{"id":3376,"date":"2022-09-22T17:47:55","date_gmt":"2022-09-22T17:47:55","guid":{"rendered":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3376"},"modified":"2022-10-12T10:40:07","modified_gmt":"2022-10-12T10:40:07","slug":"tygodnik-podlasiak-1922-1932-o-niemczech-i-zwiazku-sowieckim","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3376","title":{"rendered":"Tygodnik \u201ePodlasiak\u201d (1922-1932) o Niemczech i Zwi\u0105zku Sowieckim"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li><span style=\"color: #800000;\"><strong>Katarzyna Grudzie\u0144 <\/strong>(Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach)<\/span><\/li>\n<li>tom 20 (2022)<\/li>\n<li><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/rrh20_2022_Grudzien.pdf\">Wersja drukowana<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.GRUDZIEN.20.2022\">DOI: 10.36121\/RRH.GRUDZIEN.20.2022<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n<p>Summary<\/p>\n<p><em><strong>The weekly &#8222;Podlasiak&#8221; (1922-1932) about Germany and the Soviet Union<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em>The objective of the article is presenting an image of Germany and Soviet Union in the years 1922-1932 as presented in weekly magazine &#8222;Podlasiak&#8221;. Article is to also show how precious writing and our national heritage regional press is and how important it is to protect it to highest extent possible as well as the fact that inter-war period press in Poland was, despite dynamic development of radiophony at said time, main source of information about national and worldwide situation.<\/em><\/p>\n<p>Key Words: <em>magazine, Podlasie, Podlasiak, nationalism, National Democracy, Bia\u0142a Podlaska, Siedlce<\/em><\/p>\n<hr \/>\n<p>Streszczenie<\/p>\n<p><em>Celem artyku\u0142u jest przedstawienie obrazu Niemiec i Zwi\u0105zku Sowieckiego w latach 1922-1932, jaki prezentowany by\u0142 na \u0142amach tygodnika \u201ePodlasiak\u201d. Artyku\u0142 ma zaprezentowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c, jak cennym pi\u015bmiennictwem, naszym dziedzictwem narodowym jest prasa regionalna i jak wa\u017cnym aspektem jest jej ochrona w jak najwi\u0119kszym stopniu\u00a0 oraz to, \u017ce prasa w Polsce okresu mi\u0119dzywojennego stanowi\u0142a, mimo dynamicznego w tamtych czasach rozwoju radiofonii, g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142o informacji o sytuacji w kraju i na \u015bwiecie.<\/em><\/p>\n<p>S\u0142owa kluczowe: <em>czasopismo, Podlasie, Podlasiak, ruch narodowy, endecja, Bia\u0142a Podlaska,<\/em> <em>Siedlce<\/em><\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Wst\u0119p<\/strong><\/p>\n<p>Pierwszy numer tygodnika \u201ePodlasiak\u201d ukaza\u0142 si\u0119 23 wrze\u015bnia 1922 r., a wydawany by\u0142 do 1932 r. w Bia\u0142ej Podlaskiej i \u2013 okresowo \u2013 w Siedlcach. By\u0142 gazet\u0105 reprezentuj\u0105c\u0105 pogl\u0105dy narodowo-demokratyczne. By\u0142o to najd\u0142u\u017cej ukazuj\u0105ce si\u0119 nieprzerwanie i bez zmiany tytu\u0142u pismo na Podlasiu w okresie mi\u0119dzywojennym.<\/p>\n<p>Celem artyku\u0142u jest prezentacja tre\u015bci przekazywanych na \u0142amach czasopisma odno\u015bnie s\u0105siad\u00f3w Rzeczypospolitej \u2013 Niemiec i Zwi\u0105zku Sowieckiego. Analiza zawarto\u015bci gazety w okresie istotnym dla kszta\u0142towania si\u0119 dw\u00f3ch socjalistycznych totalitaryzm\u00f3w, kt\u00f3re w ko\u0144cu lat 30. XX w. stan\u0105 si\u0119 przyczyn\u0105 upadku II Rzeczypospolitej, wydaje si\u0119 zagadnieniem bardzo wa\u017cnym z uwagi na szeroki wp\u0142yw redakcji gazety na spo\u0142ecze\u0144stwo po\u0142udniowego Podlasia.<\/p>\n<p><strong>\u201ePodlasiak\u201d i teren jego oddzia\u0142ywania<\/strong><\/p>\n<p>Statystyczny mieszkaniec Podlasia na pocz\u0105tku XX w. to Polak-katolik (wcze\u015bniej r\u00f3wnie\u017c unita), nastawiony narodowo i patriotycznie ze wzgl\u0119du na niedawne carskie prze\u015bladowania narodowe i religijne oraz rusi\u0144skie i \u017cydowskie s\u0105siedztwo przek\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na rywalizacj\u0119 spo\u0142eczno-gospodarcz\u0105. Osadnictwo tu bowiem by\u0142o narodowo\u015bciowo zr\u00f3\u017cnicowane: obok Polak\u00f3w Bia\u0142orusini, Ukrai\u0144cy, \u017bydzi, potomkowie osadnik\u00f3w niemieckich, holenderskich i tatarskich, co stanowi\u0142o tygiel spo\u0142eczny. Wsie, poza ch\u0142opami,\u00a0 zamieszkiwa\u0142y zwarte masy ludno\u015bci pochodzenia drobnoszlacheckiego, maj\u0105cej w tym czasie jeszcze wyra\u017ane poczucie odr\u0119bno\u015bci, konserwatywnej w swoich pogl\u0105dach spo\u0142ecznych, dla kt\u00f3rej jednym z podstawowych kanon\u00f3w etycznych by\u0142o zachowanie \u201eczysto\u015bci\u201d rodowej<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>. Miasta zamieszkiwa\u0142a w wi\u0119kszo\u015bci ludno\u015b\u0107 \u017cydowska, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ca si\u0119 nie tylko religi\u0105, ale i\u00a0sposobem \u017cycia. Liczna by\u0142a tak\u017ce warstwa ziemia\u0144ska opieraj\u0105ca swoje wp\u0142ywy g\u0142\u00f3wnie na pozycji spo\u0142ecznej i mo\u017cliwo\u015bciach ekonomicznych. Wreszcie przywi\u0105zanie ludno\u015bci podlaskiej do religii utwierdza\u0142o powag\u0119 i\u00a0mo\u017cliwo\u015bci Ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego. Teren oddzia\u0142ywania tygodnika \u201ePodlasiak\u201d pokrywa\u0142 si\u0119 niemal z\u00a0granicami diecezji podlaskiej, w okresie mi\u0119dzywojennym znajduj\u0105cej si\u0119 na terenie utworzonego w 2 sierpnia 1919 roku wojew\u00f3dztwa lubelskiego<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>, a\u00a0od\u00a01\u00a0kwietnia 1939 roku na terenie dw\u00f3ch wojew\u00f3dztw \u2013 lubelskiego i warszawskiego<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\"><sup>[3]<\/sup><\/a>. W sk\u0142ad diecezji wchodzi\u0142y w powiaty: w\u0142odawski, bialski, konstantynowski<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\"><sup>[4]<\/sup><\/a>, \u0142ukowski, siedlecki, garwoli\u0144ski, soko\u0142owski, w\u0119growski i radzy\u0144ski, opr\u00f3cz parafii Suchowola. Do 1925 r. do diecezji nale\u017ca\u0142y r\u00f3wnie\u017c parafie Brze\u017anica Bychawska i\u00a0Brze\u017anica Ksi\u0105\u017c\u0119ca z powiatu lubartowskiego oraz parafia Bobrowniki z powiatu pu\u0142awskiego<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\"><sup>[5]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci przez Polsk\u0119 w 1918 r. otworzy\u0142o szans\u0119 do dalszego kszta\u0142towania podlaskiej to\u017csamo\u015bci w duchu narodowym i katolickim w oparciu o nowo powstaj\u0105ce polskie instytucje. Na gruncie duchowym by\u0142a to reaktywacja przez papie\u017ca Benedykta XV diecezji podlaskiej 24 wrze\u015bnia 1918 r., na czele kt\u00f3rej stan\u0105\u0142 bp Henryk Prze\u017adziecki, w zakresie administracji now\u0105 podlask\u0105 jako\u015bci\u0105 by\u0142o za\u015b powo\u0142anie s\u0105d\u00f3w okr\u0119gowych w Bia\u0142ej Podlaskiej i Siedlcach w 1919 roku. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce\u00a0w\u00a0II\u00a0Rzeczypospolitej obie stolice Podlasia \u2013 Siedlce i Bia\u0142a Podlaska, znalaz\u0142y si\u0119 w\u00a0wojew\u00f3dztwie lubelskim, dzi\u0119ki czemu nie dosz\u0142o w tym czasie do dezintegracji regionu. Ju\u017c w 1924 r. siedziba diecezji podlaskiej zosta\u0142a przeniesiona do Siedlec, za\u015b \u017cycie codzienne spo\u0142eczno\u015bci koncentrowa\u0142y lokalne podlaskie centra administracyjne po\u0142o\u017cone po\u00a0obu stronach rzeki Bug (przede wszystkim Bia\u0142a Podlaska i Brze\u015b\u0107)<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\"><sup>[6]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>\u201ePodlasiak\u201d z podtytu\u0142em \u201eTygodnik polityczno-spo\u0142eczno-narodowy, po\u015bwi\u0119cony sprawom ludu podlaskiego\u201d, by\u0142 pismem o charakterze politycznym, zwi\u0105zanym z ruchem narodowym i adresowanym do szerokich warstw ludno\u015bci, wiejskiej, miejskiej i inteligenckiej. Tygodnik by\u0142 nieformalnym organem Zwi\u0105zku Ludowo-Narodowego, a potem Stronnictwa Narodowego. Mia\u0142 charakter katolicki, prawicowy i\u00a0realizowa\u0142 za\u0142o\u017cenia ideowo- polityczne endecji<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\"><sup>[7]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Siedziba redakcji mie\u015bci\u0142a si\u0119 w Bia\u0142ej Podlaskiej przy ulicy Krzywej 31. Siedem lat p\u00f3\u017aniej, w 1929 r., zmieniono nazw\u0119 ulicy, na Gabriela Narutowicza. Pocz\u0105tkowo redaktorem naczelnym i\u00a0wydawc\u0105 pisma by\u0142 prawnik Piotr Rybski, a po jego \u015bmierci 22 listopada 1926 r. funkcj\u0119 t\u0119 sprawowa\u0142a jego \u017cona Aleksandra. Wydawany by\u0142 pocz\u0105tkowo w nak\u0142adzie oko\u0142o 1000 egzemplarzy, za\u015b na pocz\u0105tku lat 30. XX w. nak\u0142ad zmniejszy\u0142 si\u0119 do 400-600 numer\u00f3w pisma. Ostatnie numery pisma ukaza\u0142y si\u0119 ju\u017c w Siedlcach w 1932 r.<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\"><sup>[8]<\/sup><\/a> W\u00a0pocz\u0105tkowym okresie dzia\u0142alno\u015bci gazety egzemplarz kosztowa\u0142 60 marek. W\u00a0ko\u0144cowym okresie za numer trzeba by\u0142o zap\u0142aci\u0107 30 groszy. Tyle samo kosztowa\u0142 bochenek chleba (litr mleka \u2013 ok. 25 groszy, a kilogram m\u0105ki \u2013 45 groszy).\u00a0 Drukiem czasopisma zajmowa\u0142a si\u0119 Drukarnia Wydzia\u0142u Powiatowego w \u0141ukowie, a od po\u0142owy lat dwudziestych Drukarnia Polska w Bia\u0142ej Podlaskiej. Jak zaznaczono w artykule wst\u0119pnym, pismo mia\u0142o\u00a0by\u0107\u00a0kontynuacj\u0105\u00a0\u201eTygodnika\u00a0Podlaskiego\u201d,\u00a0lecz w\u00a0zmienionej, poszerzonej formie i\u00a0tre\u015bci<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\"><sup>[9]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Pocz\u0105tkowo swoim zasi\u0119giem gazeta obj\u0119\u0142a powiat bialski i konstantynowski,\u00a0 z\u00a0biegiem czasu zacz\u0119\u0142a dociera\u0107 r\u00f3wnie\u017c do s\u0105siednich powiat\u00f3w w\u0142odawskiego, radzy\u0144skiego, a potem tak\u017ce siedleckiego. Gazeta przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 czasu wydawana by\u0142a w Bia\u0142ej Podlaskiej, dopiero po koniec lat 20. cz\u0119\u015b\u0107 redakcji przeniesiono do\u00a0Siedlec, a samo czasopismo przyj\u0119\u0142o charakter og\u00f3lnopodlaski.<\/p>\n<p>Koncentracja na sprawach narodowych, odzwierciedlaj\u0105ca og\u00f3lne nastroje na Podlasiu (w\u00a0wyborach do Sejmu i Senatu listy Narodowej Demokracji uzyskiwa\u0142y w\u00f3wczas poparcie 50-70% g\u0142os\u00f3w, a w niekt\u00f3rych gminach, jak Huszcza, rekordowe 92 proc.), by\u0142a bardzo widoczna. Stanowisko redakcji wobec problem\u00f3w zwi\u0105zanych np. z przejmowaniem mienia po licznych przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 cerkwiach prawos\u0142awnych, by\u0142o jasne. Z widocznym rozmys\u0142em podchodzono do sk\u0142adu i nawet z dzisiejszej perspektywy trzeba przyzna\u0107, \u017ce dbano o r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 tematyczn\u0105 tygodnika. Mo\u017cna w nim by\u0142o znale\u017a\u0107 interesuj\u0105ce informacje z kraju i ze \u015bwiata oraz teksty istotne w kontek\u015bcie krajowym. W numerze pierwszym np. wydrukowano mow\u0119 Ignacego Paderewskiego wyg\u0142oszon\u0105 przed wyjazdem do\u00a0Europy, a tak\u017ce doniesienia o kierunkach polityki mi\u0119dzynarodowej. Tu\u017c obok nich publikowane by\u0142y relacje z wydarze\u0144 wa\u017cnych dla lokalnej spo\u0142eczno\u015bci, np. ze\u00a0zjazdu jubileuszowego w \u00f3wczesnym gimnazjum im. J.I. Kraszewskiego, kt\u00f3ry mia\u0142 miejsce 10 wrze\u015bnia 1922 r. Obszerny by\u0142 dzia\u0142 \u201eKronika miejscowa\u201d, w kt\u00f3rym donoszono g\u0142\u00f3wnie o\u00a0kradzie\u017cach, po\u017carach i\u00a0innego rodzaju przest\u0119pstwach czy wypadkach losowych. Przy okazjach szczeg\u00f3lnych, jak np. 10-leciu s\u0105downictwa na Podlasiu w 1929 r., ca\u0142y numer po\u015bwi\u0119cano temu wydarzeniu. Zamieszczono histori\u0119 podlaskich s\u0105d\u00f3w, programy uroczysto\u015bci zwi\u0105zanych z obchodami, portrety najbardziej zas\u0142u\u017conych<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\"><sup>[10]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Czytelnicy \u015bledzili wspomnienia z okresu wojny. W k\u0105ciku dla pa\u0144 donoszono w grudniu 1929 r., \u017ce najwa\u017cniejszym trendem sezonu jest talia na naturalnej wysoko\u015bci, prezentowanie kobiecej sylwetki na przyk\u0142ad za pomoc\u0105 pow\u0142\u00f3czystych toalet, d\u0142u\u017csze w\u0142osy i czerwone paznokcie. Mo\u017cna wi\u0119c przyj\u0105\u0107, \u017ce epoka ch\u0142opczycy ko\u0144czy\u0142a si\u0119 na Podlasiu pod koniec lat 20. XX w. Z okazji \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia czytelnicy otrzymywali prezenty w postaci kr\u00f3tkich utwor\u00f3w najpopularniejszych pisarzy (np. W\u0142adys\u0142awa Reymonta). \u201eK\u0105cik Rozrywek Umys\u0142owych\u201d zapewnia\u0142 chwil\u0119 odpoczynku przy krzy\u017c\u00f3wce. Wa\u017cn\u0105 funkcj\u0119 pe\u0142ni\u0142y reklamy: np. informuj\u0105ce o mo\u017cliwo\u015bci zrobienia kursu dla szofer\u00f3w w\u00a0Lublinie,\u00a0skorzystania z\u00a0us\u0142ug Podlaskiego Banku Sp\u00f3\u0142dzielczego, zakupu \u015brodka Glirosan na dolegliwo\u015bci uszu czy wynalazku Eufonja na powa\u017cniejsze problemy ze s\u0142uchem.<\/p>\n<p>Nie wszyscy zdaj\u0105 sobie dzi\u015b spraw\u0119 z tego, jak skomplikowanym przedsi\u0119wzi\u0119ciem by\u0142o w tamtym okresie wydawanie czasopisma. Proces wydawniczy wygl\u0105da\u0142 zupe\u0142nie inaczej ni\u017c obecnie. Konieczne by\u0142o zorganizowanie reklamy (bez oparcia w poradnikach marketingu), a tak\u017ce propagandy, wypracowanie swojej metody kolporta\u017cu, ale przede wszystkim zdobycie pracownik\u00f3w \u2013 dziennikarzy w terenie. Przedwojenne czasopisma w Bia\u0142ej Podlaskiej przeciera\u0142y szlaki, same uczy\u0142y si\u0119 na w\u0142asnych do\u015bwiadczeniach, chc\u0105c realizowa\u0107 misj\u0119, w kt\u00f3rej najwa\u017cniejszym wyzwaniem by\u0142o szerzenie kultury czytania. Przez 10 lat ukazywania si\u0119 \u201ePodlasiaka\u201d uda\u0142o si\u0119 redakcji osi\u0105gn\u0105\u0107 dobry poziom dziennikarstwa.<\/p>\n<p>\u201ePodlasiak\u201d by\u0142 gazet\u0105 lokaln\u0105, ale na pewno nie za\u015bciankow\u0105. Pierwsze strony zajmowa\u0142a bie\u017c\u0105ca publicystyka polityczna, spo\u0142eczna i religijna. Swoje teksty publikowali cz\u0142onkowie \u00f3wczesnej elity spo\u0142ecznej i politycznej, zwi\u0105zanej z orientacj\u0105 konserwatywn\u0105 i\u00a0narodow\u0105: wp\u0142ywowi ziemianie, pos\u0142owie na Sejm. Na kolejnych stronach funkcjonowa\u0142a sta\u0142a rubryka pod nazw\u0105 \u201eKronika Podlaska\u201d, zawieraj\u0105ca informacje lokalne. By\u0142y to relacje z wiec\u00f3w i spotka\u0144 publicznych. Znajdowa\u0142 si\u0119 tam dzia\u0142 porad. Sta\u0142\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u201eKroniki\u201d by\u0142o to, co dzi\u015b mo\u017cna nazwa\u0107 kronik\u0105 policyjn\u0105, informacje o przest\u0119pstwach, zwykle drobnych, ale te\u017c i kryminalnych, wzmianki o nieszcz\u0119\u015bliwych wypadkach losowych, po\u017carach. Kolejny sta\u0142y dzia\u0142 to korespondencja z czytelnikami. Wa\u017cnym miejscem gazety by\u0142y komunikaty, zawieraj\u0105ce informacje, g\u0142\u00f3wnie z Warszawy, o inicjatywach o\u015bwiatowych i\u00a0gospodarczych. Znacz\u0105ce miejsce na\u00a0\u0142amach zajmowa\u0142y bowiem kwestie ekonomiczne, g\u0142\u00f3wnie zwi\u0105zane z rolnictwem, stanowi\u0105cym podstaw\u0119 gospodarki regionu. Gazeta przynosi\u0142a r\u00f3wnie\u017c bie\u017c\u0105ce dane dla przedsi\u0119biorc\u00f3w i zarz\u0105dc\u00f3w ziemskich: kursy walut, ceny zb\u00f3\u017c i przetwor\u00f3w etc. Nie brakowa\u0142o informacji praktycznych, np. rozk\u0142ad kolejki dojazdowej (wyje\u017cd\u017ca\u0142a z Bia\u0142ej o 7.38 i dociera\u0142a do Janowa o\u00a09.01). Ostatnie strony \u201ePodlasiaka\u201d zajmowa\u0142y og\u0142oszenia drobne i reklamy firm z terenu Podlasia i ca\u0142ej Polski.<\/p>\n<p>Realizacja niniejszego artyku\u0142u mo\u017cliwa by\u0142a dzi\u0119ki dosy\u0107 kompletnemu zachowaniu gazety. Zbi\u00f3r zosta\u0142 przeniesiony na no\u015bnik elektroniczny i znajduje si\u0119 w zasobach Bialskiej Biblioteki Cyfrowej.<\/p>\n<table width=\"585\">\n<tbody>\n<tr>\n<td colspan=\"2\" width=\"585\">Podlasiak tygodnik polityczno-spo\u0142eczno-narodowy, po\u015bwi\u0119cony sprawom ludu podlaskiego<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"136\">Rok wydania<\/td>\n<td width=\"448\">\u00a0Dost\u0119pne numery tygodnika w Bialskiej Bibliotece Cyfrowej<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"136\">1922 R.1<\/td>\n<td width=\"448\">1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"136\">1923 R.2<\/td>\n<td width=\"448\">1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16-17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24-25, 26, 27, 28, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41-42, 43, 44, 45, 46, 47, 48-49, 50, 51, 52<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"136\">1924 R.3<\/td>\n<td width=\"448\">1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14-15, 16, 17, 18, 19, 20 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51-52<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"136\">\u00a01925 R.4<\/td>\n<td width=\"448\">1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14-15, 16, 17, 18, 19, 20 21, 22, 23, 24-25, 26, 27,\u00a0 28- 29, 30, 31, 32-33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41-42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51-52<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"136\">\u00a01926 R.5<\/td>\n<td width=\"448\">1-2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10-11, 12, 13, 14-15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23-24, 25, 26, 27,\u00a0 28, 29-30, 31, 32-33, 34, 35, 36-37, 38, 39, 40, 41, 42, 43-44, 45-46, 47, 48-49, 50, 51-52<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"136\">\u00a01927 R.6<\/td>\n<td width=\"448\">1-2, 3, 4, 5-6, 7, 8, 9, 10-11, 12, 13-14,15, 16, 17, 18, 19-20, 21, 22, 23-24, 25, 26, 27,\u00a0 28, 29-30, 31, 32, 33-34, 35-36 w\u0142a\u015b\u0107. nr 36-37, 37, 39,\u00a040, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51,52<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"136\">\u00a01928 R.7<\/td>\n<td width=\"448\">1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16-17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27,\u00a0 28- 29, 30, 31-32, 33, 34-35, 36, 37, 38, 39, 40, 41,42, 43, 44-45, 46, 47, 48, 49, 50, 51-52<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"136\">1929 R.8<\/td>\n<td width=\"448\">1, 2, 3, 4-5, 6, 7-8-9, 10-11, 12, 13, 14-15, 16-17, 18, 19, 20, 21-22, 23, 24, 25, 26, 27,\u00a0 28, 29, 30-31, 32, 33-34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41,42, 43, 44-45, 46-47, 48-49, 50-51-52<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"136\">1930 R.9<\/td>\n<td width=\"448\">1, 2, 3, 4-5, 6, 7, 8, 9-10, 11, 12, 13, 14, 15-16, 17-18, 19, 20-21, 22, 23-24, 25-26, 27,\u00a0 28, 29-30, 31-32, 33-34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41,42, 43, 44, 45, 46, 47, 48-49-50, 51<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"136\">\u00a01931 R.10<\/td>\n<td width=\"448\">1-2, 3, 4-5, 6, 7, 8, 9, 10, 11-12, 13, 14-15, 16, 17, 18, 19, 20-21, 22-23, 24-27, 28-29, 30-31,\u00a0 32-33, 34, 35, 36, 37<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"136\">\u00a01932 R.11<\/td>\n<td width=\"448\">2, 3<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Tabela 1. Stan zachowania tygodnika \u201ePodlasiak\u201d.<\/p>\n<p><strong>Informacje o Niemczech i Zwi\u0105zku Sowieckim<\/strong><\/p>\n<p>Redakcja czasopisma \u201ePodlasiak\u201d artyku\u0142y po\u015bwi\u0119cone pa\u0144stwom s\u0105siednim, a wi\u0119c Niemcom i\u00a0Zwi\u0105zkowi Sowieckiemu, zamieszcza\u0142a w rubrykach: \u201eWiadomo\u015bci ze \u015bwiata\u201d, \u201eSprawy polityczne\u201d, \u201ePo\u0142o\u017cenie mi\u0119dzynarodowe\u201d, \u201ePrzegl\u0105d tygodniowy ze \u015bwiata\u201d, \u201eKronika zagraniczna\u201d, \u201eWie\u015bci ze \u015bwiata\u201d. W centrum zainteresowania redakcji by\u0142a sytuacja wewn\u0119trzna s\u0105siad\u00f3w Polski, stosunki polsko-sowieckie i polsko-niemieckie, a tak\u017ce polityka wewn\u0119trzna Niemiec i Zwi\u0105zku\u00a0Sowieckiego.<\/p>\n<p><strong>Niemcy<\/strong><\/p>\n<p>W materia\u0142ach dotycz\u0105cych Niemiec i stosunk\u00f3w polsko-niemieckich na \u0142amach gazety mo\u017cna znale\u017a\u0107 wiele w\u0105tk\u00f3w tematycznych. W tekstach bardzo cz\u0119sto odwo\u0142ywano si\u0119 do innych pism zagranicznych. Cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 pojawiania si\u0119 informacji by\u0142a wi\u0119ksza, w okresach, kt\u00f3re obfitowa\u0142y w wa\u017cne wydarzenia.<\/p>\n<p>Problem\u00a0 o \u0142amaniu przez Niemcy postanowie\u0144 traktatu wersalskiego (\u201eNiemcy czyni\u0105, co mog\u0105 aby obali\u0107 postanowienia traktatu wersalskiego w sprawie odszkodowa\u0144, kt\u00f3rych wyp\u0142aci\u0107 nie chc\u0105 Francji\u201d)<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\"><sup>[11]<\/sup><\/a> z 11 listopada 1922 r. 19 listopada 1922 r. pisano o ust\u0105pieniu z funkcji kanclerza Rzeszy Niemieckiej Josepha Wirtha, kt\u00f3ry g\u0142osi\u0142 tez\u0119, \u017ce w okresie mi\u0119dzywojennym Polska zamierza\u0142a napa\u015b\u0107 na Niemcy, oraz przestrzegano, \u017ce jego dymisja przyczyni si\u0119 do zawik\u0142a\u0144 wewn\u0119trznych w Niemczech: \u201eFrancja i Polska musz\u0105 si\u0119 mie\u0107 na baczno\u015bci\u201d<a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\"><sup>[12]<\/sup><\/a>. O problemach zwi\u0105zanych nieudan\u0105 misj\u0105 utworzenia rz\u0105du \u00a0niemieckiego pisano r\u00f3wnie\u017c w numerze z 26 listopada 1922 r.: \u201eWskutek tych zawik\u0142a\u0144 wewn\u0119trznych og\u00f3lne po\u0142o\u017cenie Niemiec jeszcze wi\u0119cej si\u0119 zaciemnia, (\u2026) trac\u0105\u00a0do\u00a0reszty\u00a0na\u00a0reputacji i\u00a0znaczeniu mi\u0119dzynarodowem\u201d<a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\"><sup>[13]<\/sup><\/a>. 3 grudnia 1922 r. pisano o tym, jakie zmartwienie maj\u0105 Niemcy z\u00a0Francj\u0105, kt\u00f3ra zapowiedzia\u0142a zaj\u0119cie prowincji nadre\u0144skich, najbogatszych w rud\u0119 \u017celaza i w\u0119giel. Wszystko na\u00a0wypadek, gdyby Niemcy odm\u00f3wi\u0142y zap\u0142aty odszkodowa\u0144 wojennych, kt\u00f3re zosta\u0142y na\u0142o\u017cone na nich przez Traktat Wersalski<a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\"><sup>[14]<\/sup><\/a>. 10 grudnia pisano: \u201eW Niemczech coraz gorzej, bo ich naciskaj\u0105 ze\u00a0wszech stron o zap\u0142aty. Mimo to Niemcy nie wyrzekaj\u0105 si\u0119 odwetu lecz ci\u0105gle o tem marz\u0105 i\u00a0knuj\u0105, jak o tem donosz\u0105\u00a0 gazety austriackie\u201d<a href=\"#_ftn15\" name=\"_ftnref15\"><sup>[15]<\/sup><\/a>. Z kolei spadek marki niemieckiej przyczynia\u0142 si\u0119 do dro\u017cyzny, m.in.\u00a0 ceny papieru, co przek\u0142ada\u0142o si\u0119 na zaprzestanie ukazywania si\u0119 du\u017cej liczby gazet niemieckich, z uwagi na du\u017ce koszty<a href=\"#_ftn16\" name=\"_ftnref16\"><sup>[16]<\/sup><\/a>. W ostatnim numerze z 1922 r. pisano, \u017ce bud\u017cet \u201epo raz pierwszy przekroczy\u0142 sum\u0119 biljona marek niemieckich\u201d<a href=\"#_ftn17\" name=\"_ftnref17\"><sup>[17]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Tematyka reparacji kontynuowana by\u0142a w 1923 r.: \u201eNiemcy butne i chytre Prusaki ci\u0105gle obraduj\u0105 i chcieliby za wszelk\u0105 cen\u0119 wykr\u0119ci\u0107 si\u0119 sianem, a\u00a0nawet wydaj\u0105 do ludno\u015bci Nadrenji prowokacyjne odezwy, w kt\u00f3rych zarzucaj\u0105 Francji gwa\u0142t zadawany spokojnym Niemcom\u201d<a href=\"#_ftn18\" name=\"_ftnref18\"><sup>[18]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Pisano o pocz\u0105tkach okupacji Zag\u0142\u0119bia Ruhry: \u201eNiemcy krzycz\u0105, protestuj\u0105, pisz\u0105 noty, odgra\u017caj\u0105 si\u0119, brz\u0119cz\u0105 szablami i ostrogami, ale to wszystko\u201d<a href=\"#_ftn19\" name=\"_ftnref19\"><sup>[19]<\/sup><\/a>. Pisano o biernym oporze Niemiec wobec Francji<a href=\"#_ftn20\" name=\"_ftnref20\"><sup>[20]<\/sup><\/a>, o tym, i\u017c Niemcy wojuj\u0105, podsycaj\u0105 ogie\u0144, burz\u0105 ludno\u015b\u0107 i robotnik\u00f3w przeciw Francuzom oraz, \u017ce\u00a0dosz\u0142o\u00a0nawet\u00a0do\u00a0rozlewu\u00a0krwi\u00a0w\u00a0Essen w\u00a0zak\u0142adach Kruppa<a href=\"#_ftn21\" name=\"_ftnref21\"><sup>[21]<\/sup><\/a>. W maju 1923 r. pisano: \u201eAby si\u0119 uwolni\u0107 od okupacji zag\u0142\u0119bia Ruhry, rz\u0105d niemiecki wys\u0142a\u0142 do Sprzymierzonych not\u0119, w kt\u00f3rej za wszelk\u0105 cen\u0119 stara si\u0119 doprowadzi\u0107 do rokowa\u0144 proponuj\u0105c odszkodowania\u00a0et,\u00a0oraz\u00a0wywijaj\u0105c\u00a0si\u0119\u00a0sianem\u00a0z\u00a0piwnicy i\u00a0przekr\u0119caj\u0105c fakty. Na\u00a0not\u0119 niemieck\u0105 Francja odpowiedzia\u0142a stanowczo i zwi\u0119\u017ale, zbijaj\u0105c k\u0142amstwo za\u00a0k\u0142amstwem Niemiec i wykazuj\u0105c kr\u0119tactwa ich, aby tylko doprowadzi\u0107 do opuszczenia Ruhry przez Francj\u0119 i Belgj\u0119. Francja zaznacza w nocie, \u017ce mo\u017ce wys\u0142ucha\u0107 propozycji niemieckich, ale tylko realnych i na prawdzie oraz rzeczywisto\u015bci opartych\u201d<a href=\"#_ftn22\" name=\"_ftnref22\"><sup>[22]<\/sup><\/a><em>. <\/em>Odnotowywano zagro\u017cenie komunistyczne w Niemczech: \u201eW ca\u0142ych Niemczech wre agitacja komunistyczna, kt\u00f3ra w zag\u0142\u0119biu Ruhry i w Saksonji przerodzi\u0142a si\u0119 w rozruchy przybieraj\u0105ce coraz gro\u017aniejszy charakter. \u00a0W niekt\u00f3rych miejscowo\u015bciach Zag\u0142\u0119bia przysz\u0142o do walk ostrych mi\u0119dzy policj\u0105 i stra\u017c\u0105 ogniow\u0105 a komunistami, kt\u00f3rzy opanowali sytuacj\u0119 i stali si\u0119 panami po\u0142o\u017cenia, poczynaj\u0105c sobie zupe\u0142nie na spos\u00f3b bolszewik\u00f3w rosyjskich\u201d<a href=\"#_ftn23\" name=\"_ftnref23\"><sup>[23]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>O wsp\u00f3\u0142pracy niemiecko-rosyjskiej pisano w marcu 1923 r. informuj\u0105c, \u017ce Niemcy w Rosji organizuj\u0105 fabryki amunicji oraz trwaj\u0105 prace nad materia\u0142ami wybuchowymi i gazami truj\u0105cymi\u00a0 w laboratoriach chemicznych w Rosji<a href=\"#_ftn24\" name=\"_ftnref24\"><sup>[24]<\/sup><\/a>, a \u017cywno\u015b\u0107 przeznaczona dla g\u0142odnych w Rosji trafia do Niemiec, do Zag\u0142\u0119bia Ruhry\u201d<a href=\"#_ftn25\" name=\"_ftnref25\"><sup>[25]<\/sup><\/a>. W czerwcu 1923 r. sygnalizowano, \u017ce celem Sowiet\u00f3w jest wywo\u0142anie w Niemczech przewrotu bolszewickiego.<\/p>\n<p>20 maja 1923 r. donoszono, \u017ce w Hamburgu wykryto spisek przeciwko republika\u0144skiemu rz\u0105dowi w Niemczech, w zwi\u0105zku z czym aresztowano oficer\u00f3w dawnej armii pruskiej oraz skonfiskowano du\u017ce zapasy broni<a href=\"#_ftn26\" name=\"_ftnref26\"><sup>[26]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>29 lipca 1923 r. poruszano ponownie temat odszkodowa\u0144, kt\u00f3rych Niemcy nie mog\u0142y sp\u0142aci\u0107, i kt\u00f3re doprowadzi\u0142y ca\u0142y kraj do n\u0119dzy: \u201eTak np. 20 bm. we Wroc\u0142awiu dosz\u0142o do wielkich rozruch\u00f3w z powodu dro\u017cyzny. Spl\u0105drowano oko\u0142o 200 sklep\u00f3w, kt\u00f3re obrabowano. Szkody si\u0119gaj\u0105 kilku miljard\u00f3w marek. W ca\u0142ym kraju po\u0142o\u017cenie w og\u00f3le b. gro\u017ane\u201d<a href=\"#_ftn27\" name=\"_ftnref27\"><sup>[27]<\/sup><\/a>. Polityk\u0105 rz\u0105du, kt\u00f3rej powodem jest niebywa\u0142y spadek warto\u015bci marki niemieckiej, oburzone by\u0142y wszystkie warstwy niemieckiego spo\u0142ecze\u0144stwa. Dochodzi\u0142o do strajk\u00f3w, manifestacji, kt\u00f3re t\u0142umione by\u0142y przez policj\u0119. Byli zabici i ranni. Sytuacj\u0119 wykorzystywali komuni\u015bci, o czym donosi\u0142 \u201ePodlasiak\u201d 19 sierpnia 1923 r.<a href=\"#_ftn28\" name=\"_ftnref28\"><sup>[28]<\/sup><\/a> 2\u00a0 wrze\u015bnia 1923 r. w dziale \u201eZe \u015bwiata\u201d pisano o zainteresowaniu ca\u0142ego \u015bwiata obecn\u0105 sytuacj\u0105 w Niemczech, kt\u00f3re znajdowa\u0142y si\u0119 na skraju bankructwa (\u201eBochenek chleba kosztuje 800 000 marek\u201d<a href=\"#_ftn29\" name=\"_ftnref29\"><sup>[29]<\/sup><\/a>). W numerze z 7 pa\u017adziernika opisano o \u00a0kompletnej anarchii i \u201ebezrz\u0105dzie\u201d i o tym, \u017ce wojna doprowadzi\u0142a Niemcy do ruiny gospodarczej i finansowej<a href=\"#_ftn30\" name=\"_ftnref30\"><sup>[30]<\/sup><\/a>. O rozk\u0142adzie gospodarczym notowano tak\u017ce w numerze z 4\u00a0listopada 1923 r.: \u201eDzi\u0119ki dotychczasowej b\u0142\u0119dnej polityce niemieckiej, wzbraniaj\u0105cej si\u0119 zap\u0142aci\u0107 odszkodowania zwyci\u0119skim mocarstwom, dzi\u0119ki biernemu oporowi w Zag\u0142\u0119biu Ruhry dosz\u0142o do tego, \u017ce marka niemiecka spad\u0142a ni\u017cej rubla sowieckiego, a dro\u017cyzna \u015bwi\u0119ci\u0142a orgje, o jakich \u015bwiat nie s\u0142ysza\u0142. Z tego powodu w ca\u0142ych Niemczech przychodzi\u0142o do zaburze\u0144 dro\u017cy\u017anianych, w Saksonji przyszli do w\u0142adzy komuni\u015bci, Bawarja przesta\u0142a uznawa\u0107 Rz\u0105d Rzeszy w Berlinie, Nadrenja za\u015b proklamowa\u0142a niezawis\u0142\u0105 rzeczpospolit\u0119. W\u00a0ca\u0142ych Niemczech stan\u0119\u0142y fabryki i kopalnie, tysi\u0105ce ludzi znajduje si\u0119 bez pracy i chleba. Rz\u0105d\u00a0niemiecki wysila si\u0119 przywr\u00f3ci\u0107 wsz\u0119dzie stan swego posiadania, czy si\u0119 mu to jednak uda \u2013 poka\u017ce nam najbli\u017csza przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d<a href=\"#_ftn31\" name=\"_ftnref31\"><sup>[31]<\/sup><\/a>. 11 listopada 1923 r. pisano po raz kolejny o \u00a0gro\u017c\u0105cym Niemcom zamachu stanu ze strony narodowych socjalist\u00f3w wraz z grup\u0105 wojskow\u0105 \u201ehackenkreutzler\u00f3w bawarskich\u201d<a href=\"#_ftn32\" name=\"_ftnref32\"><sup>[32]<\/sup><\/a>. Z\u0142\u0105 sytuacj\u0119 gospodarcz\u0105 opisywano tak\u017ce 18 listopada 1923 r.<a href=\"#_ftn33\" name=\"_ftnref33\"><sup>[33]<\/sup><\/a> i w grudniu tego roku: \u201eDro\u017cyzna dosz\u0142a do tego, \u017ce za obiad p\u0142aci si\u0119 w Berlinie 1.500 miljard\u00f3w marek. Bochenek chleba kosztuje 1200 miljard\u00f3w. Bu\u0142eczka kosztuje 600 miljon\u00f3w marek\u201d<a href=\"#_ftn34\" name=\"_ftnref34\"><sup>[34]<\/sup><\/a>. Odnotowywano zmiany rz\u0105d\u00f3w, np. \u017ce w grudniu 1923 r. kanclerzem Rzeszy mianowano pos\u0142a Wilhelma Marxa, co komentowano, \u017ce nowy rz\u0105d nie r\u00f3\u017cni si\u0119 wielce od poprzedniego, poniewa\u017c ministrem spraw zagranicznym pozostaje Gustav Stresemann<a href=\"#_ftn35\" name=\"_ftnref35\"><sup>[35]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>W pierwszym numerze z 1924 r. opisywano huczne zabawy sylwestrowe, gdy \u201etymczasem ceny by\u0142y wprost nie do uwierzenia , bo np. do porz\u0105dnej kawiarni wej\u015bcie kosztowa\u0142o 15 mk. z\u0142otych czyli 60 frank\u00f3w\u201d<a href=\"#_ftn36\" name=\"_ftnref36\"><sup>[36]<\/sup><\/a>. 10 lutego 1924 r. donoszono o dalszych wykr\u0119tach od sp\u0142acania wynagrodzenia mocarstwom, g\u0142\u00f3wnie Francji. Mocarstwa utworzy\u0142y komitet pieni\u0119\u017cny, kt\u00f3ry mia\u0142 zbada\u0107 przyczyny spadku marki niemieckiej<a href=\"#_ftn37\" name=\"_ftnref37\"><sup>[37]<\/sup><\/a>. Komitet odkry\u0142, \u017ce Niemcy p\u0142ac\u0105 mnie podatk\u00f3w ni\u017c Francja, a\u00a0podatkami obci\u0105\u017cane s\u0105 tylko sfery biedne, bogaci p\u0142ac\u0105 ma\u0142o, natomiast przemys\u0142owcy w\u00a0og\u00f3le nie p\u0142ac\u0105 podatk\u00f3w, a na wojsko rz\u0105d niemiecki wydawa\u0142 wi\u0119cej ni\u017c Francja<a href=\"#_ftn38\" name=\"_ftnref38\"><sup>[38]<\/sup><\/a>.\u00a0O zako\u0144czonych pracach Komisji rzeczoznawc\u00f3w Francji, Belgii, Anglii i W\u0142och pisano 27 kwietnia 1924 r.: \u201eZ raportu tego wynika, \u017ce Niemcy, skar\u017c\u0105ce si\u0119 ci\u0105gle na bied\u0119, nie s\u0105 takie biedne, bo ukryli przynajmniej 8 miljard\u00f3w marek z\u0142otych za\u00a0granic\u0105, aby tylko nie p\u0142aci\u0107 odszkodowania wojennego. Raport przewiduje opr\u00f3\u017cnienie przez Francj\u0119 Zag\u0142\u0119bia Ruhry i ustanawia wysoko\u015b\u0107 rat rocznych, sp\u0142acanych przez Niemcy. Potrzebne na to pieni\u0105dze Niemcy musz\u0105 uzyska\u0107 z po\u017cyczki zagranicznej, z podatk\u00f3w i z kolei\u201d<a href=\"#_ftn39\" name=\"_ftnref39\"><sup>[39]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>17 lutego 1924 r. pisano o powstaniu w Niemczech ruchu narodowo-socjalistycznego, kt\u00f3ry za zadanie ma wyzwolenie Niemiec przez stworzenie\u00a0 wielkiej armii\u00a0 narodowej, a\u00a0Polacy musz\u0105 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na ten ruch, poniewa\u017c odrodzone Niemcy zwr\u00f3ci\u0107 mog\u0142yby si\u0119 przeciwko Polsce<a href=\"#_ftn40\" name=\"_ftnref40\"><sup>[40]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>18 maja 1924 r. pisano o wyborach do parlamentu w\u00a0Niemczech i\u00a0zwyci\u0119stwie nazist\u00f3w i komunist\u00f3w, wi\u0119kszo\u015bci nie posiada ani prawica ani lewica, przysz\u0142y rz\u0105d b\u0119dzie musia\u0142 oprze\u0107 si\u0119 na koalicji stronnictw<a href=\"#_ftn41\" name=\"_ftnref41\"><sup>[41]<\/sup><\/a>. Z numeru 21 z dnia 25 maja dowiadujemy si\u0119, \u017ce odbywaj\u0105 si\u0119 w dalszym ci\u0105gu konferencje i\u00a0narady przyw\u00f3dc\u00f3w stronnictw w sprawie utworzenia przysz\u0142ego rz\u0105du<a href=\"#_ftn42\" name=\"_ftnref42\"><sup>[42]<\/sup><\/a>: \u201eW Niemczech dotychczas nie utworzono rz\u0105du. Targi i rokowania o g\u0142ow\u0119 rz\u0105du jak i o poszczeg\u00f3lnych ministr\u00f3w \u2013 w toku\u201d pisano 7 czerwca 1924 r. Tygodnik nie poinformowa\u0142 czytelnik\u00f3w o dacie utworzenia rz\u0105du w Niemczech, natomiast w numerze 28 z dnia 13 lipca 1924 roku pisa\u0142, \u017ce rz\u0105d niemiecki wzi\u0105\u0142 si\u0119 do oczyszczania swego kraju z komunist\u00f3w i ratowania go przed agitacj\u0105 bolszewick\u0105. Przeprowadzono r\u00f3wnie\u017c rewizj\u0119 w\u015br\u00f3d pos\u0142\u00f3w do Sejmu pruskiego i parlamentu Rzeszy niemieckiej, podczas kt\u00f3rej wykryto dokumenty, z kt\u00f3rych wynika\u0142o, \u017ce planowali zamach w ca\u0142ych Niemczech<a href=\"#_ftn43\" name=\"_ftnref43\"><sup>[43]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Ju\u017c w numerze z 26 pa\u017adziernika 1924 r. donoszono, \u017ce prezydent Friedrich Ebert zdecydowa\u0142 si\u0119 na rozwi\u0105zanie parlamentu. Powodem by\u0142y ci\u0105g\u0142e targi o teki ministerialne\u00a0<a href=\"#_ftn44\" name=\"_ftnref44\"><sup>[44]<\/sup><\/a>. 21 grudnia 1924 r. ukaza\u0142a si\u0119 informacja, \u017ce odby\u0142y si\u0119 w Niemczech wybory parlamentarne, kt\u00f3re nie\u00a0zmieni\u0105\u00a0kszta\u0142tu\u00a0parlamentu:\u00a0\u201eSi\u0142y\u00a0lewicy i\u00a0prawicy b\u0119d\u0105 r\u00f3wne tak, \u017ce do utworzenia zwartej wi\u0119kszo\u015bci rz\u0105dowej b\u0119dzie rzecz\u0105 do\u015b\u0107 trudn\u0105\u201d<a href=\"#_ftn45\" name=\"_ftnref45\"><sup>[45]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>W dziale \u201eKronika zagraniczna\u201d 1 lutego 1925 r. pisano o\u00a0zmianach w niemieckim rz\u0105dzie. Stronnictwa powo\u0142a\u0142y gabinet reakcyjny, na czele kt\u00f3rego stan\u0105\u0142 Hans Luther<a href=\"#_ftn46\" name=\"_ftnref46\"><sup>[46]<\/sup><\/a>.\u00a0Natomiast w\u00a0numerze\u00a0 z 8 lutego pisano o wyborach Prezydenta Rzeszy, kt\u00f3rym mia\u0142 zosta\u0107 by\u0142y kanclerz Wilhelm Marx<a href=\"#_ftn47\" name=\"_ftnref47\"><sup>[47]<\/sup><\/a>. 19 kwietnia 1925 r. donoszono \u017ce\u00a0ostateczne wybory na Prezydenta Niemiec odb\u0119d\u0105 si\u0119 26 bm., poniewa\u017c w pierwszym g\u0142osowaniu z\u00a0\u017caden z kandydat\u00f3w nie otrzyma\u0142 potrzebnej liczby g\u0142os\u00f3w<a href=\"#_ftn48\" name=\"_ftnref48\"><sup>[48]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>W 1926 r. pierwsza informacja z Niemiec na \u0142amach tygodnika pojawi\u0142a si\u0119 w numerze 3 z dnia 17 stycznia, gdzie pisano o trwaj\u0105cym nadal przesileniu rz\u0105dowym<a href=\"#_ftn49\" name=\"_ftnref49\"><sup>[49]<\/sup><\/a>. W\u00a0numerze 6 podano informacj\u0119 nt. utworzenia nowego rz\u0105du niemieckiego, na czele kt\u00f3rego stan\u0105\u0142\u00a0 Hans Luther<a href=\"#_ftn50\" name=\"_ftnref50\"><sup>[50]<\/sup><\/a>. W tym samym roku du\u017co artyku\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych Niemiec\u00a0 zawiera\u0142o informacj\u0119 o Lidze Narod\u00f3w. Okre\u015blenie lat 1926-1933 jako \u201eokres niemiecki\u201d w dziejach Ligi Narod\u00f3w ma uzasadnienie merytoryczne<a href=\"#_ftn51\" name=\"_ftnref51\"><sup>[51]<\/sup><\/a>. Artyku\u0142 <em>O pierwszych utarczkach z Niemcami<\/em> mo\u017cna przeczyta\u0107 w numerze z 26 wrze\u015bnia 1926 r. Po przyj\u0119ciu do Ligi Niemc\u00f3w przedstawiciel Niemic wyg\u0142osi\u0142 mow\u0119 o\u00a0tym, \u017ce\u00a0b\u0119dzie domaga\u0142 si\u0119 rewizji um\u00f3w i\u00a0traktat\u00f3w<a href=\"#_ftn52\" name=\"_ftnref52\"><sup>[52]<\/sup><\/a>. 3\u00a0pa\u017adziernika 1926 r. pisano, ze Niemcy \u201eju\u017c si\u0119 targuj\u0105\u201d \u2013 po przyj\u0119ciu do Ligi Narod\u00f3w. Z uwagi na to, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 ich kraju znajduje si\u0119 pod okupacj\u0105 francusk\u0105, chc\u0105 wytargowa\u0107 zniesienie okupacji. \u201ePodlasiak\u201d komentowa\u0142: \u201eNale\u017cy jednak wierzy\u0107, \u017ce to si\u0119 nie stanie i Francja nie zdradzi swych sojusznik\u00f3w\u201d<a href=\"#_ftn53\" name=\"_ftnref53\"><sup>[53]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p><strong>Zwi\u0105zek Sowiecki<\/strong><\/p>\n<p>Zainteresowanie problematyk\u0105 wschodni\u0105 redakcji \u201ePodlasiaka\u201d by\u0142o bardzo du\u017ce. Z pewno\u015bci\u0105 wynika\u0142o to z relacji polsko-rosyjskich, kt\u00f3re posiada\u0142y d\u0142ug\u0105 tradycj\u0119. Polacy relatywnie cz\u0119\u015bciej ni\u017c przedstawiciele Zachodu mieli okazj\u0119 pozna\u0107 j\u0119zyk rosyjski i kultur\u0119 tego kraju, ale tak\u017ce nabra\u0107 przekonania, \u017ce rozw\u00f3j wydarze\u0144 w tym pa\u0144stwie ma istotne znaczenie nie tylko dla jego mieszka\u0144c\u00f3w<a href=\"#_ftn54\" name=\"_ftnref54\"><sup>[54]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>W dziale \u201eZ Kraju i ze \u015bwiata\u201d 23 wrze\u015bnia 1922 r. znajdujemy notatk\u0119 <em>Roz\u0142am w\u015br\u00f3d bolszewik\u00f3w<\/em>, wskutek kt\u00f3rego przerwano og\u00f3lnopartyjn\u0105 konferencj\u0119. Mieszka\u0144cy Podlasia dowiadywali si\u0119, \u017ce na czele lewicy komunizmu stoi Trocki, a prawic\u0119 reprezentuj\u0105 Rykow, Riazanow, Kamieniew i inni. W tek\u015bcie <em>Bolszewicy u nas nie pr\u00f3\u017cnuj\u0105<\/em> pisano o zdemaskowaniu i aresztowaniu przyw\u00f3dc\u00f3w jaczejki komunistycznej w \u0141\u0119czycy, kt\u00f3ra stanowi\u0142a organizacj\u0119 szpiegowsko-bolszewick\u0105.\u00a0 W\u00a0tym samym numerze \u201ePodlasiaka\u201d Dzia\u0142 \u201eZ Kroniki s\u0105dowej\u201d opisa\u0142 <em>Proces bolszewik\u00f3w mi\u0119dzyrzeckich<\/em><a href=\"#_ftn55\" name=\"_ftnref55\"><sup>[55]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Numer z 30 wrze\u015bnia 1922 r. donosi\u0142 o \u015bmierci Feliksa Dzier\u017cy\u0144skiego, kt\u00f3ry z uwagi na wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015b\u0107 za represje polityczne podczas\u00a0czerwonego terroru, uzyska\u0142 miano czerwonego kata: \u201eJak donosz\u0105 dzienniki, najwi\u0119kszy oprawca bolszewicki i nieprzejednany wr\u00f3g Polak\u00f3w i ich gn\u0119biciel, przewodnicz\u0105cy czerezwyczajki bolszewickiej, Polak, niestety z pochodzenia, Dzier\u017cy\u0144ski, pan \u017cycia i \u015bmierci ca\u0142ej obecnej Rosji bolszewickiej, kt\u00f3ry nie dziesi\u0105tki, ale setki tysi\u0119cy Rosjan i\u00a0Polak\u00f3w w podst\u0119pny i niecny spos\u00f3b\u00a0pomordowa\u0142\u00a0i\u00a0rozstrzela\u0142,\u00a0pad\u0142\u00a0wreszcie.\u00a0Zamach b. rozumnie i chytrze obmy\u015blany, zosta\u0142 wykonany w chwili, w kt\u00f3rej Dzier\u017cy\u0144ski najmniej si\u0119 spodziewa\u0142. Tak gin\u0105 i zgin\u0105\u0107 musz\u0105 n\u0119dznicy, na miano ludzi nie zas\u0142uguj\u0105cy bo jak\u0105 broni\u0105 wojujesz od takiej zginiesz\u201d<a href=\"#_ftn56\" name=\"_ftnref56\"><sup>[56]<\/sup><\/a>. Co do samego sposobu przeprowadzenia owego \u201ezamachu\u201d autor artyku\u0142u zamieszczonego w tygodniku nie odni\u00f3s\u0142 si\u0119 w bezpo\u015bredni spos\u00f3b, co mo\u017ce podawa\u0107 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 faktyczna przyczyn\u0119 \u015bmierci \u201eczerwonego kata\u201d. Z drugiej za\u015b strony \u00f3wcze\u015bni czytelnicy tygodnika byli w du\u017co wi\u0119kszym stopniu zainteresowani faktem \u015bmierci tego\u017c kata, ni\u017c samym sposobem jej zrealizowania.<\/p>\n<p>5 pa\u017adziernika 1922 r. czytelnicy \u201ePodlasiaka\u201d czytali o bolszewickim komisarzu spraw zagranicznych Gieorgiju Cziczerinie, kt\u00f3ry wizytowa\u0142 Polsk\u0119: \u201eG\u0142\u00f3wnym celem jego wizyty w Warszawie by\u0142o wyw\u0105chanie, jakie stanowisko Polska zajmuje wobec wypadk\u00f3w na bliskim Wschodzie, oraz ch\u0119\u0107 dowiedzenia si\u0119 czegokolwiek, o\u00a0czem rozmawiano podczas\u00a0 wizyty Naczelnika Pa\u0144stwa w Rumunji. Nie\u00a0uzyskawszy audiencji u prezesa gabinetu p. Nowaka z powodu choroby tego ostatniego, Cziczerin \u2018poflirtowa\u0142\u2019 z\u00a0ministrem spraw zagranicznych Narutowiczem i nic nie wsk\u00f3rawszy wyjecha\u0142\u201d<a href=\"#_ftn57\" name=\"_ftnref57\"><sup>[57]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>11 listopada 1922 r. pisano o aresztowaniu Nestora Iwanowycza Machno, za kontakty z poselstwem sowieckim. W\u0142adze polskie ze znalezionych dokument\u00f3w rozszyfrowali, \u017ce\u00a0\u201eSowiety planowali zorganizowanie na Ukrainie pu\u0142k\u00f3w jazdy, kt\u00f3re mia\u0142y by\u0107 rzucone na Ma\u0142opolsk\u0119 Wschodni\u0105 dla wywo\u0142ania tam ruchu zbrojnego\u201d<a href=\"#_ftn58\" name=\"_ftnref58\"><sup>[58]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>W ostatnim numerze z 1922 pisano, w oparciu o nowiny z \u201eEre Nouvelle\u201d, \u017ce rz\u0105d Sowiet\u00f3w wyst\u0105pi\u0142 z propozycj\u0105 zwo\u0142ania pokojowej konferencji rosyjsko-rumu\u0144skiej, gdzie Rosja uzna aneksj\u0119 Besarabii w zamian za to Rumunia uzna rz\u0105d Zwi\u0105zek Sowiecki i zrzeknie si\u0119 z\u0142ota z rumu\u0144skiego skarbu pa\u0144stwa<a href=\"#_ftn59\" name=\"_ftnref59\"><sup>[59]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>25 lutego 1923 r. donoszono o <em>Konwencji pocztowo-telegraficzna z\u00a0Rosj\u0105<\/em>, przewidzianej przez traktat ryski z 18\u00a0marca 1921 r. Traktat stanowi\u0142 o sko\u0144czonej wojnie polsko-bolszewickiej i wyznacza\u0142 granice pa\u0144stwa polskiego na\u00a0wschodzie, o odszkodowaniach dla Polski i mia\u0142 regulowa\u0107 sprawy repatriacji oraz polityki wobec ludno\u015bci polskiej na tere nie Rosji Sowieckiej<a href=\"#_ftn60\" name=\"_ftnref60\"><sup>[60]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>W dziale \u201eWiadomo\u015bci ze \u015bwiata\u201d z 11 marca 1923 r. pisano o wymieraniu Rosji, walce z religi\u0105 i zakazie odbudowywania i naprawiania \u015bwi\u0105ty\u0144 wszelkich wyzna\u0144 bez pozwolenia oraz o tym, \u017ce sowieckie trybuna\u0142y rewolucyjne nie pot\u0119piaj\u0105 wielo\u017ce\u0144stwa<a href=\"#_ftn61\" name=\"_ftnref61\"><sup>[61]<\/sup><\/a>. W numerze z 25 marca 1923 r. w artykule pt. <em>Wr\u00f3ceni ojczy\u017anie<\/em> pisano o transporcie 23 skazanych na\u00a0\u015bmier\u0107 przez rosyjskie czerezwyczajki, uzyskanych w drodze wymiany za\u00a023 komunist\u00f3w. W dziale \u201ePolityka zagraniczna\u201d donoszono o post\u0119puj\u0105cej chorobie Lenina (\u201eniekt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce Lenin ju\u017c caput\u201d), wskutek kt\u00f3rej w miejsce Lenina na nowego przewodnicz\u0105cego Rady Komisarzy Ludowych powo\u0142ano \u017byda Lwa Kamieniewa (w\u0142. Rosenfeld)<a href=\"#_ftn62\" name=\"_ftnref62\"><sup>[62]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>8 kwietnia 1923 r. pisano o bolszewickiej reformie kalendarza, kt\u00f3rej celem by\u0142o usuni\u0119cie dni \u015bwi\u0105tecznych religijnych: \u201eProjekt ten przewiduje podzia\u0142 roku na 60 tygodni, po 5 dni roboczych, nie licz\u0105c 60 poniedzia\u0142k\u00f3w uznanych jako dni odpoczynku i 5 \u015bwi\u0105t komunistycznych\u201d oraz o numerus clausus na uniwersytetach rosyjskich. \u017bydzi w Rosji mieli stosowali numerus clausus wzgl\u0119dem rosyjskiej m\u0142odzie\u017cy prawos\u0142awnej<a href=\"#_ftn63\" name=\"_ftnref63\"><sup>[63]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p><em>Lenin przed \u015bmierci\u0105<\/em> tak zatytu\u0142owany zosta\u0142 artyku\u0142 z 15 kwietnia 1923 r., kt\u00f3ry informowa\u0142 o odbytym w Kremlu konsylium przy \u0142\u00f3\u017cku chorego wodza rewolucji: \u201eLenin utraci\u0142 zupe\u0142nie mow\u0119 i nie poznaje nikogo z obecnych. Z\u00a0polecenia lekarzy i rz\u0105du\u00a0 do chorego nikogo nie dopuszczaj\u0105. W razie \u015bmierci Lenina nast\u0105pi reorganizacja\u00a0naczelnych\u00a0w\u0142adz\u00a0sowieckich\u201d. W\u00a0tym samym dziale umieszczono artyku\u0142 <em>Trocki chory na raka<\/em>: \u201eOd d\u0142u\u017cszego czasu dyktator wojskowy Rosji Bronsztein-Trocki, jest powa\u017cnie chory na raka. (\u2026) Stan jego jest nie mniej ci\u0119\u017cki ni\u017c Lenina i liczy\u0107 si\u0119 nale\u017cy z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 \u00a0\u015bmierci Trockiego w czasie bardzo blizkim\u201d<a href=\"#_ftn64\" name=\"_ftnref64\"><sup>[64]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p><em>Usuwaj\u0105 si\u0119 od Moskwy<\/em> pisano 29 kwietnia 1923 r. donosz\u0105c o zerwaniu rokowa\u0144 handlowych z Moskw\u0105 przez Finlandi\u0119, o wyje\u017adzie przedstawicieli Danii z Moskwy i nawo\u0142ywaniach prasy angielskiej do zerwania stosunk\u00f3w handlowych z bolszewikami.<\/p>\n<p>Z artyku\u0142u <em>Oko\u0142o pokoju na Wschodzie<\/em> czytelnicy \u201ePodlasiaka\u201d 6 maja 1923 r. dowiadywali si\u0119, \u017ce Rosja nie zosta\u0142a dopuszczona do uczestnictwa w traktacie pokojowym zawartym 24 lipca 1923 r. w Lozannie. Oburzony tym faktem przedstawiciel Rosji, Worowskij, rozes\u0142a\u0142 do gazet protest. W kolejnym artykule pisano: \u201eSowiety bezprawnie zaaresztowa\u0142y na morzu statek rybacki i za\u0142og\u0119 aresztowa\u0142y a statek skonfiskowa\u0142y, jest to ju\u017c drugi tego rodzaju wypadek. Anglja z tego powodu wys\u0142a\u0142a do sowiet\u00f3w energiczn\u0105 not\u0119 protestuj\u0105ca i gro\u017c\u0105c\u0105 zupe\u0142nem zerwaniem stosunk\u00f3w handlowych z Sowietami w razie nie wypuszczenia rybak\u00f3w na\u00a0wolno\u015b\u0107\u201d<a href=\"#_ftn65\" name=\"_ftnref65\"><sup>[65]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Poza ty w maju 1923 r. pisano o wilkach, kt\u00f3re z powodu przetrzebienia zwierzyny i konfiskaty brani my\u015bliwskiej grasowa\u0142y po Rosji<a href=\"#_ftn66\" name=\"_ftnref66\"><sup>[66]<\/sup><\/a>. Donoszono o ogromnej nadreprezentacji \u017byd\u00f3w w tajnym Komitet Wykonawczy Sowiet\u00f3w, Czerezwyczajce i wi\u0119kszo\u015bci urz\u0119d\u00f3w. W artykule <em>Mordy w\u00a0Bolszewji <\/em>informowano o wykonanych egzekucjach w wi\u0119zieniu Butyrskiem, natomiast w\u00a0artykule <em>Rosyjska \u017bywa Cerkiew<\/em> o zniesieniu dostoje\u0144stwa patriarchy Ko\u015bcio\u0142a prawos\u0142awnego, zamykaniu \u015bwi\u0105ty\u0144 i oddawaniu obiekt\u00f3w na siedziby dla rad sowiet\u00f3w<a href=\"#_ftn67\" name=\"_ftnref67\"><sup>[67]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>27 maja 1923 r. pisano o zamordowaniu przedstawiciela Moskwy Wac\u0142awa Worowskiego w Lozannie. Sowieci zarzucili Szwajcarii nie dope\u0142nienie \u015brodk\u00f3w bezpiecze\u0144stwa<a href=\"#_ftn68\" name=\"_ftnref68\"><sup>[68]<\/sup><\/a>. Donoszono te\u017c o stosunkach handlowych polsko-sowieckich: \u201ePrasa sowiecka \u017cywo omawia korzy\u015bci p\u0142yn\u0105ce z normalnego biegu stosunk\u00f3w handlowych mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Rosj\u0105, stwierdzaj\u0105c, \u017ce\u00a0przemys\u0142 Polski mo\u017ce odegra\u0107 wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w imporcie towar\u00f3w do Rosji, zwracaj\u0105c jednocze\u015bnie uwag\u0119 na wa\u017cno\u015b\u0107 handlu tranzytowego z Niemiec i Austrji\u201d<a href=\"#_ftn69\" name=\"_ftnref69\"><sup>[69]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>1 lipca 1923 r. pisano: \u201eJedno z pism angielskich przynosi interesuj\u0105ce szczeg\u00f3\u0142y o sytuacji czerwonej armji. Podczas zajmowania przez francuz\u00f3w Zag\u0142\u0119bia Ruhry w Rosji m\u00f3wiono bardzo wiele o przygotowaniach wojennych. Faktycznie jednak wzmocniono jedynie oddzia\u0142y pograniczne. Zdaniem pisma komuni\u015bci nie \u017cycz\u0105 sobie wojny z Polsk\u0105. Armja czerwona jest w lepszym stanie, ale komunizm w niej os\u0142ab\u0142. Rz\u0105d sowiecki po\u015bwi\u0119ca wiele uwagi kawaleryji maj\u0105cej odegra\u0107 powa\u017cn\u0105 rol\u0119 w ewentualnej wojnie z Polsk\u0105. Jazda czerwona sk\u0142ada si\u0119 obecnie z 15 dywizji i 7 brygad, ka\u017cda brygada liczy 3 tysi\u0105ce ludzi, 4 dzia\u0142, oraz 43 lekkie karabiny maszynowe. W Rosji panuje przekonanie, \u017ce jazda czerwona b\u0119dzie gotowa do walki w 24 godziny po og\u0142oszeniu moblizacji. Omawiaj\u0105c znacznie Trockiego, pismo stwierdza, \u017ce zrobi\u0142 on du\u017co dla armji, rozpoczynaj\u0105c jej prawid\u0142ow\u0105 organizacj\u0119. Natomiast jako m\u0105\u017c stanu jest s\u0142aby i chwiejny. Sytuacja jego jako \u017cyda i dow\u00f3dcy antysemickiej armji jest bardzo ciekawa. Pismo w ko\u0144cu stwierdza, \u017ce wszelkie plany rzucenia konnych oddzia\u0142\u00f3w na polsk\u0119, wzgl\u0119dnie Rumunj\u0119, s\u0105 nieziszczalne wobec braku funduszy\u201d<a href=\"#_ftn70\" name=\"_ftnref70\"><sup>[70]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Artyku\u0142 <em>Trocki o pismach sowieckich<\/em> z 29 lipca 1923 r. informowa\u0142 o referacie Trockiego w moskiewskiej \u201ePrawdzie\u201d: \u201eNasze dzienniki mog\u0105 u czytelnika wywo\u0142a\u0107 tylko uczucie gniewu i niesmaku. Co si\u0119 tyczy strony technicznej naszych dziennik\u00f3w, to stoi ona ni\u017cej wszelkiej krytyki. Je\u015bli chodzi o styl, to prasa sowiecka pobi\u0142a rekord z\u0142ego smaku. Styl prasy sowieckiej jest szydzeniem z czytelnika, z jego zainteresowa\u0144 i jego umys\u0142owo\u015bci. W zako\u0144czeniu Trocki o\u015bwiadcza, i\u017c organizacja prasy sowieckiej musi by\u0107 poddana gruntownej rewizji\u201d<a href=\"#_ftn71\" name=\"_ftnref71\"><sup>[71]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>5 sierpnia 1923 r. \u201ePodlasiak\u201d informowa\u0142 o aresztowaniu kolejnej <em>jaczejki<\/em> komunistycznej, z\u0142o\u017conej z \u017byd\u00f3w<a href=\"#_ftn72\" name=\"_ftnref72\"><sup>[72]<\/sup><\/a>. Numer z 2 wrze\u015bnia 1923 r. omawia\u0142 wystaw\u0119 przemys\u0142ow\u0105 w Bolszewii, kt\u00f3rej uczestnikami byli kupcy zagraniczni. Polacy byli co prawda zaproszeni, ale \u00a0nikt z Polski nie przyby\u0142. Poszkodowani z wystawy wr\u00f3cili fabrykanci czescy, kt\u00f3rzy zostali napadni\u0119ci i obrabowani w poci\u0105gu z Mi\u0144ska do Moskwy<a href=\"#_ftn73\" name=\"_ftnref73\"><sup>[73]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Bolszewicka\u00a0rada\u00a0wojenna w Moskwie obradowa\u0142a nad tym, w jaki spos\u00f3b mog\u0142aby wesprze\u0107 niemieckich komunist\u00f3w. Podczas obrad m\u00f3wiono, \u017ce\u00a0pa\u0144stwo polskie jest najbardziej wrogie bolszewikom<a href=\"#_ftn74\" name=\"_ftnref74\"><sup>[74]<\/sup><\/a>. O prze\u015bladowaniu Ko\u015bcio\u0142a katolickiego i prawos\u0142awnego w Rosji pisano w numerze 48-49 z tego samego roku <a href=\"#_ftn75\" name=\"_ftnref75\"><sup>[75]<\/sup><\/a>. Numer 50 podawa\u0142: \u201eNa Trockiego dokona\u0142 jego przyboczny oficer zamachu i rani\u0142 go ci\u0119\u017cko. Mo\u017ce si\u0119 troch\u0119 Trocki uspokoi na jaki\u015b czas i nie b\u0119dzie taki tajemniczy\u201d<a href=\"#_ftn76\" name=\"_ftnref76\"><sup>[76]<\/sup><\/a>. Numer 51 donosi\u0142: \u201eZ powodu choroby Trockiego naczelnym dow\u00f3dc\u0105 wojsk bolszewickich w Rosji zosta\u0142 mianowany jenera\u0142 Budionny\u201d<a href=\"#_ftn77\" name=\"_ftnref77\"><sup>[77]<\/sup><\/a>. 27 kwietnia 1924 r. informowano o\u00a0powrocie Trockiego z kuracji na Kaukazie i obj\u0119ciu rz\u0105d\u00f3w. Pisano, \u017ce powr\u00f3t Trockiego do w\u0142adzy w\u00a0Rewolucyjnym Sowiecie Wojennym przyczyni\u0142 si\u0119 do wielu zmian polityki wojskowej<a href=\"#_ftn78\" name=\"_ftnref78\"><sup>[78]<\/sup><\/a> oraz\u00a0 przejawia si\u0119 coraz bardziej na zewn\u0105trz, co potwierdza fakt, \u017ce przem\u00f3wienia jego znowu zaczyna\u0142y by\u0107 drukowane<a href=\"#_ftn79\" name=\"_ftnref79\"><sup>[79]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>W notce o \u015bmierci W\u0142odzimierza Lenina pisano: \u201eW Rosji zmar\u0142 przyw\u00f3dca bolszewik\u00f3w W\u0142odzimierz Uljanow, znany pod nazwiskiem: Lenin. Lenin by\u0142 tw\u00f3rc\u0105 partii bolszewickiej\u201d<a href=\"#_ftn80\" name=\"_ftnref80\"><sup>[80]<\/sup><\/a>. W numerze 7\u00a0mieszka\u0144cy Podlasia czytali o wprowadzeniu na ulice Moskwy Armii Czerwonej na wypadek zamieszek, jakie mia\u0142yby powsta\u0107 po \u015bmierci Lenina: \u201eW ca\u0142ej Rosji zawrza\u0142o po \u015bmierci Lenina i otucha wst\u0105pi\u0142a\u00a0 w serca zw\u0105tpia\u0142e. Pomruk niezadowolenia i odwetu na\u00a0\u017cydach za pogr\u0105\u017cenia ca\u0142ej Rosji w n\u0119dzy daje si\u0119 wsz\u0119dzie zauwa\u017cy\u0107, nawet w wojsku, co stwierdzaj\u0105 ludzie \u015bwie\u017co wr\u00f3ciwszy z Rosji\u201d <a href=\"#_ftn81\" name=\"_ftnref81\"><sup>[81]<\/sup><\/a>. W numerze 9 pisano o panuj\u0105cym chaosie w Rosji oraz o wzmagaj\u0105cej si\u0119 nienawi\u015bci do \u017byd\u00f3w<a href=\"#_ftn82\" name=\"_ftnref82\"><sup>[82]<\/sup><\/a>, natomiast ju\u017c w numerze 11 podano informacj\u0119 o rozruchach anty\u017cydowskich<a href=\"#_ftn83\" name=\"_ftnref83\"><sup>[83]<\/sup><\/a>. Numer 13 pisa\u0142 o uwolnieniu ks. Arcybiskupa Jana Cieplaka przez rz\u0105d bolszewicki<a href=\"#_ftn84\" name=\"_ftnref84\"><sup>[84]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>W dziale \u201eZe \u015awiata\u201d numeru 22 z 1 czerwca 1924 r. pisano: \u201eW szeregu miast rosyjskich odby\u0142y si\u0119 bezczelne demonstracje antypolskie przeciwko straceniu przez s\u0105d dora\u017any w \u0141odzi \u017byda-komunisty Engla za zab\u00f3jstwo urz\u0119dnika policyjnego. Demonstracje te maj\u0105 na celu odwr\u00f3cenie uwagi ca\u0142ego \u015bwiata od w\u0142asnych morderstw i bezece\u0144stw, pope\u0142nianych stale i codziennie na milionach niewinnych ofiar bolszewicko-\u017cydowskich czerezwyczajek\u201d<a href=\"#_ftn85\" name=\"_ftnref85\"><sup>[85]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>7 czerwca 1924 r. redakcja \u201ePodlasiaka\u201d donosi\u0142a o liczbie ludzi, kt\u00f3rzy w 1922 r. umarli w Rosji z g\u0142odu \u2013 6 milion\u00f3w 200 tysi\u0119cy. Liczb\u0119 t\u0119 por\u00f3wnano z ludno\u015bci\u0105 polsk\u0105 na Kresach Wschodnich i Wile\u0144szczy\u017anie<a href=\"#_ftn86\" name=\"_ftnref86\"><sup>[86]<\/sup><\/a>. W numerze\u00a028\u00a0pisano o\u00a0wszech\u015bwiatowym zje\u017adzie komunist\u00f3w, tj. V Kongresie III Mi\u0119dzynarod\u00f3wki,\u00a0kt\u00f3ry\u00a0odby\u0142\u00a0si\u0119 w\u00a0Moskwie<a href=\"#_ftn87\" name=\"_ftnref87\"><sup>[87]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Kl\u0119ska nieurodzaju dotkn\u0119\u0142a Rosj\u0119 w 1924 r., o czym pisano w numerze z 3 sierpnia 1924 r. Taka sama wzmianka ukaza\u0142a si\u0119 w numerze 34 z informacj\u0105, \u017ce nieurodzaj przyczyni\u0142 do ogromnej ilo\u015bci ludno\u015bci g\u0142oduj\u0105cej w Rosji<a href=\"#_ftn88\" name=\"_ftnref88\"><sup>[88]<\/sup><\/a>. R\u00f3wnie\u017c w\u00a0numerze 46 pisano o kolejnej epidemii g\u0142odu, kt\u00f3ra ma nawiedzi\u0107 Sowiet\u00f3w<a href=\"#_ftn89\" name=\"_ftnref89\"><sup>[89]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>W pa\u017adzierniku 1924 r. donoszono, \u017ce bolszewicy zachowuj\u0105 si\u0119 wobec przedstawicieli Polski prowokuj\u0105co i wyzywaj\u0105co, za\u015b w grudniu pisano o ogromnych sumach, jakie bolszewicy wydaj\u0105 na uzbrojenie wojska<a href=\"#_ftn90\" name=\"_ftnref90\"><sup>[90]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>1 lutego 1925 r. \u201ePodlasiak\u201d pisa\u0142 o rozpadzie bolszewizmu oraz odsuni\u0119ciu od rz\u0105d\u00f3w Trockiego. Donoszono te\u017c o strasznym g\u0142odzie, gdzie ludzie z g\u0142odu puchn\u0105 i umieraj\u0105 w m\u0119czarniach: \u201eOto jak wygl\u0105da raj bolszewicki i r\u00f3wno\u015b\u0107 sowiecka\u201d \u2013 podsumowywa\u0142a redakcja<a href=\"#_ftn91\" name=\"_ftnref91\"><sup>[91]<\/sup><\/a>. Numer 6 informowa\u0142\u00a0 o wykryciu przez w\u0142adze sowieckie w podziemiach kijowskiej \u0141awry Peczerskiej skarb\u00f3w i kosztowno\u015bci, kt\u00f3re mia\u0142y zosta\u0107 przekazane dla biednych dzieci, a pozosta\u0142y w r\u0119kach czekist\u00f3w<a href=\"#_ftn92\" name=\"_ftnref92\"><sup>[92]<\/sup><\/a>. O \u015bmierci patriarchy moskiewskiego Tichona pisano w numerze 15-16 z\u00a0 19 kwietnia 1925 r.<a href=\"#_ftn93\" name=\"_ftnref93\"><sup>[93]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>18 kwietnia 1926 r. donoszono: \u201eHandel w Rosji kwitnie. Bolszewicka gazeta w Rosji \u2018Prawda\u2019 zamie\u015bci\u0142a charakterystyczn\u0105 dla rosyjskich stosunk\u00f3w wiadomo\u015b\u0107. Oto jedna z Rosjanek, w\u0142o\u015bcianka nazwiskiem Okupna, odst\u0105pi\u0142a za butelk\u0119 w\u00f3dki swego m\u0119\u017ca innej w\u0142o\u015bciance. W innej zn\u00f3w miejscowo\u015bci ch\u0142op \u0141opierenko sprzeda\u0142 sw\u0105 \u017con\u0119 s\u0105siadowi za 2 kwart w\u00f3dki\u201d<a href=\"#_ftn94\" name=\"_ftnref94\"><sup>[94]<\/sup><\/a>. W numerze 23-24 podano informacj\u0119 o przybyciu\u00a0do\u00a0Bia\u0142ej\u00a0Podlaskiej\u00a0teatru\u00a0rosyjskiego<a href=\"#_ftn95\" name=\"_ftnref95\"><sup>[95]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>W numerze 35 pisano o\u00a0wzro\u015bcie antysemityzmu w Rosji, w szczeg\u00f3lno\u015bci w dzielnicach robotniczych<a href=\"#_ftn96\" name=\"_ftnref96\"><sup>[96]<\/sup><\/a>. W\u00a0numerze 40 podano informacj\u0119 o panuj\u0105cej d\u017cumie<a href=\"#_ftn97\" name=\"_ftnref97\"><sup>[97]<\/sup><\/a>. O olbrzymim bezrobociu w\u00a0Rosji redakcja \u201ePodlasiaka\u201d informowa\u0142a w numerze 43-44<a href=\"#_ftn98\" name=\"_ftnref98\"><sup>[98]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>Z artyku\u0142u pt. <em>Aresztowania w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w w ZSSR<\/em> mieszka\u0144cy Podlasia mogli dowiedzie\u0107 si\u0119 o rozpoczynaj\u0105cych si\u0119 prze\u015bladowaniach ludno\u015bci polskiej. Podano informacj\u0119 o aresztowaniu 7 ksi\u0119\u017cy, kt\u00f3rzy podejrzani byli o kontakty z rz\u0105dem polskim<a href=\"#_ftn99\" name=\"_ftnref99\"><sup>[99]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p><strong>Zako\u0144czenie<\/strong><\/p>\n<p>Jak mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, analizuj\u0105c tre\u015bci artyku\u0142\u00f3w tygodnika \u201ePodlasiak\u201d, na jego \u0142amach poruszane by\u0142y zar\u00f3wno sprawy zwi\u0105zane z szeroko rozumian\u0105 polityka zagraniczn\u0105 prowadzon\u0105 przez polskie w\u0142adze, jak i z ciekawostkami maj\u0105cymi odda\u0107 charakter \u017cywio\u0142owych przemian w obu s\u0105siaduj\u0105cych z Polsk\u0105 pa\u0144stwach na drodze ku totalitaryzmowi. \u00a0Wiele z artyku\u0142\u00f3w dotyczy\u0142o kwestii rozliczenia zbrodniarzy wojennych z okresu I wojny \u015bwiatowej i rewolucji, czego przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 informacja o \u015bmierci Feliksa Dzier\u017cy\u0144skiego: \u201eJak donosz\u0105 dzienniki, najwi\u0119kszy oprawca bolszewicki i nieprzejednany wr\u00f3g Polak\u00f3w i ich gn\u0119biciel, przewodnicz\u0105cy czerezwyczajki bolszewickiej, Polak, niestety z pochodzenia, Dzier\u017cy\u0144ski, pan \u017cycia i\u00a0\u015bmierci ca\u0142ej obecnej Rosji bolszewickiej, kt\u00f3ry nie dziesi\u0105tki, ale setki tysi\u0119cy Rosjan i\u00a0Polak\u00f3w w\u00a0podst\u0119pny i niecny spos\u00f3b pomordowa\u0142 i rozstrzela\u0142, pad\u0142 wreszcie\u201d. Autorzy\u00a0artyku\u0142\u00f3w\u00a0prezentowali\u00a0r\u00f3wnie\u017c\u00a0tre\u015bci\u00a0zwi\u0105zane z wydarzeniami, jakie mia\u0142y miejsce w\u00a0s\u0105siaduj\u0105cych pa\u0144stwach, a kt\u00f3re w ich ocenie mog\u0142y mie\u0107 wp\u0142yw na sytuacj\u0119 Polski jako ca\u0142o\u015bci, ale\u00a0r\u00f3wnie\u017c bezpo\u015brednio na \u017cycie czytelnik\u00f3w tygodnika, czego przyk\u0142adem by\u0142o zamieszczenie artyku\u0142u odnosz\u0105cego si\u0119 do \u015bmierci Lenina. Konkluduj\u0105c mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce tre\u015bci prezentowane przez tygodnik odnosi\u0142y si\u0119 do przekroju tematyki, kt\u00f3r\u0105 mogli by\u0107 zainteresowani jego czytelnicy poruszaj\u0105c zar\u00f3wno kwestie polityczne jak i spo\u0142eczne.<\/p>\n<p><strong>Przypisy:<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\"><sup>[1]<\/sup><\/a> M. Biernacka, <em>Wsie drobnoszlacheckie na Mazowszu i Podlasiu<\/em>, Wroc\u0142aw 1966.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\"><sup>[2]<\/sup><\/a> Dz.U. 1919, nr 64, poz. 395.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\"><sup>[3]<\/sup><\/a> Dz. U. 1938, nr 27, poz. 27 Ustawa z 9 kwietnia 1938 r. o zmianie granic wojew\u00f3dztw: bia\u0142ostockiego, kieleckiego, lubelskiego, \u0142\u00f3dzkiego i warszawskiego.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\"><sup>[4]<\/sup><\/a> Powiat konstantynowski zosta\u0142 zlikwidowany 1 kwietnia 1932 r., cz\u0119\u015b\u0107 gmin w\u0142\u0105czono do powiatu bialskiego, a cz\u0119\u015b\u0107 do powiatu siedleckiego, Dz.U. 1932, nr 6, poz. 33.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\"><sup>[5]<\/sup><\/a> R. Dmowski, <em>Unitas Viribus. Diecezja Podlaska w II Rzeczypospolitej<\/em>, Warszawa 2013, s. 55.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\"><sup>[6]<\/sup><\/a> D. Magier, <em>Przejawy podlaskiej samoidentyfikacji i jej \u017ar\u00f3d\u0142a. Zarys problematyki, \u201e<\/em>Rocznik Bialskopodlaski\u201d, t. 27-28, 2020,\u00a0 s. 115-116.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\"><sup>[7]<\/sup><\/a>\u00a0 <em>Program Zwi\u0105zku Ludowo-Narodowego<\/em>, [w:] <em>Programy partii i stronnictw politycznych w Polsce w latach 1918-1939<\/em>, oprac. E. Orlof i A. Pasternak, Rzesz\u00f3w 1993, s. 21-31.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\"><sup>[8]<\/sup><\/a> <em>Od wydawnictwa<\/em>, \u201ePodlasiak\u201d, nr 1, 1922, s. 1.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\"><sup>[9]<\/sup><\/a> A. Notkowski, <em>Polska prasa prowincjonalna Drugiej Rzeczypospolitej (1918-1939)<\/em>, Warszawa- \u0141\u00f3d\u017a 1982, s. 289.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\"><sup>[10]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, nr 3, 1929, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\"><sup>[11]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1922 nr 8, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\"><sup>[12]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1922 nr 9, s. 6.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\"><sup>[13]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1922 nr 10, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\"><sup>[14]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1922 nr 11, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref15\" name=\"_ftn15\"><sup>[15]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1922 nr 12, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref16\" name=\"_ftn16\"><sup>[16]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1922 nr 8, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref17\" name=\"_ftn17\"><sup>[17]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1922 nr 15, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref18\" name=\"_ftn18\"><sup>[18]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1922 nr 2, s. 2.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref19\" name=\"_ftn19\"><sup>[19]<\/sup><\/a> :Podlasiak\u201d, 1923 nr 3, s. 3.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref20\" name=\"_ftn20\"><sup>[20]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 8, s. 3.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref21\" name=\"_ftn21\"><sup>[21]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 14, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref22\" name=\"_ftn22\"><sup>[22]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 19, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref23\" name=\"_ftn23\"><sup>[23]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 22, s. 3.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref24\" name=\"_ftn24\"><sup>[24]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 11, s. 2.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref25\" name=\"_ftn25\"><sup>[25]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 13, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref26\" name=\"_ftn26\"><sup>[26]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 20, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref27\" name=\"_ftn27\"><sup>[27]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 30, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref28\" name=\"_ftn28\"><sup>[28]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 33, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref29\" name=\"_ftn29\"><sup>[29]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 35, s. 6.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref30\" name=\"_ftn30\"><sup>[30]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 37, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref31\" name=\"_ftn31\"><sup>[31]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 44, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref32\" name=\"_ftn32\"><sup>[32]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 45, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref33\" name=\"_ftn33\"><sup>[33]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 46, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref34\" name=\"_ftn34\"><sup>[34]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 48-49, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref35\" name=\"_ftn35\"><sup>[35]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 50, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref36\" name=\"_ftn36\"><sup>[36]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 1, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref37\" name=\"_ftn37\"><sup>[37]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 6, s. 6.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref38\" name=\"_ftn38\"><sup>[38]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 9, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref39\" name=\"_ftn39\"><sup>[39]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 17, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref40\" name=\"_ftn40\"><sup>[40]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 7, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref41\" name=\"_ftn41\"><sup>[41]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 20, s. 3.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref42\" name=\"_ftn42\"><sup>[42]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 21, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref43\" name=\"_ftn43\"><sup>[43]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 28, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref44\" name=\"_ftn44\"><sup>[44]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 43, s. 4<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref45\" name=\"_ftn45\"><sup>[45]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak, 1924 nr 51-52, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref46\" name=\"_ftn46\"><sup>[46]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak, 1925 nr 5, s. 3.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref47\" name=\"_ftn47\"><sup>[47]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak, 1925 nr 6, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref48\" name=\"_ftn48\"><sup>[48]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak, 1925 nr 15-16, s. 4<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref49\" name=\"_ftn49\"><sup>[49]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak, 1926 nr 3, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref50\" name=\"_ftn50\"><sup>[50]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak, 1926 nr 6, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref51\" name=\"_ftn51\"><sup>[51]<\/sup><\/a> T. Kot\u0142owski, <em>Niemcy. Dzieje pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa 1890-1945<\/em>, Krak\u00f3w 2008.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref52\" name=\"_ftn52\"><sup>[52]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1926 nr 39, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref53\" name=\"_ftn53\"><sup>[53]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1926 nr 40, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref54\" name=\"_ftn54\"><sup>[54]<\/sup><\/a> G. Zackiewicz, <em>Pa\u0144stwo sowieckie w polskiej my\u015bli politycznej 1918-1939, <\/em>Warszawa 2020.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref55\" name=\"_ftn55\"><sup>[55]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1922 nr 1, s. 7.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref56\" name=\"_ftn56\"><sup>[56]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1922 nr 2, s. 7.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref57\" name=\"_ftn57\"><sup>[57]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1922 nr 8, s. 6.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref58\" name=\"_ftn58\"><sup>[58]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1922 nr 8, s. 6.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref59\" name=\"_ftn59\"><sup>[59]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1922 nr 15, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref60\" name=\"_ftn60\"><sup>[60]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 8, s. 3.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref61\" name=\"_ftn61\"><sup>[61]<\/sup><\/a>\u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 10, s. 2.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref62\" name=\"_ftn62\"><sup>[62]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 12, s. 3.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref63\" name=\"_ftn63\"><sup>[63]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 14, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref64\" name=\"_ftn64\"><sup>[64]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 15, s. 6.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref65\" name=\"_ftn65\"><sup>[65]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 18, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref66\" name=\"_ftn66\"><sup>[66]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 19, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref67\" name=\"_ftn67\"><sup>[67]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 20, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref68\" name=\"_ftn68\"><sup>[68]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 21, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref69\" name=\"_ftn69\"><sup>[69]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 22, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref70\" name=\"_ftn70\"><sup>[70]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 26, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref71\" name=\"_ftn71\"><sup>[71]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 30, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref72\" name=\"_ftn72\"><sup>[72]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 32, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref73\" name=\"_ftn73\"><sup>[73]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 35, s .6.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref74\" name=\"_ftn74\"><sup>[74]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 44, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref75\" name=\"_ftn75\"><sup>[75]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 48-49, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref76\" name=\"_ftn76\"><sup>[76]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 50, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref77\" name=\"_ftn77\"><sup>[77]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1923 nr 51, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref78\" name=\"_ftn78\"><sup>[78]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 29, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref79\" name=\"_ftn79\"><sup>[79]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 30, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref80\" name=\"_ftn80\"><sup>[80]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 6, s. 6.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref81\" name=\"_ftn81\"><sup>[81]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 7, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref82\" name=\"_ftn82\"><sup>[82]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 9, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref83\" name=\"_ftn83\"><sup>[83]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr11, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref84\" name=\"_ftn84\"><sup>[84]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 13, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref85\" name=\"_ftn85\"><sup>[85]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 22, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref86\" name=\"_ftn86\"><sup>[86]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 23, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref87\" name=\"_ftn87\"><sup>[87]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 28, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref88\" name=\"_ftn88\"><sup>[88]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 34, s.\u00a0 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref89\" name=\"_ftn89\"><sup>[89]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 46, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref90\" name=\"_ftn90\"><sup>[90]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1924 nr 51-52, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref91\" name=\"_ftn91\"><sup>[91]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1925 nr 5, s. 3.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref92\" name=\"_ftn92\"><sup>[92]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1925 nr 6, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref93\" name=\"_ftn93\"><sup>[93]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1925 nr 15-16, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref94\" name=\"_ftn94\"><sup>[94]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1926 nr 16, s. 3.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref95\" name=\"_ftn95\"><sup>[95]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1926 nr 23-24, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref96\" name=\"_ftn96\"><sup>[96]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1926 nr 35, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref97\" name=\"_ftn97\"><sup>[97]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1926 nr 40, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref98\" name=\"_ftn98\"><sup>[98]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1926 nr 43-44, s. 3.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref99\" name=\"_ftn99\"><sup>[99]<\/sup><\/a> \u201ePodlasiak\u201d, 1928 nr 16-17, s. 3.<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Bibliografia cytowa\u0144:<\/strong><\/p>\n<p>Biernacka M., <em>Wsie drobnoszlacheckie na Mazowszu i Podlasiu<\/em>, Wroc\u0142aw 1966.<\/p>\n<p>Dmowski R., <em>Unitas Viribus. Diecezja Podlaska w II Rzeczypospolitej<\/em>, Warszawa 2013.<\/p>\n<p>Kot\u0142owski T., <em>Niemcy. Dzieje pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa 1890-1945<\/em>, Krak\u00f3w 2008.<\/p>\n<p>Magier D., <em>Przejawy podlaskiej samoidentyfikacji i jej \u017ar\u00f3d\u0142a. Zarys problematyki, \u201e<\/em>Rocznik Bialskopodlaski\u201d, t. 27-28, 2020, s. 109-123.<\/p>\n<p>Notkowski A., <em>Polska prasa prowincjonalna Drugiej Rzeczypospolitej (1918-1939)<\/em>, Warszawa- \u0141\u00f3d\u017a 1982.<\/p>\n<p><em>Programy partii i stronnictw politycznych w Polsce w latach 1918-1939<\/em>, oprac. E. Orlof i A. Pasternak, Rzesz\u00f3w 1993, s. 21-31.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Katarzyna Grudzie\u0144 (Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach) tom 20 (2022) Wersja drukowana DOI: 10.36121\/RRH.GRUDZIEN.20.2022 Summary The weekly &#8222;Podlasiak&#8221; (1922-1932) about Germany and the Soviet Union The objective of the article is presenting an image of Germany and Soviet Union in the years 1922-1932 as presented in weekly magazine &#8222;Podlasiak&#8221;. Article is to also show how precious [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-3376","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Tygodnik \u201ePodlasiak\u201d (1922-1932) o Niemczech i Zwi\u0105zku Sowieckim - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3376\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Tygodnik \u201ePodlasiak\u201d (1922-1932) o Niemczech i Zwi\u0105zku Sowieckim - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Katarzyna Grudzie\u0144 (Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach) tom 20 (2022) Wersja drukowana DOI: 10.36121\/RRH.GRUDZIEN.20.2022 Summary The weekly &#8222;Podlasiak&#8221; (1922-1932) about Germany and the Soviet Union The objective of the article is presenting an image of Germany and Soviet Union in the years 1922-1932 as presented in weekly magazine &#8222;Podlasiak&#8221;. Article is to also show how precious [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3376\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-10-12T10:40:07+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"41 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3376\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3376\",\"name\":\"Tygodnik \u201ePodlasiak\u201d (1922-1932) o Niemczech i Zwi\u0105zku Sowieckim - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2022-09-22T17:47:55+00:00\",\"dateModified\":\"2022-10-12T10:40:07+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3376#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3376\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3376#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Tygodnik \u201ePodlasiak\u201d (1922-1932) o Niemczech i Zwi\u0105zku Sowieckim\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"name\":\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\",\"name\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"width\":1393,\"height\":727,\"caption\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Tygodnik \u201ePodlasiak\u201d (1922-1932) o Niemczech i Zwi\u0105zku Sowieckim - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3376","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Tygodnik \u201ePodlasiak\u201d (1922-1932) o Niemczech i Zwi\u0105zku Sowieckim - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","og_description":"Katarzyna Grudzie\u0144 (Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach) tom 20 (2022) Wersja drukowana DOI: 10.36121\/RRH.GRUDZIEN.20.2022 Summary The weekly &#8222;Podlasiak&#8221; (1922-1932) about Germany and the Soviet Union The objective of the article is presenting an image of Germany and Soviet Union in the years 1922-1932 as presented in weekly magazine &#8222;Podlasiak&#8221;. Article is to also show how precious [&hellip;]","og_url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3376","og_site_name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz","article_modified_time":"2022-10-12T10:40:07+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"41 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3376","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3376","name":"Tygodnik \u201ePodlasiak\u201d (1922-1932) o Niemczech i Zwi\u0105zku Sowieckim - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website"},"datePublished":"2022-09-22T17:47:55+00:00","dateModified":"2022-10-12T10:40:07+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3376#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3376"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3376#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Tygodnik \u201ePodlasiak\u201d (1922-1932) o Niemczech i Zwi\u0105zku Sowieckim"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization","name":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","contentUrl":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","width":1393,"height":727,"caption":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego"},"image":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3376","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3376"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3376\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3423,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3376\/revisions\/3423"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3376"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}