{"id":3284,"date":"2022-05-16T08:55:50","date_gmt":"2022-05-16T08:55:50","guid":{"rendered":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284"},"modified":"2022-10-12T10:37:02","modified_gmt":"2022-10-12T10:37:02","slug":"poludniowe-podlasie-w-akcji-burza-latem-1944-roku","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284","title":{"rendered":"Po\u0142udniowe Podlasie w akcji \u201eBurza\u201d latem 1944 roku"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li><span style=\"color: #800000;\"><strong>Wies\u0142aw Charczuk <\/strong>(Siedleckie Towarzystwo Naukowe)<\/span><\/li>\n<li>tom 20 (2022)<\/li>\n<li><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/rrh20_2022_Charczuk.pdf\">Wersja drukowana: 16.05.2022<\/a><\/li>\n<li>DOI:\u00a0<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.36121\/RRH.CHARCZUK.20.2022\">10.36121\/RRH.CHARCZUK.20.2022<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n<p><strong>Abstract<\/strong><\/p>\n<p><em><strong>Southern Podlasie in action \u201cBurza\u201d (&#8222;Tempest&#8221;) in the summer of 1944<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em>In this article, the author took up the problem of showing the action \u201cBurza\u201d (&#8222;Tempest&#8221;) in southern Podlasie in July and August 1944. From a military point of view, this area was an important element of the fighting on both sides of the Eastern Front. The Red Army opened the way to Warsaw and then to Berlin. An important point of the struggle of fighting in Southern Podlasie was the inclusion of Home Army units. In total, about 10,000 soldiers were mobilized for the &#8222;Tempest&#8221; operation in the Podlasie regions of the Home Army.<\/em><\/p>\n<p><strong>Key words:<\/strong> <em>World War II, Operation &#8222;Storm&#8221;, Podlasie, Home Army, Soviet Army, Germany<\/em><\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Streszczenie<\/strong><\/p>\n<p><em>Autor podj\u0105\u0142 problem akcji \u201eBurza\u201d na terenie po\u0142udniowego Podlasia w lipcu i sierpniu 1944 r. Teren ten stanowi\u0142 z punktu militarnego wa\u017cny element walk obu stron frontu wschodniego. Armii Czerwonej otwiera\u0142 drog\u0119 na Warszaw\u0119 a nast\u0119pnie na Berlin. Wa\u017cnym punktem zmaga\u0144 walk na Po\u0142udniowym Podlasiu by\u0142o w\u0142\u0105czenie si\u0119 oddzia\u0142\u00f3w Armii Krajowej. Og\u00f3\u0142em do akcji \u201eBurza\u201d zmobilizowano w obwodach podlaskich AK ok. 10\u00a0000 \u017co\u0142nierzy. Szczeg\u00f3lnie ci\u0119\u017ckie walki toczy\u0142y si\u0119 o Siedlce, kt\u00f3re trwa\u0142y od 24 do 31 lipca 1944 r. W czasie akcji \u201eBurza\u201d zgin\u0119\u0142o ok. 120 \u017co\u0142nierzy AK i NSZ. Dramat \u017co\u0142nierzy AK i innych organizacji zbrojnych rozegra\u0142 si\u0119\u00a0 po zako\u0144czeniu akcji \u201eBurza\u201d, kiedy oddzia\u0142y NKWD dokona\u0142y rozbrojenia i aresztowania dow\u00f3dztwa i \u017co\u0142nierzy AK. Wielu zosta\u0142y wywiezionych do \u0142agr\u00f3w sowieckich.<\/em><\/p>\n<p><strong>S\u0142owa kluczowe<\/strong>: <em>II wojna \u015bwiatowa, akcja \u201eBurza\u201d, Podlasie, Armia Krajowa, armia sowiecka, Niemcy<\/em><\/p>\n<hr \/>\n<p>Przez po\u0142udniowe Podlasie rozumiem tereny, kt\u00f3re administracyjnie, politycznie i etnicznie dzisiaj nale\u017c\u0105 do wojew\u00f3dztwa mazowieckiego oraz stanowi\u0105ce p\u00f3\u0142nocno-wschodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wojew\u00f3dztwa lubelskiego. Podlasie na przestrzeni dziej\u00f3w zmienia\u0142o sw\u00f3j obszar. W okresie II Rzeczypospolitej tereny te wchodzi\u0142y do p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci wojew\u00f3dztwa lubelskiego, a obj\u0119te zosta\u0142y granicami powiat\u00f3w: siedleckiego, \u0142ukowskiego, radzy\u0144skiego, bialskiego i wschodniej cz\u0119\u015bci wojew\u00f3dztwa warszawskiego: powiat soko\u0142owski i w\u0119growski<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a>. Terytorialnie obszar ten zamykaj\u0105 pocz\u0105wszy od wschodu i po\u0142udniowego wschodu rzeka Bug, granice powiat\u00f3w Bia\u0142a Podlaska, Radzy\u0144 Podlaski, a od zachodu Wis\u0142a na odcinku Maciejowice, za\u015b p\u00f3\u0142nocn\u0105 stanowi Bug, Liwiec i granica powiat\u00f3w W\u0119gr\u00f3w, Soko\u0142\u00f3w Podlaski\u00a0 i Mi\u0144sk Mazowiecki<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>.<\/p>\n<p>Latem 1944 r. Podlasie sta\u0142o si\u0119 widowni\u0105 zaci\u0119tych zmaga\u0144 niemiecko-sowieckich w wyniku podj\u0119tej przez sowiet\u00f3w ofensywy 23 czerwca 1944 r. na terytorium dzisiejszej Bia\u0142orusi pod kryptonimem \u201eBagration\u201d<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a>. W zmaganiach sowiecko-niemieckich po\u0142udniowe Podlasie stanowi\u0142o wa\u017cny obszar pod wzgl\u0119dem militarnym Frontu Wschodniego. Jego opanowanie wyprowadza\u0142o Armi\u0119 Czerwon\u0105 (dalej: ACz) na podej\u015bcia do Warszawy, a stamt\u0105d bezpo\u015brednio na Berlin \u2013 stolic\u0119 III Rzeszy<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>. Militarne sukcesy ACz na terenach dzisiejszej Bia\u0142orusi stworzy\u0142y perspektyw\u0119 wyd\u0142u\u017cenia operacji, st\u0105d te\u017c na teren po\u0142udniowego Podlasia mia\u0142y uderzy\u0107 si\u0142y 1 Frontu Bia\u0142oruskiego (dalej: FB) dowodzone przez marsza\u0142ka Konstantego Rokossowskiego. Przeciwnikiem marsza\u0142ka Konstantina Rokossowskiego by\u0142a 2 Armia polowa dowodzona gen. Waltera Weissa<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a> i 9 Armia gen. Nikolausa von Vormanna<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>. \u0141\u0105cznie zgrupowane si\u0142y niemieckie liczy\u0142y ponad 363 tys. \u017co\u0142nierzy i 1100 czo\u0142g\u00f3w<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a>. Cz\u0119\u015b\u0107 z tych si\u0142 obsadzi\u0142a wa\u017cne obiekty, takie jak elektrownie, m\u0142yny, ko\u015bcio\u0142y, dworce kolejowe i budynki administracji publicznej, kt\u00f3re mia\u0142a zdoby\u0107 Armia Krajowa. Niemieckie si\u0142y wojskowe i policyjne bra\u0142y udzia\u0142 w walce z ruchem oporu, w tym w akcjach pacyfikacyjnych oddzia\u0142\u00f3w AK, Narodowych Si\u0142 Zbrojnych, Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich, czy Uderzeniowych Batalion\u00f3w Kadrowych\u00a0 zmobilizowanych \u00a0w ramach akcji \u201eBurza\u201d.<\/p>\n<p>Sowieckie dow\u00f3dztwo na naradzie u J\u00f3zefa Stalina podj\u0119\u0142o decyzj\u0119 zmiany dzia\u0142a\u0144 operacyjnych na terenie Polski wschodniej, kt\u00f3ra wynika\u0142a z przyczyn politycznych. W Moskwie zosta\u0142 powo\u0142any marionetkowy rz\u0105d w postaci Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, a na siedzib\u0119 Stalin wybra\u0142 Che\u0142m. Tam og\u0142oszono manifest PKWN a dopiero potem przeniesiono do Lublina, aby podnie\u015b\u0107 rang\u0119 \u201eManifestu\u201d. St\u0105d te\u017c J\u00f3zef Stalin nakaza\u0142 jak najszybciej opanowa\u0107 to miasto. \u00a0Decyzja, kt\u00f3r\u0105 podj\u0105\u0142 Stalin, a by\u0142a ona natury politycznej, mia\u0142a daleko id\u0105ce konsekwencje militarne dla dalszego dzia\u0142ania wojsk 1 FB. W wyniku podj\u0119tej w Moskwie korekty operacyjnej wojsk sowieckich na odcinku lubelskim,\u00a0 zamiast jednej armii, skierowano cztery, w tym 2 Armi\u0119 Pancern\u0105, pozostawiaj\u0105c na odcinku siedleckim tylko 47 Armi\u0119<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a>. Wydana dyrektywa dla 1 FB, kt\u00f3ry mia\u0142 opanowa\u0107 rejon Brze\u015bcia i Siedlec, po korekcie brzmia\u0142a, aby prawym skrzyd\u0142em uderzy\u0107 w kierunku na Warszaw\u0119<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a>, zacz\u0119\u0142a si\u0119 kruszy\u0107. Dzia\u0142ania zbrojne w obszarze mi\u0119dzy Brze\u015bciem a Siedlcami zacz\u0119\u0142y si\u0119 przeci\u0105ga\u0107. Mimo zdobycia tych miast, nie dosz\u0142o do zamkni\u0119cia \u00a0w \u201ekotle\u201d wojsk niemieckich. Tymczasem szybkie zwi\u0105zki taktyczne ACz pod dow\u00f3dztwem gen. lejt. Niko\u0142aja Gusiewa odrzuci\u0142y jednostki niemieckie wchodz\u0105ce w sk\u0142ad VIII Korpusu Armii pod Mi\u0119dzyrzec Podlaski i Bia\u0142\u0105 Podlask\u0105 i ju\u017c 24 lipca sowieckie czo\u0142\u00f3wki \u00a0dotar\u0142y pod Siedlce<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a>.<\/p>\n<p>Zgodnie z rozkazem Komendy G\u0142\u00f3wnej z 9 kwietnia 1942 r. AK mia\u0142a odtwarza\u0107 na Podlasiu jednostki Wojska Polskiego, kt\u00f3re stacjonowa\u0142y tu przed wojn\u0105: 34 pp, kt\u00f3ry stacjonowa\u0142 przed wojn\u0105 w Bia\u0142ej Podlaskiej, 35 pp w \u0141ukowie i Brze\u015bciu, 22 pp i 9 pal w Siedlcach oraz dow\u00f3dztwo 9 DP, kt\u00f3re stacjonowa\u0142o w Siedlcach<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a>. Wed\u0142ug tego planu Okr\u0119g Lublin, kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 strukturalnie cz\u0119\u015b\u0107 Podlasia, w pierwszym rzucie mia\u0142 odtworzy\u0107 1 i 3 DP, a w drugim 27 DP i Wo\u0142y\u0144sk\u0105 Brygad\u0119 Kawalerii. Nie by\u0142o w planach odtworzenia 9 DP. Plan uleg\u0142 zmianom po w\u0142\u0105czeniu obwod\u00f3w podlaskich do Okr\u0119gu Lublin AK. Opracowany plan w Inspektoracie Radzy\u0144skim przez gen. Ludwika Bittnera i jego sztab operacyjny zak\u0142ada\u0142 w lutym 1944 r. odtworzenie 9 DP w ramach planu \u201eBurza\u201d<a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a>. Zgodnie z planem powstania powszechnego, Obw\u00f3d Siedlce mia\u0142 odtworzy\u0107 22 pp \u2013 dow\u00f3dca mjr Marian Zawarczy\u0144ski \u201eZiemowit\u201d, kt\u00f3ry zosta\u0142 przekazany do 8 DP, odtwarzanej przez\u00a0 podokr\u0119g wschodni, inspektorat Radzy\u0144 Podlaski \u2013 dow\u00f3dca mjr Konstanty Witkowski \u201eM\u00fcller\u201d,\u00a0 Obw\u00f3d Bia\u0142a Podlaska mia\u0142 odtworzy\u0107 trzy bataliony 34 pp, zal\u0105\u017ckiem I batalionu mia\u0142 by\u0107 Oddzia\u0142 Partyzancki dalej: OP 34 por. Stefana Wyrzykowskiego \u201eZenon\u201d, II batalionu \u2013 OP por. Stanis\u0142awa Chmielarskiego \u201eLech\u201d i III batalionu- OP ppor. Aleksandra Wereszko \u201eRoch\u201d<a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a>. Na mocy rozkazu wydanego przez KG AK 23 marca 1944 r. Okr\u0119g Lubelski znalaz\u0142 si\u0119 w trzeciej strefie uruchamiania akcji \u201eBurza\u201d (po pierwszej\u2013Wilnie, Polesiu, Bia\u0142ymstoku, drugiej-we Lwowie i Warszawie). Komendanci okr\u0119g\u00f3w otrzymali upowa\u017cnienie z KG AK, by sam\u0105 decyzj\u0119 uruchamiania \u201eBurzy\u201d w terenie scedowa\u0107 na inspektor\u00f3w rejonowych i dow\u00f3dc\u00f3w dywizji.<\/p>\n<p>W koncepcji Komendy G\u0142\u00f3wnej Armii Krajowej (dalej: KG AK) plan \u201eBurza\u201d zast\u0105pi\u0142 plan powstania powszechnego na rzecz powsta\u0144 strefowych, a wi\u0119c w okr\u0119gach, do kt\u00f3rych dociera\u0142a linia frontu. W tych okr\u0119gach AK przyst\u0105piono do \u0142\u0105czenia oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich w kompanie i bataliony<a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a>. Do\u015bwiadczenia z przebiegu \u201eBurzy\u201d na Wo\u0142yniu i Litwie oraz stosowana taktyka ACz wobec okr\u0119g\u00f3w AK, kt\u00f3re realizowa\u0142y akcj\u0119 \u201eBurza\u201d na Kresach Wschodnich, gdzie podj\u0119\u0142y pr\u00f3by opanowania przez jednostki AK Wilna i Lwowa<a href=\"#_ftn15\" name=\"_ftnref15\">[15]<\/a>. Komendant G\u0142\u00f3wny AK bior\u0105c pod uwag\u0119 do\u015bwiadczenia z walk o Wilno i Lw\u00f3w 23 marca 1944 r. wyda\u0142 rozkaz uzupe\u0142niaj\u0105cy do planu \u201eBurza\u201d dla pozosta\u0142ych okr\u0119g\u00f3w wschodnich (Wilno, Nowogr\u00f3dek, Polesie, Bia\u0142ystok i Obszar Lw\u00f3w), kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c otrzyma\u0142y Obszar I Warszawa i Okr\u0119g Lublin, gdzie przynale\u017ca\u0142y strukturalnie obwody AK na po\u0142udniowym Podlasiu. W rozkazie KG zaleca\u0142, aby oddzia\u0142y AK wzi\u0119\u0142y czynny udzia\u0142 w oswobodzeniu okr\u0119gu przez uderzenie na niemieckie stra\u017ce tylne. Uderzenie powinno by\u0142o nast\u0105pi\u0107 z chwil\u0105 wycofywania si\u0119 Niemc\u00f3w, nawet bez powszechnego zarz\u0105dzenia \u201eBurzy\u201d przez KG AK. Nakazywano oddzia\u0142om AK bezwzgl\u0119dne wykonywanie akcji \u201eBurza\u201d, niezale\u017cnie od zachowania si\u0119 sowiet\u00f3w w stosunku do \u017co\u0142nierzy AK. Wobec wkraczaj\u0105cych oddzia\u0142\u00f3w ACz i 1 Armii WP pod dow\u00f3dztwem gen. Zygmunta Berlinga, oddzia\u0142y AK mia\u0142y walczy\u0107 z Niemcami u boku ACz, nie wst\u0119powa\u0107 w szeregi armii Berlinga, nie rozbraja\u0107 si\u0119<a href=\"#_ftn16\" name=\"_ftnref16\">[16]<\/a>.<\/p>\n<p>Wobec rozwijaj\u0105cej si\u0119 sytuacji militarnej na froncie wschodnim, akcja \u201eBurza\u201d stanowi\u0142a zmodyfikowany plan powstania opracowany przez KG AK, kt\u00f3ry zosta\u0142 uzgodniony z Naczelnym Wodzem, a przez niego z planami strategicznymi zachodnich aliant\u00f3w. Zdaniem by\u0142o wykorzystanie operacyjnego znaczenia ziem polskich dla strategii koalicji, kt\u00f3ra trzeba jasno powiedzie\u0107 nie by\u0142a jednolita. Odmienn\u0105 koncepcj\u0119 na zwyci\u0119stwo w tej wojnie mia\u0142 J\u00f3zef Stalin, inn\u0105 alianci<a href=\"#_ftn17\" name=\"_ftnref17\">[17]<\/a>. Dlatego te\u017c plan \u201eBurza\u201d, kt\u00f3ry zrodzi\u0142 si\u0119 w KG AK jesieni\u0105 1943 r., mia\u0142 polega\u0107 na lokalnych akcjach zbrojnych wymierzonych w okupanta niemieckiego w miar\u0119 przesuwania si\u0119 frontu wschodniego przez ziemie polskie. Oddzia\u0142y AK mia\u0142y n\u0119ka\u0107 tylne jednostki wycofuj\u0105cego si\u0119 Wehrmachtu, prowadzi\u0107 wzmo\u017con\u0105 dywersj\u0119, g\u0142\u00f3wnie na p\u0142aszczy\u017anie dezorganizacji linii komunikacyjnych. Po bitwie stalingradzkiej dow\u00f3dztwo KG AK zdawa\u0142o sobie spraw\u0119, \u017ce \u201ewyzwolenie\u201d ziem polskich przyjdzie ze wschodu, \u017ce wejd\u0105 w po\u015bcigu za Niemcami jednostki ACz. Na to pytanie musieli odpowiedzie\u0107 dow\u00f3dcy operacyjni AK, kt\u00f3rzy mieli informacje o akcji \u201eBurza\u201d na Wo\u0142yniu i Wile\u0144szczy\u017anie, gdzie po wsp\u00f3lnych walkach z Niemcami jednostki AK by\u0142y rozbrajane i internowane przez NKWD i Smiersz. Negatywne do\u015bwiadczenia z tamtych teren\u00f3w dawa\u0142y informacje dow\u00f3dztwu AK na po\u0142udniowym Podlasiu, \u017ce trzeba zastosowa\u0107 inne dzia\u0142ania, zw\u0142aszcza, \u017ce ten teren stanowi\u0142 wa\u017cny obszar r\u00f3wnie\u017c dla Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. By\u0142 szczeg\u00f3lnie aktywny w dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej, zar\u00f3wno w zakresie spo\u0142ecznego oporu, tajnej o\u015bwiaty, prasy, walki partyzanckiej. Jego znaczenie strategiczne wzros\u0142o po agresji III Rzeszy na ZSRR 22 czerwca 1941 r., kiedy sta\u0142o si\u0119 bezpo\u015brednim zapleczem Wehrmachtu na froncie wschodnim. Przez teren po\u0142udniowego Podlasia przebiega\u0142y g\u0142\u00f3wne linie komunikacyjne Berlin\u2013Moskwa, linie \u0142\u0105czno\u015bci telefonicznej, szlaki zaopatrzenia Wehrmachtu na froncie wschodnim, przede wszystkim Armii \u201e\u015arodek\u201d. Walory strategiczne i militarne po\u0142udniowego Podlasia podnosi\u0142y jego warto\u015b\u0107 i rzutowa\u0142y na znaczenie bie\u017c\u0105cych dzia\u0142a\u0144 AK i odtwarzanych tu oddzia\u0142\u00f3w 9 DP AK, a zw\u0142aszcza zada\u0144 na okres wyst\u0105pie\u0144 powsta\u0144czych.<\/p>\n<p>Akcj\u0119 \u201eBurza\u201d na po\u0142udniowym Podlasiu nale\u017cy rozpatrywa\u0107 na dw\u00f3ch odr\u0119bnych terenach: w Okr\u0119gu Lubelskim i Okr\u0119gu Warszawskim, do kt\u00f3rych strukturalnie wchodzi\u0142y obwody: Siedlce, W\u0119gr\u00f3w, Mi\u0144sk Mazowiecki, Soko\u0142\u00f3w Podlaski i Garwolin wesz\u0142y do Podokr\u0119gu Wschodniego Obszaru Warszawskiego, natomiast obwody \u0141uk\u00f3w, Bia\u0142a Podlaska i Radzy\u0144 Podlaski do Okr\u0119gu Lubelskiego<a href=\"#_ftn18\" name=\"_ftnref18\">[18]<\/a>. St\u0105d te\u017c zadania, kt\u00f3re otrzyma\u0142y okr\u0119gi, by\u0142y dostosowane do ich operacyjnego po\u0142o\u017cenia: Obszar Warszawski, gdzie przynale\u017ca\u0142y od ko\u0144ca 1943 r. do utworzonego podokr\u0119gu Warszawa\u2013Wsch\u00f3d powiaty podlaskie: Garwolin, Siedlce, Soko\u0142\u00f3w Podlaski, Mi\u0144sk Mazowiecki, W\u0119gr\u00f3w, otrzyma\u0142y zadanie os\u0142ony Warszawy, tj. nie dopuszczenia do stolicy niemieckich oddzia\u0142\u00f3w odsieczy. Osi\u0105gn\u0105\u0107 to zamierzano poprzez zniszczenie w poszczeg\u00f3lnych obwodach administracji okupanta, jego oddzia\u0142\u00f3w bezpiecze\u0144stwa, organ\u00f3w partyjnych oraz przez zdobycie obiekt\u00f3w, kt\u00f3rych utrata uniemo\u017cliwi\u0142aby Niemcom panowanie na danym terenie<a href=\"#_ftn19\" name=\"_ftnref19\">[19]<\/a>.<\/p>\n<p>Natomiast Okr\u0119g Lubelski mia\u0142 n\u0119ka\u0107 wycofuj\u0105cego si\u0119 nieprzyjaciela i opanowa\u0107 g\u0142\u00f3wne o\u015brodki miejskie w chwili zbli\u017cania si\u0119 ACz<a href=\"#_ftn20\" name=\"_ftnref20\">[20]<\/a>. Po pewnych modyfikacjach planu z 10 lipca 1944 r. dla Okr\u0119gu Lubelskiego dzia\u0142ania mia\u0142y mie\u0107 wy\u0142\u0105cznie charakter partyzancki a nie regularnych walk. Zak\u0142adano dzia\u0142ania ma\u0142ymi jednostkami, np. w sile plutonu, nie planowano zdobywania miast czy wi\u0119kszych osiedli, natomiast nie wykluczano udzia\u0142u jednostek AK w samoobronie miast, a tak\u017ce, gdyby nast\u0105pi\u0142a niemiecka kontrofensywa, oddzia\u0142y polskiego podziemia mia\u0142y przyst\u0105pi\u0107 do sta\u0142ego wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania z jednostkami ACz<a href=\"#_ftn21\" name=\"_ftnref21\">[21]<\/a>. Rozpocz\u0119ta operacja sowiecka 23 czerwca 1944 r. na terenach dzisiejszej Bia\u0142orusi i rozpocz\u0119te dzia\u0142ania na po\u0142udniu 1 Frontu Ukrai\u0144skiego 13 lipca 1944 r.<a href=\"#_ftn22\" name=\"_ftnref22\">[22]<\/a> zaskoczy\u0142y dow\u00f3dztwo AK, kt\u00f3re nie zdo\u0142a\u0142o nale\u017cycie przygotowa\u0107 si\u0119 do poszczeg\u00f3lnych faz walk<a href=\"#_ftn23\" name=\"_ftnref23\">[23]<\/a> oraz wej\u015bcia do nich oddzia\u0142\u00f3w AK. St\u0105d te\u017c w poszczeg\u00f3lnych obwodach wchodz\u0105cych w sk\u0142ad Okr\u0119gu Lubelskiego \u201eBurza\u201d przebiega\u0142a w po\u015bpiechu, \u017cywio\u0142owo\u015bci i improwizacji. Starano si\u0119 trzyma\u0107 instrukcji, rozkaz\u00f3w. Jednak szybki ruch wojsk sowieckich w znacznej mierze to uniemo\u017cliwi\u0142.<\/p>\n<p>26 lipca 1944 r. komendant obszaru warszawskiego gen. bryg. Albin Skroczy\u0144ski \u201e\u0141aszcz\u201d wyda\u0142 rozkaz wykonania akcji \u201eBurza\u201d w podokr\u0119gu wschodnim AK, kt\u00f3ra ju\u017c i tak by\u0142a w toku<a href=\"#_ftn24\" name=\"_ftnref24\">[24]<\/a>. W zwi\u0105zku z wybuchem w stolicy powstania 1 sierpnia 1944 r. podokr\u0119g wschodni otrzyma\u0142, jako dodatkowe zadanie, przeszkodzenie nap\u0142ywowi ze wschodu oddzia\u0142\u00f3w niemieckich na pomoc garnizonowi niemieckiemu w Warszawie. Wobec komplikacji sytuacji militarnej w podokr\u0119gu wschodnim, wykonanie zadania okaza\u0142o si\u0119 niewykonalne. Na przebieg \u201eBurzy\u201d na po\u0142udniowym Podlasiu du\u017cy wp\u0142yw mia\u0142y walki 2. i 9. Armii niemieckiej z nacieraj\u0105cymi wojskami 1 FB na przedpolu Warszawy i Siedlec<a href=\"#_ftn25\" name=\"_ftnref25\">[25]<\/a>.<\/p>\n<p>Do akcji \u201eBurza\u201d w Inspektoracie Radzy\u0144 Podlaski \u2013 dow\u00f3dca p\u0142k Stefan Drewnowski \u201eRoman\u201d \u2013 przyst\u0105piono 2 lipca 1944 r. wymarszem Oddzia\u0142u Partyzanckiego dalej: (OP) 34 pp \u201eZenona\u201d w rejon koncentracji. Z obwod\u00f3w Radzy\u0144 Podlaski, Bia\u0142a Podlaska i \u0141uk\u00f3w, utworzono zgrupowanie \u201eP\u00f3\u0142noc\u201d, licz\u0105ce ponad 8000 \u017co\u0142nierzy. Najlepiej zorganizowanym obwodem w inspektoracie radzy\u0144skim by\u0142 Obw\u00f3d Radzy\u0144 Podlaski \u2013 dow\u00f3dca mjr Konstanty Witkowski \u201eM\u00fcller\u201d \u2013 kt\u00f3ry liczy\u0142 ok. 5000 \u017co\u0142nierzy<a href=\"#_ftn26\" name=\"_ftnref26\">[26]<\/a>, nast\u0119pnie Obw\u00f3d Bia\u0142a Podlaska \u2013 dow\u00f3dca pp\u0142k Stefan Drewnowski \u201eRoman\u201d \u2013 kt\u00f3rego liczebno\u015b\u0107 do przeprowadzenia akcji \u201eBurza\u201d szacowano na ok. 4000 \u017co\u0142nierzy. Najs\u0142abszy by\u0142 Obw\u00f3d \u0141uk\u00f3w \u2013 dow\u00f3dca kpt. Franciszek Lenarczyk \u201eFeliks\u201d \u2013 licz\u0105cy 320 \u017co\u0142nierzy AK<a href=\"#_ftn27\" name=\"_ftnref27\">[27]<\/a>. Sztab Inspektoratu Radzy\u0144 Podlaski zosta\u0142 przemianowany na sztab 9 DP AK, kt\u00f3rego dow\u00f3dc\u0105 zosta\u0142 gen. Ludwik Bittner \u201eHalka\u201d. Zgodnie z planem odtwarzania Obw\u00f3d Bia\u0142a Podlaska mia\u0142 odtworzy\u0107 3 bataliony, kt\u00f3re tworzy\u0142y 34 pp. W sk\u0142ad III batalionu AK\u00a0 wesz\u0142a kompania Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich pod dow\u00f3dztwem por. Juliana Czuby \u201eMarian\u201d<a href=\"#_ftn28\" name=\"_ftnref28\">[28]<\/a>.<\/p>\n<p>Na po\u0142udniowym Podlasiu za przebieg akcji \u201eBurza\u201d by\u0142 odpowiedzialny dow\u00f3dca 9 DP AK gen. L. Bittner \u201eHalka\u201d. Jego sztab znajdowa\u0142 si\u0119 w miejscowo\u015bci Leszczanka<a href=\"#_ftn29\" name=\"_ftnref29\">[29]<\/a>. Stan osobowy 9 DP AK na czas akcji \u201eBurza\u201d wynosi\u0142\u00a0 2430 \u017co\u0142nierzy<a href=\"#_ftn30\" name=\"_ftnref30\">[30]<\/a>. Celem oddzia\u0142\u00f3w wchodz\u0105cych w sk\u0142ad 9 DP AK by\u0142o wykonywanie akcji dywersyjnych w komunikacji wroga, obrona terenu, ludno\u015bci oraz opanowanie g\u0142\u00f3wnych o\u015brodk\u00f3w administracyjnych w Bia\u0142ej Podlaskiej, Radzyniu Podlaskim, Mi\u0119dzyrzecu Podlaskim, \u0141ukowie oraz wa\u017cnych obiekt\u00f3w na tym terenie, np. lotniska, fabryki, elektrownie, mosty, budynki stacji kolejowych<a href=\"#_ftn31\" name=\"_ftnref31\">[31]<\/a>. 8 maja 1944 r.\u00a0 do OP \u201eZenon\u201d przyby\u0142 dow\u00f3dca 9 DP AK gen. L. Bittner \u201eHalka\u201d, kt\u00f3ry wyda\u0142 rozkazy, m.in. 1 lipca oddzia\u0142 mia\u0142 przej\u015b\u0107 na po\u0142udnie od szlaku kolejowego i drogowego Mi\u0119dzyrzec Podlaski\u2013Brze\u015b\u0107 i osi\u0105gn\u0105\u0107 do po\u0142owy lipca rejon wsi Witoro\u017c. Ponadto oddzia\u0142 otrzyma\u0142 zdanie wysadzenia most\u00f3w na rzece Krzna na wsch\u00f3d od Bia\u0142ej Podlaskiej, oraz most\u00f3w na szosie Bia\u0142a Podlaska\u2013Wisznice. Zdaniem oddzia\u0142u by\u0142o przeprowadzenie ataku na\u00a0 lotniska niemieckie w Bia\u0142ej Podlaskiej i Ma\u0142aszewiczach. W trakcie walk OP \u201eZenona\u201d mia\u0142 wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0107 z jednostkami ACz w walkach o Bia\u0142\u0105 Podlask\u0105 i Mi\u0119dzyrzec Podlaski, nast\u0119pnie zabezpieczy\u0107 przed zniszczeniem i rabunkiem newralgiczne punkty i najwa\u017cniejsze obiekty u\u017cyteczno\u015bci publicznej w Bia\u0142ej Podlaskiej, np. stacj\u0119 kolejow\u0105, lotniska, poczt\u0119, magistrat, elektrowni\u0119, starostwo, koszary 34 pp i 9 pu\u0142ku artylerii lekkiej oraz zabezpieczy\u0107 inne obiekty przed zniszczeniem i rabunkiem<a href=\"#_ftn32\" name=\"_ftnref32\">[32]<\/a>.<\/p>\n<p>Wykonuj\u0105c rozkaz do akcji \u201eBurza\u201d OP 34 pp por. \u201eZenona\u201d 2 lipca 1944 r. wyruszy\u0142 w wyznaczone miejsce docieraj\u0105c do wsi Lipniaki, w rejon osi Brze\u015b\u0107\u2013Mi\u0119dzyrzec Podlaski, ale 30 km na zach\u00f3d od wyznaczonego miejsca. Zosta\u0142y wys\u0142ane w r\u00f3\u017cne kierunki patrole rozpoznawcze, m.in. do Bia\u0142ej Podlaskiej. Wyznaczone miejsce oddzia\u0142 osi\u0105gn\u0105\u0142 dopiero 17 lipca i przyst\u0105pi\u0142 do akcji. W Polskowoli 12 lipca 1944 r. gen. L. Bittner dokona\u0142 inspekcji OP por. \u201eZenona\u201d, wysoko oceni\u0142 stan bojowy, morale \u017co\u0142nierzy, uzbrojenie oraz odznaczy\u0142 Krzy\u017cem Walecznym wielu \u017co\u0142nierzy w\u00a0 tym Alin\u0119 Chrzanowsk\u0105-Fedorowicz \u201eMarta\u201d \u2013 szefa sanitariatu (poetk\u0119, kronikark\u0119 oddzia\u0142u), kt\u00f3ra tak wspomina\u0142a ten fakt: \u201egenera\u0142 Bittner ofiarowa\u0142 mi co\u015b wi\u0119cej ni\u017c to odznaczenie. Oto dosta\u0142am awans do Komendy Sanitariatu ca\u0142ego Inspektoratu Radzy\u0144skiego. Pasuj\u0105c si\u0119 z \u017co\u0142niersk\u0105 s\u0142u\u017cbisto\u015bci\u0105, odwa\u017cy\u0142am si\u0119 poprosi\u0107 genera\u0142a, by mi pozwoli\u0142 pozosta\u0107 w oddziale. Popatrzy\u0142 na mnie przenikliwie niebieskimi oczyma \u2013 zezwalam. Ka\u017cdy jego przyjazd do oddzia\u0142u by\u0142 prze\u017cyciem \u2013 \u015bwi\u0119tem. Nasi ch\u0142opcy w oficerkach, rogatywkach z orze\u0142kami, kurtkach \u017co\u0142nierskich \u2013 pr\u0119\u017cyli si\u0119 na baczno\u015b\u0107 przed starszym, \u0142ysiej\u0105cym panem w skromnym, cywilnym ubraniu (\u2026). Wtedy w Polskowoli genera\u0142 \u201eHalka\u201d omawia\u0142 z \u201eZenonem\u201d plany operacji \u201eBurza\u201d (\u2026). Mia\u0142 by\u0107 odtworzony 34 pp, a my w nim jako I batalion\u201d<a href=\"#_ftn33\" name=\"_ftnref33\">[33]<\/a>. Nast\u0119pnie 25 lipca 1944 r. dosz\u0142o do spotkania oddzia\u0142u z plutonem rozpoznawczym 378 DP p\u0142k Iwana Paw\u0142owa z 47 armii ACz gen. lejtn. Niko\u0142aja Gusiewa, gdzie ustalono wsp\u00f3lne dzia\u0142ania zbrojne na Mi\u0119dzyrzec Podlaski<a href=\"#_ftn34\" name=\"_ftnref34\">[34]<\/a>. Wsp\u00f3lnie z \u017co\u0142nierzami ACz o Mi\u0119dzyrzec Podlaski walczy\u0142 oddzia\u0142 ppor. Roberta Doma\u0144skiego \u201eJarach\u201d. Po akcji ko\u0142o Strzy\u017c\u00f3wki \u201eJarach\u201d otrzyma\u0142 od dow\u00f3dcy 378 DP zadanie p\u00f3j\u015bcia na pierwsz\u0105 lini\u0119 frontu. S\u0142abe uzbrojenie i brak odpowiedniego przygotowania do dzia\u0142a\u0144 z regularnymi jednostkami frontowymi, wi\u0105za\u0142oby si\u0119 z zag\u0142ad\u0105 plutonu. Wobec odmowy wykonania rozkazu sowieckiego dow\u00f3dcy, oddzia\u0142owi zagrozi\u0142o rozbrojenie i internowanie przez sowiet\u00f3w. Jednak to tego nie dosz\u0142o i pluton wr\u00f3ci\u0142 do swojego batalionu. Tego dnia kompania por. S. Wyrzykowskiego \u201eZenon\u201d wsp\u00f3lnie z oddzia\u0142em kpt. \u0141agwinowicza z 278 pp 175 DP ACz i 378 Dywizj\u0105 Kuba\u0144sk\u0105 p\u0142k I. Paw\u0142owa uderzy\u0142y na Bia\u0142\u0105 Podlask\u0105. \u017bo\u0142nierze AK zaj\u0119li dzielnic\u0119 Wola od strony po\u0142udniowej, zabezpieczono elektrowni\u0119 i fabryk\u0119 drewna Raabego<a href=\"#_ftn35\" name=\"_ftnref35\">[35]<\/a>. W walce o miasto Bia\u0142a Podlaska po stronie polskiej straty wynios\u0142y 10 zabitych \u017co\u0142nierzy, straty ACz wynios\u0142y 40 zabitych<a href=\"#_ftn36\" name=\"_ftnref36\">[36]<\/a>. W walkach z Niemcami w ramach akcji \u201eBurza\u201d wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 II batalion 34 pp AK kpt. J\u00f3zefa Strz\u0119ciwilka \u201eDunin\u201d, kt\u00f3ry z jednostkami ACz walczy\u0142 o \u0141omazy. W lasach ko\u0142o Grabarki na po\u0142udnie od Bia\u0142ej Podlaskiej zgrupowano pozosta\u0142e oddzia\u0142y 34 pp, m.in. ppor. Aleksandra Wereszki \u201eRoch\u201d, por. Stanis\u0142awa Chmielarskiego \u201eLech\u201d i batalion BCh ppor. Juliana Czuby \u201eMarian\u201d. Zgrupowanie tych oddzia\u0142\u00f3w na linii mi\u0119dzy Jan\u00f3wk\u0105\u2013Leszczank\u0105\u2013 Witro\u017c\u0105 u\u0142atwi\u0142o ACz prze\u0142amanie niemieckiej linii obrony na przedpolu Bia\u0142ej, zw\u0142aszcza na odcinku 211 DP ACz. W trakcie walk na drodze Ja\u017awiny\u2013Piece, uratowano grup\u0119 m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rych Niemcy zamierzali u\u017cy\u0107 jako \u017cywe tarcze<a href=\"#_ftn37\" name=\"_ftnref37\">[37]<\/a>. OP 35 pp mia\u0142 za zadanie w ramach akcji \u201eBurza\u201d opanowa\u0107 miasto Mi\u0119dzyrzec Podlaski. W nocy z 11 na 12 lipca 1944 r. II i III batalion 35 pp licz\u0105ce 170 \u017co\u0142nierzy dowodzone przez mjr Konstantego Witkowskiego zaj\u0119\u0142y rejon miejscowo\u015bci Strzak\u0142y aby stamt\u0105d uderzy\u0107 na Mi\u0119dzyrzec Podlaski. W tym czasie patrole z 35 pp przeprowadzi\u0142y szereg akcji dywersyjnych i zbrojnych na oddzia\u0142y w\u0142asowc\u00f3w i Niemc\u00f3w, m.in. w okolicy Brzozowicy urz\u0105dzono zasadzk\u0119 na oddzia\u0142 w\u0142asowc\u00f3w, kt\u00f3ry zosta\u0142 doszcz\u0119tnie rozbity. Zdobyto konie, bro\u0144 i prowiant<a href=\"#_ftn38\" name=\"_ftnref38\">[38]<\/a>. \u017bo\u0142nierzy z 35 pp AK odwiedzili oficerowie z 1 AWP na czele z poet\u0105 Lucjanem Szenwaldem, by rozmawia\u0107 z nimi na temat wst\u0105pienia w szeregi 2 AWP. Do konkretnych uzgodnie\u0144\u00a0 co do wst\u0105pienia w szeregi armii komunistycznej nie dosz\u0142o, gdy\u017c przyby\u0142 mjr Konstanty Witkowski \u201eM\u00fcller\u201d z informacj\u0105, \u017ce 35 pp zdoby\u0142 miasto Radzy\u0144 Podlaski, w kt\u00f3rym w\u0142adz\u0119 przej\u0119\u0142a Powiatowa Delegatura RP na Kraj i AK, BCh. R\u00f3wnie\u017c 26 lipca Mi\u0119dzyrzec Podlaski zosta\u0142 opanowany przy pomocy jednostek ACz przez AK, kt\u00f3ra obj\u0119\u0142a w\u0142adz\u0119 w mie\u015bcie. Przej\u0119cie w\u0142adzy w miastach podlaskich przez\u00a0 Powiatowe Delegatury RP na Kraj wywo\u0142a\u0142o sprzeciw sowiet\u00f3w, kt\u00f3rzy naciskaj\u0105c p\u0142k Kazimierza Tumidajskiego \u201eMarcin\u201d zmusili go do wydania 26 lipca rozkazu do wszystkich podleg\u0142ych mu oddzia\u0142\u00f3w AK Lublin nakazuj\u0105cego z\u0142o\u017cenie broni. Wed\u0142ug tego rozkazu \u017co\u0142nierze 9 DP AK mieli sk\u0142ada\u0107 bro\u0144 w \u0141ukowie i Bia\u0142ej Podlaskiej. Rozkaz wywo\u0142a\u0142 w\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy AK chaos i dezorganizacj\u0119, z tego wzgl\u0119du, \u017ce 26 lipca trwa\u0142y jeszcze rozmowy na temat dalszego wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania komendanta obwodu radzy\u0144skiego i dow\u00f3dcy 35 pp AK mjr K. Witkowskiego \u201eM\u00fcllera\u201d z jednostkami ACz w walce z Niemcami. W mi\u0119dzyczasie od 29 lipca do 4 sierpnia dow\u00f3dca 35 pp AK mjr K. Witkowski prowadzi\u0142\u00a0 rozmowy z dow\u00f3dc\u0105 odcinka frontu ACz gen. Niko\u0142ajem Gusiewem na temat dalszej wsp\u00f3\u0142pracy bojowej i odtworzenia 9 DP AK do walki z Niemcami, organizacyjnie podleg\u0142ej KG AK i Naczelnemu Wodzowi w Londynie, a operacyjnie czasowo podporz\u0105dkowanej gen. Karolowi \u015awierczewskiemu \u2013 dow\u00f3dcy 2 AWP. Po dotarciu do Radzynia, mjr K. Witkowski zosta\u0142 aresztowany przez NKWD, w trakcie rozm\u00f3w z nim proponowano wcielenie \u017co\u0142nierzy 35 pp do 2 AWP. \u201eM\u00fcller\u201d odm\u00f3wi\u0142, wtedy do miejscowo\u015bci Lipniak przyby\u0142 w towarzystwie wy\u017cszych oficer\u00f3w ACz p\u0142k NKWD Niko\u0142aj vel Natan Szpilewoj, kt\u00f3ry zosta\u0142 przyj\u0119ty przez por. Jerzego Skoli\u0144ca \u201eKruk\u201d. Po latach por. \u201eKruk\u201d tak wspomina\u0142 to spotkanie z sowietami: \u201eZ Radzynia otrzyma\u0142em gryps, \u017ce pp\u0142k \u201eM\u00fcller\u201d jest aresztowany. Rozmowy by\u0142y bardzo przykre. Ostatecznie zakomunikowano nam, \u017ce \u017co\u0142nierze p\u00f3jd\u0105 do K\u0105kolewnicy, gdzie z\u0142o\u017c\u0105 star\u0105 bro\u0144 i otrzymaj\u0105 now\u0105. Po oficer\u00f3w o godz. 20.00 mia\u0142y przyjecha\u0107 samochody i \u2013 jak powiedzia\u0142 p\u0142k Szpilewoj \u2013 zawie\u017a\u0107 do polskiego dow\u00f3dztwa. Wszyscy oczywi\u015bcie wiedzieli, w jakim celu prowadzono rozmowy\u2026\u201d<a href=\"#_ftn39\" name=\"_ftnref39\">[39]<\/a>. O rozmowach sowiet\u00f3w z polskimi dow\u00f3dcami zosta\u0142 powiadomiony, meldunkiem cz\u0142onka Rady Wojennej 47 armii ACz gen. mjr. Korolowa, gen. Niko\u0142aj Bu\u0142ganin<a href=\"#_ftn40\" name=\"_ftnref40\">[40]<\/a> \u2013 cz\u0142onek Rady Wojennej 1 Frontu Bia\u0142oruskiego. Rzeczywi\u015bcie dow\u00f3dcy AK z r\u00f3\u017cnych jednostek prowadzili rozmowy: pp\u0142k Stefan Drewnowski z oficerami 47 armii ACz, mjr Konstanty Witkowski z szefem oddzia\u0142u politycznego 125 gwardyjskiego korpusu Nikiforowem i kpt. Sazonowem w Leszczance.<\/p>\n<p>W trakcie rozm\u00f3w prowadzonych przez poszczeg\u00f3lnych dow\u00f3dc\u00f3w terenowych AK z sowietami przekazano 6 Armii Powietrznej ACz 7 lotnik\u00f3w ameryka\u0144skich, kt\u00f3rych samolot bombowy Ameryka\u0144skich Si\u0142 Powietrznych B-17G nale\u017c\u0105cy do 452 Grupy Bombowej 8 Armii Powietrznej USA zosta\u0142 zestrzelony przez Niemc\u00f3w 21 czerwca 1944 r. Samolot wystartowa\u0142 z lotniska w Anglii i kierowa\u0142 si\u0119 na Ukrain\u0119, do Po\u0142tawy. Podczas lotu nad po\u0142udniowym Podlasiem maszyna zosta\u0142a dostrze\u017cona przez za\u0142ogi my\u015bliwc\u00f3w Luftwaffe Me-109 nale\u017c\u0105ce do Jugdgeschwader 51.6 Flotte Luftwaffe-51, kt\u00f3re wykonywa\u0142y loty z lotniska Krzewica pod pobliskim Mi\u0119dzyrzecem Podlaskim. Bombowiec zosta\u0142 trafiony i zacz\u0105\u0142 p\u0142on\u0105\u0107. Samolot B-17G spad\u0142 ko\u0142o miejscowo\u015bci Woroniec niedaleko Bia\u0142ej Podlaskiej. Po szcz\u0119\u015bliwym opuszczeniu przez za\u0142og\u0119 na spadochronach p\u0142on\u0105cej \u201eLataj\u0105cej Fortecy\u201d (w tym miejscu warto wspomnie\u0107 o barbarzy\u0144stwie niemieckich pilot\u00f3w, kt\u00f3rzy strzelali do pilot\u00f3w opadaj\u0105cych na spadochronach) jeden z nich zosta\u0142 ranny w udo, ale uda\u0142o mu si\u0119 szcz\u0119\u015bliwie wyl\u0105dowa\u0107 w \u0142anach \u017cyta w miejscowo\u015bci Swory, gdzie okoliczne dziewcz\u0119ta udzieli\u0142y mu pomocy<a href=\"#_ftn41\" name=\"_ftnref41\">[41]<\/a>. Zachowanie \u00a0si\u0119 niemieckich pilot\u00f3w, mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako zbrodni\u0119 dokonan\u0105 w powietrzu, piloci niemieccy nie respektowali konwencji haskiej<a href=\"#_ftn42\" name=\"_ftnref42\">[42]<\/a>, a mianowicie 21 czerwca 1944 r. pod niebem Krzewicy w walce Me-109 zestrzeli\u0142y jednego Mustanga, kt\u00f3ry wpad\u0142 w korkoci\u0105g i run\u0105\u0142 na ziemi\u0119 w p\u0142omieniach. Jego pilot Frank T. Sibbert, ratowa\u0142 si\u0119 na spadochronie, ale pilot niemiecki nie da\u0142 za wygran\u0105 i strzela\u0142 z pok\u0142adowego KM do opadaj\u0105cego, zabijaj\u0105c\u00a0 Sibberta. W chwili \u015bmierci por. Frank Sibbert mia\u0142 24 lata, pochowany na cmentarzu parafialnym w Mi\u0119dzyrzecu Podlaskim, po wojnie\u00a0 jego zw\u0142oki ekshumowano i przewieziono do Stan\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>\n<p>Piloci zostali przej\u0119ci przez \u017co\u0142nierzy z OP 34 \u201eZenona\u201d, kt\u00f3ry kwaterowa\u0142 we wsi\u00a0 Harachwosty pow. \u0142osickim i widzieli przez lornetk\u0119 ca\u0142y przebieg zdarze\u0144<a href=\"#_ftn43\" name=\"_ftnref43\">[43]<\/a>. Siedmiu lotnik\u00f3w przej\u0119li partyzanci \u201eZenona\u201d, za\u015b pozosta\u0142ych trzech dosta\u0142o si\u0119 do niewoli niemieckiej. Lotnikami uratowanymi przez OP 34 \u201eZenona\u201d byli: Louis R. Hernandez (pierwszy pilot), Thomas J. Madden (drugi pilot), Alfred R. Lea (nawigator), Joseph Baker (bombardier), Anthony Hutchinson (mechanik), Herschell Wise (strzelec boczny), Robert Gilbert (strzelec boczny)<a href=\"#_ftn44\" name=\"_ftnref44\">[44]<\/a>, kt\u00f3rych przej\u0119li\u00a0 pp\u0142k Abramow i kpt. Szykow z 175 DP ACz. Przy kontaktach z sowietami, \u017co\u0142nierze AK mieli okazj\u0119 dozbroi\u0107 si\u0119. Za w\u00f3dk\u0119 od czerwonoarmist\u00f3w kupowali bro\u0144 i amunicj\u0119, np. szef magazynu 76 DP ACz sier\u017c. Finogienow sprzeda\u0142 2 rkm, 2 pm, 7 strzelb, Kriwonosow \u2013 pistolet<a href=\"#_ftn45\" name=\"_ftnref45\">[45]<\/a>. W depeszy pp\u0142k Stefan Drewnowski \u2013 Inspektor Radzy\u0144 Podlaski wystosowa\u0142 do gen. Kazimierza Sosnkowskiego \u2013 Naczelnego Wodza depesz\u0119, w kt\u00f3rej informowa\u0142, \u017ce z dniem 30 lipca w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci powiatu Bia\u0142a Podlaska zosta\u0142a zako\u0144czona akcja \u201eBurza\u201d. W wyniku jej trwania zadano spore straty wojskom niemieckim, zdobyto du\u017ce ilo\u015bci broni, amunicji i sprz\u0119tu wojskowego, np. w zasadzce przygotowanej przez oddzia\u0142 \u201eZenona\u201d na szosie Bia\u0142a Podlaska\u2013\u0141omazy, pomi\u0119dzy \u0141omazami a Dubowem, partyzanci zablokowali szos\u0119 m\u0142ockarni\u0105, uniemo\u017cliwiaj\u0105c przejazd samochodom niemieckim. W wyniku strzelaniny, jaka si\u0119 wywi\u0105za\u0142a, po stronie polskiej poleg\u0142o dw\u00f3ch \u017co\u0142nierzy Stanis\u0142aw Koc \u201eAtleta\u201d i Zbigniew Mieczys\u0142aw Kwiek \u201eHermes\u201d, za\u015b po stronie nieprzyjacielskiej straty wynios\u0142y 14 zabitych \u017co\u0142nierzy, zdobyto samoch\u00f3d i bro\u0144<a href=\"#_ftn46\" name=\"_ftnref46\">[46]<\/a>. W celu zabezpieczenia si\u0119 przed atakiem zbrojnym oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich, Niemcy zabrali z le\u015bnych osad: Aleksandr\u00f3wka, Micha\u0142\u00f3wka i M\u0142yniec grup\u0119 kilkudziesi\u0119ciu kobiet, m\u0119\u017cczyzn i dzieci. Traktowali t\u0119 gromad\u0119 bezbronnych ludzi jako os\u0142on\u0119 przed niespodziewanym atakiem partyzant\u00f3w, jako \u201e\u017cywe tarcze\u201d. W grupie tej znale\u017ali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c mieszka\u0144cy Bia\u0142ej Podlaskiej: Boles\u0142aw Cybulski, nieznany z imienia Antoniuk, Zdzis\u0142aw Sa\u0142acki, Jan Pop\u0142awski, Antoni Kierko, Celina Rajpert z c\u00f3rk\u0105, i ranna Stanis\u0142awa Pop\u0142awska<a href=\"#_ftn47\" name=\"_ftnref47\">[47]<\/a>.<\/p>\n<p>W wyniku trwania akcji \u201eBurza\u201d w obwodach podlaskich wchodz\u0105cych do Okr\u0119gu Lubelskiego straty polskie wynios\u0142y 55 zabitych i 25 rannych<a href=\"#_ftn48\" name=\"_ftnref48\">[48]<\/a>, m.in. w trakcie walk w zachodniej cz\u0119\u015bci Obwodu Bia\u0142a Podlaska w tr\u00f3jk\u0105cie Witoro\u017c\u2013\u0141omazy\u2013Grabarka polegli pod \u0141omazami: Stanis\u0142aw Koc \u201eAtleta\u201d, Zbigniew Mieczys\u0142aw Kwiek \u201eHermes\u201d, Boles\u0142aw D\u0105browski \u201eZdzis\u0142aw\u201d, Zdzis\u0142aw Ponikowski, Zdzis\u0142aw Ba\u0142acha \u201eBurwin\u201d, Bogus\u0142aw Jastrz\u0119bski \u201eBogu\u015b\u201d, Mieczys\u0142aw Wojtowicz \u201eGro\u017any\u201d, Janusz Olszewski \u201eJanusz\u201d, Krzysztof Orzechowski \u201eOksza\u201d, Jan Kotasiewicz \u201eSewan\u201d, W\u0142adys\u0142aw Bocian \u201e\u017buraw\u201d<a href=\"#_ftn49\" name=\"_ftnref49\">[49]<\/a>. Pod koniec lipca 1944 r., zw\u0142aszcza po zdobyciu 31 lipca 1944 r. Siedlec przez ACz, skomplikowa\u0142a si\u0119 sytuacja 9 DP AK. Dow\u00f3dca dywizji gen. Ludwik Bittner \u201eHalka\u201d prowadzi\u0142 nadal rozmowy z dow\u00f3dc\u0105 47 armii ACz gen. lejt. Niko\u0142ajem Gusiewem na temat dozbrojenia \u017co\u0142nierzy podlaskiej dywizji w bro\u0144, zw\u0142aszcza w artyleri\u0119 do dalszej walki z Niemcami. Informacje nadchodz\u0105ce z r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci kraju zaj\u0119tego prze ACz nie napawa\u0142y optymizmem. Sowieci przy pomocy jednostek NKWD i Smiersz, stosuj\u0105c metody si\u0142owe, rozbrajali jednostki AK. Dotyczy\u0142o to r\u00f3wnie\u017c i 9 DP AK, po nieudanej pr\u00f3bie udzielenia pomocy walcz\u0105cej od kilku dni stolicy, gen. \u201eHalka\u201d 6 sierpnia 1944 r. po mszy polowej w Leszczance i po spotkaniu z \u017co\u0142nierzami wyda\u0142 rozkaz o rozwi\u0105zaniu i rozbrojeniu dywizji.<\/p>\n<p>Cz\u0119\u015b\u0107 obwod\u00f3w podlaskich organizacyjnie nale\u017ca\u0142a do Obszaru Warszawskiego Podokr\u0119gu Wschodniego \u201eBia\u0142owie\u017ca\u201d, kt\u00f3ry do akcji \u201eBurza\u201d zmobilizowa\u0142 3855 \u017co\u0142nierzy<a href=\"#_ftn50\" name=\"_ftnref50\">[50]<\/a>: Obw\u00f3d Siedlce \u201eSowa\u201d zmobilizowa\u0142 od 5500 do 6000 \u017co\u0142nierzy<a href=\"#_ftn51\" name=\"_ftnref51\">[51]<\/a> (s\u0105 to dane bardzo zawy\u017cone, wg najnowszych ustale\u0144 Obw\u00f3d \u201eSowa\u201d zmobilizowa\u0142 ok. 1000 \u017co\u0142nierzy<a href=\"#_ftn52\" name=\"_ftnref52\">[52]<\/a>, W\u0119gr\u00f3w \u201eSmo\u0142a\u201d \u2013 530, i Soko\u0142\u00f3w Podlaski \u201eS\u0119p\u201d, \u201eProso\u201d \u2013 948. Komendantem \u201eBia\u0142owie\u017cy\u201d zosta\u0142 p\u0142k Hieronim Suszczy\u0144ski \u201eSzeliga\u201d<a href=\"#_ftn53\" name=\"_ftnref53\">[53]<\/a>. W lipcu 1944 r. Obw\u00f3d Soko\u0142\u00f3w liczy\u0142 3000 zaprzysi\u0119\u017conych \u017co\u0142nierzy AK i NSZ<a href=\"#_ftn54\" name=\"_ftnref54\">[54]<\/a>. Do akcji \u201eBurza\u201d w wyznaczonych punktach zg\u0142osi\u0142o si\u0119 2200 ludzi, z czego zmobilizowano 748 uzbrojonych \u017co\u0142nierzy, co stanowi\u0142o 34% przyby\u0142ych<a href=\"#_ftn55\" name=\"_ftnref55\">[55]<\/a>.<\/p>\n<p>Og\u00f3lnie do akcji \u201eBurza\u201d na terenie obwod\u00f3w zmobilizowano ok. 10 000 \u017co\u0142nierzy<a href=\"#_ftn56\" name=\"_ftnref56\">[56]<\/a>. Wed\u0142ug moich oblicze\u0144 na terenie Obwodu Siedlce (na terenie obwodu AK Siedlce do realizacji planu przyst\u0105pi\u0142 I batalion 22 pp. Kompania liczy\u0142a ok. 120 ludzi, posiada\u0142a ok. 70% karabin\u00f3w, od 15 do 20% pistolet\u00f3w i ok. 10% pistolet\u00f3w maszynowych i kilka rkm)<a href=\"#_ftn57\" name=\"_ftnref57\">[57]<\/a>, W\u0119gr\u00f3w i Soko\u0142\u00f3w Podlaski (II batalion\u00a0 22 pp odtwarza\u0142 Obw\u00f3d Soko\u0142\u00f3w Podlaski. Na koncentracji w Ba\u017cantarni 27 lipca sformowano II batalion 22 pp dowodzony przez mjr. J. Sasina \u201eKopka\u201d. Batalion liczy\u0142 600 \u017co\u0142nierzy uzbrojonych i umundurowanych)<a href=\"#_ftn58\" name=\"_ftnref58\">[58]<\/a>. Og\u00f3\u0142em w obwodach Siedlce, Soko\u0142\u00f3w Podlaski, W\u0119gr\u00f3w zmobilizowano do akcji \u201eBurza\u201d oko\u0142o 2555 \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rych zgrupowano w trzech batalionach 22 pp.:<\/p>\n<ol>\n<li>Batalion w sile 856 \u017co\u0142nierzy (21 oficer\u00f3w, 31 podoficer\u00f3w i 813 szeregowych) pod dow\u00f3dztwem Mariana Zawarczy\u0144skiego \u201eZiemowita\u201d podzielony na dwie kompanie (po 3 plutony w ka\u017cdej) operuj\u0105ce na osi Mi\u0119dzyrzec Podlaski\u2013Siedlce oraz na osi Konstantyn\u00f3w\u2013\u0141osice\u2013Siedlce. Wyposa\u017cony by\u0142 w 8 ckm, 15 rkm, 320 kb, 75 pm, 115 pistoletami, 2 kb przeciwpancernymi, 1 granatnikiem i 295 granatami.<\/li>\n<li>Batalion w sile 748 \u017co\u0142nierzy (17 oficer\u00f3w, 28 podoficer\u00f3w, 703 \u017co\u0142nierzy) pod dow\u00f3dztwem mjr Jerzego Sasina \u201eKopki\u201d podzielony na dwie kompanie (po 3 plutony w ka\u017cdej) operuj\u0105ce od przeprawy na Bugu \u2013 na zach\u00f3d od Drohiczyna po Soko\u0142\u00f3w Podlaski oraz od przeprawy na Bugu na po\u0142udnie od Nuru do Soko\u0142owa Podlaskiego. Wyposa\u017cony by\u0142\u00a0 w 5 ckm, 12 rkm, 245 kb, 82 pm, 130 pistolet\u00f3w, 1 kb przeciwpancerny i 254 granaty.<\/li>\n<li>Batalion w sile 951 \u017co\u0142nierzy (19 oficer\u00f3w, 27 podoficer\u00f3w, 905 \u017co\u0142nierzy) pod dow\u00f3dztwem Ludwika Wola\u0144skiego \u201eLubicz\u201d, podzielony na 1 spieszony szwadron 7 Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Lubelskich (w sile 3 pluton\u00f3w) operuj\u0105cy na osi Siedlce\u2013Mi\u0144sk Mazowiecki oraz kompania (z\u0142o\u017cona z 2 pluton\u00f3w) na osi Stoczek \u0141ukowski\u2013Mi\u0144sk Mazowiecki, a tak\u017ce 1 pluton Kedywu operuj\u0105cy na osi Stanis\u0142aw\u00f3w\u2013Okuniew.\u00a0Wyposa\u017cony by\u0142 w 11 ckm, 17 rkm, 432 kb, 108 pm, 184 pistolety, 3 kb przeciwpancerne, 2 granatniki i 190 granat\u00f3w<a href=\"#_ftn59\" name=\"_ftnref59\">[59]<\/a>.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Obw\u00f3d Garwolin do akcji \u201eBurza\u201d zmobilizowa\u0142 156 \u017co\u0142nierzy uzbrojonych w dwa ckm, 22 pm jeden kb przeciwpancerny<a href=\"#_ftn60\" name=\"_ftnref60\">[60]<\/a>. Akcja \u201eBurza\u201d na terenie Obwodu Garwolin rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 23 lipca. Z rozkazu mjr. W\u0142adys\u0142awa Szkuty \u017co\u0142nierze AK mieli zaatakowa\u0107 kolumn\u0119 tabor\u00f3w niemieckich, kt\u00f3re przez Garwolin zd\u0105\u017ca\u0142y w kierunku Warszawy. Oddzia\u0142y AK 27 lipca 1944 r. dokona\u0142y ataku na wie\u015b R\u0119bk\u00f3w, Borki i Stoczek. W tych wioskach b\u0119d\u0105cych w pobli\u017cu koncentracji si\u0142 polskich, znajdowa\u0142y si\u0119 pododdzia\u0142y niemieckiej 73 DP w sile kompanii. Po polskim ataku, Niemcy zostali zmuszeni do opuszczenia terenu w kierunku Wilgi. Polacy zdobyli jeden ckm, radiostacj\u0119, kilka pancerfaust\u00f3w i kilka kb<a href=\"#_ftn61\" name=\"_ftnref61\">[61]<\/a>.\u00a0 Na terenie Obwodu Garwolin akcja \u201eBurza\u201d zako\u0144czy\u0142a si\u0119 30 lipca 1944 r.<\/p>\n<p>Na terenie Obwodu Mi\u0144sk Mazowiecki \u201eMewa\u2013Kamie\u0144\u201d akcja \u201eBurza\u201d rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w nocy z 25\/26 lipca 1944 r., kiedy to pluton dywersyjny pod dow\u00f3dztwem ppor. Jana Goli\u0144skiego wysadzi\u0142 tory kolejowe na trasie Warszawa\u2013Siedlce, pomi\u0119dzy Mi\u0144skiem Mazowieckim a D\u0119bem Wielkim. Do akcji \u201eBurza\u201d zmobilizowano na terenie obwodu 241 \u017co\u0142nierzy AK uzbrojonych w dwa ckm, 182 kb, 30 pm i 40 granat\u00f3w<a href=\"#_ftn62\" name=\"_ftnref62\">[62]<\/a>. Piecz\u0119 nad obwodem z ramienia AK sprawowa\u0142 por. Ludwik Wola\u0144ski \u201eLubicz\u201d. G\u0142ownie dzia\u0142ania wojenne koncentrowa\u0142y si\u0119 na osi Ka\u0142uszyn\u2013Mi\u0144sk Mazowiecki. Oddzia\u0142y AK atakowa\u0142y wycofuj\u0105ce si\u0119 na zach\u00f3d oddzia\u0142y niemieckie w rejonie Ceg\u0142owa, Mroz\u00f3w i Ka\u0142uszyna. W okolicach Mieni 30 lipca szwadron 7 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w pod dow\u00f3dztwem rtm. K. Chodkiewicza stoczy\u0142 b\u00f3j z Niemcami. Do walki z Polakami Niemcy u\u017cyli samolot\u00f3w. Akcja \u201eBurza\u201d na terenie obwodu zako\u0144czy\u0142a si\u0119 31 lipca w momencie wej\u015bcia sowiet\u00f3w do Mi\u0144ska Mazowieckiego.<\/p>\n<p>Na przebieg \u201eBurzy\u201d na tym obszarze istotny wp\u0142yw mia\u0142y walki 2. i 9. Armii niemieckiej z nacieraj\u0105cymi wojskami 1. Frontu Bia\u0142oruskiego na przedpolach Warszawy i Siedlec oraz wybuch powstania warszawskiego<a href=\"#_ftn63\" name=\"_ftnref63\">[63]<\/a>. Ponadto powa\u017cnym utrudnieniem by\u0142a postawa ACz i sowieckiego aparatu bezpiecze\u0144stwa wobec mobilizacji polskiego podziemia: \u201eDwudziestego sz\u00f3stego lipca rano otrzymali\u015bmy rozkaz od \u201eZiemowita\u201d [Marian Zawarczy\u0144ski], komendanta Obwodu Siedlce, aby w\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 do akcji \u201eBurza\u201d. Nast\u0105pi\u0142a mobilizacja wszystkich \u017co\u0142nierzy Armii Krajowej. Mieli\u015bmy do\u0142\u0105czy\u0107 do Rosjan i walczy\u0107 o miasto Siedlce, a p\u00f3\u017aniej i\u015b\u0107 dalej za armi\u0105 radzieck\u0105. Doszli\u015bmy do lasu Lipniak pod Siedlcami. W lesie ju\u017c by\u0142a artyleria armii radzieckiej. Poszli\u015bmy z oficerami, \u017ceby si\u0119 zameldowa\u0107. Kazali nam zaj\u0105\u0107 miejsce w Lipniaku przy nich i czeka\u0107 na decyzj\u0119 ich komendy. Kiedy tak siedzieli\u015bmy, podszed\u0142 do nas ruski major, pijany i zacz\u0105\u0142 rozmawia\u0107 z ch\u0142opakami. U Zdzicha Flisowskiego zobaczy\u0142 kolty i zapyta\u0142, czy mo\u017ce obejrze\u0107. Zdzicho pokaza\u0142 mu te dwa kolty, si\u00f3demk\u0119 i dziewi\u0105tk\u0119. Tamten obejrza\u0142, powiedzia\u0142 \u201eharosze\u201d i schowa\u0142 sobie za pas. Zdzicho poprosi\u0142 go, \u017ceby odda\u0142. Wtedy major mu powiedzia\u0142: \u201eDurne wy! Jutro was wszystkich rozbroj\u0105, za\u0142aduj\u0105 na samochody i pojedziecie do Rosji! Tam was czekaj\u0105 syberyjskie obozy!\u201d<a href=\"#_ftn64\" name=\"_ftnref64\">[64]<\/a>.<\/p>\n<p>Po zaj\u0119ciu \u0141ukowa sowiecka szybka grupa konno-zmechanizowana gen. W\u0142adimira Kriukowa prowadzi\u0142a natarcie w kierunku na Siedlce, kt\u00f3re odgrywa\u0142o istotn\u0105 rol\u0119 dla obu stron: sowieckiej i niemieckiej, ze wzgl\u0119du na znajduj\u0105cy si\u0119 wa\u017cny w\u0119ze\u0142 komunikacji kolejowej i drogowej. Przez Siedlce bieg\u0142y trasy komunikacyjne \u0142\u0105cz\u0105ce Brze\u015b\u0107 z Warszaw\u0105. St\u0105d te\u017c Niemcy przywi\u0105zywali du\u017c\u0105 wag\u0119 do utrzymania tego miasta, jako wa\u017cnego punktu oporu na trasie na Warszaw\u0119. O istotnej roli Siedlec w niemieckim systemie obrony \u015bwiadczy rozkaz dow\u00f3dztwa 2 armii, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 dow\u00f3dca IV KPanc. Obergruppenf\u00fchrer Herbert Gille: \u201eIV KPanc SS ma utrzyma\u0107 Siedlce i oswobodzi\u0107 rejon wok\u00f3\u0142 miasta, szczeg\u00f3lnie na p\u00f3\u0142nocnym-wschodzie. W kierunku zachodnim utrzyma\u0107 szos\u0119 z Siedlce do Ka\u0142uszyna i uniemo\u017cliwi\u0107 przeciwnikowi przedostanie si\u0119 przez ni\u0105 na p\u00f3\u0142noc\u201d<a href=\"#_ftn65\" name=\"_ftnref65\">[65]<\/a>.<\/p>\n<p>Niemcy przerzucili w rejon Siedlec 3 Dywizj\u0119 Pancern\u0105 SS \u201eTotenkopf\u201d pod dow\u00f3dztwem gen. mjr SS Helmutha Beckera, kt\u00f3ra wesz\u0142a w sk\u0142ad IV KPanc SS pod dow\u00f3dztwem Obergruppenf\u00fchrera Herberta Gille<a href=\"#_ftn66\" name=\"_ftnref66\">[66]<\/a>, przerzucon\u0105 z rejonu Bia\u0142egostoku i podporz\u0105dkowano 9. Armii niemieckiej pod dow\u00f3dztwem gen. Nikolausa von Vormanna oraz 2. Armii, kt\u00f3r\u0105 dowodzi\u0142 gen. Walter Weiss<a href=\"#_ftn67\" name=\"_ftnref67\">[67]<\/a>. Po sukcesach ACz w operacji brzesko-siedleckiej, Niemcy zak\u0142adali za wszelk\u0105 cen\u0119 zatrzyma\u0107 natarcie na Siedlce. Ponadto Niemcy do obrony miasta skierowali 5. Dywizj\u0119 Pancern\u0105 SS \u201eWiking\u201d. Genera\u0142 W. Weiss rozpozna\u0142 plany sowieckie i w rejon Siedlce \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 w celu wzmocnienia po\u0142udniowego skrzyd\u0142a poza Dywizjami Pancernymi\u00a0 (5 i 3), 102 DP, 541 Dywizj\u0119 Grenadier\u00f3w Ludowych. 3 DPanc. SS \u201eTotenkppff\u201d 25 lipca zaj\u0119\u0142a pozycje obronne w rejonie Siedlec. Na jej wyposa\u017ceniu znajdowa\u0142y si\u0119 , m.in. czo\u0142gi typu \u015bredniego PzKpfw V \u201ePanther\u201d<a href=\"#_ftn68\" name=\"_ftnref68\">[68]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3288\" style=\"width: 459px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3288\" class=\"wp-image-3288 size-full\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk1.jpg\" alt=\"\" width=\"449\" height=\"593\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk1.jpg 449w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk1-227x300.jpg 227w\" sizes=\"auto, (max-width: 449px) 100vw, 449px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-3288\" class=\"wp-caption-text\">Fot. 1. PzKpfwVAusf. A \u201ePanther\u201d nr 414 z 4.\/I.\/SS Panzer-Regiment 3 podczas przejazdu przez miejscowo\u015b\u0107\u00a0 W\u0119gr\u00f3w w stron\u0119 Siedlec, 28 lipca 1944 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.dookolarzeszy.pl\/2021\/01\/iss-panzer-regiment-3-totenkopf-w.html\">https:\/\/www.dookolarzeszy.pl\/2021\/01\/iss-panzer-regiment-3-totenkopf-w.html<\/a><\/p><\/div>\n<div id=\"attachment_3289\" style=\"width: 760px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3289\" class=\"wp-image-3289 size-full\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk2.jpg\" alt=\"\" width=\"750\" height=\"510\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk2.jpg 750w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk2-300x204.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 750px) 100vw, 750px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-3289\" class=\"wp-caption-text\">Fot. 2. Czo\u0142g PzKpfw V \u201ePanther\u201d Ausf. A z 3 DPanc. SS \u201eTotenkopf\u201d, Siedlce ul. Hauptstra\u03b2e, J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego (obecnie) przy ko\u015bciele \u015bw. J\u00f3zefa, w g\u0142\u0119bi wida\u0107 dach drewnianego domu, kt\u00f3ry stoi do dzisiaj przy ul. Tadeusza Ko\u015bciuszki (obecnie), 25-27 lipca 1944 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: J. Ledwoch, <em>Waffen SS-jednostki pancerne<\/em>, Warszawa 1993.<\/p><\/div>\n<p>W walce o Siedlce Niemcy z rejonu Bia\u0142ej Podlaskiej skierowali 73. Dywizj\u0119 Piechoty i 170. Pu\u0142k Grenadier\u00f3w wspomagany przez samochody pancerne, czo\u0142gi i dzia\u0142a szturmowe. W ramach akcji \u201eBurza\u201d \u017co\u0142nierze 22 pp AK z Obwodu Siedlce \u201eSowa\u201d otrzymali zadanie opanowania miasta, opanowania lotniska niemieckiego znajduj\u0105cego si\u0119 w Starej Wsi i wykonania ataku na siedzib\u0119 gestapo i \u017candarmerii<a href=\"#_ftn69\" name=\"_ftnref69\">[69]<\/a>.<\/p>\n<p>Do dzia\u0142a\u0144 w ramach akcji \u201eBurza\u201d w Siedlcach oddzia\u0142y AK przyst\u0105pi\u0142y zgodnie z rozkazem mjr. Mariana Zawarczy\u0144skiego \u201eZiemowit\u201d ju\u017c 20 lipca 1944 r. Sztab obwodu znalaz\u0142 siedzib\u0119 w maj\u0105tku rodzic\u00f3w Barbary Wachowicz w Krzymoszach, le\u017c\u0105cych w pobli\u017cu Siedlec. W mie\u015bcie w stanie gotowo\u015bci bojowej zosta\u0142 postawiony oddzia\u0142 ppor. Czes\u0142awa Dylewicza \u201eKrukowski\u201d, kt\u00f3ry w pocz\u0105tkowym okresie liczy\u0142 22 \u017co\u0142nierzy uzbrojonych w pistolety maszynowe, jeden lkm, jeden piat i jeden pancerfaust. Na jednego \u017co\u0142nierza oddzia\u0142u przypada\u0142o \u015brednio 4\u20135 granat\u00f3w<a href=\"#_ftn70\" name=\"_ftnref70\">[70]<\/a>. Dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy z dezerterem \u2013 Polakiem z Pomorza (pochodzi\u0142 z okolic Tczewa) plut. Karolem Lewandowskim, kt\u00f3ry z Wehrmachtu przeszed\u0142 do oddzia\u0142u \u201eKrukowskiego\u201d, i Niemcem pochodz\u0105cym z Nadrenii, \u017co\u0142nierzom AK w Siedlcach uda\u0142o si\u0119 rozminowa\u0107 kilka blok\u00f3w mieszkalnych przy ul. 22 Pu\u0142ku Piechoty, mosty garwoli\u0144ski i \u0142ukowski, gmach banku, starostwa i poczty przy ul. Marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego oraz katedr\u0119 i Gimnazjum im. Hetmana Stanis\u0142awa \u017b\u00f3\u0142kiewskiego. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce rozminowanie obiekt\u00f3w w mie\u015bcie by\u0142o mo\u017cliwe dzi\u0119ki tym dw\u00f3m \u017co\u0142nierzom niemieckim, kt\u00f3rzy nale\u017celi do \u201ePi-Batalion\u201d \u2013 batalionu pionier\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 minowaniem, st\u0105d te\u017c znali plany zaminowania Siedlec<a href=\"#_ftn71\" name=\"_ftnref71\">[71]<\/a>. Po rozminowaniu obiekty zosta\u0142y obsadzone przez \u017co\u0142nierzy siedleckiego Kedywu.<\/p>\n<p>W nocy z 24\/25 lipca 1944 r. natarcie na miasto podj\u0119\u0142y dywizje 2. gwardyjskiego korpusu kawalerii. 17 gwardyjska dywizja kawalerii gen. Kursakowa naciera\u0142a od po\u0142udniowego wschodu, za\u015b gwardyjska dywizja kawalerii gen. Jagodina od po\u0142udnia<a href=\"#_ftn72\" name=\"_ftnref72\">[72]<\/a>. Natarcie wojsk sowieckich zako\u0144czy\u0142o si\u0119 niepowodzeniem.<\/p>\n<p>W trakcie walk o Siedlce do oddzia\u0142u AK do\u0142\u0105czy\u0142y dwa plutony \u017co\u0142nierzy dobrze uzbrojonych \u201eMiecz i P\u0142ug\u201d w sile ok. 60 ludzi\u00a0 pod dow\u00f3dztwem ppor. Kazimierza Hofmana \u201eTop\u00f3r\u201d<a href=\"#_ftn73\" name=\"_ftnref73\">[73]<\/a>. Ci\u0119\u017ckie walki toczy\u0142y si\u0119 w obronie elektrowni w Siedlcach. W trakcie pr\u00f3by opanowania budynku elektrowni przez Niemc\u00f3w, sekcja AK dowodzona przez Z. Wachowicza zniszczy\u0142a granatami i butelkami z benzyn\u0105 niemiecki czo\u0142g<a href=\"#_ftn74\" name=\"_ftnref74\">[74]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3290\" style=\"width: 615px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk3.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3290\" class=\"wp-image-3290 \" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk3.jpg\" alt=\"\" width=\"605\" height=\"398\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk3.jpg 1027w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk3-300x197.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk3-1024x674.jpg 1024w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk3-768x506.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 605px) 100vw, 605px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-3290\" class=\"wp-caption-text\">Fot. 3. Gmach budynku banku w czasie okupacji niemieckiej przy obecnej ul. J. Pi\u0142sudskiego 70 w Siedlcach, dzi\u0119ki \u017co\u0142nierzom Kedywu ppor. Czes\u0142awa Dylewicza \u201eKrukowskiego\u201d zosta\u0142 uratowany przed wysadzeniem przez Niemc\u00f3w w lipcu 1944 r. (zbiory prywatne Wies\u0142awa Charczuka).<\/p><\/div>\n<p>27 lipca 1944 r. jednostki ACz ponowi\u0142y atak na Siedlce, jednak w wyniku niemieckiego kontrataku atak powi\u00f3d\u0142 si\u0119 tylko cz\u0119\u015bciowo. W walkach w kierunku na Siedlce walczy\u0142a 17. gwardyjska dywizja kawalerii<a href=\"#_ftn75\" name=\"_ftnref75\">[75]<\/a>. W walkach na kierunku siedleckim bra\u0142 udzia\u0142\u00a0 11. korpus pancerny gen. Iwana Juszczuka<a href=\"#_ftn76\" name=\"_ftnref76\">[76]<\/a>. 35. gwardyjski pu\u0142k kawalerii opanowa\u0142 cementowni\u0119 znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 na po\u0142udniowo-wschodnim skraju miasta, za\u015b 61. gwardyjski pu\u0142k kawalerii zaj\u0105\u0142 Grabian\u00f3w<a href=\"#_ftn77\" name=\"_ftnref77\">[77]<\/a>. Nast\u0119pnie 35. gwardyjski pu\u0142k kawalerii przy wsparciu ogniowej wyrzutni rakietowych BM-13, popularnie nazywanych \u201ekatiusz\u0105\u201d, prowadzi\u0142 natarcie wzd\u0142u\u017c tor\u00f3w kolejowych. Wojska sowieckie zdo\u0142a\u0142y wyprze\u0107 Niemc\u00f3w z terenu parowozowni. Szczeg\u00f3ln\u0105 determinacj\u0105 w utrzymaniu terenu parowozowni w Siedlcach odznaczyli si\u0119 \u017co\u0142nierze lejtnanta Szwiecowa broni\u0105c terenu parowozowni przed atakami niemieckimi<a href=\"#_ftn78\" name=\"_ftnref78\">[78]<\/a>. W ko\u0144cowej fazie walki o Siedlce swoimi dzia\u0142aniami wspiera\u0142 1979 pu\u0142k artylerii przeciwlotniczej z 64 dywizji artylerii przeciwlotniczej<a href=\"#_ftn79\" name=\"_ftnref79\">[79]<\/a>.\u00a0 29 lipca 1944 r. czo\u0142gi T-34 i JS-2 z 36 BPanc pod dow\u00f3dztwem p\u0142k. \u017byrakowa rozpocz\u0119\u0142y pr\u00f3b\u0119 ataku na miasto. Nast\u0119pnego dnia do walk wesz\u0142y pu\u0142ki dywizji 1281, 1289 i 1285, kt\u00f3rych zadaniem by\u0142o oskrzydlenie nieprzyjaciela, np. pu\u0142k Timofijewa Do\u0142basonowa mia\u0142 oskrzydli\u0107 od p\u00f3\u0142nocy bagien i wej\u015bcie do miasta od strony W\u0119growa<a href=\"#_ftn80\" name=\"_ftnref80\">[80]<\/a>.<\/p>\n<p>Szczeg\u00f3lnie ci\u0119\u017ckie walki toczy\u0142y si\u0119 na po\u0142udniowy zach\u00f3d od miasta, gdzie wojska niemieckie wysz\u0142y na g\u0142\u0119bokie ty\u0142y 3. gwardyjskiej dywizji kawalerii. W samym mie\u015bcie trwa\u0142y ci\u0119\u017ckie walki, Niemcy wprowadzili do boju ci\u0119\u017ckie czo\u0142gi typu PzKpfw. VI \u201eTiger\u201d<a href=\"#_ftn81\" name=\"_ftnref81\">[81]<\/a>. Miejskie oddzia\u0142y AK wzi\u0119\u0142y udzia\u0142, jako piechota, w natarciu czo\u0142g\u00f3w Samodzielnego Korpusu Pancernego ACz w kierunku p\u00f3\u0142nocnym szos\u0105 soko\u0142owsk\u0105. Atak ten Niemcy odparli, niszcz\u0105c 9 czo\u0142g\u00f3w. W okresie 27\u201330 lipca 1944 r. oddzia\u0142y w ramach \u201eBurzy\u201d przeprowadzi\u0142y szereg akcji zbrojnych poza Siedlcami, m.in. po\u0142\u0105czone plutony AK i Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich pod dow\u00f3dztwem Cezarego Sochackiego \u201eJe\u017c\u201d (AK) i Mariana Grzebisza \u201eWicher\u201d (BCh) udaremni\u0142y pacyfikacj\u0119 wsi Wi\u015bniew pow. siedlecki. Niemcy chcieli spali\u0107 miejscowo\u015b\u0107, tutaj sytuacj\u0119 uratowa\u0142 sowiecki czo\u0142g wje\u017cd\u017caj\u0105c do wsi<a href=\"#_ftn82\" name=\"_ftnref82\">[82]<\/a>. Grupa \u017co\u0142nierzy AK pod dow\u00f3dztwem Czes\u0142awa Zbuckiego \u201eCygan\u201d uniemo\u017cliwi\u0142a spalenie \u0141osic przez pluton SS<a href=\"#_ftn83\" name=\"_ftnref83\">[83]<\/a>. Oddzia\u0142y rejonu Krze\u015blin rozbi\u0142y magazyn organizacji Todt w Krze\u015blinie, zdobywaj\u0105c m.in. bro\u0144. Prowadzono walki o Wycz\u00f3\u0142ki. Walki o Siedlce i koncentracj\u0119 22 pp nadzorowa\u0142 bezpo\u015brednio inspektor pp\u0142k Lucjan Szyma\u0144ski \u201eJanczar\u201d, dzia\u0142aj\u0105cy w rejonie Mi\u0144ska Mazowieckiego<a href=\"#_ftn84\" name=\"_ftnref84\">[84]<\/a>.<\/p>\n<p>31 lipca po silnym bombardowaniu i przygotowaniu artyleryjskim, w tym wykorzystaniu wyrzutni rakietowych BM-8 typu \u201eKatiusza\u201d, wojska sowieckie przyst\u0105pi\u0142y do szturmu, walki trwa\u0142y do po\u0142udnia, kiedy ostatecznie zosta\u0142y z Siedlec wyparte wojska niemieckie. Tego dnia po zaci\u0119tych walkach 3 batalion kpt. Szelesta z 1281 pu\u0142ku strzeleckiego zdoby\u0142 zburzony dworzec kolejowy<a href=\"#_ftn85\" name=\"_ftnref85\">[85]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_3291\" style=\"width: 649px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk4.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-3291\" class=\"wp-image-3291 size-full\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk4.jpg\" alt=\"\" width=\"639\" height=\"444\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk4.jpg 639w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk4-300x208.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 639px) 100vw, 639px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-3291\" class=\"wp-caption-text\">Fot. 4. Walki o Siedlce 29 lipca 1944 r. Dwaj grenadierzy pancerni z SS-Panzergrenadier-Regiment 6 \u201eTheodor Eicke\u201d mijaj\u0105 zniszczone T-34\u00a0 i T-34-85 z 20. Brygady Pancernrnej. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.dookolarzeszy.pl\/2021\/01\/iss-panzer-regiment-3-totenkopf-w.html\">https:\/\/www.dookolarzeszy.pl\/2021\/01\/iss-panzer-regiment-3-totenkopf-w.html<\/a><\/p><\/div>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>W walkach wzi\u0119li udzia\u0142 \u017co\u0142nierze 165. dywizji piechoty dowodzonej przez p\u0142k. Niko\u0142aja Ka\u0142adze ze 129. korpusu piechoty 47 ACz, kt\u00f3rzy zaj\u0119li Broszk\u00f3w. \u017bo\u0142nierzy ze 165. dywizji piechoty wspiera\u0142 1295. pu\u0142k dzia\u0142 pancernych. W sk\u0142adzie pu\u0142ku dzia\u0142 pancernych udzia\u0142 w bitwie o Siedlce od 29 lipca 1944 r. bra\u0142a 3 bateria pod dow\u00f3dztwem Wasilija S. Krysowa<a href=\"#_ftn86\" name=\"_ftnref86\">[86]<\/a>.<\/p>\n<p>W walkach o miasto, poza jednostkami Acz, walczy\u0142y oddzia\u0142y AK, NSZ i \u201eMiecz i P\u0142ug\u201d. Dru\u017cyn\u0105 NSZ, kt\u00f3ra bra\u0142a bezpo\u015bredni udzia\u0142 w walkach o Siedlce w szeregach \u201eMiecza i P\u0142uga\u201d, dowodzi\u0142 J\u00f3zef Pogonowski \u201eS\u0119p\u201d<a href=\"#_ftn87\" name=\"_ftnref87\">[87]<\/a>. Walki o miasto by\u0142y zaciek\u0142e co ilustruje opis: \u201eTu i \u00f3wdzie wida\u0107 by\u0142o s\u0142upy dymu \u2013 p\u0142on\u0119\u0142y zapalone pociskami domy i zabudowania przy ulicach: Janowskiej, Rozkosz, Starowiejska. Poniewa\u017c siedlecka stra\u017c po\u017carna wcze\u015bniej ewakuowa\u0142a si\u0119 z miasta \u2013 ogie\u0144 rozprzestrzenia\u0142 si\u0119. Po wyludnionych ulicach przemykaj\u0105 si\u0119 nieliczni mieszka\u0144cy ratuj\u0105cy sw\u00f3j dobytek, patrole Kedywu oraz zmieniaj\u0105ce si\u0119 na bojowych pozycjach niemieckie za\u0142ogi wsparte wozami pancernymi i czo\u0142gami\u201d<a href=\"#_ftn88\" name=\"_ftnref88\">[88]<\/a>. W walce o miasto zgin\u0119\u0142o 6. \u017co\u0142nierzy AK, m.in. \u017co\u0142nierze Kedywu: Roman Gostkowski \u201eWeso\u0142y\u201d, Jan O\u0142dakowski \u201eM\u0119tniak\u201d, Lucjan \u0141ugowski \u201eLuty\u201d, Zbigniew Pliszka \u201eWrak\u201d<a href=\"#_ftn89\" name=\"_ftnref89\">[89]<\/a>, J\u00f3zef Wo\u0142osz \u201eJog\u201d, plut. Karol Lewandowski \u201eMiner\u201d (dezerter z Wehrmachtu) \u2013 zgin\u0105\u0142 broni\u0105c budynku elektrowni miejskiej a 7. zosta\u0142o rannych<a href=\"#_ftn90\" name=\"_ftnref90\">[90]<\/a>.<\/p>\n<p>W tym samym czasie co w Siedlcach toczy\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c walki za wycofuj\u0105cym si\u0119 wrogiem. Patrole AK atakowa\u0142y cofaj\u0105ce si\u0119 oddzia\u0142y nieprzyjaciela na drogach powiatu siedleckiego. Do wi\u0119kszych walk dosz\u0142o z Niemcami pod Wojnowem na linii Siedlce \u2013 Czeremcha<a href=\"#_ftn91\" name=\"_ftnref91\">[91]<\/a>. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce w bro\u0144 i amunicj\u0119 \u017co\u0142nierzy AK z o\u015brodk\u00f3w Sarnaki, \u0141osice i Mordy zaopatrzyli W\u0119grzy z wycofuj\u0105cej si\u0119 z Niemcami na zach\u00f3d dywizji piechoty, np. oddzia\u0142 BCh z \u0141osic zosta\u0142 dozbrojony \u00a0przez \u017co\u0142nierzy w\u0119gierskich, kt\u00f3rzy przekazali \u201e3 karabiny maszynowe, 3 pistolety maszynowe i kilka skrzynek amunicji\u201d<a href=\"#_ftn92\" name=\"_ftnref92\">[92]<\/a>. Skuteczne dzia\u0142ania prowadzi\u0142y oddzia\u0142y AK na trasie Brze\u015b\u0107 \u2013 Siedlce w rejonie Krzeska i Zbuczyna, m.in. plutony dowodzone przez ppor. Boles\u0142awa Prochenk\u0119 \u201eZdanowski\u201d, ppor. Stanis\u0142awa \u0141astowieckiego \u201eNirwana\u201d i ppor. Stanis\u0142awa Ha\u0142ki \u201eRy\u015b\u201d wsp\u00f3lnie z oddzia\u0142ami sowieckimi opanowa\u0142y Zbuczyn, zdobywaj\u0105c 15 samochod\u00f3w, 2 dzia\u0142a, wiele broni maszynowej i r\u0119cznej oraz je\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych przekazano oddzia\u0142om sowieckim<a href=\"#_ftn93\" name=\"_ftnref93\">[93]<\/a>.<\/p>\n<p>31 lipca Niemcy zostali wyparci z Siedlec. Ze wspomnie\u0144 Lucjana Dmowskiego wy\u0142ania si\u0119 przera\u017caj\u0105cy obraz miasta tu\u017c po zako\u0144czonej walce: \u201egdy umilk\u0142y strza\u0142y, zjawi\u0142em si\u0119 w mie\u015bcie. By\u0142a to pustynia zgliszcz i gruz\u00f3w, zgo\u0142a niewyobra\u017calna. Dom, w kt\u00f3rym mieszka\u0142em \u2013 na rogu Starowiejskiej i Kazimierzowskiej \u2013 by\u0142 kup\u0105 popio\u0142\u00f3w ze stercz\u0105cym kominem. Spali\u0142 si\u0119 niew\u0105tpliwie od stoj\u0105cej obok niemieckiej \u201ePantery\u201d, zagorza\u0142ej doszcz\u0119tnie wraz z za\u0142og\u0105. (&#8230;) Na ulicy r\u00f3wnie\u017c pe\u0142no trup\u00f3w \u017co\u0142nierzy obydwu walcz\u0105cych stron (&#8230;) poleg\u0142ych spotyka si\u0119 co kilkana\u015bcie krok\u00f3w&#8230;<a href=\"#_ftn94\" name=\"_ftnref94\">[94]<\/a>\u201d.<\/p>\n<p>Og\u00f3\u0142em w akcji \u201eBurza\u201d w okresie 21\u201325 lipca 1944 r. tylko I bat.\/34 pp AK stoczy\u0142 8 walk z wycofuj\u0105cymi si\u0119 oddzia\u0142ami niemieckimi, likwiduj\u0105c 123 Niemc\u00f3w, zniszczono 11 niemieckich samochod\u00f3w. W\u0142asne straty batalionu wynios\u0142y 11 zabitych, 5 rannych<a href=\"#_ftn95\" name=\"_ftnref95\">[95]<\/a>. W walce zdobyto 12 rkm, 30 pm, 16 dzia\u0142, oko\u0142o 50 koni, wozy w tym z amunicj\u0105 i prowiantem<a href=\"#_ftn96\" name=\"_ftnref96\">[96]<\/a>. Akcja \u201eBurza\u201d na terenie obwodu \u0141uk\u00f3w zako\u0144czy\u0142a si\u0119 8 sierpnia 1944 r. W rezultacie walki z Niemcami straty nieprzyjaciela wynios\u0142y 41 zabitych, po stronie polskiej zgin\u0119\u0142o 25 \u017co\u0142nierzy AK<a href=\"#_ftn97\" name=\"_ftnref97\">[97]<\/a>. Z punktu niemieckiej obrony wa\u017cnym miastem by\u0142 Soko\u0142\u00f3w Podlaski. Jak wa\u017cny by\u0142 to o\u015brodek niemieckiego systemu obrony \u015bwiadczy wizytacja 4 sierpnia 1944 r. dow\u00f3dcy Grupy armii \u201e\u015arodek\u201d feldmarsza\u0142ka Waltera Modela, kt\u00f3ry przylecia\u0142 samolotem, aby oceni\u0107 sytuacj\u0119 w pasie obrony XX korpusu armijnego i XXIII korpusu armijnego (dow\u00f3dca gen. Otto Tiemann) w okolicach Soko\u0142owa Podlaskiego<a href=\"#_ftn98\" name=\"_ftnref98\">[98]<\/a>. Natarcie sowieckie rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 9 sierpnia 1944 r., ataku na niemieckie pozycje dokona\u0142a 65. armia gen. Paw\u0142a Batowa na XX korpus armijny, kt\u00f3ry broni\u0142 Soko\u0142owa Podlaskiego. W walkach o Soko\u0142\u00f3w udzia\u0142 wzi\u0119\u0142y pu\u0142ki 96. dywizji piechoty gwardii gen. Siergieja Kuzniecowa. Nast\u0119pnego dnia wojska sowieckie zaj\u0119\u0142y Sterdy\u0144, 11 sierpnia Kos\u00f3w Lacki, Telaki, Ceran\u00f3w i Maliszew\u0119. Walki na Ziemi Soko\u0142owskiej trwa\u0142y 15 sierpnia<a href=\"#_ftn99\" name=\"_ftnref99\">[99]<\/a>.<\/p>\n<p>W trakcie starcia oddzia\u0142\u00f3w AK z Niemcami w okolicach Rytele-Olechny straty niemieckie wynios\u0142y 22 zabitych i 20 rannych, za\u015b polskie 2 rannych<a href=\"#_ftn100\" name=\"_ftnref100\">[100]<\/a>.<\/p>\n<p>Akcja \u201eBurza\u201d na po\u0142udniowym Podlasiu, mimo \u017ce trwa\u0142a kr\u00f3tko, stanowi\u0142a wa\u017cny etap dzia\u0142alno\u015bci, sprawdzian organizacyjny w zakresie wyszkolenia, zabezpieczenia, dowodzenia i \u0142\u0105czno\u015bci. Podlaska 9 DP AK i pu\u0142ki, kt\u00f3re wesz\u0142y do 8 DP AK, wykaza\u0142y, \u017ce s\u0105 jednostkami dobrze zorganizowanymi, dobrze dowodzonymi i stanowi\u0105 wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Wojska Podziemnego. Wiele cel\u00f3w akcji \u201eBurza\u201d na po\u0142udniowym Podlasiu zosta\u0142o zrealizowanych. We wszystkich obwodach po\u0142udniowego Podlasia akcja \u201eBurza\u201d mia\u0142a inny przebieg ni\u017c planowane dzia\u0142ania. Szybkie przemieszczanie si\u0119 ACz i znaczne si\u0142y niemieckie uniemo\u017cliwia\u0142y b\u0105d\u017a utrudnia\u0142y realizacj\u0119 \u201eBurzy\u201d. Spo\u015br\u00f3d wszystkich obwod\u00f3w (Siedlce, Soko\u0142\u00f3w Podlaski, W\u0119gr\u00f3w, Mi\u0144sk Mazowiecki, Garwolin, \u0141uk\u00f3w i Bia\u0142a Podlaska) najwi\u0119ksze rozbie\u017cno\u015bci\u00a0 w planie i realizacji nast\u0105pi\u0142y w Obwodzie Soko\u0142\u00f3w Podlaski. Nie zdo\u0142ano bowiem zdoby\u0107 Soko\u0142owa Podlaskiego i opanowa\u0107 stacji kolejowej w tym mie\u015bcie, ani opanowa\u0107 w\u0119z\u0142a kolejowego w Ma\u0142kini. Wynika\u0142o to z du\u017cego nasycenia terenu jednostkami niemieckimi i zniszczenia Soko\u0142owa Podlaskiego, nie dosz\u0142o do skomasowania si\u0142 II batalionu 22 pp AK z Ba\u017cantarni z oddzia\u0142ami z las\u00f3w ruche\u0144skich, wobec czego nie podj\u0119to pr\u00f3by zaj\u0119cia miasta. Nie pozwala\u0142a na to szczup\u0142o\u015b\u0107 si\u0142, wobec tego wszystkie dokona\u0142y zgrupowania w Ba\u017cantarni i oczekiwa\u0142y nadej\u015bcia g\u0142\u00f3wnych si\u0142 ACz. W tym miejscu warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce broni starcza\u0142o jedynie dla 77% \u017co\u0142nierzy zmobilizowanych do akcji \u201eBurza\u201d.\u00a0 Dopiero zdobycz wojenna pozwoli\u0142a na wyr\u00f3wnanie brak\u00f3w w uzbrojeniu, jak to by\u0142o w Siedlcach czy Mi\u0144sku Mazowieckim, gdzie zdobyczna bro\u0144 pozwoli\u0142a na uformowanie nowych pluton\u00f3w. Posiadana bro\u0144 pozwala\u0142a jedynie na prowadzenie dzia\u0142a\u0144 partyzanckich i dywersyjnych, z powodu nik\u0142ych zapas\u00f3w amunicji, kt\u00f3re uniemo\u017cliwia\u0142y d\u0142u\u017cszy kontakt ogniowy z wrogiem. Wed\u0142ug szefa sztabu podokr\u0119gu Warszawa\u2013Wsch\u00f3d, mjr. Kazimierza Sobolewskiego \u201eCyrus\u201d, na jeden ckm lub lkm przypada\u0142o 300\u2013400 sztuk amunicji, na rkm 200\u2013400 sztuk, kb 20\u201340, pm 200 sztuk<a href=\"#_ftn101\" name=\"_ftnref101\">[101]<\/a>.<\/p>\n<p>Dramat \u017co\u0142nierzy AK na po\u0142udniowym Podlasiu rozegra\u0142 si\u0119 po zako\u0144czeniu akcji \u201eBurza\u201d. Na mocy porozumienia mi\u0119dzy\u00a0 dow\u00f3dztwem 34. pp AK a dow\u00f3dztwem sowieckim ustalono wkroczenie pu\u0142ku do Bia\u0142ej Podlaskiej, celem z\u0142o\u017cenia broni. Dow\u00f3dztwo sowieckie zobowi\u0105za\u0142o si\u0119 wyposa\u017cy\u0107 pu\u0142k AK w now\u0105, jednolit\u0105 bro\u0144. Dow\u00f3dca pu\u0142ku pp\u0142k Stefan Drewnowski \u201eRoman\u201d asekuracyjnie, na wypadek zerwania porozumienia przez sowiet\u00f3w, wyda\u0142 rozkaz zgromadzenia i ukrycia najlepszej broni, jak\u0105 posiada\u0142 34 pp AK w ko\u015bciele w Witoro\u017cu i w mieszkaniu chor. Stanis\u0142awa Jasi\u0144skiego \u201eGrab\u201d w Bia\u0142ej Podlaskiej<a href=\"#_ftn102\" name=\"_ftnref102\">[102]<\/a>. Przypuszczenia pp\u0142k \u201eRomana\u201d okaza\u0142y si\u0119 s\u0142uszne, po przybyciu na wyznaczone miejsce do koszar w Bia\u0142ej Podlaskiej III bat. 34 pp zda\u0142 bro\u0144 \u017co\u0142nierzom ACz, a 11 sierpnia 1944 r. kadra dow\u00f3dcza III bat. 34 pp zosta\u0142a aresztowana i wywieziona do Lublina. \u017bo\u0142nierzy osadzono na Majdanku, razem z kadr\u0105 zosta\u0142 aresztowany i wywieziony w g\u0142\u0105b ZSRR pp\u0142k Stefan Drewnowski. Podobne sceny rozgrywa\u0142y si\u0119 w innych obwodach podlaskich AK, m.in. na terenie powiatu soko\u0142owskiego, gdzie noc\u0105 z 5 na 6 sierpnia 1944 r., po spotkaniu delegat\u00f3w z gen. W\u0142aymirowem we wsi Tonkiele, sowiecki genera\u0142 odrzuci\u0142 postulat dalszej walki batalionu AK u boku ACz. Za\u017c\u0105da\u0142, by wszystkie oddzia\u0142y zebra\u0142y si\u0119 w Ba\u017cantarni i tam oczekiwa\u0142y nadej\u015bcia Armii Czerwonej. Zaznaczy\u0142 ponadto, by osobno zgrupowa\u0107 oficer\u00f3w i osobno szeregowc\u00f3w<a href=\"#_ftn103\" name=\"_ftnref103\">[103]<\/a>. Na zwo\u0142anej naradzie w maj\u0105tku Grodzisk mjr Jerzy Sasin \u201eKopka\u201d, komendant Obwodu Soko\u0142\u00f3w Podlaski, przewiduj\u0105c scenariusz z okolic Wilna rozbrojenia i internowania \u017co\u0142nierzy AK przez sowiet\u00f3w, rozkaza\u0142 rozwi\u0105za\u0107 wszystkie oddzia\u0142y w obwodzie, bro\u0144 ukry\u0107, za\u015b \u0142\u0105czno\u015b\u0107 utrzymywa\u0107 na istniej\u0105cej sieci. W momencie wej\u015bcia ACz do Soko\u0142owa Podlaskiego 9 sierpnia 1944 r. mjr J. Sasin ze swoim sztabem ujawni\u0142 si\u0119 przed w\u0142adz\u0105 sowieck\u0105<a href=\"#_ftn104\" name=\"_ftnref104\">[104]<\/a>. Po ujawnieniu wszyscy cz\u0142onkowie sztabu obwodu zostali aresztowani przez NKWD. By\u0142 to dramat polskich niepodleg\u0142o\u015bciowc\u00f3w walcz\u0105cych przez 5 lat, nast\u0119pnie rozbrojonych przez jednego z aliant\u00f3w, na rzecz kt\u00f3rego dzia\u0142a\u0142, wnosz\u0105c licz\u0105cy si\u0119 wk\u0142ad zbrojny w wojn\u0119 ze wsp\u00f3lnym wrogiem \u2013 Niemcami.<\/p>\n<p><strong>Przypisy:<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> J. Tyszkiewicz, <em>Podlasie. Kszta\u0142towanie si\u0119 nazwy i terytorium do ko\u0144ca XIX stulecia<\/em>, \u201ePrace Archiwalno-Konserwatorskie na Terenie Wojew\u00f3dztwa Siedleckiego\u201d, 1982, z. 3, s.\u00a06\u20137; G. Korne\u0107, <em>Tajna o\u015bwiata na Po\u0142udniowym Podlasiu i Wschodnim Mazowszu 1939\u20131944<\/em>, Siedlce 2006, s. 12.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> M. Biernacka, <em>Wsie drobnoszlacheckie na Mazowszu i Podlasiu. Tradycje historyczne a wsp\u00f3\u0142czesne przemiany<\/em>, Wroc\u0142aw\u2013Warszawa\u2013Krak\u00f3w 1966, s. 41-47.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> H. Kr\u00f3likowski, <em>Dzia\u0142ania wojenne na Ziemi Siedleckiej w 1944 roku<\/em>, [w:] <em>Z dziej\u00f3w wojskowo\u015bci polskiej. Ksi\u0119ga jubileuszowa profesora Kazimierza Pindla w 70. rocznic\u0119 urodzin<\/em>, pod red. J. Gmitruka, W. W\u0142odarkiewicza, Warszawa\u2013Siedlce 2008, s. 591;<em> Rozgromienie Grupy Armii \u201eCentrum\u201d na Bia\u0142orusi, Litwie i we wschodniej Polsce,<\/em> Warszawa 1956, s. 82.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> T. Sawicki, <em>Dzia\u0142ania wojenne na Podlasiu latem 1944 roku<\/em>, \u201eSzkice Podlaskie\u201d, 1994, z. 4, s. 39.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> Ten\u017ce, s. 40.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> T. Sawicki, <em>Niemieckie wojska l\u0105dowe na froncie wschodnim czerwiec 1944 \u2013 maj 1945 (struktura),<\/em> Warszawa 1987, s. 62.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> Obliczenia w\u0142asne autora.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> G. \u017bukow, <em>Wspomnienia i refleksje<\/em>, Warszawa 1970, s. 692.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> P. Matusak, E. Paw\u0142owski, T. Rawski, <em>Druga wojna \u015bwiatowa 1939\u20131945<\/em>, t. II, Siedlce 2003, s. 37\u201347.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> T. Sawicki, <em>Dzia\u0142ania wojenne<\/em>\u2026, s. 41.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> M. Lisiewicz, <em>Plan Burza<\/em>, Warszawa 1990, s. 60.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> P. Matusak, <em>Genera\u0142 Ludwik Bittner 1892\u20131960. \u017bo\u0142nierz i polityk<\/em>, Siedlce 2008, s. 111.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a> A. Wereszko, <em>W szeregach walcz\u0105cego Podlasia. Zapiski oficera Armii Krajowej i Zrzeszenia wolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107 1939-1947<\/em>, Bia\u0142a Podlaska 2006, s. 160; I. Caban, Z. Ma\u0144kowski, <em>Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej i Armia Krajowa w Okr\u0119gu Lubelskim 1939\u20131944 cz. pierwsza. Zarys monograficzny<\/em>, Lublin 1971, s. 176\u2013177.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a> Komendant Si\u0142 Zbrojnych w Kraju przestrzega\u0142 przed mobilizowaniem du\u017cych oddzia\u0142\u00f3w maj\u0105cych wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w \u201eBurzy\u201d w obawie, \u017ce mog\u0105 by\u0107 rozbite przez wycofuj\u0105cych si\u0119 Niemc\u00f3w i odrzucone na zach\u00f3d jeszcze przed wykonaniem zadania na w\u0142asnym terenie<em>. Polskie Si\u0142y Zbrojne w II wojnie \u015bwiatowej<\/em>, t. III, <em>Armia Krajowa<\/em>, Warszawa\u2013Londyn 1999, s. 568.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[15]<\/a> K. Komorowski, <em>Do\u015bwiadczenia wojskowe polskiej konspiracji<\/em>, [w:] <em>Polski wysi\u0142ek zbrojny w drugiej wojnie \u015bwiatowej. Bilans, wnioski, do\u015bwiadczenia<\/em>, Warszawa 1999, s. 70\u201378.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref16\" name=\"_ftn16\">[16]<\/a> K. Sobolewski, <em>Wspomnienia z walk Grupy Operacyjnej \u201eWsch\u00f3d\u201d AK w wid\u0142ach Bugu i Wis\u0142y<\/em>,\u00a0 d. Archiwum Wojskowego Instytutu Historycznego (potem Wojskowe Biuro Bada\u0144 Historycznych), sygn. III\/49\/98, k. 22.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref17\" name=\"_ftn17\">[17]<\/a> P. Matusak, <em>Akcja \u201eBurza\u201d na Podlasiu<\/em>, [w:] <em>Podlasie w czasie II wojny \u015bwiatowej<\/em>, pod red. W. Wa\u017cniewskiego, Siedlce 1997, s. 90.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref18\" name=\"_ftn18\">[18]<\/a> T. B\u00f3r\u2013Komorowski, <em>Armia Podziemna<\/em>, Warszawa 1986, s. 221.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref19\" name=\"_ftn19\">[19]<\/a> J. Gozdawa\u2013Go\u0142\u0119biowski, <em>Obszar warszawski<\/em>, [w:] <em>Operacja \u201eBurza\u201d i powstanie warszawskie 1944<\/em>, pod red. K. Komorowskiego, Warszawa 2004, s. 276.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref20\" name=\"_ftn20\">[20]<\/a> <em>Polskie Si\u0142y Zbrojne w drugiej wojnie \u015bwiatowej<\/em> <em>tom III Armia Krajowa<\/em>, \u00a0pr.\u00a0 zb. pod red. p\u0142k. dypl. Stanis\u0142awa Lity\u0144skiego i Adama Sawczy\u0144skiego, Londyn 1950, s. 623\u2013629.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref21\" name=\"_ftn21\">[21]<\/a> Z. Ma\u0144kowski, <em>Okr\u0119g Lublin<\/em>, [w:] <em>Operacja \u201eBurza\u201d\u2026,<\/em> s. 262\u2013263.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref22\" name=\"_ftn22\">[22]<\/a> <em>Rozgromienie Grupy Armii \u201eCentrum\u201d na Bia\u0142orusi, Litwie i we wschodniej Polsce,<\/em> Warszawa 1956, s. 82.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref23\" name=\"_ftn23\">[23]<\/a> Wybuch powstania powszechnego mia\u0142y poprzedzi\u0107 trzy fazy: okres wzmo\u017conego nas\u0142uchu \u201eOwnas\u201d, okres czujno\u015bci \u201eOczu\u201d i stan pogotowia \u201eStapog\u201d.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref24\" name=\"_ftn24\">[24]<\/a> W. Sroczy\u0144skiego, <em>Relacja \u017co\u0142nierza AK podokr\u0119gu \u201eBia\u0142owie\u017ca\u201d<\/em>, d. Archiwum Wojskowego Instytutu Historycznego (potem Biuro Bada\u0144 Historycznych), sygn. III\/49\/\/171, s. 16-19<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref25\" name=\"_ftn25\">[25]<\/a> P. Matusak, <em>Europa walcz\u0105ca 1939-1945<\/em>, Siedlce 2005, s. 219; H. Piskunowicz, <em>Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej-Armia Krajowa na Podlasiu<\/em>, [w:] <em>Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej-Armia Krajowa na Podlasiu<\/em>, red. K. Pindel i A. Ko\u0142odziejczyk, Siedlce 1998, s. 75\u201383<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref26\" name=\"_ftn26\">[26]<\/a> W. Kempa, <em>Na przedpolach Warszawy<\/em>, Siemianowice \u015al\u0105skie 2008, s. 230\u2013231.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref27\" name=\"_ftn27\">[27]<\/a> R. Grafik, <em>Przywr\u00f3cona pami\u0119\u0107<\/em>, \u0141uk\u00f3w 2013, s. 35.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref28\" name=\"_ftn28\">[28]<\/a> D. Sikora, <em>Bataliony Ch\u0142opskie w powiecie bialskim w latach okupacji hitlerowskiej<\/em>, \u201eRocznik Bialskopodlaski\u201d, 2000\u20132001, t. VIII\u2013IX , s. 69.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref29\" name=\"_ftn29\">[29]<\/a> S. Kordaczuk, <em>Rozkaz udzia\u0142u w akcji \u201eBurza<\/em>\u201d, \u201eEcho Katolickie\u201d, nr 45, 2010, s. 22.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref30\" name=\"_ftn30\">[30]<\/a> A. Charczuk, <em>Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej\u2013Armia Krajowa na po\u0142udniowym Podlasiu w latach 1939\u20131944<\/em>, Siedlce 2004, s. 549 (rozprawa doktorska obroniona na Wydziale Humanistycznym Akademii Podlaskiej w Siedlcach obecnie Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref31\" name=\"_ftn31\">[31]<\/a> P. Matusak, <em>Genera\u0142 Ludwik Bittner<\/em>\u2026, s. 112.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref32\" name=\"_ftn32\">[32]<\/a> S. Kordaczuk, <em>Rozkaz udzia\u0142u<\/em>\u2026, s. 22; D. Sikora, <em>ZWZ-AK w powiecie bialskim 1939-1944<\/em>, \u201eRocznik Bialskopodlaski\u201d, 2000\u20132001, t. VIII\u2013IX, s. 95.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref33\" name=\"_ftn33\">[33]<\/a> Rel. A. Chrzanowskiej\u2013Fedorowicz, [w:] B. Wachowicz, <em>To \u201eZo\u015bki\u201d wiara. Gaw\u0119da o harcerskim batalionie AK \u201eZo\u015bka\u201d<\/em>, Warszawa 2007, t. IV, cz. 1, s. 190 i n.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref34\" name=\"_ftn34\">[34]<\/a> J. Sroka, <em>Wyzwolenie Bia\u0142ej Podlaskiej<\/em>, \u201eS\u0142owo Podlasia\u201d, nr 30, 1984, s. 3.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref35\" name=\"_ftn35\">[35]<\/a> P. Tarkowski, <em>Bia\u0142a Podlaska w latach 1944\u20131989<\/em>, Bia\u0142a Podlaska 2011, s. 13\u201314.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref36\" name=\"_ftn36\">[36]<\/a> P. Matusak, <em>Akcja \u201eBurza\u201d\u2026,<\/em> s. 94.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref37\" name=\"_ftn37\">[37]<\/a> <em>9 Dywizja Piechoty w dziejach or\u0119\u017ca polskiego<\/em>, pr. zb., Pruszk\u00f3w 1995, s. 119.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref38\" name=\"_ftn38\">[38]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref39\" name=\"_ftn39\">[39]<\/a> F. Gryciuk, P. Matusak, <em>Represje NKWD wobec \u017co\u0142nierzy podziemnego Pa\u0144stwa Polskiego w latach 1944\u20131945. Wyb\u00f3r \u017ar\u00f3de\u0142<\/em>, t. I, Siedlce 1995, s. 105\u2013107.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref40\" name=\"_ftn40\">[40]<\/a> Niko\u0142aj Aleksandrowicz Bu\u0142ganin, (ur. 11 czerwca 1895 w Ni\u017cnym Nowgorodzie, zm. 24 lutego 1975 w Moskwie) \u2013 radziecki wojskowy, dzia\u0142acz partyjny i polityk, uczestnik rewolucji pa\u017adziernikowej, Marsza\u0142ek Zwi\u0105zku Radzieckiego (26 listopada 1958 zdegradowany do stopnia genera\u0142a-pu\u0142kownika), minister si\u0142 zbrojnych ZSRR (1947\u20131949), minister obrony ZSRR (1953\u20131955), prezes Banku Pa\u0144stwowego ZSRR (1938\u20131940), cz\u0142onek Komitetu Centralnego KPZR i Biura Politycznego KC KPZR, premier RFSRR (1937\u20131938), wicepremier (1938\u20131940) i premier ZSRR (1955\u20131958). W czasie II wojny \u015bwiatowej Bu\u0142ganin odgrywa\u0142 istotn\u0105 rol\u0119 w rz\u0105dzie radzieckim, a tak\u017ce w Armii Czerwonej. Nadano mu stopie\u0144 wojskowy genera\u0142a-pu\u0142kownika (genera\u0142a trzygwiazdkowego), mimo i\u017c nigdy nie by\u0142 dow\u00f3dc\u0105 frontowym. Zasiada\u0142 w Pa\u0144stwowym Komitecie Obrony. Pe\u0142ni\u0142 te\u017c funkcj\u0119 zast\u0119pcy Ludowego Komisarza Obrony. By\u0142 de facto g\u0142\u00f3wnym agentem J\u00f3zefa Stalina w Sztabie Generalnym Armii Czerwonej. W 1944 by\u0142 pe\u0142nomocnikiem rz\u0105du radzieckiego przy PKWN. Opracowano na podstawie: B. Potyra\u0142a, H. Szczeg\u00f3\u0142a, <em>Czerwoni marsza\u0142kowie. Elita Armii Radzieckiej 1935\u20131991<\/em>, Zielona G\u00f3ra 1997; B. Potyra\u0142a, W. Szlufik \u2013 <em>Who is who? Trzygwiazdkowi genera\u0142owie i admira\u0142owie radzieckich si\u0142 zbrojnych z lat 1940\u20131991<\/em>, Cz\u0119stochowa 2001; <em>S\u0142ownik biograficzny marsza\u0142k\u00f3w Zwi\u0105zku Radzieckiego<\/em>, t. I, Koszalin 2004.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref41\" name=\"_ftn41\">[41]<\/a> Relacje pisemne Mieczys\u0142awa Kalickiego z Groch\u00f3wki, Tadeusza Oleksiaka z Krzewicy, Mieczys\u0142awa Stefaniuka z Olszanki i Jacka Zachariasza z Mi\u0119dzyrzeca Podlaskiego przekazane autorowi\u00a0 9.10.2020 r.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref42\" name=\"_ftn42\">[42]<\/a> P. So\u0142haj, <em>Wybrane zagadnienia z zakresu mi\u0119dzynarodowego prawa humanitarnego oraz odpowiedzialno\u015bci karnej \u017co\u0142nierzy. Monografia<\/em>, Krak\u00f3w 2018, s. 32.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref43\" name=\"_ftn43\">[43]<\/a> Relacje pisemne Mieczys\u0142awa Kalickiego z Groch\u00f3wki, Tadeusza Oleksiaka z Krzewicy, Mieczys\u0142awa Stefaniuka z Olszanki i Jacka Zachariasza z Mi\u0119dzyrzeca Podlaskiego przekazane autorowi w dn.\u00a0 9.10.2020 r.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref44\" name=\"_ftn44\">[44]<\/a> Relacja Tadeusza Sobieszczaka udzielona Autorowi w 2011 r.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref45\" name=\"_ftn45\">[45]<\/a> P. Matusak, <em>Genera\u0142 Ludwik Bittner<\/em>\u2026, s. 122.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref46\" name=\"_ftn46\">[46]<\/a> S. Kordaczuk, <em>Pomnik w \u0141omazach<\/em> \u201eEcho Katolickie\u201d, nr 22, 2008, s. 20.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref47\" name=\"_ftn47\">[47]<\/a> Ten\u017ce.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref48\" name=\"_ftn48\">[48]<\/a> P. Matusak, <em>Genera\u0142 Ludwik Bittner<\/em>\u2026, s. 122.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref49\" name=\"_ftn49\">[49]<\/a> Relacja Tadeusza Sobieszczaka udzielona Autorowi w 2011 r.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref50\" name=\"_ftn50\">[50]<\/a> A. Charczuk, <em>Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej-Armia Krajowa<\/em>\u2026, s. 544.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref51\" name=\"_ftn51\">[51]<\/a> <em>Powiat Siedlce w pierwszej dekadzie rz\u0105d\u00f3w komunistycznych<\/em>, Warszawa, b.d.w., s. 24.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref52\" name=\"_ftn52\">[52]<\/a> A. Charczuk, <em>Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej-Armia Krajowa<\/em>\u2026, s. 542-545.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref53\" name=\"_ftn53\">[53]<\/a> Z. Gnat-Wieteska, <em>Z dziej\u00f3w \u201edrugiej konspiracji<\/em>\u201d, Pruszk\u00f3w 2009, s. 7.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref54\" name=\"_ftn54\">[54]<\/a> W. Charczuk, <em>Plan i przebieg akcji \u201eBurza\u201d na terenie powiatu soko\u0142owskiego latem 1944 roku<\/em>, \u201eSoko\u0142owski Rocznik Historyczny\u201d, t. IV, 2016, s. 153.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref55\" name=\"_ftn55\">[55]<\/a> Ten\u017ce, s. 154.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref56\" name=\"_ftn56\">[56]<\/a> Obliczenia Autora na podstawie opracowania Z. Gnat-Wieteska, <em>Z dziej\u00f3w \u201edrugiej konspiracji<\/em>\u201d, Pruszk\u00f3w 2009.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref57\" name=\"_ftn57\">[57]<\/a> J. Strychalski, <em>Realizacja planu \u201eBurza\u201d<\/em>, \u201eNowe Echo Podlasia\u201d nr 33, 1992, s. 8\u20139.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref58\" name=\"_ftn58\">[58]<\/a> J. Pawlak, <em>Burza w siedleckim<\/em> \u2013 relacja z 1994 r. w zbiorach Autora.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref59\" name=\"_ftn59\">[59]<\/a> A. Urban, <em>Powsta\u0144cza Trylogia &#8211; \u201eBurza\u201d na wschodnim Mazowszu (cz. 1)<\/em>, <a href=\"http:\/\/mws.org.pl\/artykul,powstancza-trylogia--burza-na-wschodnim-mazowszu-cz-1,6008\">http:\/\/mws.org.pl\/artykul,powstancza-trylogia&#8211;burza-na-wschodnim-mazowszu-cz-1,6008<\/a>.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref60\" name=\"_ftn60\">[60]<\/a> J. Gozdawa-Go\u0142\u0119biowski, <em>Obszar Warszawski<\/em>, [w:] <em>Operacja \u201eBurza\u201d\u2026<\/em>, s. 282\u2013283.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref61\" name=\"_ftn61\">[61]<\/a> Z. Gnat-Wieteska, <em>Armia Krajowa Obw\u00f3d \u201eGo\u0142\u0105b\u201d \u2013 Garwolin<\/em>, Pruszk\u00f3w 1997, s. 189\u2013190.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref62\" name=\"_ftn62\">[62]<\/a> J. Gozdawa-Go\u0142\u0119biowski, <em>Obszar Warszawski<\/em>, [w:] <em>Operacja \u201eBurza\u201d\u2026<\/em>, s. 282\u2013283.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref63\" name=\"_ftn63\">[63]<\/a> P. Matusak, <em>Europa walcz\u0105ca<\/em>\u2026, s. 219.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref64\" name=\"_ftn64\">[64]<\/a> A. Szostek, <em>Moje wspomnienia<\/em>, Sochaczew 2004, s. 158\u2013160.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref65\" name=\"_ftn65\">[65]<\/a> T. Sawicki, <em>Podlasie w niemieckich planach wojennych (wiosna \u2013 lato 1944 r.)<\/em>, [w:] <em>Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej \u2013 Armia Krajowa na Podlasiu, <\/em>pr. zb. pod red. K. Pindla i A. Ko\u0142odziejczyka, Siedlce 1998, s. 81.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref66\" name=\"_ftn66\">[66]<\/a> H. Sta\u0144czyk, <em>Dzia\u0142ania zbrojne na Polesiu, Podlasiu i wschodnim Mazowszu<\/em>, [w:] <em>Dzia\u0142ania militarne na Mazowszu i w Polsce p\u00f3\u0142nocno-wschodniej, <\/em>red<em>.<\/em> nauk. W. Wr\u00f3blewski, Warszawa 2000, s. 421.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref67\" name=\"_ftn67\">[67]<\/a> Ten\u017ce, <em>Dzia\u0142ania zbrojne\u2026,<\/em> [w:] <em>Dzia\u0142ania militarne\u2026<\/em>, s. 414.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref68\" name=\"_ftn68\">[68]<\/a> J. Ledwoch, <em>Waffen SS \u2013 jednostki pancerne, <\/em>Warszawa 1993, s. 38.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref69\" name=\"_ftn69\">[69]<\/a> L. Dmowski, <em>\u201eBurza na Podlasiu\u201d<\/em>, \u201eEcho Podlasia\u201d, nr 28, 1994, s. 7.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref70\" name=\"_ftn70\">[70]<\/a> J. Gozdawa-Go\u0142\u0119biowski, <em>Obszar warszawski<\/em>, [w:] <em>Operacja \u201eBurza\u201d<\/em>\u2026, s. 288.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref71\" name=\"_ftn71\">[71]<\/a> F. Gryciuk, <em>Siedlce 1944-1956<\/em>, Warszawa 2009, s. 27.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref72\" name=\"_ftn72\">[72]<\/a> W. Kempa, <em>Na przedpolu<\/em>\u2026, s. 298.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref73\" name=\"_ftn73\">[73]<\/a> W. Charczuk, <em>Formacje zbrojne Obozu Narodowego na Po\u0142udniowym Podlasiu w latach 1939\u20131947<\/em>, Siedlce 2003, s. 147;\u00a0 J. Pawlak, <em>Nie walczyli dla s\u0142awy i krzy\u017cy. O\u015brodek I ZWZ-AK Siedlce \u201eS\u00f3wka\u201d 1939\u20131944<\/em>, Warszawa 1996, s. 123; Dow\u00f3dc\u0105 jednostki \u201eMiecz i P\u0142ug\u201d by\u0142 by\u0142y w\u0142a\u015bciciel piwiarni przy Pi\u0142sudskiego 76 w Siedlcach, kt\u00f3ry zmobilizowa\u0142 do walk o Siedlce ok. 60 \u017co\u0142nierzy, jego \u017co\u0142nierze mieli za zadanie wystawi\u0107 czujki wzd\u0142u\u017c ulicy Pi\u0142sudskiego. Warto nadmieni\u0107 \u017ce \u0142\u0105cznikiem \u201eMiP\u201d mi\u0119dzy Siedlcami a terenem by\u0142 Tadeusz Sbieszczak.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref74\" name=\"_ftn74\">[74]<\/a> S. Lewandowska, <em>Ruch oporu na Podlasiu 1939\u20131944<\/em>, Warszawa 1976, s. 388.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref75\" name=\"_ftn75\">[75]<\/a> W. Kempa, <em>Na przedpolu<\/em>\u2026, s. 296.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref76\" name=\"_ftn76\">[76]<\/a> W sk\u0142ad korpusu wchodzi\u0142y: 20 brygada pancerna, 36 brygada pancerna, 65 brygada pancerna, 12 brygada zmotoryzowana, 50 gwardyjski pu\u0142k czo\u0142g\u00f3w ci\u0119\u017ckich, 1461 pu\u0142k dzia\u0142 pancernych, 1493 pu\u0142k dzia\u0142 pancernych i 93 batalion motocyklowy, tam\u017ce, s. 31; s. 304.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref77\" name=\"_ftn77\">[77]<\/a> Tam\u017ce, s. 304.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref78\" name=\"_ftn78\">[78]<\/a> Tam\u017ce, s. 304.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref79\" name=\"_ftn79\">[79]<\/a> Tam\u017ce, s. 34.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref80\" name=\"_ftn80\">[80]<\/a> J. Grudzie\u0144, M. Hauszyld, Z. Ju\u015bkiewicz i Z. Kra\u015bnicki, <em>Pierwsze dni wolno\u015bci<\/em>, \u201eTygodnik Siedlecki\u201d, Nr 31, 1980, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref81\" name=\"_ftn81\">[81]<\/a> Tam\u017ce, s. 310; <em>Reporterzy SS w akcji 3 DPanc. SS \u201eTotenkopf\u201d w walkach o Siedlce 30 lipca 1944 roku<\/em>, \u201eMilitaria XX wieku\u201d, nr 6 (15) 2009, s. 30\u201335.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref82\" name=\"_ftn82\">[82]<\/a> L. Dmowski, <em>\u201eBurza na Podlasiu\u201d<\/em> \u201eEcho Podlasia\u201d, nr 30, 1994.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref83\" name=\"_ftn83\">[83]<\/a> A. Charczuk, <em>Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej-Armia Krajowa<\/em>\u2026, s. 557.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref84\" name=\"_ftn84\">[84]<\/a> Relacja J\u00f3zefa Solnicy \u201e\u017buk\u201d z 1993 r. w posiadaniu Autora.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref85\" name=\"_ftn85\">[85]<\/a> J. Garbaczewski, <em>Walki o Siedlce w 1944 r.<\/em>, \u201eTygodnik Siedlecki\u201d, nr 32, 2017, s. 21.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref86\" name=\"_ftn86\">[86]<\/a> W. Kempa, <em>Na przedpolu<\/em>\u2026, s. 310.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref87\" name=\"_ftn87\">[87]<\/a> W. Charczuk, <em>Ob\u00f3z Narodowy w Siedlcach w latach 1939-1944<\/em>, [w:] <em>V wiek\u00f3w dziej\u00f3w Siedlec,<\/em> pod red. nauk. D. Grzegorczuka i P. Matusaka, Siedlce 2011, s. 204; J. Potryra-Kowalska, <em>Konspiracja i podziemie narodowe w powiecie siedleckim w latach 1939\u20131950<\/em>, \u201eRadzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\u201d, t. 17, 2019, s. 235.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref88\" name=\"_ftn88\">[88]<\/a> J. Pawlak, <em>Nie walczyli<\/em>\u2026, s. 123.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref89\" name=\"_ftn89\">[89]<\/a> Zbigniew Pliszka przed wojn\u0105 s\u0142u\u017cy\u0142 w 6 Batalionie Saper\u00f3w w Brze\u015bciu n\/ Bugiem. W czasie okupacji niemieckiej nale\u017ca\u0142 do Kedywu. Bra\u0142 udzia\u0142 w r\u00f3\u017cnych akcjach dywersyjnych i sabota\u017cowych, np. w akcji 28\/29 lutego 1944 r. wysadzenia niemieckiego poci\u0105gu pod Borkami Kosami. W trakcie walk o Siedlce w ramach akcji \u201eBurza\u201d broni\u0142 budynku elektrowni. 27 lipca 1944 r. zosta\u0142 ranny, z pola walki rannego Zbigniewa Pliszk\u0119 wyni\u00f3s\u0142 do Szpitala Miejskiego Witalis Skorupka. Tam po kilku dniach w wyniku odniesionych obra\u017ce\u0144 Zbigniew Pliszka zmar\u0142. Vide: S. Kordaczuk, <em>Siedlecka ksi\u0119ga chwa\u0142y 1914\u20131944. Mieszka\u0144cy regionu w walce o wolno\u015b\u0107 i niepodleg\u0142o\u015b\u0107<\/em>, Siedlce 2018, s. 192.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref90\" name=\"_ftn90\">[90]<\/a> J. Solnica, <em>Moja walka w ZWZ\u2013AK na terenie powiatu siedleckiego<\/em>, Siedlce 2004, s. 58; L. Dmowski, <em>Lipcowa \u201eBurza na Podlasiu\u201d<\/em>, \u201eEcho Podlasia\u201d, nr 28, 1994, s. 7.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref91\" name=\"_ftn91\">[91]<\/a> J. Gozdawa-Go\u0142\u0119biowski, <em>Obszar warszawski<\/em>, [w:] <em>Operacja \u201eBurza\u201d<\/em>\u2026, s. 290.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref92\" name=\"_ftn92\">[92]<\/a> Archiwum Zak\u0142adu Historii Ruchu Ludowego, \u00a0sygn. akt R-IV-9\/145, Czes\u0142aw Zbucki \u2013 relacja.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref93\" name=\"_ftn93\">[93]<\/a> B. Prochenka, <em>Walka zbrojna z okupantem niemieckim w latach 1939\u20131944<\/em>, Dziewule 2010, s. 10.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref94\" name=\"_ftn94\">[94]<\/a> L. Dmowski, <em>\u017bagwie w czasie sztormu<\/em>, s. 45 (kopia zb. W. Ch.).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref95\" name=\"_ftn95\">[95]<\/a> A. Charczuk, <em>Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej\u2013Armia Krajowa<\/em>\u2026, s. 569.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref96\" name=\"_ftn96\">[96]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref97\" name=\"_ftn97\">[97]<\/a> Tam\u017ce, s. 575.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref98\" name=\"_ftn98\">[98]<\/a> W. Charczuk, <em>Plan i przebieg\u2026, <\/em>151.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref99\" name=\"_ftn99\">[99]<\/a> Tam\u017ce, s. 151.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref100\" name=\"_ftn100\">[100]<\/a> J. Gozdawa-Go\u0142\u0119biowski, <em>Obszar warszawski Armii Krajowej. Studium wojskowe<\/em>, Lublin 1992, s. 426.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref101\" name=\"_ftn101\">[101]<\/a> J. Gozdawa-Go\u0142\u0119biowski, <em>Obszar warszawski<\/em>, [w:] <em>Operacja \u201eBurza\u201d<\/em>\u2026, s. 283.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref102\" name=\"_ftn102\">[102]<\/a> A. Charczuk, <em>Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej-Armia Krajowa<\/em>\u2026, s. 576.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref103\" name=\"_ftn103\">[103]<\/a> W. Kruszewski, <em>Dwa oblicza lata 1944 r<\/em>., \u201e\u017bycie Siedleckie\u201d, nr 31, 2013, s. 21.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref104\" name=\"_ftn104\">[104]<\/a> B. Dolata, <em>Indeks dat wyzwolenia niekt\u00f3rych miejscowo\u015bci polskich w latach 1944\u20131945 przez Armi\u0119 Radzieck\u0105 i Ludowe Wojsko Polskie<\/em>, \u201eWojskowy Przegl\u0105d Historyczny\u201d, nr 2, 1961, s. 32.<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Bibliografia cytowa\u0144<\/strong><\/p>\n<p><em>I.\/SS-Panzer-Regiment 3 \u201eTotemkopf\u201d w bitwie pancernej pod Siedlcami 25-31 lipca 1944 r.<\/em>, <a href=\"https:\/\/www.dookolarzeszy.pl\/2021\/01\/iss-panzer-regiment-3-totenkopf-w.html\">https:\/\/www.dookolarzeszy.pl\/2021\/01\/iss-panzer-regiment-3-totenkopf-w.html<\/a><\/p>\n<p><em>9 Dywizja Piechoty w dziejach or\u0119\u017ca polskiego<\/em>, pr. zbior., Pruszk\u00f3w 1995.<\/p>\n<p>Biernacka M., <em>Wsie drobnoszlacheckie na Mazowszu i Podlasiu. Tradycje historyczne a wsp\u00f3\u0142czesne przemiany<\/em>, Wroc\u0142aw\u2013Warszawa\u2013Krak\u00f3w 1966.<\/p>\n<p>B\u00f3r-Komorowski T., <em>Armia Podziemna<\/em>, Warszawa 1986.<\/p>\n<p>Caban I., Ma\u0144kowski Z., <em>Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej i Armia Krajowa w Okr\u0119gu Lubelskim 1939-1944 cz. pierwsza. Zarys monograficzny<\/em>, Lublin 1971.<\/p>\n<p>Charczuk A., <em>Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej\u2013Armia Krajowa na po\u0142udniowym Podlasiu w latach 1939-1944<\/em>, Siedlce 2004.<\/p>\n<p>Charczuk W., <em>Formacje zbrojne Obozu Narodowego na Po\u0142udniowym Podlasiu w latach 1939\u20131947<\/em>, Siedlce 2003.<\/p>\n<p>Charczuk W., <em>Ob\u00f3z Narodowy w Siedlcach w latach 1939-1944<\/em>, [w:] <em>V wiek\u00f3w dziej\u00f3w Siedlec,<\/em> pod red. nauk. D. Grzegorczuka i P. Matusaka, Siedlce 2011.<\/p>\n<p>Charczuk W., <em>Plan i przebieg akcji \u201eBurza\u201d na terenie powiatu soko\u0142owskiego latem 1944 roku<\/em>, \u201eSoko\u0142owski Rocznik Historyczny\u201d, t. IV, 2016.<\/p>\n<p>Dmowski L., <em>\u201eBurza na Podlasiu\u201d<\/em>, \u201eEcho Podlasia\u201d, nr 28, 1994.<\/p>\n<p>Dolata B., <em>Indeks dat wyzwolenia niekt\u00f3rych miejscowo\u015bci polskich w latach 1944-1945 przez Armi\u0119 Radzieck\u0105 i Ludowe Wojsko Polskie<\/em>, \u201eWojskowy Przegl\u0105d Historyczny\u201d, nr 2, 1961.<\/p>\n<p>Garbaczewski J., <em>Walki o Siedlce w 1944 r.<\/em>, \u201eTygodnik Siedlecki\u201d Nr 32, 2017.<\/p>\n<p>Gnat\u2013Wieteska Z., <em>Z dziej\u00f3w \u201edrugiej konspiracji<\/em>\u201d, Pruszk\u00f3w 2009.<\/p>\n<p>Gozdawa\u2013Go\u0142\u0119biowski J., <em>Obszar warszawski Armii Krajowej. Studium wojskowe<\/em>, Lublin 1992.<\/p>\n<p>Gozdawa\u2013Go\u0142\u0119biowski J., <em>Obszar warszawski<\/em>, [w:] <em>Operacja \u201eBurza\u201d i powstanie warszawskie 1944<\/em>, pod red. K. Komorowskiego, Warszawa 2004.<\/p>\n<p>Grafik R., <em>Przywr\u00f3cona pami\u0119\u0107<\/em>, \u0141uk\u00f3w 2013.<\/p>\n<p>Grudzie\u0144 J., Hauszyld M., Ju\u015bkiewicz Z. i Kra\u015bnicki Z., <em>Pierwsze dni wolno\u015bci<\/em>, \u201eTygodnik Siedlecki\u201d Nr 31, 1980, s. 4.<\/p>\n<p>Gryciuk F., Matusak P., <em>Represje NKWD wobec \u017co\u0142nierzy podziemnego Pa\u0144stwa Polskiego w latach 1944-1945. Wyb\u00f3r \u017ar\u00f3de\u0142<\/em>, t. I, Siedlce 1995.<\/p>\n<p>Gryciuk F., <em>Siedlce 1944\u20131956<\/em>, Warszawa 2009.<\/p>\n<p>Kempa W., <em>Na przedpolach Warszawy<\/em>, Siemianowice \u015al\u0105skie 2008.<\/p>\n<p>Komorowski K., <em>Do\u015bwiadczenia wojskowe polskiej konspiracji<\/em>, [w:] <em>Polski wysi\u0142ek zbrojny w drugiej wojnie \u015bwiatowej. Bilans, wnioski, do\u015bwiadczenia<\/em>, Warszawa 1999.<\/p>\n<p>Kordaczuk S., <em>Pomnik w \u0141omazach<\/em> \u201eEcho Katolickie\u201d, nr 22, 2008.<\/p>\n<p>Kordaczuk S., <em>Rozkaz udzia\u0142u w akcji \u201eBurza<\/em>\u201d, \u201eEcho Katolickie\u201d, nr 45,2010.<\/p>\n<p>Kordaczuk S., <em>Siedlecka ksi\u0119ga chwa\u0142y 1914\u20131944. Mieszka\u0144cy regionu w walce o wolno\u015b\u0107 i niepodleg\u0142o\u015b\u0107<\/em>, Siedlce 2018.<\/p>\n<p>Korne\u0107 G., <em>Tajna o\u015bwiata na Po\u0142udniowym Podlasiu i Wschodnim Mazowszu 1939\u20131944<\/em>, Siedlce 2006.<\/p>\n<p>Potryra\u2013Kowalska J., <em>Konspiracja i podziemie narodowe w powiecie siedleckim w latach 1939-1950<\/em>, \u201eRadzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\u201d, t. 17, 2019.<\/p>\n<p>Kr\u00f3likowski H., <em>Dzia\u0142ania wojenne na Ziemi Siedleckiej w 1944 roku<\/em>, [w:] <em>Z dziej\u00f3w wojskowo\u015bci polskiej. Ksi\u0119ga jubileuszowa profesora Kazimierza Pindla w 70. rocznic\u0119 urodzin<\/em>, pod red. J. Gmitruka, W. W\u0142odarkiewicza, Warszawa\u2013Siedlce 2008.<\/p>\n<p>Kruszewski W., <em>Dwa oblicza lata 1944 r<\/em>., \u201e\u017bycie Siedleckie\u201d, nr 31, 2013.<\/p>\n<p>Ledwoch J., <em>Waffen SS-jednostki pancerne, <\/em>Warszawa 1993.<\/p>\n<p>Lewandowska S., <em>Ruch oporu na Podlasiu 1939-1944<\/em>, Warszawa 1976.<\/p>\n<p>Lisiewicz M., <em>Plan Burza<\/em>, Warszawa 1990.<\/p>\n<p>Ma\u0144kowski Z., <em>Okr\u0119g Lublin<\/em>, [w:] <em>Operacja \u201eBurza\u201d i powstanie warszawskie 1944<\/em>, pod red. K. Komorowskiego, Warszawa 2004.<\/p>\n<p>Matusak P., <em>Akcja \u201eBurza\u201d na Podlasiu<\/em>, [w:] <em>Podlasie w czasie II wojny \u015bwiatowej<\/em>, pod red. W. Wa\u017cniewskiego, Siedlce 1997.<\/p>\n<p>Matusak P., <em>Europa walcz\u0105ca 1939\u20131945<\/em>, Siedlce 2005.<\/p>\n<p>Matusak P., <em>Genera\u0142 Ludwik Bittner 1892-1960. \u017bo\u0142nierz i polityk<\/em>, Siedlce 2008.<\/p>\n<p>Matusak P., Paw\u0142owski E., Rawski T., <em>Druga wojna \u015bwiatowa 1939-1945<\/em>, t. II, Siedlce 2003.<\/p>\n<p>Pawlak J., <em>Nie walczyli dla s\u0142awy i krzy\u017cy. O\u015brodek I ZWZ-AK Siedlce \u201eS\u00f3wka\u201d 1939\u20131944<\/em>, Warszawa 1996.<\/p>\n<p>Piskunowicz H., <em>Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej\u2013Armia Krajowa na Podlasiu<\/em>, [w:] <em>Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej\u2013Armia Krajowa na Podlasiu<\/em>, red. K. Pindel i A. Ko\u0142odziejczyk, Siedlce 1998.<\/p>\n<p><em>Polskie Si\u0142y Zbrojne w drugiej wojnie \u015bwiatowej<\/em> <em>tom III Armia Krajowa<\/em>, \u00a0pr.\u00a0 zb. pod red. p\u0142k. dypl. Stanis\u0142awa Lity\u0144skiego i Adama Sawczy\u0144skiego, Londyn 1950.<\/p>\n<p>Potyra\u0142a B., Szczeg\u00f3\u0142a H.\u2013 <em>Czerwoni marsza\u0142kowie. Elita Armii Radzieckiej 1935\u20131991<\/em>, Zielona G\u00f3ra 1997.<\/p>\n<p>Potyra\u0142a B., Szlufik W.\u2013 <em>Who is who? <\/em><em>Trzygwiazdkowi genera\u0142owie i admira\u0142owie radzieckich si\u0142 zbrojnych z lat 1940\u20131991<\/em>, Cz\u0119stochowa 2001.<\/p>\n<p><em>Powiat Siedlce w pierwszej dekadzie rz\u0105d\u00f3w komunistycznych<\/em>, Warszawa, b.d.w.<\/p>\n<p>Prochenka B., <em>Walka zbrojna z okupantem niemieckim w latach 1939\u20131944<\/em>, Dziewule 2010.<\/p>\n<p><em>Reporterzy SS w akcji\u00a0 3 DPanc. SS \u201eTotenkopf\u201d w walkach o Siedlce 30 lipca 1944 roku<\/em>, \u201eMilitaria XX wieku\u201d nr 6 (15) 2009.<\/p>\n<p><em>Rozgromienie Grupy Armii \u201eCentrum\u201d na Bia\u0142orusi, Litwie i we wschodniej Polsce,<\/em> Warszawa 1956.<\/p>\n<p>Sawicki T., <em>Dzia\u0142ania wojenne na Podlasiu latem 1944 roku<\/em>, \u201eSzkice Podlaskie\u201d, 1994, z. 4.<\/p>\n<p>Sawicki T., <em>Niemieckie wojska l\u0105dowe na froncie wschodnim czerwiec 1944 \u2013 maj 1945 (struktura),<\/em> Warszawa 1987.<\/p>\n<p>Sawicki T., <em>Podlasie w niemieckich planach wojennych (wiosna \u2013 lato 1944 r.)<\/em>, [w:] <em>Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej\u2013Armia Krajowa na Podlasiu, <\/em>pr. zb. pod red. K. Pindla i A. Ko\u0142odziejczyka, Siedlce 1998.<\/p>\n<p>Sikora D., <em>Bataliony Ch\u0142opskie w powiecie bialskim w latach okupacji hitlerowskiej<\/em>, \u201eRocznik Bialskopodlaski\u201d, 2000\u20132001, t. VIII\u2013IX.<\/p>\n<p>Sikora D., <em>ZWZ\u2013AK w powiecie bialskim 1939-1944<\/em>, \u201eRocznik Bialskopodlaski\u201d, 2000\u20132001, t. VIII\u2013IX.<\/p>\n<p><em>S\u0142ownik biograficzny marsza\u0142k\u00f3w Zwi\u0105zku Radzieckiego<\/em>, t. I, Koszalin 2004.<\/p>\n<p>Solnica J., <em>Moja walka w ZWZ\u2013AK na terenie powiatu siedleckiego<\/em>, Siedlce 2004.<\/p>\n<p>Sroka J., <em>Wyzwolenie Bia\u0142ej Podlaskiej<\/em>, \u201eS\u0142owo Podlasia\u201d, nr 30, 1984.<\/p>\n<p>Sta\u0144czyk H., <em>Dzia\u0142ania zbrojne na Polesiu, Podlasiu i wschodnim Mazowszu<\/em>, [w:] <em>Dzia\u0142ania militarne na Mazowszu i w Polsce p\u00f3\u0142nocno\u2013wschodniej, <\/em>red<em>.<\/em> nauk. W. Wr\u00f3blewski, Warszawa 2000.<\/p>\n<p>Strychalski J., <em>Realizacja planu \u201eBurza\u201d<\/em> \u201eNowe Echo Podlasia\u201d, nr 33, 1992.<\/p>\n<p>Szostek A., <em>Moje wspomnienia<\/em>, Sochaczew 2004.<\/p>\n<p>Tarkowski P., <em>Bia\u0142a Podlaska w latach 1944\u20131989<\/em>, Bia\u0142a Podlaska 2011.<\/p>\n<p>Tyszkiewicz J., <em>Podlasie. Kszta\u0142towanie si\u0119 nazwy i terytorium do ko\u0144ca XIX stulecia<\/em>. \u201ePrace Archiwalno\u2013Konserwatorskie na Terenie Wojew\u00f3dztwa Siedleckiego\u201d, 1982, z. 3.<\/p>\n<p>Urban A., <em>Powsta\u0144cza Trylogia &#8211; \u201eBurza\u201d na wschodnim Mazowszu (cz. 1)<\/em>, <a href=\"http:\/\/mws.org.pl\/artykul,powstancza-trylogia--burza-na-wschodnim-mazowszu-cz-1,6008\">http:\/\/mws.org.pl\/artykul,powstancza-trylogia&#8211;burza-na-wschodnim-mazowszu-cz-1,6008<\/a>.<\/p>\n<p>Wachowicz B., <em>To \u201eZo\u015bki\u201d wiara. Gaw\u0119da o harcerskim batalionie AK \u201eZo\u015bka\u201d<\/em>, Warszawa 2007, t. IV, cz. 1.<\/p>\n<p>Wereszko A., <em>W szeregach walcz\u0105cego Podlasia. Zapiski oficera Armii Krajowej i Zrzeszenia wolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107 1939\u20131947<\/em>, Bia\u0142a Podlaska 2006.<\/p>\n<p>\u017bukow G., <em>Wspomnienia i refleksje<\/em>, Warszawa 1970.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wies\u0142aw Charczuk (Siedleckie Towarzystwo Naukowe) tom 20 (2022) Wersja drukowana: 16.05.2022 DOI:\u00a010.36121\/RRH.CHARCZUK.20.2022 Abstract Southern Podlasie in action \u201cBurza\u201d (&#8222;Tempest&#8221;) in the summer of 1944 In this article, the author took up the problem of showing the action \u201cBurza\u201d (&#8222;Tempest&#8221;) in southern Podlasie in July and August 1944. From a military point of view, this area [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-3284","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Po\u0142udniowe Podlasie w akcji \u201eBurza\u201d latem 1944 roku - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Po\u0142udniowe Podlasie w akcji \u201eBurza\u201d latem 1944 roku - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Wies\u0142aw Charczuk (Siedleckie Towarzystwo Naukowe) tom 20 (2022) Wersja drukowana: 16.05.2022 DOI:\u00a010.36121\/RRH.CHARCZUK.20.2022 Abstract Southern Podlasie in action \u201cBurza\u201d (&#8222;Tempest&#8221;) in the summer of 1944 In this article, the author took up the problem of showing the action \u201cBurza\u201d (&#8222;Tempest&#8221;) in southern Podlasie in July and August 1944. From a military point of view, this area [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-10-12T10:37:02+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk1.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"61 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284\",\"name\":\"Po\u0142udniowe Podlasie w akcji \u201eBurza\u201d latem 1944 roku - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk1.jpg\",\"datePublished\":\"2022-05-16T08:55:50+00:00\",\"dateModified\":\"2022-10-12T10:37:02+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk1.jpg\",\"width\":449,\"height\":593},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Po\u0142udniowe Podlasie w akcji \u201eBurza\u201d latem 1944 roku\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"name\":\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\",\"name\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"width\":1393,\"height\":727,\"caption\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Po\u0142udniowe Podlasie w akcji \u201eBurza\u201d latem 1944 roku - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Po\u0142udniowe Podlasie w akcji \u201eBurza\u201d latem 1944 roku - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","og_description":"Wies\u0142aw Charczuk (Siedleckie Towarzystwo Naukowe) tom 20 (2022) Wersja drukowana: 16.05.2022 DOI:\u00a010.36121\/RRH.CHARCZUK.20.2022 Abstract Southern Podlasie in action \u201cBurza\u201d (&#8222;Tempest&#8221;) in the summer of 1944 In this article, the author took up the problem of showing the action \u201cBurza\u201d (&#8222;Tempest&#8221;) in southern Podlasie in July and August 1944. From a military point of view, this area [&hellip;]","og_url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284","og_site_name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz","article_modified_time":"2022-10-12T10:37:02+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk1.jpg","type":"","width":"","height":""}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"61 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284","name":"Po\u0142udniowe Podlasie w akcji \u201eBurza\u201d latem 1944 roku - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk1.jpg","datePublished":"2022-05-16T08:55:50+00:00","dateModified":"2022-10-12T10:37:02+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284#primaryimage","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk1.jpg","contentUrl":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/charczuk1.jpg","width":449,"height":593},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=3284#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Po\u0142udniowe Podlasie w akcji \u201eBurza\u201d latem 1944 roku"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization","name":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","contentUrl":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","width":1393,"height":727,"caption":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego"},"image":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3284","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3284"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3284\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3420,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3284\/revisions\/3420"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3284"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}