{"id":2932,"date":"2021-09-24T08:54:39","date_gmt":"2021-09-24T08:54:39","guid":{"rendered":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932"},"modified":"2021-11-06T19:48:22","modified_gmt":"2021-11-06T19:48:22","slug":"z-dziejow-zydowskiej-przedsiebiorczosci-w-radzyniu-podlaskim-w-okresie-miedzywojennym-przypadek-przewoznika-samochodowego-henocha-gotesdynera-na-tle-sytuacji-zarobkowego-transportu-samochodo","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932","title":{"rendered":"Z dziej\u00f3w \u017cydowskiej przedsi\u0119biorczo\u015bci w Radzyniu Podlaskim w okresie mi\u0119dzywojennym \u2013 przypadek przewo\u017anika samochodowego Henocha Gotesdynera (na tle sytuacji zarobkowego transportu samochodowego w wojew\u00f3dztwie lubelskim)"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li><span style=\"color: #800000;\"><strong>Alicja Gontarek<\/strong><\/span><\/li>\n<li>Oryginalna wersja cyfrowa 24.09.2021<\/li>\n<li><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/druk_gontarek_rrh19_2021.pdf\">Wersja drukowana 5.11.2021<\/a><\/li>\n<li>DOI: 10.36121\/RRH.GONTAREK.19.2021<\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>Wprowadzenie<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>W II Rzeczypospolitej poziom motoryzacji nie osi\u0105gn\u0105\u0142 zadowalaj\u0105cych rezultat\u00f3w. Z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na to kilka przyczyn, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najwa\u017cniejsz\u0105 by\u0142a s\u0142abo\u015b\u0107 gospodarcza kraju oraz brak poparcia motoryzacji w okresie zabor\u00f3w przez czynniki pa\u0144stwowe, a tak\u017ce zbyt p\u00f3\u017ano zainicjowane dzia\u0142ania polskich w\u0142adz pa\u0144stwowych, kt\u00f3re zmierza\u0142y do rozwoju motoryzacji. Czynnikiem obiektywnym hamuj\u0105cym post\u0119p w dziedzinie transportu samochodowego okaza\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c \u015bwiatowy kryzys gospodarczy 1929 r., cho\u0107 pocz\u0105tkowo zbie\u017cno\u015b\u0107 przyspieszenia wytw\u00f3rczo\u015bci samochod\u00f3w w Polsce z pocz\u0105tkiem za\u0142amania gospodarczego nie odbi\u0142a si\u0119 na stanie motoryzacji. Wyra\u017ana zapa\u015b\u0107 pojawi\u0142a si\u0119 dopiero w 1931 r. Jest ona okre\u015blana w literaturze przedmiotu dotycz\u0105cej historii transportu mianem \u201edemotoryzacji\u201d<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a>. Dopiero od 1936 r. nast\u0105pi\u0142 wyra\u017any zwrot w polityce motoryzacyjnej pa\u0144stwa, co wi\u0105za\u0142o si\u0119 ze wzmocnieniem potencja\u0142u ekonomicznego i militarnego kraju<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>.<\/p>\n<p>Do 1930 r. liczba zarejestrowanych samochod\u00f3w w Polsce przekroczy\u0142a 37 tys. pojazd\u00f3w. W 1939 r. by\u0142o ich 42 tys., w tym tylko 8,6 ci\u0119\u017carowych, co oznacza\u0142o niewielkie zastosowanie trakcji spalinowej w transporcie drogowym. Wedle szacunk\u00f3w przedstawianych w latach 30. XX w. w przeliczeniu na 10 tys. mieszka\u0144c\u00f3w liczba zarejestrowanych pojazd\u00f3w by\u0142a bardzo ma\u0142a \u2013 wynosi\u0142a 10 samochod\u00f3w, co stawia\u0142o Polsk\u0119 na jednym z ostatnich miejsc w Europie. Dla por\u00f3wnania, we Francji przypada\u0142o ich 523, a w Czechos\u0142owacji 69. Wspomnijmy, \u017ce niekt\u00f3re wojew\u00f3dztwa nie uczestniczy\u0142y niemal w og\u00f3le w rozwoju transportu samochodowego, co nadawa\u0142o im status pusty\u0144 motoryzacyjnych (woj. wo\u0142y\u0144skie, poleskie i stanis\u0142awowskie). Lepiej sytuacja pod tym wzgl\u0119dem przedstawia\u0142a si\u0119 w wojew\u00f3dztwie lubelskim<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a>.<\/p>\n<p>Tabela 1. Wykaz pojazd\u00f3w mechanicznych w woj. lubelskim w latach 1929-1934.<\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"83\">ROK<\/td>\n<td width=\"122\">Samochody prywatne<\/td>\n<td width=\"102\">Samochody zarobkowe<\/td>\n<td width=\"102\">Autobusy<\/td>\n<td width=\"102\">Samochody ci\u0119\u017carowe<\/td>\n<td width=\"102\">OG\u00d3\u0141EM<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"83\">1929<\/td>\n<td width=\"122\">292<\/td>\n<td width=\"102\">71<\/td>\n<td width=\"102\">227<\/td>\n<td width=\"102\">63<\/td>\n<td width=\"102\">653<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"83\">1930<\/td>\n<td width=\"122\">429<\/td>\n<td width=\"102\">103<\/td>\n<td width=\"102\">360<\/td>\n<td width=\"102\">113<\/td>\n<td width=\"102\">1005<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"83\">1931<\/td>\n<td width=\"122\">535<\/td>\n<td width=\"102\">96<\/td>\n<td width=\"102\">327<\/td>\n<td width=\"102\">134<\/td>\n<td width=\"102\">1092<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"83\">1932<\/td>\n<td width=\"122\">418<\/td>\n<td width=\"102\">79<\/td>\n<td width=\"102\">274<\/td>\n<td width=\"102\">112<\/td>\n<td width=\"102\">883<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"83\">1933<\/td>\n<td width=\"122\">344<\/td>\n<td width=\"102\">70<\/td>\n<td width=\"102\">180<\/td>\n<td width=\"102\">101<\/td>\n<td width=\"102\">695<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"83\">1934<\/td>\n<td width=\"122\">366<\/td>\n<td width=\"102\">63<\/td>\n<td width=\"102\">159<\/td>\n<td width=\"102\">106<\/td>\n<td width=\"102\">694<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>\u0179r\u00f3d\u0142o: Archiwum Pa\u0144stwowe w Lublinie (dalej: APL), Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki Lubelski Wydzia\u0142 Komunikacyjno-Budowlany (dalej: UWL WKB), sygn. 31, knlb. Wykaz nie obejmuje posiadaczy motocykli i pojazd\u00f3w specjalnych.<\/p>\n<p>Je\u015bli chodzi o kwestie prawne zwi\u0105zane z u\u017cytkowaniem pojazd\u00f3w mechanicznych w II RP, zosta\u0142y ju\u017c om\u00f3wione w literaturze przedmiotu. Bartosz Ko\u0142aczkowski wyr\u00f3\u017cni\u0142 trzy etapy ewolucji przepis\u00f3w normuj\u0105cych ruch pojazd\u00f3w na drogach publicznych. Wyznaczaj\u0105 je nast\u0119puj\u0105ce rozporz\u0105dzenia o ruchu pojazd\u00f3w mechanicznych na drogach publicznych: wydane przez ministra rob\u00f3t publicznych i ministra spraw wewn\u0119trznych z 6 lipca 1922 r.; ministra rob\u00f3t publicznych i ministra spraw wewn\u0119trznych w porozumieniu z ministrem spraw wojskowych z 27 stycznia 1928 r. oraz z 15 stycznia 1933 r. wydane przez trzy wspomniane wy\u017cej ministerstwa. W ostatnim uporz\u0105dkowano kwesti\u0119 pozwole\u0144 na prowadzenie pojazd\u00f3w mechanicznych. Ju\u017c w pierwszym paragrafie zawarto ich podzia\u0142 na pojazdy przeznaczone i nieprzeznaczone do u\u017cytku publicznego. Wyst\u0119powa\u0142 on zreszt\u0105 ju\u017c w rozporz\u0105dzeniu z 1928 r., lecz nie zosta\u0142 jasno wyra\u017cony. Najlepiej zredagowanym i najbardziej dojrza\u0142ym aktem normatywnym dotycz\u0105cym ingerencji pa\u0144stwa w sfer\u0119 korzystania z dr\u00f3g publicznych by\u0142o za\u015b rozporz\u0105dzenie ministra komunikacji, spraw wewn\u0119trznych i spraw wojskowych z 27 pa\u017adziernika 1937 r.<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a><\/p>\n<p>Uwaga badaczy w mniejszym stopniu skupia\u0142a si\u0119 dotychczas na zagadnieniach koncesyjnych dotycz\u0105cych transportu zwi\u0105zanego z przewozem os\u00f3b i towar\u00f3w, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 domen\u0105 administracji pa\u0144stwowej<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a>. Nale\u017cy je \u0142\u0105czy\u0107 ze zjawiskiem interwencjonizmu pa\u0144stwowego<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>, jaki od pocz\u0105tku lat 30. XX w. zacz\u0105\u0142 by\u0107 przez polskie elity polityczne intensywniej stosowany<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a>. Kierunek ten zdecydowa\u0142 o losie tysi\u0119cy w\u0142a\u015bcicieli przedsi\u0119biorstw, w tym tak\u017ce transportowych, a wi\u0119c zagadnienie to z punktu widzenia nie tylko historii gospodarczej, lecz tak\u017ce spo\u0142ecznej, jest istotne. Prze\u015bledzimy zatem zasady dzia\u0142ania systemu koncesyjnego i zmiany, jakie te nowe rozwi\u0105zania wprowadzi\u0142y na Lubelszczy\u017anie. Finalnie skupimy si\u0119 na sprawie pojedynczej osoby \u2013 radzy\u0144skiego przewo\u017anika samochodowego Henocha Gotesdynera, kt\u00f3ry zajmowa\u0142 si\u0119 przewozem towar\u00f3w.<\/p>\n<p>Od pocz\u0105tku lat. 30. zagadnienia zwi\u0105zane z pozwoleniami w dziedzinie transportu zarobkowego regulowa\u0142a najpierw ustawa z 14 marca 1932 r. o zarobkowym przewozie os\u00f3b i towar\u00f3w pojazdami mechanicznymi<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a>, nast\u0119pnie ustawa z 22 marca 1933 r. o zarobkowym przewozie os\u00f3b pojazdami mechanicznymi w obr\u0119bie gminy miejskiej<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a>. Ten stan prawny uzupe\u0142nia\u0142y: Rozporz\u0105dzenie Ministr\u00f3w Komunikacji i Spraw Wewn\u0119trznych z dnia 6 kwietnia 1935 r. wydane w porozumieniu z Ministrami Spraw Wojskowych i Skarbu o wydawaniu koncesyj na zarobkowy przew\u00f3z os\u00f3b pojazdami mechanicznemi w obr\u0119bie gminy miejskiej<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a>; Rozporz\u0105dzenie Ministr\u00f3w: Komunikacji i Spraw Wewn\u0119trznych z dnia 30 grudnia 1936 r. wydane w porozumieniu z Ministrami Spraw Wojskowych i Skarbu w sprawie zmiany rozporz\u0105dzenia Ministr\u00f3w Komunikacji i Spraw Wewn\u0119trznych z dnia 6 kwietnia 1935 r. o wydawaniu koncesyj na zarobkowy przew\u00f3z os\u00f3b pojazdami mechanicznymi w obr\u0119bie gminy miejskiej<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a>. Kierunek zmian w dziedzinie koncesyjnej odzwierciedla\u0142y przeobra\u017cenia polityczno-prawne. O ile konstytucja z 1921 r. sta\u0142a na gruncie wolno\u015bci gospodarczej, rozumianej jako zakaz ingerencji pa\u0144stwa oraz innych podmiot\u00f3w w swobod\u0119 zak\u0142adania przedsi\u0119biorstw, o tyle po uchwaleniu konstytucji z 1935 r. pojawi\u0142a si\u0119 wyra\u017ana tendencja zwi\u0119kszania interwencjonizmu pa\u0144stwowego i ograniczania zakresu wolno\u015bci gospodarczej. Procesy te zaobserwowa\u0107 mo\u017cna by\u0142o ju\u017c przed jej pojawieniem si\u0119<a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a>.<\/p>\n<p>Ca\u0142okszta\u0142t najwa\u017cniejszych spraw zwi\u0105zanych z koncesjami udzielanymi podmiotom zajmuj\u0105cym si\u0119 transportem om\u00f3wiono w \u201ePolsce Gospodarczej\u201d \u2013 czo\u0142owym\u00a0 czasopi\u015bmie specjalizuj\u0105cym si\u0119 w kwestiach gospodarczych. W 1930 r. pojawi\u0142 si\u0119 w nim artyku\u0142 zapowiadaj\u0105cy koncesjonowanie komunikacji samochodowej. Interesuj\u0105ce s\u0105 zw\u0142aszcza w\u0105tki doktrynalne. Jak wynika z wy\u017cej wspomnianego tekstu, \u00f3wczesna elita polityczna by\u0142a zdecydowana odrzuci\u0107 na polu transportu publicznego liberalizm i \u201edzik\u0105 konkurencj\u0119\u201d z nim zwi\u0105zan\u0105. Podej\u015bcie liberalne, nazywano zreszt\u0105 \u201eultraliberalistycznymi drogimi eksperymentami\u201d. Jego miejsce mia\u0142a zast\u0105pi\u0107 \u201eprewencyjna polityka komunikacyjna\u201d, kt\u00f3ra zbudowa\u0142aby \u201enowoczesn\u0105 komunikacj\u0119\u201d. Co zatem nale\u017cy rozumie\u0107 przez nowoczesn\u0105 komunikacj\u0119? Przede wszystkim mia\u0142a ona rozwija\u0107 si\u0119 na drodze powstawania planowej sieci racjonalnych przedsi\u0119biorstw samochodowych, w kt\u00f3rej nale\u017ca\u0142o d\u0105\u017cy\u0107 do likwidacji nadmiaru linii konkurencyjnych wzgl\u0119dem siebie. Pos\u0142ugiwano si\u0119 r\u00f3wnie\u017c poj\u0119ciem interesu publicznego, szczeg\u00f3lnie w odniesieniu do komunikacji publicznej os\u00f3b. W \u015bwietle takiej wyk\u0142adni obywatele mieli prawo do transportu dobrej jako\u015bci, wygodnej, bezpiecznej, sta\u0142ej i regularnej oraz odpowiedzialnej za przew\u00f3z os\u00f3b i towar\u00f3w. Lektura omawianego artyku\u0142u nie pozostawia w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce komunikacja na pocz\u0105tku lat 30. XX w. by\u0142a, w opinii jego autora, przeciwie\u0144stwem tej postulowanej, tj. nowoczesnej. Znamienne, \u017ce nie ukrywano w pi\u015bmie tym, i\u017c system koncesyjny nie wzbudza\u0142 entuzjazmu w\u015br\u00f3d drobnych po\u015brednik\u00f3w i dostawc\u00f3w samochodowych \u2013 mia\u0142a to by\u0107 grupa, kt\u00f3ra nie dzia\u0142a\u0142a na rzecz dobra rozwoju komunikacji. Tym niemniej negatywny stosunek do koncesji mia\u0142y r\u00f3wnie\u017c izby przemys\u0142owo-rzemie\u015blnicze. W\u0142a\u015bciwie jedynym \u015brodowiskiem, kt\u00f3re w 1930 r. udzieli\u0142o poparcia rz\u0105dowym planom odno\u015bnie wdro\u017cenia polityki koncesji samochodowej by\u0142 Centralny Zwi\u0105zek W\u0142a\u015bcicieli Autobus\u00f3w, kt\u00f3ry wydawa\u0142 sw\u00f3j organ prasowy \u201eAutobus\u201d<a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>System koncesyjny jako narz\u0119dzie interwencjonizmu pa\u0144stwowego<\/strong><\/p>\n<p>Udzielanie zezwole\u0144 koncesyjnych le\u017ca\u0142o w kompetencjach ministra komunikacji i urz\u0119d\u00f3w wojew\u00f3dzkich. W wojew\u00f3dztwie lubelskim nowe praktyki koncesyjne zapocz\u0105tkowa\u0142 ok\u00f3lnik b. Ministerstwa Rob\u00f3t Publicznych z 23 czerwca 1932 r., na podstawie kt\u00f3rego w styczniu 1934 r. minister komunikacji wys\u0142a\u0142 do wszystkich podleg\u0142ych sobie wojewod\u00f3w i komisarza rz\u0105du na miasto Warszaw\u0119 pismo, w kt\u00f3rym wyszczeg\u00f3lni\u0142 linie zastrze\u017cone do jego kompetencji w kwestii udzielenia koncesji na przew\u00f3z os\u00f3b. Opar\u0142 si\u0119 w nim na art. 4 ustawy z 14 marca 1932 r. o zarobkowym przewozie os\u00f3b i towar\u00f3w pojazdami mechanicznymi. Pismo to spotka\u0142o si\u0119 ze zdecydowan\u0105 i negatywn\u0105 odpowiedzi\u0105 wojewody lubelskiego. J\u00f3zef Ro\u017cniecki wskazywa\u0142 na og\u00f3lne uwarunkowania wywo\u0142ane kryzysem gospodarczym, precyzuj\u0105c:<\/p>\n<p>&#8222;Mam zaszczyt prosi\u0107 Pana Ministra o wstrzymanie swej decyzji odno\u015bnie udzielenia sp\u00f3\u0142ce Polskie Linie Autobusowe koncesyj z prawem wy\u0142\u0105czno\u015bci na wymienionych linjach, gdy\u017c udzielenie takiej koncesji pozbawi ca\u0142y szereg solidnych i wywi\u0105zuj\u0105cych si\u0119 nale\u017cycie z op\u0142at na rzecz PFD przedsi\u0119biorc\u00f3w zarobku, przyczyni si\u0119 do zwi\u0119kszenia bezrobocia, oraz zdeprecjonuje warto\u015b\u0107 gospodarcz\u0105 kilkuset zdatnych do u\u017cytku autobus\u00f3w na tych linjach kursuj\u0105cych&#8221;<a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a>.<\/p>\n<p>Wojewoda zarazem nie oponowa\u0142 przed udzieleniem koncesji na wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 na magistrali Warszawa-Lublin Sp\u00f3\u0142ce Akcyjnej Polskie Linie Autobusowe<a href=\"#_ftn15\" name=\"_ftnref15\">[15]<\/a>.<\/p>\n<p>G\u0142os wojewody lubelskiego oraz lwowskiego sk\u0142oni\u0142 ministra komunikacji pod koniec marca 1934 r. do wycofania si\u0119 ze swojej inicjatywy. Wyja\u015bni\u0142, \u017ce w istocie wyznaczy\u0142 zbyt kr\u00f3tki czas na wej\u015bcie w \u017cycie obowi\u0105zuj\u0105cych przepis\u00f3w i nie zamierza\u0142 udziela\u0107 koncesji z prawem wy\u0142\u0105czno\u015bci. Wojewoda mia\u0142 udziela\u0107 je tylko i wy\u0142\u0105cznie we w\u0142asnym zakresie. Obowi\u0105zywa\u0107 one mia\u0142y do 1 kwietnia 1935 r., a w wyj\u0105tkowych wypadkach do 1 kwietnia 1936 r. W przypadkach za\u015b os\u00f3b, kt\u00f3re posiada\u0142y nowe typy woz\u00f3w, odpowiadaj\u0105cych specjalnym wymogom obrony pa\u0144stwa, zaleca\u0142 udzielenie koncesji na okres od trzech do pi\u0119ciu lat<a href=\"#_ftn16\" name=\"_ftnref16\">[16]<\/a>.<\/p>\n<p>W tym samym pi\u015bmie pojawi\u0142y si\u0119 zalecenia odno\u015bnie udzielania koncesji. Kluczow\u0105 kwesti\u0105 by\u0142o, wedle ministra, ograniczenie wzajemnej konkurencji mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi przedsi\u0119biorstwami na jednej linii. Aby tego unikn\u0105\u0107, nale\u017ca\u0142o wydawa\u0107 pozwolenia na nie wi\u0119cej ni\u017c dwie, a najwy\u017cej trzy trasy. Minister dodawa\u0142: \u201eA nawet w razie potrzeby \u2013 nie wi\u0119cej ni\u017c jednej koncesji bez prawa wy\u0142\u0105czno\u015bci&#8221;<a href=\"#_ftn17\" name=\"_ftnref17\">[17]<\/a>.<\/p>\n<p>W 1935 r. kwestia udzielania koncesji zosta\u0142a dopracowana i ca\u0142kowicie uregulowana. Now\u0105 procedur\u0119 koncesyjn\u0105 nazwano akcj\u0105 scaleniow\u0105 lub eliminacyjn\u0105, cho\u0107 to drugie okre\u015blenie wydaje si\u0119 by\u0107 bardziej adekwatne, poniewa\u017c za jej pomoc\u0105 niejako od nowa zbudowano samochodow\u0105 polityk\u0119 koncesyjn\u0105, usuwaj\u0105c przy okazji z rynku wielu przedsi\u0119biorc\u00f3w \u017cyj\u0105cych z p\u0142atnego transportu. Wszelkie niezb\u0119dne informacje na ten temat zamieszczono w pi\u015bmie ministra komunikacji z 16 maja 1935 r., kt\u00f3re nazwano \u201eWytycznymi samochodowej polityki koncesyjnej\u201d. Cz\u0119\u015bciowo zmienia\u0142y one i uzupe\u0142nia\u0142y dotychczasowe inne wytyczne obowi\u0105zuj\u0105ce przy wydawaniu nowych i przed\u0142u\u017caniu dotychczasowych koncesji. Jak podkre\u015bla\u0142 minister, nale\u017ca\u0142o do nich \u201e\u015bci\u015ble\u201d si\u0119 stosowa\u0107, celem \u201eujednolicenia trybu post\u0119powania w sprawach koncesyjnych\u201d. W dziale og\u00f3lnym \u201ewskaz\u00f3wek\u201d, jak je nazywano, m.in. wyszczeg\u00f3lniono, jaki powinien by\u0107 przysz\u0142y koncesjonariusz (\u201esolidny\u201d, \u201efachowy\u201d oraz \u201esilny finansowo\u201d). Kluczowy zapis m\u00f3wi\u0142 jednak o przyj\u0119tej nowej zasadzie: \u201eJedno przedsi\u0119biorstwo na jednej linii\/zespole linii\u201d. Jak t\u0142umaczy\u0142 minister, chodzi\u0142o bowiem o to, by zamiast dotychczasowych \u201erozdrobnionych\u201d us\u0142ug powsta\u0142y \u201eprzedsi\u0119biorstwa silniejsze\u201d. Dzia\u0142ania te za\u015b docelowo podejmowano w celu zbudowania \u201epewnej ca\u0142o\u015bci komunikacyjnej\u201d<a href=\"#_ftn18\" name=\"_ftnref18\">[18]<\/a>.<\/p>\n<p>Znamienne, \u017ce zarazem w zarz\u0105dzeniu pojawi\u0142a si\u0119 jasna instrukcja, w jaki spos\u00f3b nale\u017ca\u0142o \u201eakcj\u0119 scaleniow\u0105\u201d przeprowadzi\u0107. Precyzowano, \u017ce na wypadek, gdyby drobni przedsi\u0119biorcy stawiali op\u00f3r, nale\u017ca\u0142o ich \u201eusuwa\u0107 drog\u0105 wykupu\u201d. Je\u015bli jednak i ten spos\u00f3b zawi\u00f3d\u0142by, zalecano udzielanie koncesji tylko tym podmiotom gospodarczym, kt\u00f3re posiada\u0142y pojazdy wy\u0142\u0105cznie nowe. Zdawano bowiem sobie spraw\u0119, \u017ce t\u0105 metod\u0105 mo\u017cna b\u0119dzie pozby\u0107 si\u0119 z rynku niechcianych, s\u0142abych finansowo przedsi\u0119biorstw<a href=\"#_ftn19\" name=\"_ftnref19\">[19]<\/a>.<\/p>\n<p>Poniewa\u017c w wy\u017cej wspomnianych wytycznych pojawi\u0142a si\u0119 jawna zach\u0119ta do wdra\u017cania niemal si\u0142owych rozwi\u0105za\u0144, wie\u015bci o szerz\u0105cych si\u0119 nadu\u017cyciach przy udzielaniu koncesji dociera\u0142y do uszu ministra komunikacji. W swoim pi\u015bmie z 19 czerwca 1935 r. ze zdziwieniem pisa\u0142 on o tym, \u017ce zaobserwowa\u0142, i\u017c niekt\u00f3re urz\u0119dy wojew\u00f3dzkie nazbyt rygorystycznie stosowa\u0142y si\u0119 do rozporz\u0105dzenia z 16 maja, a nawet drog\u0105 przymusu scala\u0142y przedsi\u0119biorstwa. W reakcji na tego rodzaju praktyki wystosowa\u0142 pismo, w kt\u00f3rym, niejako wbrew swoim uprzednim zaleceniom, napisa\u0142:<\/p>\n<p>&#8222;Zdarzy\u0107 si\u0119 przecie\u017c mo\u017ce, \u017ce 2 lub 3 solidne przedsi\u0119biorstwa obs\u0142uguj\u0105ce jedn\u0105 linj\u0119, mog\u0105 si\u0119 okaza\u0107 lepsze ni\u017c jedno scalone, ale nieharmonizowane. Jeszcze z wi\u0119ksz\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105 nale\u017cy podchodzi\u0107 do scalenia przedsi\u0119biorstw obs\u0142uguj\u0105cych sie\u0107 linij, zw\u0142aszcza w wypadkach gdy z samego uk\u0142adu tej sieci wykluczona jest niezdrowa konkurencja pomi\u0119dzy przedsi\u0119biorstwami. Do ka\u017cdego zagadnienia scaleniowego nale\u017cy podchodzi\u0107 nie tylko z punktu widzenia suchej tre\u015bci ok\u00f3lnika, lecz r\u00f3wnie\u017c i przede wszystkim \u2013 celowo\u015bci i skutk\u00f3w dla Pa\u0144stwa i w gr\u0119 wchodz\u0105cych przedsi\u0119biorstw&#8221;<a href=\"#_ftn20\" name=\"_ftnref20\">[20]<\/a>.<\/p>\n<p>W konkluzjach minister wyra\u017anie poleci\u0142 wojewodom, by wydali stosowne ok\u00f3lniki celem zlikwidowania przymusu w prowadzonej akcji scaleniowej. Jednocze\u015bnie wyt\u0142umaczy\u0142, \u017ce podstawowym celem przy organizacji p\u0142atnego transportu by\u0142o wyeliminowanie \u201eniezdrowej konkurencji\u201d, jakkolwiek trudno zrozumie\u0107 tok rozumowania ministra, kt\u00f3ry zarazem chcia\u0142 likwidowa\u0107 rywalizacj\u0119 mi\u0119dzy przedsi\u0119biorstwami i nie dopuszcza\u0107 do przymusu w usuwaniu niepasuj\u0105cych do koncepcji scaleniowej w\u0142a\u015bcicieli us\u0142ug transportowych<a href=\"#_ftn21\" name=\"_ftnref21\">[21]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>\u201eAfera autobusowa\u201d, \u201dautobusowe paj\u0105ki\u201d \u2013 korupcja w urz\u0119dach wojew\u00f3dzkich <\/strong><strong>i w \u015brodowisku polskich autobusiarzy<\/strong><\/p>\n<p>Sprzeczne wytyczne, jakie wydawa\u0142 w sprawie koncesji minister komunikacji oraz brak konsekwencji w zwalczaniu niew\u0142a\u015bciwych praktyk, o kt\u00f3rych wspomniano wy\u017cej, utrwali\u0142y raczej i umocni\u0142y patologie ni\u017c im zapobieg\u0142y. W czerwcu 1936 r. polska prasa pisa\u0142a o tzw. aferze autobusowej polegaj\u0105cej na \u0142ap\u00f3wkarskich praktykach w urz\u0119dach wojew\u00f3dzkich w zwi\u0105zku z udzielanymi koncesjami. Inicjatorem korupcyjnej dzia\u0142alno\u015bci byli cz\u0142onkowie zarz\u0105du wspomnianego ju\u017c Zwi\u0105zku W\u0142a\u015bcicieli Przedsi\u0119biorstw Autobusowych w Warszawie<a href=\"#_ftn22\" name=\"_ftnref22\">[22]<\/a>, kt\u00f3rzy w\u0142\u0105czyli do swojej dzia\u0142alno\u015bci urz\u0119dnik\u00f3w z wojew\u00f3dztwa warszawskiego i \u0142\u00f3dzkiego i innych teren\u00f3w. Op\u0142aty wynosi\u0142y od 3 tys. do 30 tys. z\u0142., a zale\u017ca\u0142y od otrzymywanych przez poszczeg\u00f3lne przedsi\u0119biorstwa dochod\u00f3w. Spos\u00f3b, w jaki dopuszczano si\u0119 tych praktyk, nie by\u0142 skomplikowany \u2013 cofano koncesj\u0119 na przew\u00f3z os\u00f3b\/towar\u00f3w sugeruj\u0105c zarazem, \u017ce nale\u017ca\u0142o j\u0105 zdoby\u0107 \u201einn\u0105 drog\u0105\u201d<a href=\"#_ftn23\" name=\"_ftnref23\">[23]<\/a>.<\/p>\n<p>Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych postaci dla \u015brodowiska autobusiarzy\u2013zwi\u0105zkowc\u00f3w by\u0142 S. Kierszys, kt\u00f3ry pe\u0142ni\u0142 zarazem presti\u017cow\u0105 funkcj\u0119 prezesa Zwi\u0105zku Stowarzysze\u0144 W\u0142a\u015bcicieli Przedsi\u0119biorstw Samochodowych w Warszawie. Zosta\u0142 wybrany na t\u0119 funkcj\u0119 19 sierpnia 1934 r. Niewiele wiemy o nim samym. Wedle rejestru handlowego z 1931 r. by\u0142 on od sierpnia 1930 r. w\u0142a\u015bcicielem Sp\u00f3\u0142ki Komunikacyjnej St. Kierszys, J. Si\u0142uch w Parczewie i S-ka. Przedsi\u0119biorstwo przewozi\u0142o pasa\u017cer\u00f3w na liniach: Parczew\u2013W\u0142odawa\u2013Lublin\u2013Bia\u0142a Podlaska. Niewymienionym w nazwie sp\u00f3\u0142ki wsp\u00f3lnikiem by\u0142 Miko\u0142aj Kuszta z Parczewa. Jan Si\u0142uch pochodzi\u0142 z Wisznic (pow. w\u0142odawski)<a href=\"#_ftn24\" name=\"_ftnref24\">[24]<\/a>. W 1938 r. ponownie odnajdujemy Kierszysa w rejestrze handlowym. Tym razem jako w\u0142a\u015bciciela firmy Lubelska Komunikacja Samochodowa Stanis\u0142aw Kierszys i S-ka, kt\u00f3rej siedziba znajdowa\u0142a si\u0119 przy ul. Kr\u00f3lewskiej 6. Wsp\u00f3lnikiem przedsi\u0119biorstwa byli Feliks Charazi\u0144ski i Icek Pelcman<a href=\"#_ftn25\" name=\"_ftnref25\">[25]<\/a>. Uleg\u0142a ona likwidacji 14 lutego 1940 r., niemniej sam Kierszys, jako przedsi\u0119biorca transportu przewozowego, przetrwa\u0142 \u2013 w 1941 r. dzia\u0142a\u0142a w Lublinie jego firma pod nazw\u0105 Kraftwagen-Gesellschaft Stanis\u0142aw Kierszys<a href=\"#_ftn26\" name=\"_ftnref26\">[26]<\/a>.<\/p>\n<p>S\u0105dz\u0105c z tematyki podejmowanej na trzecim kongresie przedsi\u0119biorstw samochodowej komunikacji osobowej i towarowej, podczas kt\u00f3rego Kierszys zosta\u0142 wybrany prezesem wspomnianego Zwi\u0105zku (1934 r.), jego specjalizacj\u0105 by\u0142a w\u0142a\u015bnie tematyka koncesyjna. Tytu\u0142 referatu, kt\u00f3ry w\u00f3wczas wyg\u0142osi\u0142, brzmia\u0142: <em>O zagadnieniach koncesyjnych w zarobkowych przewozach samochodowych<\/em><a href=\"#_ftn27\" name=\"_ftnref27\">[27]<\/a>. Obrady by\u0142y do\u015b\u0107 o\u017cywione i sko\u0144czy\u0142y si\u0119 szeregiem uchwa\u0142 oraz wniosk\u00f3w. Najwa\u017cniejsza kwesti\u0105 by\u0142o scalenie przedsi\u0119biorstw w celu usuni\u0119cia konkurencji na poszczeg\u00f3lnych liniach oraz obni\u017cenie o 50% op\u0142at na rzecz pa\u0144stwowego funduszu drogowego od zarobkowych pojazd\u00f3w mechanicznych. Ponadto postulowano ustawow\u0105 reglamentacj\u0119 przewozu konnego poza obr\u0119b jednej gminy przez zastosowanie rejestracji i poci\u0105gni\u0119cie do op\u0142at na fundusz drogowy. Domagano si\u0119 tak\u017ce wydawania koncesji z terminem nie kr\u00f3tszym ni\u017c na 8 lat. W 1937 r. sam prezes wysuwa\u0142 postulat, by okres ten wyd\u0142u\u017cy\u0107 do 25 lat<a href=\"#_ftn28\" name=\"_ftnref28\">[28]<\/a>.<\/p>\n<p>Cho\u0107 nie znamy bli\u017cej kulis\u00f3w dzia\u0142a\u0144 Kierszysa, to z pewno\u015bci\u0105 by\u0142a to osoba, do kt\u00f3rej w\u0142adza sanacyjna mia\u0142a du\u017ce zaufanie. Nie zosta\u0142o ono nadszarpni\u0119te przez opisywane w prasie praktyki korupcyjne \u2013 Kierszys nadal, mimo doniesie\u0144 prasowych, sprawowa\u0142 zaszczytne i czo\u0142owe funkcje w \u015brodowisku samochodowo-autobusowych dzia\u0142aczy. W 1937 r. ukaza\u0142 si\u0119 <em>Zbi\u00f3r ustaw i rozporz\u0105dze\u0144 o zarobkowym przewozie os\u00f3b i towar\u00f3w pojazdami mechanicznymi i o czasie pracy os\u00f3b zatrudnionych w przemy\u015ble przewozowym<\/em> poprzedzony jego przemow\u0105<a href=\"#_ftn29\" name=\"_ftnref29\">[29]<\/a>. \u00a0W sprawie \u201eafery autobusowej\u201d toczy\u0142o si\u0119 wsp\u00f3lne \u015bledztwo prokuratora warszawskiego i \u0142\u00f3dzkiego. Wgl\u0105d do tych materia\u0142\u00f3w m\u00f3g\u0142by pozwoli\u0107 oceni\u0107, czy Kierszys osobi\u015bcie bra\u0142 udzia\u0142 w przest\u0119pczym procederze, czy te\u017c nie<a href=\"#_ftn30\" name=\"_ftnref30\">[30]<\/a>. Abstrahuj\u0105c jednak od jego odpowiedzialno\u015bci, wiele wskazuje na to, \u017ce korupcja przybra\u0142a jednak du\u017ce rozmiary<a href=\"#_ftn31\" name=\"_ftnref31\">[31]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>\u017bydzi lubelscy a \u201eafera autobusowa\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Korupcyjnych praktyk dopatrzono si\u0119 tak\u017ce na Lubelszczy\u017anie. \u201eExpress Lubelski i Wo\u0142y\u0144ski\u201d donosi\u0142, \u017ce \u015bledztwo prowadzone w tej sprawie obj\u0119\u0142o r\u00f3wnie\u017c osoby z tego terenu. Tytu\u0142 ten potwierdzi\u0142 aresztowanie \u00f3wczesnego prezesa Zwi\u0105zku Przedsi\u0119biorc\u00f3w Samochodowych w Lublinie \u2013 in\u017c. Stanis\u0142awa Kierszysa<a href=\"#_ftn32\" name=\"_ftnref32\">[32]<\/a>. Mia\u0142o nast\u0105pi\u0107 ono na skutek skarg, jakie z\u0142o\u017cyli na niego jeden Polak (etniczny) i dw\u00f3ch \u017byd\u00f3w: J\u00f3zef G\u0105siorowski, Henryk Silberberg oraz Wulf Ajchenbaum<a href=\"#_ftn33\" name=\"_ftnref33\">[33]<\/a>. Zauwa\u017calne jest, \u017ce Kierszys kierowa\u0142 a\u017c trzema wa\u017cnymi podmiotami spo\u0142eczno-zwi\u0105zkowymi na niwie transportu zarobkowego: Zwi\u0105zkiem W\u0142a\u015bcicieli Przedsi\u0119biorstw Autobusowych w Warszawie, Zwi\u0105zkiem Stowarzysze\u0144 W\u0142a\u015bcicieli Przedsi\u0119biorstw Samochodowych w Warszawie i Zwi\u0105zkiem Zwi\u0105zku Przedsi\u0119biorc\u00f3w Samochodowych w Lublinie, co nasuwa podejrzenia, \u017ce wyznaczony zosta\u0142 do zada\u0144 monopolizacji tej bran\u017cy.<\/p>\n<p>O sprawie i o samym Kierszysie napisa\u0142 r\u00f3wnie\u017c \u201eLubliner Tugblat\u201d, tak\u017ce informuj\u0105c za innymi dziennikami o jego aresztowaniu. Gazeta warszawski o\u015brodek zawiaduj\u0105cy procederem nazwa\u0142a \u201emoralnym bagniskiem\u201d. Jej narracja r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 jednak od tej prezentowanej w polskiej (chrze\u015bcija\u0144skiej) prasie. Mianowicie postawi\u0142a tez\u0119, i\u017c\u00a0 \u0142apownictwo, korupcja i wszelkie inne patologie na terenie lubelskim mia\u0142y wyra\u017any podtekst antysemicki. Takiej interpretacji sprzyja\u0142a wroga \u017bydom atmosfera w kraju. W latach 1935-1937 przez Polsk\u0119 przetacza\u0142a si\u0119 anty\u017cydowska fala, kt\u00f3r\u0105 cechowa\u0142y liczne ataki, tak\u017ce fizyczne, na \u017byd\u00f3w<a href=\"#_ftn34\" name=\"_ftnref34\">[34]<\/a>. Dziennik zasugerowa\u0142 nawet, \u017ce antysemicka akcja w dziedzinie transportu samochodowego, wzi\u0105wszy pod uwag\u0119 ca\u0142y kraj, da\u0142a si\u0119 dostrzec najwyra\u017aniej w\u0142a\u015bnie na Lubelszczy\u017anie. Na ten temat ukaza\u0142y si\u0119 w 1936 r. trzy artyku\u0142y we wspomnianym \u201eLubliner Tugblat\u201d w dniach 11, 12 i 18 czerwca<a href=\"#_ftn35\" name=\"_ftnref35\">[35]<\/a>. Pierwszy z nich donosi\u0142 m.in. o samob\u00f3jstwie m\u0142odego \u017byda Sane Kirszenbauma, kt\u00f3ry po 9 latach straci\u0142 koncesj\u0119 autobusow\u0105 na linii Lublin\u2013Jan\u00f3w Lubelski:<\/p>\n<p>&#8222;Jaki\u015b czas trzyma\u0142 si\u0119 jeszcze. Musia\u0142 jednak ust\u0105pi\u0107 (\u2026). Za grosze sprzeda\u0142 swoje autobusy \u201enowym panom\u201d, a sam koniec ko\u0144c\u00f3w pozosta\u0142 bez grosza, straci\u0142 wszelk\u0105 inicjatywno\u015b\u0107, sta\u0142 si\u0119 apatyczny, wpad\u0142 w melancholi\u0119. Pozosta\u0142 mu tylko z dawnych czas\u00f3w rewolwer. Tym oto rewolwerem zastrzeli\u0142 si\u0119 w Kra\u015bniku&#8221;<a href=\"#_ftn36\" name=\"_ftnref36\">[36]<\/a>.<\/p>\n<p>W drugim skupiono si\u0119 na Kierszysie i jego \u017cydowskim adwersarzu Eli Wolfie Ajchenbaumie. Ten koncesjonariusz, mimo licznych przeciwno\u015bci, jak przedstawiano, nie podda\u0142 si\u0119 presji i uk\u0142adom, pr\u00f3buj\u0105c poinformowa\u0107 o niedopuszczalnych praktykach. Jak informowano, bezpo\u015brednio odpowiedzialnym za proceder \u0142ap\u00f3wkarski w Lublinie by\u0142 niejaki \u015amigielski<a href=\"#_ftn37\" name=\"_ftnref37\">[37]<\/a> \u2013 \u201eprzyby\u0142 z Warszawy na lustracj\u0119, a lustrowa\u0142 wi\u0119cej \u017byd\u00f3w, jak autobusy\u201d. Rol\u0119 po\u015brednika odgrywa\u0142 za\u015b Szmul Rozenberg. Gazeta zamie\u015bci\u0142a tak\u017ce jednoznaczn\u0105 charakterystyk\u0119 Kierszysa, nakre\u015blon\u0105 przez Ajchenbauma:<\/p>\n<p>&#8222;Jest to znana figura na lubelskim \u201epostoju\u201d. Wysoki, barczysty chrze\u015bcijanin o czerwonej twarzy z d\u0142ug\u0105 \u017cydowsk\u0105 brod\u0105. By\u0142 on kr\u00f3lem lubelskich autobusiarzy, ostatnio za\u015b wyjecha\u0142 do Warszawy. Swego czasu, gdy autobusiarze-\u017bydzi mieli jeszcze wp\u0142ywy w zwi\u0105zku ostrzegano ich: nie wybierajcie tego Kierszysa. On was pogrzebie. Ale \u017bydzi maj\u0105 zwyczaj powierzania [nieczytelne] w\u0142a\u015bnie swym grabarzom i Stanis\u0142aw Kierszys sta\u0142 si\u0119 prezesem i grabarzem koncesji \u017cydowskich&#8221;<a href=\"#_ftn38\" name=\"_ftnref38\">[38]<\/a>.<\/p>\n<p>Sprawa ta przybra\u0142a na gruncie lubelskim powa\u017cny przebieg. Ajchenbaum sk\u0142ada\u0142 zeznania na temat korupcji przed s\u0119dzi\u0105 \u015bledczym Grabowskim (brak imienia) w Lublinie. Twierdzi\u0142, \u017ce Kierszys oraz Jan Wroczy\u0144ski za\u017c\u0105dali od niego \u0142ap\u00f3wki w wysoko\u015bci 5 tys. z\u0142.<a href=\"#_ftn39\" name=\"_ftnref39\">[39]<\/a><\/p>\n<p>Ostatecznie \u201eLubliner Tugblat\u201d musia\u0142 zamie\u015bci\u0107 sprostowanie odno\u015bnie osoby Kierszysa, w kt\u00f3rym pojawi\u0142a si\u0119 kluczowa informacja o jego braku \u00a0jakichkolwiek zwi\u0105zk\u00f3w z afer\u0105 autobusow\u0105. Jednocze\u015bnie redakcja dziennika o\u015bwiadcza\u0142a:<\/p>\n<p>&#8222;(\u2026) Nie by\u0142o absolutnie nasz\u0105 intencj\u0105 naruszenie godno\u015bci lub honoru Pana, zaznaczamy, i\u017c sk\u0142onni jeste\u015bmy udzieli\u0107 Panu na \u0142amach naszego pisma jak najdalej id\u0105cej satysfakcji oraz wyra\u017camy przekonanie, i\u017c Sz. P. z uwagi na nasze dobre ch\u0119ci uzna incydent zasz\u0142y za zlikwidowany&#8221;<a href=\"#_ftn40\" name=\"_ftnref40\">[40]<\/a>.<\/p>\n<p>Kierszys oczywi\u015bcie, maj\u0105c poparcie w\u0142adz warszawskich, cieszy\u0142 si\u0119 nadal szacunkiem w\u015br\u00f3d elit lubelskich. W 1937 r., jako \u201eprzedstawiciel przedsi\u0119biorc\u00f3w lubelskich\u201d, wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w zorganizowanej z wielk\u0105 pomp\u0105 uroczysto\u015bci wr\u0119czenia wojewodzie lubelskiemu samochodu sanitarnego jako daru na Fundusz Obrony Narodowej. Darczy\u0144cami by\u0142 Zwi\u0105zek Przedsi\u0119biorc\u00f3w Samochodowych w Lublinie, kt\u00f3rym Kierszys kierowa\u0142<a href=\"#_ftn41\" name=\"_ftnref41\">[41]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>Radzy\u0144 na mapie transportu samochodowego<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>Dzi\u0119ki zachowanym aktom Urz\u0119du Wojew\u00f3dzkiego Lubelskiego mo\u017cliwe jest przeanalizowanie tras komunikacyjnych transportu zarobkowego, jakie \u0142\u0105czy\u0142y Radzy\u0144 z innymi o\u015brodkami miejskimi. Wiedza w tej materii ogranicza si\u0119 do lat 30., poniewa\u017c brakuje materia\u0142u \u017ar\u00f3d\u0142owego z lat 20. XX w.<\/p>\n<p>Je\u015bli chodzi o infrastruktur\u0119 s\u0142u\u017c\u0105ca komunikacji publicznej, na terenie Radzynia znajdowa\u0142a si\u0119 poczekalnia dla podr\u00f3\u017cnych usytuowana obok postoju autobusowego oraz stacje autobusowe<a href=\"#_ftn42\" name=\"_ftnref42\">[42]<\/a>.<\/p>\n<p>W zakresie przewozu os\u00f3b na trasy dalsze, z Radzynia przez Kock, Ryki, Garwolin do Warszawy kursowa\u0142y autobusy. W 1934 r. podania do Komisariatu Rz\u0105du na miasto sto\u0142eczne Warszaw\u0119 o mo\u017cliwo\u015b\u0107 kursowania na tej linii z\u0142o\u017cy\u0142y Polskie Linie Autobusowe<a href=\"#_ftn43\" name=\"_ftnref43\">[43]<\/a>. Z pewno\u015bci\u0105 na trasie Radzy\u0144\u2013Warszawa w tym roku je\u017adzi\u0142y r\u00f3wnie\u017c autobusy nale\u017c\u0105ce do sp\u00f3\u0142ki St. Dymi\u0144ski \u2013 Sz. Giwercer (prawdopodobnie kapita\u0142 polsko-\u017cydowski). Opuszcza\u0142y one Warszaw\u0119 na Placu Broni, jad\u0105c przez rogatk\u0119 Grochowsk\u0105. Firma ta prowadzi\u0142a lini\u0119 autobusow\u0105 tak\u017ce na odcinku Czemierniki\u2013Siedlce<a href=\"#_ftn44\" name=\"_ftnref44\">[44]<\/a>. W tym okresie autobusy kursowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c na kr\u00f3tszych liniach, tj. z Kocka przez Radzy\u0144 na stacj\u0119 kolejow\u0105 Bedlno oraz na trasach: Kock\u2013Radzy\u0144\u2013\u0141uk\u00f3w, a tak\u017ce Czemierniki\u2013Radzy\u0144\u2013Bedlno i Radzy\u0144\u2013\u0141uk\u00f3w<a href=\"#_ftn45\" name=\"_ftnref45\">[45]<\/a>.<\/p>\n<p>Ponadto w Radzyniu oferowano us\u0142ugi taks\u00f3wkarskie \u2013 wspomina o tym dawny, \u017cydowski mieszkaniec miasta:<\/p>\n<p>&#8222;Koniec ulicy Koziej by\u0142 po\u0142\u0105czony alej\u0105 z g\u0142\u00f3wn\u0105 ulic\u0105 Ostrowieck\u0105. Tu na rogu sta\u0142 dom Leale Klejman. By\u0142a to wdowa, kt\u00f3ra posiada\u0142a \u0142adny sklep z papierosami i tytoniem. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, jej zi\u0119\u0107 wprowadzi\u0142 do miasta pierwsz\u0105 taks\u00f3wk\u0119, kt\u00f3ra konkurowa\u0142a z wo\u017anicami dowo\u017c\u0105cymi pasa\u017cer\u00f3w na dworzec kolejowy. Pami\u0119tam dobrze rado\u015b\u0107 wo\u017anicy, kiedy [w\u0142a\u015bciciel taks\u00f3wki] nie wiedzia\u0142, jak uruchomi\u0107 silnik i musia\u0142 prosi\u0107 przechodni\u00f3w, aby go popchn\u0119li&#8221;<a href=\"#_ftn46\" name=\"_ftnref46\">[46]<\/a><\/p>\n<p>Niestety, w skali ca\u0142ego kraju, a tym bardziej regionu, bardzo ma\u0142o wiemy o przewo\u017anikach towar\u00f3w, w przeciwie\u0144stwie do tych przedsi\u0119biorstw samochodowych, kt\u00f3re zajmowa\u0142y si\u0119 transportem os\u00f3b. Transport samochodowy towar\u00f3w odgrywa\u0142 bowiem szcz\u0105tkow\u0105 rol\u0119 w og\u00f3lnokrajowym przewozie. Jak podawano w fachowej prasie, mia\u0142 zaledwie 1% udzia\u0142u w ca\u0142kowitym transporcie wszystkich produkt\u00f3w. W latach 30. panowa\u0142a powszechna opinia, \u017ce przemys\u0142 przewozowy samochodami ci\u0119\u017carowymi by\u0142 \u201ew zarodku\u201d. Do po\u0142owy lat 30. nie prowadzono w tym wzgl\u0119dzie nawet statystyk, oceniaj\u0105c, \u017ce samochod\u00f3w ci\u0119\u017carowych jest \u201emo\u017ce zaledwie kilkaset (\u2026) Z tych kilkuset mo\u017ce ze sto uprawia mniej lub wi\u0119cej stale przew\u00f3z towar\u00f3w mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi o\u015brodkami (ruch pozamiejski), reszta uprawia ten przew\u00f3z przygodnie\u201d<a href=\"#_ftn47\" name=\"_ftnref47\">[47]<\/a>.<\/p>\n<p>Firmy, kt\u00f3re trudni\u0142y si\u0119 transportem towar\u00f3w do 1933 r., nie podlega\u0142y koncesjonowaniu, lecz funkcjonowa\u0142y w drodze zg\u0142oszenia<a href=\"#_ftn48\" name=\"_ftnref48\">[48]<\/a>. Znamy zaledwie jednego przewo\u017anika towar\u00f3w z Radzynia. By\u0142 nim Henoch Gotesdyner<a href=\"#_ftn49\" name=\"_ftnref49\">[49]<\/a> \u2013 \u017cydowski mieszkaniec tego miasta, kt\u00f3ry organizowa\u0142 dostawy produkt\u00f3w do Warszawy. Zajmowa\u0142 si\u0119 tym od drugiej po\u0142owy lat 20<a href=\"#_ftn50\" name=\"_ftnref50\">[50]<\/a>.<\/p>\n<p>Wspomnijmy tak\u017ce o tym, \u017ce w Radzyniu dzia\u0142a\u0142y 3 \u201ewarsztaty mechaniczne\u201d, jak je w\u00f3wczas nazywano, gdzie naprawiano samochody \u2013 przy ul. Pi\u0142sudskiego 50, oraz dwa przy ul. Mi\u0119dzyrzeckiej 30 i 43. Pierwszy nale\u017ca\u0142 do Boles\u0142awa Kostrzewskiego, drugi do braci Siennickich<a href=\"#_ftn51\" name=\"_ftnref51\">[51]<\/a>, a trzeci do Tadeusza i Mieczys\u0142awa Laskowskich<a href=\"#_ftn52\" name=\"_ftnref52\">[52]<\/a>.<\/p>\n<p>Na gruncie radzy\u0144skim nowa polityka koncesyjna da\u0142a o sobie zna\u0107 pod koniec 1933 r. W grudniu tego roku w oparciu o art. 4 ustawy z 14 marca 1932 r. o zarobkowym przewozie os\u00f3b i towar\u00f3w pojazdami mechanicznymi minister komunikacji zastrzeg\u0142 do swojej dodatkowej kompetencji udzielanie koncesji bez prawa wy\u0142\u0105czno\u015bci na zarobkowy przew\u00f3z os\u00f3b pojazdami mechanicznymi m.in. na linii Lublin\u2013Lubart\u00f3w\u2013Radzy\u0144\u2013\u0141uk\u00f3w\u2013Siedlce. Zastrze\u017cenie to wchodzi\u0142o w \u017cycie od 1 stycznia 1936 r., niemniej w kolejnym pi\u015bmie w tej sprawie linia ta nie obejmowa\u0142a ju\u017c Radzynia<a href=\"#_ftn53\" name=\"_ftnref53\">[53]<\/a>. By\u0142y to pierwsze pr\u00f3by budowania systemu koncesyjnego.<\/p>\n<p>Najwi\u0119ksze znaczenie mia\u0142a przeprowadzana w ca\u0142ym kraju akcja scaleniowa. W jej wyniku w 1935 r. pozosta\u0142a tylko jedna sp\u00f3\u0142ka, kt\u00f3ra mia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 przewozu os\u00f3b z i do Radzynia na r\u00f3\u017cnych trasach. By\u0142a to Radzy\u0144ska Sp\u00f3\u0142ka Samochodowa. Nale\u017ca\u0142a do Jankiela Danielaka i Chila Goldwasera. \u00a0Autobusami tego przedsi\u0119biorstwa mo\u017cna by\u0142o porusza\u0107 si\u0119 na trasach: Siedlce\u2013Kock\u2013Radzy\u0144, Radzy\u0144\u2013Bedlno, Radzy\u0144\u2013Mi\u0119dzyrzec, Radzy\u0144\u2013Parczew. Linie te obs\u0142ugiwa\u0142a do wyga\u015bni\u0119cia koncesji, poniewa\u017c przymusowo musia\u0142a scali\u0107 si\u0119 z Lubartowsk\u0105 Sp\u00f3\u0142k\u0105 Samochodow\u0105<a href=\"#_ftn54\" name=\"_ftnref54\">[54]<\/a>. W\u0142a\u015bciciele starali si\u0119 odwlec ten moment, kupuj\u0105c wedle wytycznych w\u0142adz wojew\u00f3dzkich nowy samoch\u00f3d polskiej marki (Polski Fiat)<a href=\"#_ftn55\" name=\"_ftnref55\">[55]<\/a>. W innym dokumencie mowa jest o wi\u0119kszej liczbie w\u0142a\u015bcicieli Radzy\u0144skiej Sp\u00f3\u0142ki. Opr\u00f3cz Danielaka i Goldwasera byli to: H. Gotesdyner, Fruchtemberg (brak imienia), J\u00f3zef Abramowicz J\u00f3zef, Kopciak (brak imienia). Nazwiska wskazuj\u0105 na polsko-\u017cydowski kapita\u0142<a href=\"#_ftn56\" name=\"_ftnref56\">[56]<\/a>. Wspomnijmy, \u017ce na fali akcji scaleniowej Radzy\u0144 po 1935 r. prawdopodobnie utraci\u0142 autobusowy kontakt ze stolic\u0105 \u2013 \u017cadna z firm przewozowych operuj\u0105ca na kierunku warszawskim nie wykazywa\u0142a trasy wiod\u0105cej przez teren radzy\u0144ski<a href=\"#_ftn57\" name=\"_ftnref57\">[57]<\/a>.<\/p>\n<p>Odno\u015bnie przewozu towar\u00f3w, te r\u00f3wnie\u017c podlega\u0142y koncesji, cho\u0107 raczej dla zasady ni\u017c dla realizacji jakich\u015b bli\u017cej sprecyzowanych cel\u00f3w. Z zachowanych akt wynika jednak, \u017ce ka\u017cdy, kto wi\u00f3z\u0142 tzw. towar specjalny, czyli owoce sezonowe, w tym grzyby, m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 na przychylno\u015b\u0107 w opiniowaniu koncesji przez Oddzia\u0142 Drogowy Wydzia\u0142u Komunikacyjno-Drogowego UWL<a href=\"#_ftn58\" name=\"_ftnref58\">[58]<\/a>.<\/p>\n<p>Wiemy, \u017ce z pewno\u015bci\u0105 w wyniku wprowadzenia systemu koncesyjnego prawo przewozu towar\u00f3w straci\u0142 Henoch Gotesdyner. Jego historia wymaga odr\u0119bnego opisu \u2013 ilustruje bowiem, jak w skali mikro przebiega\u0142 nowy proces koncesjonowania, i jakie mia\u0142 skutki<a href=\"#_ftn59\" name=\"_ftnref59\">[59]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>Przypadek Henocha Gotesdynera<\/strong><\/p>\n<p>Siedziba przedsi\u0119biorstwa Gotesdynera, kt\u00f3re cieszy\u0142o si\u0119 w mie\u015bcie renom\u0105, mie\u015bci\u0142a si\u0119 w Radzyniu przy ul. Ostrowieckiej<a href=\"#_ftn60\" name=\"_ftnref60\">[60]<\/a> 11 wraz z kantorem do zam\u00f3wie\u0144. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 prowadzi\u0142, maj\u0105c do dyspozycji jeden samoch\u00f3d ci\u0119\u017carowy marki Chevrolett (nr silnika 4984964, nr rejestracyjny pojazdu LB 74705). Ten fakt zalicza\u0142 go do elity \u017cydowskiej Radzynia, cho\u0107 mieszka\u0142 raczej skromnie: posiada\u0142 tylko cz\u0119\u015b\u0107 domu drewnianego z jednym pokojem i kuchni\u0105. By\u0142 zarazem wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicielem Radzy\u0144skiej Sp\u00f3\u0142ki Samochodowej. Prawdopodobnie radzy\u0144ski kupiec naby\u0142 sw\u00f3j samoch\u00f3d od firmy Rau Loevenstein, kt\u00f3ra wesz\u0142a w kooperacj\u0119 z General Motors, dzi\u0119ki czemu w Warszawie uruchomiono m.in. montowni\u0119 Chevrolet\u00f3w, Opli i Buick\u00f3w. Typ pojazdu, kt\u00f3ry posiada\u0142, m\u00f3g\u0142 jednorazowo przewozi\u0107 towary o wadze do 4706 kg.<a href=\"#_ftn61\" name=\"_ftnref61\">[61]<\/a>.<\/p>\n<p>Jesieni\u0105 1933 r. do Wydzia\u0142u Komunikacyjno-Budowlanego Urz\u0119du Wojew\u00f3dzkiego Lubelskiego z dat\u0105 11 pa\u017adziernika trafi\u0142o podanie od Gotesynera, kt\u00f3ry zwraca\u0142 si\u0119 w nim o udzielenie koncesji na przew\u00f3z towar\u00f3w pojazdem mechanicznym na okres 8 lat. Koncesja obejmowa\u0142a skonkretyzowan\u0105 tras\u0119: przew\u00f3z mia\u0142 odbywa\u0107 si\u0119 na odcinku Radzy\u0144 Podlaski\u2013Warszawa na drogach wyszczeg\u00f3lnionych na specjalnie przygotowanym przez petenta planie<a href=\"#_ftn62\" name=\"_ftnref62\">[62]<\/a>, uwzgl\u0119dniaj\u0105cym konkretne miejscowo\u015bci, przez kt\u00f3re ci\u0119\u017car\u00f3wka b\u0119dzie przeje\u017cd\u017ca\u0142a. By odbywa\u0142 si\u0119 on <em>lege artis<\/em>, obowi\u0105zywa\u0142a go ponadto nast\u0119puj\u0105ca taryfa drogowa \u2013 wynosi\u0142a po 5 groszy za km (do 100 km) i po 4 grosze (ponad 100 km). Zam\u00f3wienia na przew\u00f3z towar\u00f3w z Warszawy mia\u0142y by\u0107 przyjmowane pod adresem Nalewki 47<a href=\"#_ftn63\" name=\"_ftnref63\">[63]<\/a>, gdzie mie\u015bci\u0142 si\u0119 kantor ekspedycyjny P.T. \u201eSi\u0142a Eksport\u201d<a href=\"#_ftn64\" name=\"_ftnref64\">[64]<\/a>. Transport planowano organizowa\u0107 ka\u017cdego dnia, przy czym wyjazdy z Radzynia, jak te\u017c wyjazdy z Warszawy, odbywa\u0142y si\u0119 ka\u017cdorazowo o 23.00, czyli odbywa\u0142y si\u0119 one w porach nocnych po to, by towary dociera\u0142y do klient\u00f3w od samego rana<a href=\"#_ftn65\" name=\"_ftnref65\">[65]<\/a>.<\/p>\n<p>Odr\u0119bnego, szczeg\u00f3\u0142owego om\u00f3wienia wymaga kwestia wspomnianych plan\u00f3w przejazdu. S\u0105 to profesjonalnie przygotowane mapy w skali 1:300.000, na kt\u00f3rych uwidoczniono drog\u0119 bit\u0105 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 stolic\u0119 z Radzyniem, po kt\u00f3rej porusza\u0107 mia\u0142 si\u0119 pojazd, uwzgl\u0119dniaj\u0105c\u0105 nast\u0119puj\u0105ce miejscowo\u015bci: Radzy\u0144, \u0141uk\u00f3w, Siedlce, Ka\u0142uszyn, Mi\u0144sk Mazowiecki oraz Warszaw\u0119. Zaznaczono na nim te\u017c miejsca g\u0142\u00f3wne postoju (Siedlce, Mi\u0144sk Mazowiecki, Warszawa<a href=\"#_ftn66\" name=\"_ftnref66\">[66]<\/a>). Dodatkowo na mapie wyrysowano tras\u0119 kolejow\u0105 wiod\u0105c\u0105 z Bedlna pod Radzyniem do Warszawy, poniewa\u017c o koncesji decydowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c Dyrekcja Okr\u0119gowa Kolei Pa\u0144stwowych, sprawdzaj\u0105ca czy transport ko\u0142owy nie uderza\u0142 w interesy kolei pa\u0144stwowych<a href=\"#_ftn67\" name=\"_ftnref67\">[67]<\/a>.<\/p>\n<p>Przeci\u0105gaj\u0105ca si\u0119 procedura udzielania koncesji spowodowa\u0142a, \u017ce Gotesdyner 31 marca 1934 r., czyli po okresie p\u00f3\u0142 roku, \u00a0z\u0142o\u017cy\u0142 pismo zawieraj\u0105ce korekt\u0119 jego podania. Sporz\u0105dzi\u0142 je w radzy\u0144skim \u201eBiurze pisania poda\u0144 w sprawach s\u0105dowych i administracyjnych\u201d prowadzonym przez Witolda Rybickiego. Mie\u015bci\u0142o si\u0119 ono przy ul. Rynek 1.\u00a0 W nowym pi\u015bmie zmieniono tras\u0119 przejazdu poprzez wy\u0142\u0105czenie Ka\u0142uszyna. Pojawi\u0142o si\u0119 te\u017c nowe stwierdzenie o tym, i\u017c koncesja na przew\u00f3z towar\u00f3w z Radzynia do Warszawy mia\u0142a mie\u0107 zasi\u0119g 150 km.<a href=\"#_ftn68\" name=\"_ftnref68\">[68]<\/a><\/p>\n<p>Podanie spotka\u0142o si\u0119 z negatywn\u0105 reakcj\u0105 Stowarzyszenia W\u0142a\u015bcicieli Przedsi\u0119biorstw Komunikacji Samochodowej w Lublinie<a href=\"#_ftn69\" name=\"_ftnref69\">[69]<\/a>. Jako reprezentacja spo\u0142eczna, w \u015bwietle nowych przepis\u00f3w mog\u0142o ono rekomendowa\u0107 kandydat\u00f3w do koncesji. W swoim pi\u015bmie Stowarzyszenie stwierdzi\u0142o: \u201e(\u2026) Stawia wniosek na odm\u00f3wienie udzielenia koncesji petentowi jako nie daj\u0105cemu \u017cadnej gwarancji racjonalnego prowadzenia przedsi\u0119biorstwa\u201d<a href=\"#_ftn70\" name=\"_ftnref70\">[70]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_2933\" style=\"width: 713px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/rozklad-jazdy.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-2933\" class=\"wp-image-2933\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/rozklad-jazdy.jpg\" alt=\"\" width=\"703\" height=\"302\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/rozklad-jazdy.jpg 1194w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/rozklad-jazdy-300x129.jpg 300w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/rozklad-jazdy-1024x440.jpg 1024w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/rozklad-jazdy-768x330.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 703px) 100vw, 703px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-2933\" class=\"wp-caption-text\">Rozk\u0142ad jazdy autobus\u00f3w na linii: Konstantyn\u00f3w\u2013Jan\u00f3w Podlaski\u2013Bia\u0142a Podlaska\u2013Mi\u0119dzyrzec\u2013Radzy\u0144. \u0179r\u00f3d\u0142o: \u201ePodlasiak\u201d nr 26, 1928, s. 7.<\/p><\/div>\n<p>W jego argumentacji nie pojawi\u0142y si\u0119 jednak \u017cadne istotne fakty, kt\u00f3re podda\u0142y by w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 wiarygodno\u015b\u0107 staraj\u0105cego si\u0119 o koncesj\u0119 jako osob\u0119 finansowo zdoln\u0105 prowadzi\u0107 sw\u00f3j biznes. By\u0142y to tylko opinie, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 nie by\u0142a prawdziwa. Sugerowano przyk\u0142adowo, i\u017c samoch\u00f3d Gotesdyner posiada\u0142 \u201ewsp\u00f3lnie\u201d z Mordk\u0105 Fruchtensztajnem, pr\u00f3buj\u0105c insynuowa\u0107 w ten spos\u00f3b s\u0142abo\u015b\u0107 tego przedsi\u0119biorstwa. Wskazywano ponadto, \u017ce typ wozu, kt\u00f3ry posiada\u0142, by\u0142 stary i powinien zosta\u0107 zamieniony na \u201ew\u00f3z konny produkcji krajowej\u201d. Jednak, jak argumentowano dalej, gdyby jednak petent chcia\u0142 takowy naby\u0107, to w opinii Stowarzyszenia nie posiada\u0142 on wystarczaj\u0105cych \u015brodk\u00f3w na jego zakup. Zdezawuowano nie tylko pojazd Gotesdynera, lecz r\u00f3wnie\u017c charakter prowadzonego przedsi\u0119biorstwa \u2013 mia\u0142o ono para\u0107 si\u0119 przewozem dora\u017anym ani\u017celi systematycznym i sta\u0142ym, co oddala\u0142o perspektyw\u0119 otrzymania koncesji<a href=\"#_ftn71\" name=\"_ftnref71\">[71]<\/a>.<\/p>\n<p>W innym stylu, merytorycznie, cho\u0107 tak\u017ce negatywnie, zareagowa\u0142o Starostwo Radzy\u0144skie. Odpowied\u017a zosta\u0142a przygotowana jeszcze w listopadzie. Pismo wystosowa\u0142 osobi\u015bcie starosta Henryk Banaszkiewicz. Cho\u0107 pod wzgl\u0119dem moralnym, politycznym i maj\u0105tkowym Gotesdyner by\u0142 w jego ocenie, \u201ebez zarzutu\u201d, to zarazem nie widzia\u0142 potrzeby podtrzymania koncesji: \u201eKonieczno\u015bci utrzymania dalszej komunikacji towarowej na linii Radzy\u0144\u2013Warszawa nie ma, gdy\u017c na linii \u0141uk\u00f3w\u2013Warszawa \u2013 dwutorowej PKP \u2013 kursuje po kilka poci\u0105g\u00f3w towarowych codziennie\u201d<a href=\"#_ftn72\" name=\"_ftnref72\">[72]<\/a>.<\/p>\n<p>Negatywnie podanie zaopiniowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c Wydzia\u0142 Handlowo-Taryfowy Dyrekcji Okr\u0119gowej Kolei Pa\u0144stwowych. W dniu 20 grudnia napisa\u0142, i\u017c przew\u00f3z towar\u00f3w odcinku Warszawa\u2013Ka\u0142uszyn\u2013Siedlce\u2013\u0141uk\u00f3w i Warszawa\u2013Garwolin\u2013Ryki powinien by\u0107 realizowany w inny spos\u00f3b, tj. przez transport kolejowy: \u201e(\u2026) Potrzeby komunikacyjne ludno\u015bci zamieszka\u0142ej na obszarach ci\u0105\u017cenia do tych tras zaspokajane s\u0105 przez kolej w mierze odpowiedniej wymogom gospodarczym\u201d. Odmowa wynika\u0142a tak\u017ce z tego, i\u017c kolej pa\u0144stwowa projektowa\u0142a lini\u0119 na trasie Warszawa\u2013\u0141uk\u00f3w\u2013Radzy\u0144 i Warszawa\u2013Ryki\u2013Kock\u2013Radzy\u0144. W drugim swoim pi\u015bmie Wydzia\u0142 wyra\u017ca\u0142 si\u0119 jednak pozytywnie o udzieleniu koncesji, lecz tylko na trasie Radzy\u0144\u2013\u0141uk\u00f3w i ewentualnie Radzy\u0144\u2013Ryki<a href=\"#_ftn73\" name=\"_ftnref73\">[73]<\/a>. Decyduj\u0105cy g\u0142os w sprawie koncesji mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c Izba-Handlowo-Przemys\u0142owa w Lublinie, kt\u00f3ra ju\u017c 18 listopada wyda\u0142a zgod\u0119, pisz\u0105c, \u017ce \u201eutrzymanie komunikacji towarowej autobusami\u00a0 jest z punktu widzenia gospodarczego celowe (\u2026) Izba nie otrzyma\u0142a ujemnych danych\u201d<a href=\"#_ftn74\" name=\"_ftnref74\">[74]<\/a>.<\/p>\n<p>Pozosta\u0142e podmioty, kt\u00f3rych opinie by\u0142y wi\u0105\u017c\u0105ce, tak\u017ce nie wyra\u017ca\u0142y przeciwwskaza\u0144. W dniu 29 listopada 1933 r. Szefostwo Samochodowe Dow\u00f3dztwa Okr\u0119gu Korpusu nr 2, wyra\u017caj\u0105c zgod\u0119 zastrzeg\u0142o jednak, \u017ce w razie uruchomienia wi\u0119kszej liczby samochod\u00f3w, petent winien naby\u0107 samochody pochodz\u0105ce z polskiej wytw\u00f3rczo\u015bci, jak Polski Fiat, Saurer i Ursus. Decyzj\u0119 podpisa\u0142 major sam. Piotr Rudzki jako szef S\u0142u\u017cby Samochodowej Okr\u0119gu nr 2. Z 9 grudnia pochodzi natomiast zgoda wydana przez Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki Warszawski podpisana przez in\u017c. H. Podhorode\u0144skiego \u2013 Radc\u0119 Budownictwa w tym urz\u0119dzie<a href=\"#_ftn75\" name=\"_ftnref75\">[75]<\/a>.<\/p>\n<p>Ostatecznie Gotesdyner, po p\u00f3\u0142 roku oczekiwania, otrzyma\u0142 koncesj\u0119. Przed jej wydaniem przysz\u0142y koncesjonariusz musia\u0142 komisyjnie wykaza\u0107, i\u017c posiada\u0142 w\u0142asne pojazdy oraz z\u0142o\u017cy\u0107 w UWL polis\u0119 Zak\u0142adu Ubezpiecze\u0144, stwierdzaj\u0105c\u0105 ubezpieczenie od odpowiedzialno\u015bci cywilnej za szkody wynik\u0142e z przewo\u017cenia cudzej w\u0142asno\u015bci (194 z\u0142), a tak\u017ce dow\u00f3d uiszczenia pierwszej sk\u0142adki za ubezpieczenie. R\u00f3wnocze\u015bnie nale\u017ca\u0142o okaza\u0107 dokument za\u015bwiadczaj\u0105cy uregulowanie wszelkich zaleg\u0142ych op\u0142at na Pa\u0144stwowy Fundusz Drogowy. Polis\u0119 wydawa\u0142o Towarzystwo Ubezpiecze\u0144 Wzajemnych W\u0142a\u015bcicieli Pojazd\u00f3w Mechanicznych w Warszawie (Marsza\u0142kowska 74) przez lubelskiego ajenta, tj. Stowarzyszenie W\u0142a\u015bcicieli Przedsi\u0119biorstw Komunikacji Samochodowej<a href=\"#_ftn76\" name=\"_ftnref76\">[76]<\/a>.<\/p>\n<p>By wszelkie formalno\u015bci zosta\u0142y dope\u0142nione, przy ko\u0144cu procedury koncesyjnej, na pocz\u0105tku kwietnia 1934 r., Gotesdyner w trybie pilnym zosta\u0142 wezwany na godz. 8.00 rano do Wydzia\u0142u Komunikacyjno-Budowlanego UWL przed oblicze komisji ogl\u0119dzinowej w celu technicznego przegl\u0105du samochodu. Po wykonaniu tej czynno\u015bci Gotesyner otrzyma\u0142 w dniu 7 kwietnia 1934 r. koncesj\u0119 na jeden rok. Koncesjonariusz zobowi\u0105zany zosta\u0142 do rozpocz\u0119cia wykonania przewozu najp\u00f3\u017aniej do 18 kwietnia<a href=\"#_ftn77\" name=\"_ftnref77\">[77]<\/a>.<\/p>\n<p>Po uzyskaniu koncesji nale\u017ca\u0142o prowadzi\u0107 ksi\u0119gi przewozowe i stosowa\u0107 przy przesy\u0142kach towar\u00f3w dokumenty przewozowe. Opr\u00f3cz tego koncesja wskazywa\u0142a na obowi\u0105zek prowadzenia statystyki ruchu towarowego, kt\u00f3ra obejmowa\u0142a: ilo\u015b\u0107 odbytych kurs\u00f3w, wykaz tona\u017cu towar\u00f3w, rodzaj towar\u00f3w, a tak\u017ce statystyk\u0119 wypadk\u00f3w. Zapisy te nale\u017ca\u0142o wprowadza\u0107 do ksi\u0119gi kurs\u00f3w dla obs\u0142ugiwanego obszaru i przedstawia\u0107 j\u0105 UWL. Koncesja r\u00f3wna\u0142a si\u0119 ponadto przyj\u0119ciu na siebie obowi\u0105zku przewo\u017cenia \u201eze s\u0142usznem wynagrodzeniem\u201d \u0142adunku pocztowego przy ka\u017cdym kursie na \u017c\u0105danie w\u0142a\u015bciwej dyrekcji poczt i telegraf\u00f3w, a gdyby zasz\u0142a taka potrzeba, tak\u017ce konwojent\u00f3w poczty, kt\u00f3rym zosta\u0142by powierzony nadz\u00f3r nad przesy\u0142kami pocztowymi. Z obowi\u0105zkiem tym wi\u0105za\u0142a si\u0119 konieczno\u015b\u0107 \u201eurz\u0105dzenia na sw\u00f3j koszt odpowiedniego przedzia\u0142u lub schowka na cenniejszy \u0142adunek pocztowy wedle wskaz\u00f3wek w\u0142a\u015bciwej Dyrekcji Poczt i Telegraf\u00f3w\u201d<a href=\"#_ftn78\" name=\"_ftnref78\">[78]<\/a>.<\/p>\n<p>Poniewa\u017c dokument koncesyjny obowi\u0105zywa\u0142 tylko rok, a nie, jak w swoim pierwszym podaniu prosi\u0142 Gotesdyner, 8 lat \u2013 21 marca 1935 r. zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 on do tego samego urz\u0119du co uprzednio o przed\u0142u\u017cenie koncesji i prosi\u0142, by obowi\u0105zywa\u0142a ona do 23 kwietnia 1936 r., czyli ponownie na rok. Argumentowa\u0142:<\/p>\n<p>&#8222;Przedsi\u0119biorstwo komunikacyjno-przewozowe prowadz\u0119 od kilku lat i zawsze zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cymi przepisami podatki i \u015bwiadczenia na PFDr [Pa\u0144stwowy Fundusz Drogowy] op\u0142acam w terminach, co te\u017c i nadal czyni\u0107 b\u0119d\u0119. Niniejszem zobowi\u0105zuj\u0119 si\u0119 do \u015bcis\u0142ego przestrzegania\u00a0 i zastosowania si\u0119 do wszelkich wydanych rozporz\u0105dze\u0144 w przysz\u0142o\u015bci. Przedsi\u0119biorstwo swoje prowadz\u0119 ku zupe\u0142nemu zadowoleniu korzystaj\u0105cych z niego i nigdy \u017cadnej skargi na mnie nie wnoszono&#8221;<a href=\"#_ftn79\" name=\"_ftnref79\">[79]<\/a>.<\/p>\n<p>Jako dodatkowy argument poda\u0142 fakt, i\u017c z przedsi\u0119biorstwa utrzymywa\u0142 liczn\u0105 rodzin\u0119 i jednego pracownika. Podanie poskutkowa\u0142o jednak przed\u0142u\u017ceniem koncesji tylko do 30 czerwca 1935 r., czyli skr\u00f3cono mu okres jej obowi\u0105zywania z jednego roku do trzech miesi\u0119cy (poprzednia koncesja wygasa\u0142a w kwietniu)<a href=\"#_ftn80\" name=\"_ftnref80\">[80]<\/a>.<\/p>\n<p>W kolejnym podaniu Gotesdyner, orientuj\u0105c si\u0119 w zmianach w zakresie polityki koncesyjnej, nie okre\u015bla\u0142 wi\u0119c ju\u017c okresu, na jaki obowi\u0105zywa\u0107 mia\u0142a koncesja, lecz prosi\u0142 o pozwolenie przed\u0142u\u017cenia na \u201edalszy okres czasu\u201d. Zmieni\u0142a si\u0119 zatem jego pozycja jako petenta \u2013 nie chodzi\u0142o ju\u017c o otrzymanie koncesji na skonkretyzowany czas, lecz o otrzymanie w og\u00f3le zgody na kontynuowanie dzia\u0142alno\u015bci przedsi\u0119biorstwa. Odczu\u0107 mo\u017cna by\u0142o to w sformu\u0142owaniach, jakie dobiera\u0142 w pismach. Gdy ponownie koncesja wygasa\u0142a mu 30 wrze\u015bnia 1935 r., kupiec prosi\u0142 o wydanie zgody \u201ena przed\u0142u\u017cenie wa\u017cno\u015bci jej do dnia wed\u0142ug uznania\u201d. W\u00f3wczas otrzyma\u0142 je do dnia 31 grudnia 1935 r. Za kolejne trzy miesi\u0105ce r\u00f3wnie\u017c wydano przed\u0142u\u017cenie \u2013 do 31 marca 1936 r.<a href=\"#_ftn81\" name=\"_ftnref81\">[81]<\/a>, nast\u0119pnie do 30 czerwca i do 30 wrze\u015bnia tego roku. Ostatni odnotowany dokument pochodzi z 31 grudnia 1936 r. Na tym korespondencja ko\u0144czy si\u0119. Wykazy przedsi\u0119biorstw zarobkowych przewozu towar\u00f3w wojew\u00f3dztwa lubelskiego z 1937 r. i lat kolejnych nie notuj\u0105 nikogo z mieszka\u0144c\u00f3w Radzynia, co oznacza \u017ce przedsi\u0119biorstwo Gotesdynera upad\u0142o<a href=\"#_ftn82\" name=\"_ftnref82\">[82]<\/a>.<\/p>\n<p>Lista koncesyjna przewo\u017anik\u00f3w os\u00f3b i towar\u00f3w z 1937 r. obejmuje zaledwie 84 osoby, a dane za rok 1939 m\u00f3wi\u0105 o 87 koncesjonariuszach. Tu\u017c przed wybuchem II wojny wi\u0119kszo\u015b\u0107 przewo\u017anik\u00f3w towar\u00f3w z Lubelszczyzny by\u0142a chrze\u015bcijanami (52 osoby), nast\u0119pn\u0105 grup\u0119 tworzyli \u017bydzi (29 os\u00f3b). Tylko sze\u015b\u0107 przedsi\u0119biorstw mia\u0142a mieszany polsko-\u017cydowski kapita\u0142. W tym okresie w ramach koncesji wydanych przez UWL po polskich drogach je\u017adzi\u0142o zaledwie 139 pojazd\u00f3w mechanicznych, z czego 74 marki Chevrolett i 64 marki Polski Fiat<a href=\"#_ftn83\" name=\"_ftnref83\">[83]<\/a>.<\/p>\n<p>Dog\u0142\u0119bne badania mog\u0142yby szerzej ukaza\u0107, w jakim stopniu dzia\u0142ania zmierzaj\u0105ce do wprowadzenia restrykcyjnie rozumianych koncesji mia\u0142y spowodowa\u0107 eliminacj\u0119 \u017byd\u00f3w z rynku autobusowego i przewozu towar\u00f3w. Nale\u017ca\u0142oby w tym celu por\u00f3wna\u0107 statystyki w\u0142a\u015bcicieli przedsi\u0119biorstw przewozowych dla wojew\u00f3dztwa lubelskiego, z uwzgl\u0119dnieniem narodowo\u015bci przed i po 1937 r. W niniejszym artykule jedynie zasygnalizowano problem. Niew\u0105tpliwie brak transparentnych regu\u0142 udzielania koncesji i korupcja w urz\u0119dzie wojew\u00f3dzkim b\u0119d\u0105 tu okoliczno\u015bciami, kt\u00f3re stanowi\u0105 do\u015b\u0107 istotny kontekst, bez kt\u00f3rego analizowanie ewentualnych przejaw\u00f3w antysemityzmu na niwie zarobkowego transportu na Lubelszczy\u017anie, oddali nas raczej od prawdy ni\u017c do niej zbli\u017cy.<\/p>\n<p><strong>Przypisy:<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> E. Brzosko, <em>Rozw\u00f3j transportu w Polsce 1918-1939<\/em>, Warszawa 1982, \u00a0s. 163; J. Kali\u0144ski, <em>Motoryzacja a infrastruktura drogowa w Polsce po 1918 r<\/em>. [w:] <em>Na l\u0105dzie, w wodzie i w powietrzu&#8230; Z dziej\u00f3w transportu i komunikacji na ziemiach polskich na przestrzeni wiek\u00f3w<\/em>, red. T. G\u0142owi\u0144ski, R. Klementowski, Wroc\u0142aw, 2014 s. 140; \u00a0A. Rummel, <em>Polskie konstrukcje licencyjne i motoryzacyjne w latach 1922-1980<\/em>, Warszawa 1985, s. 14.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> M. Konarski, <em>\u015awiadczenia na rzecz Oborny pa\u0144stwa w okresie II Rzeczypospolitej (1918-1939) na przyk\u0142adzie obowi\u0105zku odst\u0119powania \u015brodk\u00f3w transportowych<\/em>, \u201eStudia Spo\u0142eczne\u201d nr 1, 2021, s. 65-110.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> J. Kali\u0144ski, B. Liberadzki, <em>Transport w Polsce w latach 1918-1978<\/em>, Warszawa 1986, s. 46; J. Kali\u0144ski, op. cit., s. 141.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> B. Ko\u0142aczkowski, <em>Ewolucja administracyjno-prawnej regulacji korzystania z dr\u00f3g publicznych w II RP<\/em>, \u201eRuch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny\u201d z. 4, 2000, s. 61-70.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> Szerzej o relacjach przedsi\u0119biorc\u00f3w z administracja pa\u0144stwow\u0105 zob.: E. Majcher-Ociesa, <em>Relacje mi\u0119dzy przemys\u0142owcami a administracj\u0105 pa\u0144stwow\u0105 w wojew\u00f3dztwie kieleckim w latach 1919-1939<\/em> [w:] <em>Metamorfozy spo\u0142eczne. Pa\u0144stwo i spo\u0142ecze\u0144stwo Drugiej Rzeczypospolitej<\/em>, t. 8, red. J. \u017barnowski, Warszawa 2014, s. 259-273.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> Interwencjonizm pa\u0144stwowy rozumiemy jako \u201ewkraczanie pa\u0144stwa w stosunki gospodarcze w celu zmiany toku \u017cycia gospodarczego\u201d. A. Heydel, <em>Interwencjonizm<\/em> [w:] <em>Encyklopedia nauk politycznych<\/em>, red. E. J. Reyman, t. 2, Warszawa 1937, s. 714.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> Szerzej o r\u00f3\u017cnych definicjach interwencjonizmu w II RP i jego obliczach zob.: Z. Landau, W. Roszkowski, <em>Polityka gospodarcza II RP i PRL<\/em>, Warszawa 1995, s. 61-62; E. Majcher-Ociesa, <em>Interwencjonizm pa\u0144stwowy w przemy\u015ble na \u0142amach \u201ePolski Gospodarczej\u201d z lat 1930-1939<\/em>, \u201eAnnales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historica\u201d, t. XIV, 2013, s. 127-134. Zob. r\u00f3wnie\u017c: M. Majcher-Ociesa, <em>Interwencjonizm pa\u0144stwowy w przemy\u015ble Drugiej Rzeczypospolitej w latach 1930-1939<\/em>, Kielce 2019.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> \u201eDziennik Ustaw RP\u201d (dalej: Dz. U.) 1932, nr 32, poz. 336.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> Dz. U. 1933, nr 32, poz. 273.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> Dz. U. 1935, nr 29 poz. 226.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> Dz. U. 1937, nr 5, poz. 43<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> D. Sypniewski, <em>Wprowadzenie<\/em> [w:] <em>Ograniczenia wolno\u015bci podejmowania dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej. Monografia prawnicza<\/em>, red. D. Sypniewski, U. Legierska, A. Ma\u0142kowska, Ryki 2016, s. 13-14.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a> R. A., <em>Komunikacja i transport. Pod redakcj\u0105 Ministerstwa Komunikacji<\/em>, \u201ePolska Gospodarcza\u201d nr 10, 1930, s. 442-444. W \u015brodowiskach kolejowych, kt\u00f3re do pewnego czasu upatrywa\u0142y w transporcie drogowym konkurenta, tak\u017ce podnoszono kwestie koncesji. Przyk\u0142adowo w \u201eIn\u017cynierze Kolejowym\u201d napisano: \u201eZnane s\u0105 fakty, \u017ce jeden autobus mia\u0142 kilkudziesi\u0119ciu w\u0142a\u015bcicieli, a zak\u0142adowy kapita\u0142 wiele przedsi\u0119biorstw\u2026 by\u0142y weksle wystawione przez przedsi\u0119biorc\u00f3w przy nabyciu taks\u00f3wki lub autobusu. Je\u017celi do tego doda\u0107 brak norm prawnych, kt\u00f3ryby zapobiega\u0142y dzikiej konkurencji, kt\u00f3ra w karykaturalnych rozmiarach zacz\u0119\u0142a si\u0119 rozwija\u0107 na niekt\u00f3rych wi\u0119cej o\u017cywionych linijach, nie b\u0119dzie mo\u017cna si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce w pierwszych ju\u017c latach rozwoju przemys\u0142 samochodowy zarobkowy zacz\u0105\u0142 si\u0119 rozwija\u0107 chorobliwie. Zw\u0142aszcza chorobliwie i z przerostem na pewnych linijach zacz\u0105\u0142 si\u0119 rozwija\u0107 przemys\u0142 autobusowy\u201d. M. Nestorowicz, <em>Ruch samochodowy w Polsce<\/em>, \u201eIn\u017cynier Kolejowy\u201d, nr\u00a0 9, 1933, s. 229.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a> APL, UWL WKB, sygn. 28, k. 88-89.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[15]<\/a> Ibidem, k. 89.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref16\" name=\"_ftn16\">[16]<\/a> Ibidem, k. 97.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref17\" name=\"_ftn17\">[17]<\/a> Ibidem, k. 97-98.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref18\" name=\"_ftn18\">[18]<\/a> Ibidem, k. 211-212.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref19\" name=\"_ftn19\">[19]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref20\" name=\"_ftn20\">[20]<\/a> Ibidem, k. 223.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref21\" name=\"_ftn21\">[21]<\/a> Ibidem, k. 223-224.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref22\" name=\"_ftn22\">[22]<\/a> Afera nie zaszkodzi\u0142a prezesowi Zwi\u0105zku J. Wierzbowskiemu. W 1938 r. pe\u0142ni\u0142 w jego zarz\u0105dzie funkcj\u0119 wiceprezesa. Prezesem by\u0142 w\u00f3wczas Stanis\u0142aw Kierszys. \u201eAutobus. Miesi\u0119cznik. Organ Zwi\u0105zku Stowarzysze\u0144 W\u0142a\u015bcicieli Przedsi\u0119biorstwa Samochodowych RP\u201d nr 7, 1938, s. 1.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref23\" name=\"_ftn23\">[23]<\/a> Przyk\u0142adowo zob.: <em>Szajka \u0142apownik\u00f3w-szanta\u017cyst\u00f3w w Zwi\u0105zku W\u0142a\u015bcicieli Przedsi\u0119biorstw Samochodowych na terenie Warszawy i \u0141odzi<\/em>, \u201eDzie\u0144 Dobry\u201d nr 159, 1936, s. 3; <em>Autobusowe paj\u0105ki omota\u0142y sie\u0107 dr\u00f3g ca\u0142ej Polski<\/em>, \u201eDobry Wiecz\u00f3r. Kurjer Czerwony\u201d nr 162, 1936, s. 1.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref24\" name=\"_ftn24\">[24]<\/a> <em>Obwieszczenia publiczne. Dodatek do Dziennika<\/em><em> Urz\u0119dowego Ministerstwa Sprawiedliwo\u015bci<\/em>, nr 53a, 1931, s. 26.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref25\" name=\"_ftn25\">[25]<\/a> \u201eMonitor Polski\u201d (dalej: MP), nr 4, 1939, s. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref26\" name=\"_ftn26\">[26]<\/a> \u201eAmtlicher Anzeiger fur das Generalgouvernment. Dziennik Urz\u0119dowy dla Generalnego Gubernatorstwa\u201d, nr 33, 1943, s. 834-835; \u201eAmtlicher Anzeiger fur das Generalgouvernment. Dziennik Urz\u0119dowy dla Generalnego Gubernatorstwa\u201d nr 61, 1941, s. 1398.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref27\" name=\"_ftn27\">[27]<\/a> <em>Z kongresu przedsi\u0119biorstw komunikacyjnych<\/em>, \u201eKurjer Warszawski\u201d, nr 227, 1934, s. 8. Interesowa\u0142 go tak\u017ce problem konkurencyjno\u015bci: S. Kierszys, <em>Zagadnienie konkurencyjne w przewozach samochodowych<\/em>, \u201eAutobus\u201d nr 4, 1934, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref28\" name=\"_ftn28\">[28]<\/a> <em>Ko\u0144<\/em> <em>ci\u0105gle gro\u017an\u0105 konkurencj\u0105 dla auta. Kongres w\u0142a\u015bcicieli autobus\u00f3w prosi o\u2026 pozwolenie na zni\u017ck\u0119 cen<\/em>, \u201eABC\u201d, nr 231, 1934, s. 5; <em>Ko\u0144 ci\u0105gle gro\u017an\u0105 konkurencj\u0105 dla auta<\/em>, \u201eKurjer Nowogr\u00f3dzki\u201d nr 229, 1934, s. 7; <em>Ze Zjazdu<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Czasopism\u201d, nr 11 (87), 1937, s. 87.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref29\" name=\"_ftn29\">[29]<\/a> S. Sarnowiec, <em>Zbi\u00f3r ustaw i rozporz\u0105dze\u0144 o zarobkowym przewozie os\u00f3b i towar\u00f3w pojazdami mechanicznymi i o czasie pracy os\u00f3b zatrudnionych w przemy\u015ble przewozowym, <\/em>Warszawa 1937.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref30\" name=\"_ftn30\">[30]<\/a> Do maja 1937 r. w Zwi\u0105zku Stowarzysze\u0144 W\u0142a\u015bcicieli Przedsi\u0119biorstw Autobusowych w Warszawie dzia\u0142a\u0142 kurator mecenas Eugeniusz Kuligowski, co \u015bwiadczy o pr\u00f3bach dyscyplinowania tego \u015brodowiska. APL, UWL WKB, sygn. 75, k. 131.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref31\" name=\"_ftn31\">[31]<\/a> \u201eAfera autobusowa\u201d, a szczeg\u00f3lnie para przest\u0119pcze i mafijne zachowania, kt\u00f3re j\u0105 stworzy\u0142y, przypominaj\u0105 te, kt\u00f3re \u201ewypracowa\u0142o\u201d warszawskie \u015brodowisko skupione wok\u00f3\u0142 Tadeusza Siemi\u0105tkowskiego, czyli Taty Tasiemki i J\u00f3zefa \u0141okietka, zwanego Doktorem \u0141okietkiem \u2013 jednych z najs\u0142ynniejszych gangster\u00f3w II RP. Tu r\u00f3wnie\u017c du\u017ce znaczenie mia\u0142a blisko\u015b\u0107 tego kr\u0119gu przest\u0119pczego z sanacyjnymi elitami w\u0142adzy, wywodz\u0105cymi si\u0119 z PPS. Zob.: J. Rawicz, <em>Doktor \u0141okietek i Tata Tasiemka. Dzieje gangu<\/em>, Warszawa 2014.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref32\" name=\"_ftn32\">[32]<\/a> W 1937 r. Zwi\u0105zek ten mia\u0142 nazw\u0119: Stowarzyszenie W\u0142a\u015bcicieli Przedsi\u0119biorstw Komunikacji Samochodowej na woj. lubelskie. W\u00f3wczas cz\u0142onkami zarz\u0105du byli:\u00a0 wiceprezes F. Kr\u0119towicz, sekretarz St. Janczewski, skarbnik F. W\u00f3jcik, cz\u0142onek zarz\u0105du I. Pelcman, zast\u0119pca cz\u0142onka W\u0142. \u017burawski. APL, UWL WKB, sygn. 75, k. 115.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref33\" name=\"_ftn33\">[33]<\/a> <em>Afera autobusowa ogarn\u0119\u0142a ca\u0142\u0105 Polsk\u0119<\/em>, \u201eExpress Lubelski i Wo\u0142y\u0144ski\u201d nr 163, 1936, s. 2.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref34\" name=\"_ftn34\">[34]<\/a> Zob. J. \u017byndul, <em>Zaj\u015bcia anty\u017cydowskie w Polsce w latach 1935-1937<\/em>, Warszawa 1994.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref35\" name=\"_ftn35\">[35]<\/a> W\u0105tk\u00f3w tych nie odnajdziemy w fundamentalnej pracy na temat dziennika \u201eLubliner Tugblat\u201d. Zob. A. Kopciowski, Wos <em>hert zich in der prowinc? Prasa \u017cydowska na Lubelszczy\u017anie i jej najwi\u0119kszy dziennik<\/em> \u201eLubliner Tugblat\u201d, Lublin 2015.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref36\" name=\"_ftn36\">[36]<\/a> <em>Zelbstmord fun a judiszer jungenman<\/em>, \u201eLubliner Tugblat\u201d nr 134, 1936, s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref37\" name=\"_ftn37\">[37]<\/a> W jednym z protoko\u0142\u00f3w konferencyjnych w sprawie scalenia przedsi\u0119biorstw samochodowych, jakie odby\u0142y si\u0119 w 1935 r. w UWL, osoba ta nazywana jest \u201einspektorem, radc\u0105 z Ministerstwa Komunikacji\u201d. APL, UWL WKB, sygn. 82, k. 54.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref38\" name=\"_ftn38\">[38]<\/a> <em>Milionen-afere bej di ojtobusen koncesje<\/em>, \u201eLubliner Tugblat\u201d nr 135, 1936, s. 7.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref39\" name=\"_ftn39\">[39]<\/a> <em>Neje sensacjonele pertim arum dem ojtobusen afere<\/em>, \u201eLubliner Tugblat\u201d nr 140, 1936, s. 3. Szerzej o silnej konkurencji mi\u0119dzy Ajchenbaumem a Po\u0142udniowo-Lubelsk\u0105 Sp\u00f3\u0142k\u0105 Samochodow\u0105 w Lublinie. APL, UWL WKB, sygn. 82, k. 35-38.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref40\" name=\"_ftn40\">[40]<\/a> <em>Prezes Kerszys iz niszt gewen arestirt<\/em>, \u201eLubliner Tugblat\u201d nr 143, 1936,\u00a0 s. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref41\" name=\"_ftn41\">[41]<\/a> <em>Na Fundusz Obrony Narodowej<\/em>, \u201eKurjer Warszawski\u201d, nr 1937\/236, s. 14. W 1937 r. w Wydziale Komunikacyjno-Drogowym UWL pojawi\u0142 si\u0119 nowy, bardziej wysublimowany spos\u00f3b wymuszaj\u0105cy od koncesjonariuszy \u0142ap\u00f3wki. Tym razem urz\u0105d ten zmusza\u0142 ich do wype\u0142niania formularza koncesyjnego na druczkach, kt\u00f3re by\u0142y w posiadaniu tylko i wy\u0142\u0105cznie Stowarzyszenia W\u0142a\u015bcicieli Przedsi\u0119biorstw Samochodowych w Lublinie. Praktyki te ministerstwo komunikacji nazwa\u0142o \u201eszkodz\u0105cymi powadze w\u0142adzy\u201d. APL, UWL WKB, sygn. 75, k. 97-98.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref42\" name=\"_ftn42\">[42]<\/a> Poczekalni ani postoju autobusowego nie by\u0142o w s\u0105siednim Mi\u0119dzyrzecu. Znajdowa\u0142 si\u0119 tam tylko stacja autobusowa. W skali powiatu przystanki autobusowe postawiono za\u015b tylko w Suchowoli, K\u0105kolewnicy, Wohyniu i Komar\u00f3wce. APL, UWL WKB, sygn. 75, k. 307.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref43\" name=\"_ftn43\">[43]<\/a> Ibidem, sygn. 28, k. 85.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref44\" name=\"_ftn44\">[44]<\/a> Ibidem, k. 122-123.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref45\" name=\"_ftn45\">[45]<\/a> Ibidem, sygn. 75, k. 6-7.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref46\" name=\"_ftn46\">[46]<\/a> I. Chanani, <em>Na twoich ulicach, Radzyniu<\/em> [w:] <em>Sefer Radzyn<\/em>, red. I. Zigelman, Tel Awiw 1957, s. 145.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref47\" name=\"_ftn47\">[47]<\/a> M. Nestorowicz, art. cyt., s. 232.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref48\" name=\"_ftn48\">[48]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref49\" name=\"_ftn49\">[49]<\/a> Hebrajskie imi\u0119 Henoch (\u201epe\u0142ny po\u015bwi\u0119cenia\u201d) w Radzyniu by\u0142o bardzo popularne z uwagi na to, \u017ce tak nazywa\u0142 si\u0119 jeden z radzy\u0144skich cadyk\u00f3w Henoch Gerszon Lejner. Mo\u017cemy wi\u0119c domniemywa\u0107, \u017ce rodzina, w kt\u00f3rej si\u0119 urodzi\u0142, nale\u017ca\u0142a do kr\u0119gu jego zwolennik\u00f3w.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref50\" name=\"_ftn50\">[50]<\/a> Zob. APL, UWL WKB, sygn. 158.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref51\" name=\"_ftn51\">[51]<\/a> Prawdopodobnie chodzi o Mariana, Romana lub Antoniego. Zob.: D. Magier, <em>Skorowidz do rejestru mieszka\u0144c\u00f3w miasta Radzynia Podlaskiego z lat 1931-1939<\/em>, Radzy\u0144 Podlaski-Lublin 2013, s. 234.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref52\" name=\"_ftn52\"><em>[52]<\/em><\/a> Tam\u017ce, s. 138. Dane o zak\u0142adach naprawczych samochod\u00f3w uwidocznione zosta\u0142y tak\u017ce w <em>Polskim Skorowidzu Samochodowym na r. 1938<\/em>, Warszawa 1938, s. 170, lecz zawieraj\u0105 b\u0142\u0119dne dane adresowe wy\u017cej wspomnianych zak\u0142ad\u00f3w.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref53\" name=\"_ftn53\">[53]<\/a> APL, UWL WKB, sygn. 28, k. 21-22, k. 55.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref54\" name=\"_ftn54\">[54]<\/a> W jednym dokumencie Danielak omy\u0142kowo nazwany zosta\u0142 J\u00f3zefem. APL, UWL WKB, sygn. 82, k. 43, 60.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref55\" name=\"_ftn55\">[55]<\/a> Ibidem, k. 13.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref56\" name=\"_ftn56\">[56]<\/a> Ibidem, k. 43.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref57\" name=\"_ftn57\">[57]<\/a> Ibidem, sygn. 82, k. 24 i 43.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref58\" name=\"_ftn58\">[58]<\/a> Ibidem, sygn. 75, k. 8.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref59\" name=\"_ftn59\">[59]<\/a> Ibidem, sygn. 158. Tematyce zdobywania koncesji w nowym trybie po\u015bwi\u0119cona jest ca\u0142a teczka. Liczy 114 kart, lecz zawiera wiele kopii i odpis\u00f3w.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref60\" name=\"_ftn60\">[60]<\/a> Nazw\u0119 tej ulicy w latach 30. zmieniono na Pierackiego.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref61\" name=\"_ftn61\">[61]<\/a> APL, UWL WKB, sygn. 158.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref62\" name=\"_ftn62\">[62]<\/a> W za\u0142\u0105czniku do podania umieszczono 5 takich samych odr\u0119cznie i pieczo\u0142owicie przygotowanych plan\u00f3w.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref63\" name=\"_ftn63\">[63]<\/a> Na Nalewkach 17 znajdowa\u0142a si\u0119 siedziba \u017cydowskiego Zwi\u0105zku Zawodowego Transportowc\u00f3w (Profesjoneler Farejn fun Transport-Arbetrer). Biblioteka Narodowa, Dokumenty \u017bycia Spo\u0142ecznego \u2013 D\u017bS VIIA 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref64\" name=\"_ftn64\">[64]<\/a> Wedle danych pochodz\u0105cych z ksi\u0105\u017cki telefonicznej Warszawy, przy ul. Nalewki 47 mie\u015bci\u0142a si\u0119 ekspedycja oraz biuro nale\u017c\u0105ce do G. H. Heringa (brak imienia). Mia\u0142 on koncesje na trasach do Lublina i \u0141odzi. W kamienicy pod tym numerem znajdowa\u0142y si\u0119 tak\u017ce m.in.: wytw\u00f3rnia tasiemek wojskowych i technicznych, w\u0119dliniarnia i pracownia plandek. <em>Ksi\u0105\u017cka telefoniczna Warszawy 1938\/1939. Spis abonent\u00f3w Warszawskiej Sieci Telefon\u00f3w<\/em>, Warszawa 1939, s. 390.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref65\" name=\"_ftn65\">[65]<\/a>\u00a0 APL, UWL WKB, sygn. 158.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref66\" name=\"_ftn66\">[66]<\/a> Na mapie podano b\u0142\u0119dn\u0105, nie obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 od 1917 r. rosyjsk\u0105 nazw\u0119 Mi\u0144ska Mazowieckiego \u2013 Nowo-Mi\u0144sk.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref67\" name=\"_ftn67\">[67]<\/a> APL, UWL WKB, sygn. 158.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref68\" name=\"_ftn68\">[68]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref69\" name=\"_ftn69\">[69]<\/a> Nie znamy daty tego pisma z uwagi na uszkodzenie papieru w g\u00f3rnym prawym rogu.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref70\" name=\"_ftn70\">[70]<\/a> APL, UWL WKB, sygn. 158.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref71\" name=\"_ftn71\">[71]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref72\" name=\"_ftn72\">[72]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref73\" name=\"_ftn73\">[73]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref74\" name=\"_ftn74\">[74]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref75\" name=\"_ftn75\">[75]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref76\" name=\"_ftn76\">[76]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref77\" name=\"_ftn77\">[77]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref78\" name=\"_ftn78\">[78]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref79\" name=\"_ftn79\">[79]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref80\" name=\"_ftn80\">[80]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref81\" name=\"_ftn81\">[81]<\/a> Ibidem, sygn. 36, k. 6.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref82\" name=\"_ftn82\">[82]<\/a> Ibidem, sygn. 158.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref83\" name=\"_ftn83\">[83]<\/a> Ibidem, sygn. 101 i 113.<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Bibliografia cytowa\u0144:<\/strong><\/p>\n<p>Brzosko E., <em>Rozw\u00f3j transportu w Polsce 1918-1939<\/em>, Warszawa 1982.<\/p>\n<p>Chanani I., <em>Na twoich ulicach, Radzyniu<\/em> [w:] <em>Sefer Radzyn<\/em>, red. I. Zigelman, Tel Awiw 1957.<\/p>\n<p>Heydel A., <em>Interwencjonizm<\/em> [w:] <em>Encyklopedia nauk politycznych<\/em>, red. E.J. Reyman, t. 2, Warszawa 1937.<\/p>\n<p>Landau Z., Roszkowski W., <em>Polityka gospodarcza II RP i PRL<\/em>, Warszawa 1995.<\/p>\n<p>Kali\u0144ski J., <em>Motoryzacja a infrastruktura drogowa w Polsce po 1918 r<\/em>. [w:] <em>Na l\u0105dzie, w wodzie i w powietrzu&#8230; Z dziej\u00f3w transportu i komunikacji na ziemiach polskich na przestrzeni wiek\u00f3w<\/em>, red. T. G\u0142owi\u0144ski, R. Klementowski, Wroc\u0142aw 2014.<\/p>\n<p>Kali\u0144ski J., Liberadzki B., <em>Transport w Polsce w latach 1918-1978<\/em>, Warszawa 1986.<\/p>\n<p>Ko\u0142aczkowski B., <em>Ewolucja administracyjno-prawnej regulacji korzystania z dr\u00f3g publicznych w II RP<\/em>, \u201eRuch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny\u201d, z. 4, 2000, s. 61-70.<\/p>\n<p>Konarski M.,\u00a0 <em>\u015awiadczenia na rzecz Oborny pa\u0144stwa w okresie II Rzeczypospolitej (1918-1939) na przyk\u0142adzie obowi\u0105zku odst\u0119powania \u015brodk\u00f3w transportowych<\/em>, \u201eStudia Spo\u0142eczne\u201d, nr 1, 2021, s. 65-110.<\/p>\n<p>Kopciowski A., Wos <em>hert zich in der prowinc? Prasa \u017cydowska na Lubelszczy\u017anie i jej najwi\u0119kszy dziennik<\/em> \u201eLubliner Tugblat\u201d, Lublin 2015.<\/p>\n<p>Majcher-Ociesa E., <em>Interwencjonizm pa\u0144stwowy w przemy\u015ble Drugiej Rzeczypospolitej w latach 1930-1939<\/em>, Kielce 2019.<\/p>\n<p>Majcher-Ociesa E., <em>Interwencjonizm pa\u0144stwowy w przemy\u015ble na \u0142amach \u201ePolski Gospodarczej\u201d z lat 1930-1939<\/em>, \u201eAnnales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historica\u201d, t. XIV, 2013, s. 127-134.<\/p>\n<p>Magier D., <em>Skorowidz do rejestru mieszka\u0144c\u00f3w miasta Radzynia Podlaskiego z lat 1931-1939<\/em>, Radzy\u0144 Podlaski-Lublin 2013.<\/p>\n<p>Majcher-Ociesa E., <em>Relacje mi\u0119dzy przemys\u0142owcami a administracj\u0105 pa\u0144stwow\u0105 w wojew\u00f3dztwie kieleckim w latach 1919\u20131939<\/em> [w:] <em>Metamorfozy spo\u0142eczne. Pa\u0144stwo i spo\u0142ecze\u0144stwo Drugiej Rzeczypospolitej<\/em>, red. J. \u017barnowski, t. 8, Warszawa 2014, s. 259-273.<\/p>\n<p>Nestorowicz M., <em>Ruch samochodowy w Polsce<\/em>, \u201eIn\u017cynier Kolejowy\u201d, nr 9, 1933, s. 229.<\/p>\n<p>Rawicz J., <em>Doktor \u0141okietek i Tata Tasiemka. Dzieje gangu<\/em>, Warszawa 2014.<\/p>\n<p>Rummel A., <em>Polskie konstrukcje licencyjne i motoryzacyjne w latach 1922-1980<\/em>, Warszawa 1985.<\/p>\n<p>Sarnowiec S., <em>Zbi\u00f3r ustaw i rozporz\u0105dze\u0144 o zarobkowym przewozie os\u00f3b i towar\u00f3w pojazdami mechanicznymi i o czasie pracy os\u00f3b zatrudnionych w przemy\u015ble przewozowym, <\/em>Warszawa 1937.<\/p>\n<p>Sypniewski D., <em>Wprowadzenie<\/em> [w:] <em>Ograniczenia wolno\u015bci podejmowania dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej. Monografia prawnicza<\/em>, red. D. Sypniewski, U. Legierska, A. Ma\u0142kowska, 2016.<\/p>\n<p>\u017byndul J., <em>Zaj\u015bcia anty\u017cydowskie w Polsce w latach 1935-1937<\/em>, Warszawa 1994.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Alicja Gontarek Oryginalna wersja cyfrowa 24.09.2021 Wersja drukowana 5.11.2021 DOI: 10.36121\/RRH.GONTAREK.19.2021 Wprowadzenie \u00a0W II Rzeczypospolitej poziom motoryzacji nie osi\u0105gn\u0105\u0142 zadowalaj\u0105cych rezultat\u00f3w. Z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na to kilka przyczyn, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najwa\u017cniejsz\u0105 by\u0142a s\u0142abo\u015b\u0107 gospodarcza kraju oraz brak poparcia motoryzacji w okresie zabor\u00f3w przez czynniki pa\u0144stwowe, a tak\u017ce zbyt p\u00f3\u017ano zainicjowane dzia\u0142ania polskich w\u0142adz pa\u0144stwowych, kt\u00f3re zmierza\u0142y [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2932","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Z dziej\u00f3w \u017cydowskiej przedsi\u0119biorczo\u015bci w Radzyniu Podlaskim w okresie mi\u0119dzywojennym \u2013 przypadek przewo\u017anika samochodowego Henocha Gotesdynera (na tle sytuacji zarobkowego transportu samochodowego w wojew\u00f3dztwie lubelskim) - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Z dziej\u00f3w \u017cydowskiej przedsi\u0119biorczo\u015bci w Radzyniu Podlaskim w okresie mi\u0119dzywojennym \u2013 przypadek przewo\u017anika samochodowego Henocha Gotesdynera (na tle sytuacji zarobkowego transportu samochodowego w wojew\u00f3dztwie lubelskim) - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Alicja Gontarek Oryginalna wersja cyfrowa 24.09.2021 Wersja drukowana 5.11.2021 DOI: 10.36121\/RRH.GONTAREK.19.2021 Wprowadzenie \u00a0W II Rzeczypospolitej poziom motoryzacji nie osi\u0105gn\u0105\u0142 zadowalaj\u0105cych rezultat\u00f3w. Z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na to kilka przyczyn, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najwa\u017cniejsz\u0105 by\u0142a s\u0142abo\u015b\u0107 gospodarcza kraju oraz brak poparcia motoryzacji w okresie zabor\u00f3w przez czynniki pa\u0144stwowe, a tak\u017ce zbyt p\u00f3\u017ano zainicjowane dzia\u0142ania polskich w\u0142adz pa\u0144stwowych, kt\u00f3re zmierza\u0142y [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-11-06T19:48:22+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/rozklad-jazdy.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"33 minuty\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932\",\"name\":\"Z dziej\u00f3w \u017cydowskiej przedsi\u0119biorczo\u015bci w Radzyniu Podlaskim w okresie mi\u0119dzywojennym \u2013 przypadek przewo\u017anika samochodowego Henocha Gotesdynera (na tle sytuacji zarobkowego transportu samochodowego w wojew\u00f3dztwie lubelskim) - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/rozklad-jazdy.jpg\",\"datePublished\":\"2021-09-24T08:54:39+00:00\",\"dateModified\":\"2021-11-06T19:48:22+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/rozklad-jazdy.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/rozklad-jazdy.jpg\",\"width\":1194,\"height\":513},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Z dziej\u00f3w \u017cydowskiej przedsi\u0119biorczo\u015bci w Radzyniu Podlaskim w okresie mi\u0119dzywojennym \u2013 przypadek przewo\u017anika samochodowego Henocha Gotesdynera (na tle sytuacji zarobkowego transportu samochodowego w wojew\u00f3dztwie lubelskim)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"name\":\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\",\"name\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"width\":1393,\"height\":727,\"caption\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Z dziej\u00f3w \u017cydowskiej przedsi\u0119biorczo\u015bci w Radzyniu Podlaskim w okresie mi\u0119dzywojennym \u2013 przypadek przewo\u017anika samochodowego Henocha Gotesdynera (na tle sytuacji zarobkowego transportu samochodowego w wojew\u00f3dztwie lubelskim) - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Z dziej\u00f3w \u017cydowskiej przedsi\u0119biorczo\u015bci w Radzyniu Podlaskim w okresie mi\u0119dzywojennym \u2013 przypadek przewo\u017anika samochodowego Henocha Gotesdynera (na tle sytuacji zarobkowego transportu samochodowego w wojew\u00f3dztwie lubelskim) - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","og_description":"Alicja Gontarek Oryginalna wersja cyfrowa 24.09.2021 Wersja drukowana 5.11.2021 DOI: 10.36121\/RRH.GONTAREK.19.2021 Wprowadzenie \u00a0W II Rzeczypospolitej poziom motoryzacji nie osi\u0105gn\u0105\u0142 zadowalaj\u0105cych rezultat\u00f3w. Z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na to kilka przyczyn, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najwa\u017cniejsz\u0105 by\u0142a s\u0142abo\u015b\u0107 gospodarcza kraju oraz brak poparcia motoryzacji w okresie zabor\u00f3w przez czynniki pa\u0144stwowe, a tak\u017ce zbyt p\u00f3\u017ano zainicjowane dzia\u0142ania polskich w\u0142adz pa\u0144stwowych, kt\u00f3re zmierza\u0142y [&hellip;]","og_url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932","og_site_name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz","article_modified_time":"2021-11-06T19:48:22+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/rozklad-jazdy.jpg","type":"","width":"","height":""}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"33 minuty"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932","name":"Z dziej\u00f3w \u017cydowskiej przedsi\u0119biorczo\u015bci w Radzyniu Podlaskim w okresie mi\u0119dzywojennym \u2013 przypadek przewo\u017anika samochodowego Henocha Gotesdynera (na tle sytuacji zarobkowego transportu samochodowego w wojew\u00f3dztwie lubelskim) - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/rozklad-jazdy.jpg","datePublished":"2021-09-24T08:54:39+00:00","dateModified":"2021-11-06T19:48:22+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932#primaryimage","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/rozklad-jazdy.jpg","contentUrl":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/rozklad-jazdy.jpg","width":1194,"height":513},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2932#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Z dziej\u00f3w \u017cydowskiej przedsi\u0119biorczo\u015bci w Radzyniu Podlaskim w okresie mi\u0119dzywojennym \u2013 przypadek przewo\u017anika samochodowego Henocha Gotesdynera (na tle sytuacji zarobkowego transportu samochodowego w wojew\u00f3dztwie lubelskim)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization","name":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","contentUrl":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","width":1393,"height":727,"caption":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego"},"image":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2932","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2932"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2932\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3100,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2932\/revisions\/3100"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2932"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}