"#_ftn187\" name=\"_ftnref187\">[187]<\/a>. Interesuj\u0105cy jest fakt, \u017ce w\u0142a\u015bnie w Azji w 1934 r. bia\u0142ogwardzi\u015bci zawi\u0105zali sojusz z Armi\u0105 Czerwon\u0105 podczas jej interwencji w chi\u0144skim Sinciangu<a href=\"#_ftn188\" name=\"_ftnref188\">[188]<\/a>.<\/p>\n<p>17 pa\u017adziernika 1955 r. (dwa lata po \u015bmierci Stalina) Prezydium Rady Najwy\u017cszej ZSRS og\u0142osi\u0142o amnesti\u0119 dla obywateli sowieckich s\u0142u\u017c\u0105cych w oddzia\u0142ach zbrojnych po stronie Niemiec, a 3 pa\u017adziernika 1965 r. ca\u0142kowicie przerwano prowadzenie dochodze\u0144 w sprawach zwi\u0105zanych ze zdrad\u0105 ZSRS podczas II wojny \u015bwiatowej<a href=\"#_ftn189\" name=\"_ftnref189\">[189]<\/a>.<\/p>\n<p><strong>Przypisy:<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a>\u00a0 M. Barej<em>, \u0179r\u00f3d\u0142a rosyjskiego antybolszewizmu<\/em>, \u201eOfficine Historiae\u201d, nr 5, 2022, s. 37-45.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> \u00a0B. Soko\u0142ow, <em>ZSRR pod okupacj\u0105, <\/em>Warszawa 2011, s. 10-15.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> J. Curganow, <em>Bie\u0142oemigranty i Wtoraja mirowaja wojna. Popytka riewansza. 1939-1945, <\/em>Moskwa 2010, s. 162-164.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> A. Szostkiewicz, <em>Z Bogiem i przeciw Bogu, <\/em>\u201ePomocnik Historyczny\u201d, nr 6, 2011, s. 106-107.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> A. Sklarow, <em>Oni molilis\u02b9 za fiuriera. Kak RPC poddier\u017cywa\u0142a Gitlera, <\/em>https:\/\/argumentua.com\/stati\/oni-molilis-za-fyurera-kak-rpts-podderzhivala-gitlera (dost\u0119p: 20.05.2022).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> J. W. Gda\u0144ski, <em>Zapomniani \u017co\u0142nierze Hitlera<\/em>, Warszawa 2005, s. 34-36.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> J. Solarz, <em>Armia W\u0142asowa, <\/em>Warszawa 2002, s. 6-8.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> S. J. Newland, <em>Kozacy w Wehrmachcie 1941-1945, <\/em>Warszawa 2010, s. 89.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> J. W. Gda\u0144ski, <em>op. cit.<\/em>, s. 101.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> J. Solarz, <em>op. cit., <\/em>s. 8.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> S. I. Drobiazko, A. W. Karaszczuk, <em>Wtoraja mirowaja wojna 1939-1945. Russkaja oswoboditielnaja armija,<\/em> Moskwa 1998, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a> J. W. Gda\u0144ski, <em>op. cit.., <\/em>s. 79.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a> J. Solarz, <em>op. cit., <\/em>s. 9.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[15]<\/a> S. I. Drobiazko, A. W. Karaszczuk, <em>op. cit., <\/em>s. 6.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref16\" name=\"_ftn16\">[16]<\/a> J. Solarz, <em>op. cit., <\/em>s. 8-11.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref17\" name=\"_ftn17\">[17]<\/a> Ibidem, s. 12-15.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref18\" name=\"_ftn18\">[18]<\/a> Ibidem, s. 13-14.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref19\" name=\"_ftn19\">[19]<\/a> Ibidem, s. 12-13.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref20\" name=\"_ftn20\">[20]<\/a> Ibidem, s. 14-15.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref21\" name=\"_ftn21\">[21]<\/a> S. I. Drobiazko, A. W. Karaszczuk, <em>op. cit., <\/em>s. 8-9.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref22\" name=\"_ftn22\">[22]<\/a> Ibidem, s. 9-10.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref23\" name=\"_ftn23\">[23]<\/a> W. I. Fi\u0142atowicz, <em>W\u0142asowszczina. ROA: bie\u0142yje piatna<\/em>, Moskwa 2005, s. 12.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref24\" name=\"_ftn24\">[24]<\/a> C. Andreyev, <em>Genera\u0142 W\u0142asow i rosyjski ruch wyzwole\u0144czy<\/em>, Warszawa 1990, s. 15-16.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref25\" name=\"_ftn25\">[25]<\/a> Ibidem, s. 17.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref26\" name=\"_ftn26\">[26]<\/a> A. Kolesnik, <em>ROA \u2013 W\u0142asowskaja Armija. Sudiebnoje die\u0142o A. A. W\u0142asowa, <\/em>Chark\u00f3w 1990, s. 11.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref27\" name=\"_ftn27\">[27]<\/a> C. Andreyev, <em>op. cit., <\/em>s. 17.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref28\" name=\"_ftn28\">[28]<\/a> Ibidem, s. 21-22.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref29\" name=\"_ftn29\">[29]<\/a> A. Kolesnik, <em>op. cit., <\/em>s. 11.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref30\" name=\"_ftn30\">[30]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref31\" name=\"_ftn31\">[31]<\/a> C. Andreyev, <em>op. cit., <\/em>s. 38-39.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref32\" name=\"_ftn32\">[32]<\/a> Ibidem, s. 36-37.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref33\" name=\"_ftn33\">[33]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref34\" name=\"_ftn34\">[34]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref35\" name=\"_ftn35\">[35]<\/a> J. Hoffmann, <em>Rosyjscy sojusznicy Hitlera. W\u0142asow i jego armia<\/em>, Warszawa 2008, s. 126.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref36\" name=\"_ftn36\">[36]<\/a> M. W. Wasiljew, <em>Pierwyj gwardiejskij batalon ROA, \u201e<\/em>Pskow. Nauczno-prakticzeskij, istoriko-krajewiedczeskij \u017curna\u0142\u201d, nr 44, 2016, s. 159-164.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref37\" name=\"_ftn37\">[37]<\/a> Ibidem, s. 165-168.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref38\" name=\"_ftn38\">[38]<\/a> Ibidem, s. 169-170.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref39\" name=\"_ftn39\">[39]<\/a> C. Andreyev, <em>op. cit., <\/em>s. 38.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref40\" name=\"_ftn40\">[40]<\/a> Ibidem, s. 126.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref41\" name=\"_ftn41\">[41]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref42\" name=\"_ftn42\">[42]<\/a> T. Sagdijew, <em>Kakije piesni pieli w armii priedatiela W\u0142asowa, <\/em>https:\/\/russian7.ru\/post\/kakie-pesni-peli-v-armii-predatelya-vla\/ (dost\u0119p: 01.07.22).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref43\" name=\"_ftn43\">[43]<\/a> K. Aleksandrow, <em>Armija gieniera\u0142a W\u0142asowa 1944-1945, <\/em>Moskwa 2006, s. 269-270.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref44\" name=\"_ftn44\">[44]<\/a> C. Andreyev, <em>op. cit., <\/em>s. 41.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref45\" name=\"_ftn45\">[45]<\/a> Ibidem, s. 42.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref46\" name=\"_ftn46\">[46]<\/a> Ibidem, s. 46.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref47\" name=\"_ftn47\">[47]<\/a> P. Zychowicz, <em>Niemcy. Opowie\u015bci niepoprawnie politycznie III,\u00a0 <\/em>Pozna\u0144 2017, s. 238.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref48\" name=\"_ftn48\">[48]<\/a> J. Hoffmann, <em>op. cit., <\/em>s. 130.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref49\" name=\"_ftn49\">[49]<\/a> C. Andreyev, <em>op. cit., <\/em>s. 180-181.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref50\" name=\"_ftn50\">[50]<\/a> Ibidem, s. 181.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref51\" name=\"_ftn51\">[51]<\/a> Ibidem, s. 179.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref52\" name=\"_ftn52\">[52]<\/a> J. Solarz, <em>op. cit., <\/em>s. 41.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref53\" name=\"_ftn53\">[53]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref54\" name=\"_ftn54\">[54]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref55\" name=\"_ftn55\">[55]<\/a> Ibidem, s. 42.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref56\" name=\"_ftn56\">[56]<\/a> J. Hoffmann, <em>op. cit.,<\/em> s. 105.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref57\" name=\"_ftn57\">[57]<\/a>M. Antilewskij, <em>Awiacyja gieniera\u0142a W\u0142asowa, \u201e<\/em>Istorija Awiacyi\u201d, \u2116 2, 2000, s. 37.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref58\" name=\"_ftn58\">[58]<\/a> J. W. Gda\u0144ski, <em>op. cit., <\/em>s. 108.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref59\" name=\"_ftn59\">[59]<\/a> L. Molendowski, <em>Bitwa rosyjsko-sowiecka \u2013 1. Dywizja ROA w obronie Berlina, <\/em>https:\/\/www.konflikty.pl\/historia\/druga-wojna-swiatowa\/bitwa-rosyjsko-sowiecka-1-dywizja-roa-w-obronie-berlina\/\u00a0 (dost\u0119p: 03.07.22).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref60\" name=\"_ftn60\">[60]<\/a> J. Solarz, <em>op. cit., <\/em>s. 45.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref61\" name=\"_ftn61\">[61]<\/a> C. Andreyev, <em>op. cit., <\/em>s. 58-59.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref62\" name=\"_ftn62\">[62]<\/a> J. Solarz, <em>op. cit., <\/em>s. 45.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref63\" name=\"_ftn63\">[63]<\/a> C. Andreyev, <em>op. cit., <\/em>s. 60.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref64\" name=\"_ftn64\">[64]<\/a> J. Solarz, <em>op. cit., <\/em>s. 45.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref65\" name=\"_ftn65\">[65]<\/a> R. D. M\u00fcller, <em>Wsp\u00f3lnicy Hitlera. Formacje sojusznicze Wehrmachtu na froncie wschodnim, <\/em>Warszawa 2010, s. 289.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref66\" name=\"_ftn66\">[66]<\/a> C. Andreyev, <em>op. cit., <\/em>s. 61.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref67\" name=\"_ftn67\">[67]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref68\" name=\"_ftn68\">[68]<\/a> J. Thorwald, <em>Iluzja. \u017bo\u0142nierze radzieccy w armii Hitlera, <\/em>Warszawa 2010, s. 382.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref69\" name=\"_ftn69\">[69]<\/a> C. Andreyev, <em>op. cit., <\/em>s. 62.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref70\" name=\"_ftn70\">[70]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref71\" name=\"_ftn71\">[71]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref72\" name=\"_ftn72\">[72]<\/a> Ibidem, s. 63.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref73\" name=\"_ftn73\">[73]<\/a> Ibidem, s. 64.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref74\" name=\"_ftn74\">[74]<\/a> R. Michaelis, <em>POHA (RONA),<\/em>Warszawa 2010, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref75\" name=\"_ftn75\">[75]<\/a> I. Kowtun, D. \u017bukow, <em>29. Dywizja Grenadier\u00f3w SS \u201eKami\u0144ski\u201d, <\/em>Zakrzewo 2017, s. 13.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref76\" name=\"_ftn76\">[76]<\/a> Ibidem, s. 19-20.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref77\" name=\"_ftn77\">[77]<\/a> Ibidem, s. 18.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref78\" name=\"_ftn78\">[78]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref79\" name=\"_ftn79\">[79]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref80\" name=\"_ftn80\">[80]<\/a> Ibidem, s. 19.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref81\" name=\"_ftn81\">[81]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref82\" name=\"_ftn82\">[82]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref83\" name=\"_ftn83\">[83]<\/a> I. Kowtun, D. \u017bukow, <em>Posobniki. Issledowanija i matieria\u0142y po istorii otieczestwiennogo ko\u0142\u0142aboracyonizma, <\/em>Moskwa 2020, s. 26.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref84\" name=\"_ftn84\">[84]<\/a> R. Michaelis, <em>op. cit., <\/em>s. 66-67.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref85\" name=\"_ftn85\">[85]<\/a> J. Solarz, <em>op. cit., <\/em>s. 29.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref86\" name=\"_ftn86\">[86]<\/a> J. W. Gda\u0144ski, <em>op. cit., <\/em>s. 75.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref87\" name=\"_ftn87\">[87]<\/a> J. Solarz, <em>op. cit., <\/em>s. 29.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref88\" name=\"_ftn88\">[88]<\/a> Ibidem<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref89\" name=\"_ftn89\">[89]<\/a> R. Michaelis, <em>op. cit., <\/em>s. 17-29.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref90\" name=\"_ftn90\">[90]<\/a> J. W. Gda\u0144ski, <em>op. cit., <\/em>s. 141.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref91\" name=\"_ftn91\">[91]<\/a> J. Solarz, <em>op. cit., <\/em>s. 30-31.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref92\" name=\"_ftn92\">[92]<\/a> I. Kowtun, D. \u017bukow, <em>29. Dywizja&#8230;, <\/em>s. 183-187.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref93\" name=\"_ftn93\">[93]<\/a> J. Solarz, <em>op. cit., <\/em>s. 31.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref94\" name=\"_ftn94\">[94]<\/a> I. Kowtun, D. \u017bukow, <em>29. Dywizja&#8230;, <\/em>s. 200-201.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref95\" name=\"_ftn95\">[95]<\/a> R. Michaelis, <em>op. cit., <\/em>s. 52.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref96\" name=\"_ftn96\">[96]<\/a> P. Hausser, K. Zalesskij, <em>Czernaja Gwardija Gitlera. Waffien-SS w boju, <\/em>Moskwa 2007, s. 109.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref97\" name=\"_ftn97\">[97]<\/a> R. Michaelis, <em>op. cit., <\/em>s. 52.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref98\" name=\"_ftn98\">[98]<\/a> Ibidem, s. 55.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref99\" name=\"_ftn99\">[99]<\/a> Ibidem, s. 58.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref100\" name=\"_ftn100\">[100]<\/a> Ibidem, s. 56.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref101\" name=\"_ftn101\">[101]<\/a> Ibidem, s. 59-60.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref102\" name=\"_ftn102\">[102]<\/a> Ibidem, s. 61.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref103\" name=\"_ftn103\">[103]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref104\" name=\"_ftn104\">[104]<\/a> P. Hausser, K. Zalesskij, <em>op. cit., <\/em>s. 109.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref105\" name=\"_ftn105\">[105]<\/a> J. W. Gda\u0144ski, <em>op. cit., <\/em>s. 111.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref106\" name=\"_ftn106\">[106]<\/a> <em>Russkij Korpus na Ba\u0142kanach. 1941-1945 goda, <\/em>D. P. Wiertiepow (red.), Nowy Jork 1963, s. 405.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref107\" name=\"_ftn107\">[107]<\/a> M. Zielonka, <em>Rosyjskie kolaboracyjne formacje wojskowe przy Wehrmachcie i Waffen-SS (1),<\/em> \u201eHistoria Wojsko i Technika\u201d, nr 4, 2017, s. 75.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref108\" name=\"_ftn108\">[108]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref109\" name=\"_ftn109\">[109]<\/a> S. Drobiazko, A. Karaszczuk, <em>op. cit.<\/em>, s. 11-13.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref110\" name=\"_ftn110\">[110]<\/a> Ibidem, s. 13-14.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref111\" name=\"_ftn111\">[111]<\/a> <em>Rogo\u017cyn Anatolij Iwanowicz,<\/em> http:\/\/voldrozd.narod.ru\/proekt\/usa\/novo-diev\/Rogozin.html (dost\u0119p: 15.07.22).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref112\" name=\"_ftn112\">[112]<\/a> S. Drobiazko, A. Karaszczuk, <em>op. cit., <\/em>s. 14.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref113\" name=\"_ftn113\">[113]<\/a> J. Solarz, <em>op. cit., <\/em>s. 22.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref114\" name=\"_ftn114\">[114]<\/a> S. Drobiazko, A. Karaszczuk, <em>op. cit., <\/em>s. 14.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref115\" name=\"_ftn115\">[115]<\/a> <em>Turku\u0142 Anton Wasiljewicz, <\/em>http:\/\/www.hrono.ru\/biograf\/bio_t\/turkul.html (dost\u0119p: 13.07.22).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref116\" name=\"_ftn116\">[116]<\/a> S. Drobiazko, A. Karaszczuk, <em>op. cit., <\/em>s. 14.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref117\" name=\"_ftn117\">[117]<\/a> <em>Turku\u0142 Anton Wasiljewicz&#8230;<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref118\" name=\"_ftn118\">[118]<\/a> A. W. Turku\u0142, <em>Drozdowcy w ognie, <\/em>Monachium 1948.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref119\" name=\"_ftn119\">[119]<\/a> B. Ho\u0142mston-Smys\u0142owski, <em>Pierwaja Russkaja nacyonalnaja armija protiw SSSR. Wojna i politika, <\/em>Moskwa 2011, s. 3-4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref120\" name=\"_ftn120\">[120]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref121\" name=\"_ftn121\">[121]<\/a> Ibidem, s. 4-5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref122\" name=\"_ftn122\">[122]<\/a> L. Molendowski, <em>Rosyjska Armia Narodowa \u2013 Prywatna armia genera\u0142a Smys\u0142owskiego-Holmstona, <\/em>https:\/\/www.konflikty.pl\/historia\/druga-wojna-swiatowa\/rosyjska-armia-narodowa-prywatna-armia-generala-borysa-smyslowskiego-holmstona\/ (dost\u0119p: 16.07.22).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref123\" name=\"_ftn123\">[123]<\/a> J. W. Gda\u0144ski, <em>op. cit., <\/em>s. 109.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref124\" name=\"_ftn124\">[124]<\/a> Ibidem, s. 110.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref125\" name=\"_ftn125\">[125]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref126\" name=\"_ftn126\">[126]<\/a> L. Molendowski, <em>Rosyjska Armia Narodowa&#8230;.<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref127\" name=\"_ftn127\">[127]<\/a> B. Ho\u0142mston-Smys\u0142owski, <em>op. cit., <\/em>s. 15-16.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref128\" name=\"_ftn128\">[128]<\/a> Ibidem, s. 16-18.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref129\" name=\"_ftn129\">[129]<\/a> L. Molendowski, <em>Rosyjska Armia Narodowa&#8230;.<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref130\" name=\"_ftn130\">[130]<\/a> B. Ho\u0142mston-Smys\u0142owski, <em>op. cit., <\/em>s. 20.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref131\" name=\"_ftn131\">[131]<\/a> L. Molendowski, <em>Rosyjska Armia Narodowa&#8230;.<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref132\" name=\"_ftn132\">[132]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref133\" name=\"_ftn133\">[133]<\/a>\u00a0 M. Zielonka, <em>Rosyjskie kolaboracyjne formacje wojskowe przy Wehrmachcie i Waffen-SS (2),<\/em> \u201eHistoria Wojsko i Technika\u201d, nr 5, 2017, s. 70.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref134\" name=\"_ftn134\">[134]<\/a>\u00a0 J. Solarz, <em>op. cit., <\/em>s. 25.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref135\" name=\"_ftn135\">[135]<\/a> M. Zielonka, <em>op. cit., <\/em>s. 71.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref136\" name=\"_ftn136\">[136]<\/a>\u00a0 J. Solarz, <em>op. cit., <\/em>s. 26.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref137\" name=\"_ftn137\">[137]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref138\" name=\"_ftn138\">[138]<\/a> M. Zielonka, <em>op. cit., <\/em>s. 73.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref139\" name=\"_ftn139\">[139]<\/a> J. Solarz, <em>op. cit., <\/em>s. 27.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref140\" name=\"_ftn140\">[140]<\/a> I. Kowtun, D. \u017bukow, <em>1-ja Russkaja brigada SS \u201eDru\u017cyna&#8221;<\/em> , Moskwa 2010, s. 69-74.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref141\" name=\"_ftn141\">[141]<\/a> S. Drobiazko, A. Karaszczuk, <em>op. cit., <\/em>s. 33.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref142\" name=\"_ftn142\">[142]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref143\" name=\"_ftn143\">[143]<\/a> J. Solarz, <em>op. cit., <\/em>s. 27.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref144\" name=\"_ftn144\">[144]<\/a> S. Drobiazko, A. Karaszczuk, <em>op. cit., <\/em>s. 34.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref145\" name=\"_ftn145\">[145]<\/a> J. Solarz, <em>op. cit., <\/em>s. 28.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref146\" name=\"_ftn146\">[146]<\/a> R. Michaelis, <em>op. cit., <\/em>s. 65.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref147\" name=\"_ftn147\">[147]<\/a> I. Kowtun, D. \u017bukow, <em>Dwa\u017cdy priedawszyje. Brigada SS &#8222;Dru\u017cyna&#8221;, <\/em>Moskwa 2019, s. 600.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref148\" name=\"_ftn148\">[148]<\/a> I. Kowtun, D. \u017bukow, <em>1-ja Russkaja&#8230;, <\/em>s. 263-304.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref149\" name=\"_ftn149\">[149]<\/a> J. W. Gda\u0144ski, <em>op. cit, <\/em>s. 101, 147.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref150\" name=\"_ftn150\">[150]<\/a> <em>Pietr Niko\u0142ajewicz Krasnow<\/em>, http:\/\/www.hrono.ru\/biograf\/bio_k\/krasnov04.php (dost\u0119p: 18.07.22).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref151\" name=\"_ftn151\">[151]<\/a> W. G. Naumienko, <em>Wielikoje priedatielstwo: Kazaczestwo wo wtoroj mirowoj wojnie<\/em>, Moskwa 2003, s. 22-23.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref152\" name=\"_ftn152\">[152]<\/a> R. Buli\u0144ski, <em>Kozacy w s\u0142u\u017cbie Wehrmachtu. Poznaj histori\u0119 Kozackiego Stanu,<\/em> https:\/\/historia.org.pl\/2016\/03\/05\/kozacki-stan-wojskowa-formacja-wehrmachtu\/#footnote_5_52923 (dost\u0119p: 18.07.22).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref153\" name=\"_ftn153\">[153]<\/a> S. J. Newland, <em>Kozacy&#8230;<\/em>, s. 178.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref154\" name=\"_ftn154\">[154]<\/a> S. I. Drobiazko, A. W. Karaszczuk, <em>Wostocznyje legiony i kazaczji czasti w Wiermachtie<\/em>, Moskwa 2000, s. 35.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref155\" name=\"_ftn155\">[155]<\/a> J. W. Gda\u0144ski, <em>op. cit., <\/em>s. 149.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref156\" name=\"_ftn156\">[156]<\/a> S. Adamkiewicz, <em>Kozacka rze\u017a powstania?,<\/em> https:\/\/histmag.org\/Kozacka-rzez-Powstania-8257 (dost\u0119p: 20.07.22).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref157\" name=\"_ftn157\">[157]<\/a> R. Buli\u0144ski, <em>op. cit.<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref158\" name=\"_ftn158\">[158]<\/a>\u00a0\u00a0 S. J. Newland, <em>op. cit.<\/em>, s. 179.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref159\" name=\"_ftn159\">[159]<\/a> R. Buli\u0144ski, <em>op. cit.<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref160\" name=\"_ftn160\">[160]<\/a> S. I. Drobiazko, A. Karaszczuk, <em>op. cit., <\/em><em>s. 45.<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref161\" name=\"_ftn161\">[161]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref162\" name=\"_ftn162\">[162]<\/a> P. Zychowicz,\u00a0 <em>Alianci. Opowie\u015bci niepoprawnie politycznie V, <\/em>Pozna\u0144 2021, s. 337-348.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref163\" name=\"_ftn163\">[163]<\/a> Ibidem, 360-379.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref164\" name=\"_ftn164\">[164]<\/a> J. Mackiewicz, <em>Zbrodnia w dolinie rzeki Drawy,<\/em> http:\/\/retropress.pl\/wiadomosci\/zbrodnia-w-dolinie-rzeki-drawy\/\u00a0 (dost\u0119p: 22.07.22).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref165\" name=\"_ftn165\">[165]<\/a> S. I. Drobiazko, A. Karaszczuk, <em>op. cit., <\/em><em>s. 45.<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref166\" name=\"_ftn166\">[166]<\/a> W. H. Krause, <em>Kozacy i Wehrmacht, <\/em>Krak\u00f3w 2006, s. 31.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref167\" name=\"_ftn167\">[167]<\/a> Ibidem, s. 32.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref168\" name=\"_ftn168\">[168]<\/a> Ibidem, s. 34.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref169\" name=\"_ftn169\">[169]<\/a> S. J. Newland, <em>op. cit.<\/em>, s. 153.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref170\" name=\"_ftn170\">[170]<\/a> J. Solarz, <em>op. cit., <\/em>s. 37-38.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref171\" name=\"_ftn171\">[171]<\/a> Ibidem, s. 38.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref172\" name=\"_ftn172\">[172]<\/a> W. H. Krause, <em>op. cit., <\/em>s. 271-280.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref173\" name=\"_ftn173\">[173]<\/a> S. J. Newland, <em>op. cit.<\/em>, s. 215-216.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref174\" name=\"_ftn174\">[174]<\/a> L. Degrelle, <em>P\u0142on\u0105ce dusze, <\/em>Bia\u0142a Podlaska 2009, s. 10-11.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref175\" name=\"_ftn175\">[175]<\/a> S. A. Man&#8217;kow, <em>Russkije dobrowolcy w sostawie Wa\u0142\u0142onskogo legiona, 1941-1945 gg.,<\/em> \u201eNowyj czasowoj, wojenno-istoriczeskij \u017curna\u0142\u201d , 2006, nr 17-18, s. 173.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref176\" name=\"_ftn176\">[176]<\/a> Ibidem, s. 174.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref177\" name=\"_ftn177\">[177]<\/a> <em>Za caria i Otieczestwo \u2013 w formie SS. Kak sra\u017ca\u0142as\u02b9 \u00abrusskaja rota\u00bb w legionie SS \u00abWa\u0142\u0142onija\u00bb na Wostocznom frontie, <\/em>https:\/\/zen.yandex.ru\/media\/two_wars\/za-caria-i-otechestvo&#8211;v-forme-ss-kak-srajalas-russkaia-rota-v-legione-ss-valloniia-na-vostochnom-fronte-600d6b2c27eccf7f00388d05 (dost\u0119p: 02.08.22).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref178\" name=\"_ftn178\">[178]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref179\" name=\"_ftn179\">[179]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref180\" name=\"_ftn180\">[180]<\/a> S. A. Man&#8217;kow, <em>op. cit, <\/em>s. 179.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref181\" name=\"_ftn181\">[181]<\/a> Ibidem, s. 181-182.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref182\" name=\"_ftn182\">[182]<\/a> E. \u0141ukojanow, <em>Nieodnoznacznyj faszyzm. O pierwoj po\u0142noj biografii \u00abpatriota-priedatie\u0142a Szalburga\u00bb,<\/em> https:\/\/gorky.media\/reviews\/neodnoznachnyj-fashizm\/ (dost\u0119p: 01.08.22).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref183\" name=\"_ftn183\">[183]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref184\" name=\"_ftn184\">[184]<\/a> R.D. M\u00fcller., <em>op. cit., <\/em>s. 183.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref185\" name=\"_ftn185\">[185]<\/a> M. Kirkebaek, <em>Schalburg &#8211; en patriotisk landsforr\u00e6der, <\/em>Oslo 2009.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref186\" name=\"_ftn186\">[186]<\/a> J. W. Gda\u0144ski, <em>op. cit., <\/em>s. 124.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref187\" name=\"_ftn187\">[187]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref188\" name=\"_ftn188\">[188]<\/a> T. Sagdijew, <em>Intierwiencyja w Sin\u02b9czian: kak krasnyje i bie\u0142yje stali kitajskimi \u00abwie\u017cliwymi lud\u02b9mi\u00bb w 1934 godu,<\/em> https:\/\/russian7.ru\/post\/intervenciya-v-sinczyan-kak-krasnye-i-b\/ (dost\u0119p: 10.08.22).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref189\" name=\"_ftn189\">[189]<\/a>\u00a0 J. W. Gda\u0144ski, <em>op. cit., <\/em>s. 198.<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Bibliografia cytowa\u0144:<\/strong><\/p>\n<p>Adamkiewicz S., <em>Kozacka rze\u017a powstania?,<\/em> https:\/\/histmag.org\/Kozacka-rzez-Powstania-8257 (dost\u0119p: 20.07.22).<\/p>\n<p>Aleksandrow K., <em>Armija gieniera\u0142a W\u0142asowa 1944-1945, <\/em>Moskwa 2006.<\/p>\n<p>Andreyev C., <em>Genera\u0142 W\u0142asow i rosyjski ruch wyzwole\u0144czy<\/em>, Warszawa 1990.<\/p>\n<p>Antilewskij M., <em>Awiacyja gieniera\u0142a W\u0142asowa,<\/em> \u201eIstorija Awiacyi\u201d, \u2116 2, 2000, s. 31-38.<\/p>\n<p>Barej M.<em>, \u0179r\u00f3d\u0142a rosyjskiego antybolszewizmu<\/em>, \u201eOfficine Historiae\u201d, nr 5, 2022, s. 37-45.<\/p>\n<p>Buli\u0144ski R., <em>Kozacy w s\u0142u\u017cbie Wehrmachtu. Poznaj histori\u0119 Kozackiego Stanu,<\/em> https:\/\/historia.org.pl\/2016\/03\/05\/kozacki-stan-wojskowa-formacja-wehrmachtu\/#footnote_5_52923 (dost\u0119p: 18.07.22).<\/p>\n<p>Curganow J., <em>Bie\u0142oemigranty i Wtoraja mirowaja wojna. Popytka riewansza. 1939-1945, <\/em>Moskwa 2010.<\/p>\n<p>Drobiazko S.I., Karaszczuk A.W., <em>Wostocznyje legiony i kazaczji czasti w Wiermachtie<\/em>, Moskwa 2000.<\/p>\n<p>Degrelle L., <em>P\u0142on\u0105ce dusze, <\/em>Bia\u0142a Podlaska 2009.<\/p>\n<p>Drobiazko S.I., A. W. Karaszczuk W., <em>Wtoraja mirowaja wojna 1939-1945. Russkaja oswoboditielnaja armija,<\/em> Moskwa 1998.<\/p>\n<p>Fi\u0142atowicz W.I., <em>W\u0142asowszczina. ROA: bie\u0142yje piatna<\/em>, Moskwa 2005.<\/p>\n<p>Gda\u0144ski J.W., <em>Zapomniani \u017co\u0142nierze Hitlera<\/em>, Warszawa 2005.<\/p>\n<p>Hausser P., Zalesskij K., <em>Czernaja Gwardija Gitlera. Waffien-SS w boju, <\/em>Moskwa 2007.<\/p>\n<p>Hoffmann J., <em>Rosyjscy sojusznicy Hitlera. W\u0142asow i jego armia<\/em>, Warszawa 2008.<\/p>\n<p>Ho\u0142mston-Smys\u0142owski B., <em>Pierwaja Russkaja nacyonalnaja armija protiw SSSR. Wojna i politika, <\/em>Moskwa 2011.<\/p>\n<p>Kirkebaek M., <em>Schalburg &#8211; en patriotisk landsforr\u00e6der, <\/em>Oslo 2009.<\/p>\n<p>Kolesnik A., <em>ROA \u2013 W\u0142asowskaja Armija. Sudiebnoje die\u0142o A. A. W\u0142asowa, <\/em>Chark\u00f3w 1990.<\/p>\n<p>Kowtun I., \u017bukow D., <em>1-ja Russkaja brigada SS \u201eDru\u017cyna&#8221;<\/em> , Moskwa 2010.<\/p>\n<p>Kowtun I., \u017bukow D., <em>29. Dywizja Grenadier\u00f3w SS \u201eKami\u0144ski\u201d, <\/em>Zakrzewo 2017.<\/p>\n<p>Kowtun I., \u017bukow D., <em>Dwa\u017cdy priedawszyje. Brigada SS &#8222;Dru\u017cyna&#8221;, <\/em>Moskwa 2019.<\/p>\n<p>Kowtun I., \u017bukow D., <em>Posobniki. Issledowanija i matieria\u0142y po istorii otieczestwiennogo ko\u0142\u0142aboracyonizma, <\/em>Moskwa 2020.<\/p>\n<p>Krause W.H., <em>Kozacy i Wehrmacht, <\/em>Krak\u00f3w 2006.<\/p>\n<p>\u0141ukojanow E., <em>Nieodnoznacznyj faszyzm. O pierwoj po\u0142noj biografii \u00abpatriota-priedatie\u0142a Szalburga\u00bb,<\/em> https:\/\/gorky.media\/reviews\/neodnoznachnyj-fashizm\/ (dost\u0119p: 01.08.2022).<\/p>\n<p>Mackiewicz\u00a0 J., <em>Zbrodnia w dolinie rzeki Drawy,<\/em> http:\/\/retropress.pl\/wiadomosci\/zbrodnia-w-dolinie-rzeki-drawy\/\u00a0 (dost\u0119p: 22.07.22).<\/p>\n<p>Man&#8217;kow S.A., <em>Russkije dobrowolcy w sostawie Wa\u0142\u0142onskogo legiona, 1941-1945 gg.,<\/em> \u201eNowyj czasowoj, wojenno-istoriczeskij \u017curna\u0142\u201d, nr 17-18, 2006.<\/p>\n<p>Michaelis R., <em>POHA (RONA),<\/em>Warszawa 2010.<\/p>\n<p>Molendowski L., <em>Bitwa rosyjsko-sowiecka \u2013 1. Dywizja ROA w obronie Berlina, <\/em>https:\/\/www.konflikty.pl\/historia\/druga-wojna-swiatowa\/bitwa-rosyjsko-sowiecka-1-dywizja-roa-w-obronie-berlina\/\u00a0 (dost\u0119p: 03.07.22).<\/p>\n<p>Molendowski L., <em>Rosyjska Armia Narodowa \u2013 Prywatna armia genera\u0142a Smys\u0142owskiego-Holmstona, <\/em>https:\/\/www.konflikty.pl\/historia\/druga-wojna-swiatowa\/rosyjska-armia-narodowa-prywatna-armia-generala-borysa-smyslowskiego-holmstona\/ (dost\u0119p: 16.07.22).<\/p>\n<p>M\u00fcller R.D., <em>Wsp\u00f3lnicy Hitlera. Formacje sojusznicze Wehrmachtu na froncie wschodnim, <\/em>Warszawa 2010.<\/p>\n<p>Naumienko W.G., <em>Wielikoje priedatielstwo: Kazaczestwo wo wtoroj mirowoj wojnie<\/em>, Moskwa 2003.<\/p>\n<p>Newland S.J., <em>Kozacy w Wehrmachcie 1941-1945, <\/em>Warszawa 2010.<\/p>\n<p><em>Pietr Niko\u0142ajewicz Krasnow<\/em>, http:\/\/www.hrono.ru\/biograf\/bio_k\/krasnov04.php (dost\u0119p: 18.07.22).<\/p>\n<p><em>Rogo\u017cyn Anatolij Iwanowicz,<\/em> http:\/\/voldrozd.narod.ru\/proekt\/usa\/novo-diev\/Rogozin.html (dost\u0119p: 15.07.22).<\/p>\n<p><em>Russkij Korpus na Ba\u0142kanach. 1941-1945 goda, <\/em>red. D. P. Wiertiepow, Nowy Jork 1963.<\/p>\n<p>Sagdijew T., <em>Intierwiencyja w Sin\u02b9czian: kak krasnyje i bie\u0142yje stali kitajskimi \u00abwie\u017cliwymi lud\u02b9mi\u00bb w 1934 godu,<\/em> https:\/\/russian7.ru\/post\/intervenciya-v-sinczyan-kak-krasnye-i-b\/ (dost\u0119p: 10.08.22).<\/p>\n<p>Sagdijew T., <em>Kakije piesni pieli w armii priedatiela W\u0142asowa, <\/em>https:\/\/russian7.ru\/post\/kakie-pesni-peli-v-armii-predatelya-vla\/ (dost\u0119p: 01.07.22).<\/p>\n<p>Sklarow A., <em>Oni molilis\u02b9 za fiuriera. Kak RPC poddier\u017cywa\u0142a Gitlera, <\/em>https:\/\/argumentua.com\/stati\/oni-molilis-za-fyurera-kak-rpts-podderzhivala-gitlera (dost\u0119p: 20.05.2022).<\/p>\n<p>Soko\u0142ow B., <em>ZSRR pod okupacj\u0105, <\/em>Warszawa 2011, s. 10-15.<\/p>\n<p>Solarz J., <em>Armia W\u0142asowa, <\/em>Warszawa 2002.<\/p>\n<p>Szostkiewicz A., <em>Z Bogiem i przeciw Bogu, <\/em>\u201ePomocnik Historyczny\u201d, nr 6, 2011.<\/p>\n<p>Thorwald J., <em>Iluzja. \u017bo\u0142nierze radzieccy w armii Hitlera, <\/em>Warszawa 2010.<\/p>\n<p><em>Turku\u0142 Anton Wasiljewicz, <\/em>http:\/\/www.hrono.ru\/biograf\/bio_t\/turkul.html (dost\u0119p: 13.07.22).<\/p>\n<p>Turku\u0142 A.W., <em>Drozdowcy w ognie, <\/em>Monachium 1948.<\/p>\n<p>Wasiljew M.W., <em>Pierwyj gwardiejskij batalon ROA, \u201e<\/em>Pskow. Nauczno-prakticzeskij, istoriko-krajewiedczeskij \u017curna\u0142\u201d, nr 44, 2016.<\/p>\n<p><em>Za caria i Otieczestwo \u2013 w formie SS. Kak sra\u017ca\u0142as\u02b9 \u00abrusskaja rota\u00bb w legionie SS \u00abWa\u0142\u0142onija\u00bb na Wostocznom frontie, <\/em>https:\/\/zen.yandex.ru\/media\/two_wars\/za-caria-i-otechestvo&#8211;v-forme-ss-kak-srajalas-russkaia-rota-v-legione-ss-valloniia-na-vostochnom-fronte-600d6b2c27eccf7f00388d05 (dost\u0119p: 02.08.22).<\/p>\n<p>Zielonka M., <em>Rosyjskie kolaboracyjne formacje wojskowe przy Wehrmachcie i Waffen-SS (1),<\/em> \u201eHistoria Wojsko i Technika\u201d, nr 4, 2017.<\/p>\n<p>Zielonka M., <em>Rosyjskie kolaboracyjne formacje wojskowe przy Wehrmachcie i Waffen-SS (2),<\/em> \u201eHistoria Wojsko i Technika\u201d, nr 5, 2017.<\/p>\n<p>Zychowicz P.,\u00a0 <em>Alianci. Opowie\u015bci niepoprawnie politycznie V, <\/em>Pozna\u0144 2021.<\/p>\n<p>Zychowicz P., <em>Niemcy. Opowie\u015bci niepoprawnie politycznie III,\u00a0 <\/em>Pozna\u0144 2017.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Marcin Barej (Uniwersytet w Siedlcach) tom 21 (2023) Data publikacji wersji cyfrowej: 7.04.2023 Wersja drukowana: 20.11.2023 DOI: 10.36121\/RRH.21.2023.2 Summary The genesis and review of Russian military formations in the service of the Third Reich during the German-Soviet war 1941-1945 During World War II, representatives of the nations living in the Soviet Union were the most [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-3476","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Geneza i przegl\u0105d rosyjskich formacji wojskowych w s\u0142u\u017cbie III Rzeszy w czasie wojny niemiecko-sowieckiej 1941-1945 - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3476\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Geneza i przegl\u0105d rosyjskich formacji wojskowych w s\u0142u\u017cbie III Rzeszy w czasie wojny niemiecko-sowieckiej 1941-1945 - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Marcin Barej (Uniwersytet w Siedlcach) tom 21 (2023) Data publikacji wersji cyfrowej: 7.04.2023 Wersja drukowana: 20.11.2023 DOI: 10.36121\/RRH.21.2023.2 Summary The genesis and review of Russian military formations in the service of the Third Reich during the German-Soviet war 1941-1945 During World War II, representatives of the nations living in the Soviet Union were the most [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3476\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-06-28T14:18:16+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"55 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3476\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3476\",\"name\":\"Geneza i przegl\u0105d rosyjskich formacji wojskowych w s\u0142u\u017cbie III Rzeszy w czasie wojny niemiecko-sowieckiej 1941-1945 - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-04-06T18:05:40+00:00\",\"dateModified\":\"2024-06-28T14:18:16+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3476#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3476\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3476#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Geneza i przegl\u0105d rosyjskich formacji wojskowych w s\u0142u\u017cbie III Rzeszy w czasie wojny niemiecko-sowieckiej 1941-1945\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"name\":\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\",\"name\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"width\":1393,\"height\":727,\"caption\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Geneza i przegl\u0105d rosyjskich formacji wojskowych w s\u0142u\u017cbie III Rzeszy w czasie wojny niemiecko-sowieckiej 1941-1945 - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3476","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Geneza i przegl\u0105d rosyjskich formacji wojskowych w s\u0142u\u017cbie III Rzeszy w czasie wojny niemiecko-sowieckiej 1941-1945 - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","og_description":"Marcin Barej (Uniwersytet w Siedlcach) tom 21 (2023) Data publikacji wersji cyfrowej: 7.04.2023 Wersja drukowana: 20.11.2023 DOI: 10.36121\/RRH.21.2023.2 Summary The genesis and review of Russian military formations in the service of the Third Reich during the German-Soviet war 1941-1945 During World War II, representatives of the nations living in the Soviet Union were the most [&hellip;]","og_url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3476","og_site_name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz","article_modified_time":"2024-06-28T14:18:16+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"55 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3476","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3476","name":"Geneza i przegl\u0105d rosyjskich formacji wojskowych w s\u0142u\u017cbie III Rzeszy w czasie wojny niemiecko-sowieckiej 1941-1945 - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website"},"datePublished":"2023-04-06T18:05:40+00:00","dateModified":"2024-06-28T14:18:16+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3476#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3476"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3476#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Geneza i przegl\u0105d rosyjskich formacji wojskowych w s\u0142u\u017cbie III Rzeszy w czasie wojny niemiecko-sowieckiej 1941-1945"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization","name":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","contentUrl":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","width":1393,"height":727,"caption":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego"},"image":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3476","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3476"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3476\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3971,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3476\/revisions\/3971"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3476"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}