{"id":2493,"date":"2021-01-14T15:10:15","date_gmt":"2021-01-14T15:10:15","guid":{"rendered":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493"},"modified":"2021-11-06T19:43:17","modified_gmt":"2021-11-06T19:43:17","slug":"plutonowy-jozef-lopatniuk-1907-1969-podlaski-obronca-westerplatte","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493","title":{"rendered":"Plutonowy J\u00f3zef \u0141opatniuk (1907-1969). Podlaski obro\u0144ca Westerplatte"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li><span style=\"color: #800000;\"><strong>Ernest Szum<\/strong><\/span><\/li>\n<li>Oryginalna wersja cyfrowa 15.01.2021<\/li>\n<li><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/druk_szum_rrh19_2021.pdf\">Wersja drukowana 5.11.2021<\/a><\/li>\n<li>DOI: 10.36121\/RRH.SZUM.19.2021<\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n<p><strong>Prolog<\/strong><\/p>\n<p>Na temat obrony Wojskowej Sk\u0142adnicy Tranzytowej (WST) na Westerplatte powsta\u0142o w okresie powojennym wiele mit\u00f3w i przek\u0142ama\u0144 fakt\u00f3w historycznych. Utrwalone zosta\u0142y niestety nie tylko w beletrystyce, ale i w historiografii. Najpopularniejszym z opis\u00f3w walk na p\u00f3\u0142wyspie d\u0142ugo by\u0142a ksi\u0105\u017cka Melchiora Wa\u0144kowicza pt. <em>Westerplatte<\/em> z 1959 r.<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a> Jego wersji wydarze\u0144 wt\u00f3rowa\u0142 film Stanis\u0142awa R\u00f3\u017cewicza z 1967 r. pod tym samym tytu\u0142em<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>. Literacka wizja Wa\u0144kowicza nie mia\u0142a jednak wiele wsp\u00f3lnego z rzeczywisto\u015bci\u0105 batalii o Westerplatte. Powsta\u0142a w oparciu o subiektywn\u0105 relacj\u0119 majora Henryka Sucharskiego, w interesie kt\u00f3rego le\u017ca\u0142o zatajenie lub przeinaczenie niekt\u00f3rych jej aspekt\u00f3w. Zar\u00f3wno ksi\u0105\u017cka, jak i film, pomija\u0142y niezwykle istotne fakty, zniekszta\u0142caj\u0105c znacz\u0105co prawd\u0119 historyczn\u0105. Ot\u00f3\u017c, w drugim dniu obrony plac\u00f3wki H. Sucharski podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o kapitulacji i rozkaza\u0142 wywiesi\u0107 bia\u0142\u0105 flag\u0119. Poddaniu WST zapobieg\u0142 jego zast\u0119pca kapitan Franciszek D\u0105browski, kt\u00f3ry od tego momentu faktycznie przej\u0105\u0142 dowodzenie. Sprzeciwiaj\u0105c si\u0119 rozkazowi komendanta dzia\u0142a\u0142 na granicy buntu. Jednak to za jego spraw\u0105 obro\u0144cy kontynuowali walk\u0119. Dzi\u0119ki temu znale\u017ali si\u0119 w panteonie polskich bohater\u00f3w II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n<p>Pochodz\u0105ce z okresu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL) opracowania dotycz\u0105ce obrony Westerplatte zawiera\u0142y nie tylko mity i lansowane przez w\u0142adze tre\u015bci propagandowe. Znajdowa\u0142y si\u0119 tam tak\u017ce niedorzeczno\u015bci i zwyk\u0142e k\u0142amstwa. Dotyczy\u0142y zar\u00f3wno kwestii przebiegu obrony plac\u00f3wki, jak i relacji mi\u0119dzy kadr\u0105 dow\u00f3dcz\u0105<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a>. Rz\u0105dz\u0105cy w PRL komuni\u015bci, a tak\u017ce dzia\u0142aj\u0105cy pod ich dyktando upartyjnieni historycy i publicy\u015bci, d\u0142ugo robili wszystko, by opinia publiczna nie pozna\u0142a historycznej prawdy o obronie WST<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>. W po\u0142owie lat 70. XX w. pojawi\u0142y si\u0119 pojedyncze g\u0142osy informuj\u0105ce o zafa\u0142szowaniu obowi\u0105zuj\u0105cej przez dekady oficjalnej wersji w kwestii jednego z najwa\u017cniejszych symboli kampanii wrze\u015bniowej<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a>. By\u0142y jednak t\u0142amszone przez decydent\u00f3w kreuj\u0105cych polityk\u0119 historyczn\u0105 i nie dociera\u0142y do szerokich rzesz polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>. Podobnie jak wspomnieniowa ksi\u0105\u017cka \u201eniepoprawnego politycznie\u201d F. D\u0105browskiego z 1957 r., kt\u00f3ra zosta\u0142a ocenzurowana i przez wiele lat pozostawa\u0142a na indeksie publikacji zastrze\u017conych przez rz\u0105dz\u0105cych Polsk\u0105 komunist\u00f3w<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a>.<\/p>\n<p>Dopiero w latach 90. XX w. ukaza\u0142y si\u0119 w czasopismach artyku\u0142y sygnalizuj\u0105ce zafa\u0142szowania w utrwalonej przez dziesi\u0119ciolecia legendzie Westerplatte. Proces ujawniania prawdy zapocz\u0105tkowa\u0142 Janusz Roszko publikuj\u0105c na \u0142amach \u201ePolityki\u201d artyku\u0142 pt. <em>Tajemnica Westerplatte<\/em><a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a>. Tekst wydoby\u0142 na \u015bwiat\u0142o dzienne rzeczywiste wydarzenia pierwszego tygodnia wrze\u015bnia 1939 r., jakie rozegra\u0142y si\u0119 na Westerplatte. Ujawni\u0142 je D\u0105browski w rozmowie z dziennikarzem przeprowadzonej w 1958 r., zastrzegaj\u0105c mo\u017cliwo\u015b\u0107 ich publikacji dopiero po 25 latach.<\/p>\n<p>Przez lata ukrywane, powszechnie nieznane fakty o kulisach obrony WST, dopiero w XXI w. przedstawili w rzetelnych opracowaniach badacze \u201enowego pokolenia\u201d. Mariusz Borowiak na kartach ksi\u0105\u017cki <em>Westerplatte <\/em>\u2013 <em>w obronie prawdy<\/em> oraz Mariusz W\u00f3jtowicz-Podhorski w monografii <em>Westerplatte 1939. Prawdziwa historia<\/em><a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a>. Na kanwie ich ustale\u0144, po wielu perturbacjach, w 2013 roku powsta\u0142 film Paw\u0142a Chochlewa pt. <em>Tajemnica Westerplatte<\/em><a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a>. Obraz (mimo \u017ce fabularny, to odtwarzaj\u0105cy faktyczny przebieg wydarze\u0144 na fundamencie naukowych bada\u0144) ukaza\u0142 rzeczywiste stosunki mi\u0119dzy oficerami dowodz\u0105cymi obron\u0105 plac\u00f3wki oraz zr\u00f3\u017cnicowane postawy \u017co\u0142nierzy. Merytorycznie kompetentny film spotka\u0142 si\u0119 z surow\u0105 krytyk\u0105. Wynika\u0142a ona z emocjonalnego szoku spowodowanego obna\u017ceniem trudnej do zaakceptowania mrocznej tajemnicy jednej z najwa\u017cniejszych kart historii polskiego or\u0119\u017ca zwi\u0105zanych z II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a>.<\/p>\n<p>Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni historycy si\u0119gn\u0119li r\u00f3wnie\u017c po nowe \u017ar\u00f3d\u0142a \u2013 przede wszystkim niemieckie<a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a>. W znacz\u0105cy spos\u00f3b zmieni\u0142y one postrzeganie wielu aspekt\u00f3w obrony Westerplatte, wcze\u015bniej rekonstruowanych g\u0142\u00f3wnie na podstawie relacji polskich \u017co\u0142nierzy. Jedn\u0105 z mniej znanych relacji polskich \u2014 wspomnienia \u201eszeregowego\u201d obro\u0144cy Westerplatte pochodz\u0105cego z po\u0142udniowego Podlasia<a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a> \u2014 przedstawiono w niniejszym opracowaniu.<\/p>\n<p><strong>Z Podlasia na Wybrze\u017ce<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>W 1920 r. na niewielkim p\u00f3\u0142wyspie Westerplatte, nad Zatok\u0105 Gda\u0144sk\u0105 w Wolnym Mie\u015bcie Gda\u0144sku, powsta\u0142a polska plac\u00f3wka wojskowa. Sta\u0142a si\u0119 swoist\u0105 enklaw\u0105 polskiej pa\u0144stwowo\u015bci na terytorium zdominowanego przez Niemc\u00f3w miasta. W marcu 1924 r. Liga Narod\u00f3w zalegalizowa\u0142a ten stan rzeczy i ca\u0142kowicie przekaza\u0142a p\u00f3\u0142wysep Polsce. P\u00f3\u0142 roku p\u00f3\u017aniej organizacja ta pozwoli\u0142a Polsce utrzymywa\u0107 w plac\u00f3wce tylko 88 \u017co\u0142nierzy. Polacy jednak potajemnie powi\u0119kszali ich liczebno\u015b\u0107. Latem 1939 r. by\u0142o tam oko\u0142o 200 wojskowych, w tym: 6 oficer\u00f3w (w\u015br\u00f3d nich lekarz), 70 podoficer\u00f3w oraz \u017co\u0142nierze<a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a>. Ich najwa\u017cniejszym zadaniem by\u0142o odparcie spodziewanego ataku niemieckiego na Sk\u0142adnic\u0119 i utrzymanie plac\u00f3wki przez 12 godzin (pocz\u0105tkowo nawet tylko przez 6)<a href=\"#_ftn15\" name=\"_ftnref15\">[15]<\/a>.<\/p>\n<p>Z pocz\u0105tkiem grudnia 1938 r. komendantem WST na Westerplatte w\u0142adze wojskowe mianowa\u0142y majora Henryka Sucharskiego<a href=\"#_ftn16\" name=\"_ftnref16\">[16]<\/a>. Przeniesiono go z 35. Pu\u0142ku Piechoty stacjonuj\u0105cego w Brze\u015bciu nad Bugiem. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej jego podkomendnym zosta\u0142 pochodz\u0105cy z po\u0142udniowego Podlasia, a konkretnie z Glinnego Stoku w gminie Siemie\u0144, zawodowy podoficer plutonowy J\u00f3zef \u0141opatniuk. Zosta\u0142 przeniesiony z 34. Pu\u0142ku Piechoty stacjonuj\u0105cego w Bia\u0142ej Podlaskiej<a href=\"#_ftn17\" name=\"_ftnref17\">[17]<\/a>.<\/p>\n<p>Urodzi\u0142 si\u0119 3 lipca 1907 r. we wsi Glinny Stok \u2014 na kolonii, nale\u017c\u0105cej do powiatu parczewskiego; w ch\u0142opskiej rodzinie pracownika dworu Czetwerty\u0144skich w Milanowie \u2014 Rocha \u0141opatniuka i Marianny \u0141opatniuk z d. Haczuk. Nauk\u0119 w szkole powszechnej pobiera\u0142 w pobliskim Parczewie. Edukacji nie doko\u0144czy\u0142, poniewa\u017c jako najstarsze dziecko w rodzinie musia\u0142 pomaga\u0107 rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego oraz wiejskiego sklepiku<a href=\"#_ftn18\" name=\"_ftnref18\">[18]<\/a>.<\/p>\n<p>Do wojska powo\u0142any zosta\u0142 jako poborowy w 1929 r. Od razu otrzyma\u0142 przydzia\u0142 do 34. Pu\u0142ku Piechoty stacjonuj\u0105cego w Bia\u0142ej Podlaskiej. Tam zwr\u00f3ci\u0142 na siebie uwag\u0119 prze\u0142o\u017conych wzorowym przebiegiem s\u0142u\u017cby. Zosta\u0142 skierowany do szko\u0142y podoficerskiej. Po jej uko\u0144czeniu powr\u00f3ci\u0142 do macierzystej jednostki jako kapral. W 1931 r. zako\u0144czy\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 zasadnicz\u0105. Na wie\u015b jednak nie wr\u00f3ci\u0142. Zosta\u0142 \u017co\u0142nierzem zawodowym, jako kapral nadterminowy. W maju 1932 r. awansowa\u0142 do stopnia plutonowego. Dwa lata p\u00f3\u017aniej przyst\u0105pi\u0142 do egzaminu nadzwyczajnego w zakresie programu nauczania publicznej siedmioklasowej szko\u0142y powszechnej. Zda\u0142 go z wynikiem pozytywnym<a href=\"#_ftn19\" name=\"_ftnref19\">[19]<\/a>.<\/p>\n<div id=\"attachment_2497\" style=\"width: 323px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Lopatniuk.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-2497\" class=\"wp-image-2497\" src=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Lopatniuk.jpg\" alt=\"\" width=\"313\" height=\"429\" srcset=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Lopatniuk.jpg 226w, https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Lopatniuk-219x300.jpg 219w\" sizes=\"auto, (max-width: 313px) 100vw, 313px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-2497\" class=\"wp-caption-text\">Fot. J\u00f3zef \u0141opatniuk. \u0179r\u00f3d\u0142o: <em>Tajemnica Westerplatte\u2026 moim zdaniem<\/em>, <a href=\"https:\/\/dobroni.pl\/static\/files\/forum\/143\/63709-1.jpg\">https:\/\/dobroni.pl\/static\/files\/forum\/143\/63709-1.jpg<\/a>.<\/p><\/div>\n<p>Po wojnie wspomina\u0142 w relacji z\u0142o\u017conej na potrzeby udokumentowania przebiegu obrony WST na Westerplatte: \u201ePrzed wojn\u0105 s\u0142u\u017cy\u0142em w jednym z pu\u0142k\u00f3w piechoty na Podlasiu w charakterze podoficera zawodowego. W ko\u0144cu marca 1939 r. otrzyma\u0142am poprzez pu\u0142k pismo z Ministerstwa Spraw Wojskowych, \u017ce 25 kwietnia mam si\u0119 zameldowa\u0107 w Gda\u0144sku na Westerplatte, gdzie zostan\u0119 wcielony do za\u0142ogi sta\u0142ej. Przed odjazdem [\u2026] dow\u00f3dca \u017cegnaj\u0105c mnie powiedzia\u0142 \u2013 \u00bbByli\u015bcie dobrym podoficerem i \u017cal mi was. Wiecie dok\u0105d jedziecie, zdajecie sobie z tego spraw\u0119, ale i tam potrzeba dobrych ludzi. Kiedy zajdzie potrzeba, bro\u0144cie dzielnie polskiego wybrze\u017ca, dla dobra Polski i dla jej chwa\u0142y, a my przyb\u0119dziemy wam na pomoc\u00ab. [\u2026] Trzeba by\u0142o i\u015b\u0107 tam, gdzie nakazywa\u0142a Ojczyzna, na najbardziej wysuni\u0119t\u0105 plac\u00f3wk\u0119\u201d<a href=\"#_ftn20\" name=\"_ftnref20\">[20]<\/a>. Bialskopodlaski garnizon \u0141opatniuk opuszcza\u0142 w\u00f3wczas po dziesi\u0119ciu latach s\u0142u\u017cby.<\/p>\n<p>Z datowanym na 6 kwietnia 1939 r. rozkazem przeniesienia przyby\u0142 do Gda\u0144ska trzy tygodnie p\u00f3\u017aniej. W drodze do portu przygl\u0105da\u0142 si\u0119 miastu i jego mieszka\u0144com. \u201eUlicami przesuwa\u0142o si\u0119 mn\u00f3stwo ludzi. Na niekt\u00f3rych twarzach mo\u017cna by\u0142o zaobserwowa\u0107 smutek, a u\u015bmiech by\u0142 jak gdyby wymuszony. \u00bbNiebo polityczne\u00ab by\u0142o zachmurzone, a dowodem tego uzbrojone po z\u0119by oddzia\u0142y oraz ci\u0105gnione dzia\u0142a Wehrmachtu. [\u2026] Id\u0105c wzd\u0142u\u017c ulicy Oliwskiej doszed\u0142em do przystani, gdzie przewo\u017cono motor\u00f3wk\u0105 na przeciwn\u0105 stron\u0119 kana\u0142u. Kiedy wysiad\u0142em z motor\u00f3wki, odetchn\u0105\u0142em g\u0142\u0119boko i pomy\u015bla\u0142em \u00bbNareszcie jestem na miejscu\u00ab\u201d<a href=\"#_ftn21\" name=\"_ftnref21\">[21]<\/a>. Zanim zbli\u017cy\u0142 si\u0119 do bramy WST wylegitymowa\u0142 go kr\u0105\u017c\u0105cy w pobli\u017cu niemiecki policjant<a href=\"#_ftn22\" name=\"_ftnref22\">[22]<\/a>.<\/p>\n<p>Natychmiast po przybyciu na Westerplatte zameldowa\u0142 si\u0119 u komendanta plac\u00f3wki. Tak zapami\u0119ta\u0142 t\u0119 chwil\u0119: \u201eGdy po uprzednim zawiadomieniu dow\u00f3dcy wartowni nr 1 wpuszczono mnie na teren, uda\u0142em si\u0119 wprost do koszar, do komendanta Sk\u0142adnicy majora Sucharskiego. Po kr\u00f3tkiej rozmowie z majorem rozlokowa\u0142em si\u0119 i zosta\u0142em prawnym obywatelem Westerplatte\u201d<a href=\"#_ftn23\" name=\"_ftnref23\">[23]<\/a>. Nowy mieszkaniec plac\u00f3wki zaj\u0105\u0142 jeden z pokoi w willi podoficerskiej. By\u0142 to niedu\u017cy, pi\u0119trowy budynek, ulokowany w pobli\u017cu koszar, w podpiwniczeniu wyposa\u017cony w izb\u0119 bojow\u0105 (w czasie obrony pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 wartowni nr 3).<\/p>\n<p>Sucharski powierzy\u0142 \u0141opatniukowi funkcj\u0119 dow\u00f3dcy plutonu dzia\u0142 przeciwpancernych. Odt\u0105d pod swoimi rozkazami mia\u0142 za\u0142ogi obs\u0142uguj\u0105ce dwa dzia\u0142ka przeciwpancerne kalibru 37 mm, wz\u00f3r 36 Bofors. Na Westerplatte sprowadzono je w 1938 r. Pluton posiada\u0142 400 pocisk\u00f3w do obydwu armatek. Zgodnie z zarz\u0105dzeniem Sucharskiego, jedno dzia\u0142ko zosta\u0142o ustawione na po\u0142udniu p\u00f3\u0142wyspu. Znalaz\u0142o si\u0119 niedaleko wartowni nr 2, nieopodal kt\u00f3rej by\u0142 schron amunicyjny. Dzia\u0142ko drugie mia\u0142o stanowisko przy torach kolejowych na p\u00f3\u0142nocnym kra\u0144cu p\u00f3\u0142wyspu, w pobli\u017cu wartowni nr 4.<\/p>\n<p>Przydzia\u0142 na Westerplatte nale\u017ca\u0142o traktowa\u0107 jako wyr\u00f3\u017cnienie. W\u0142adze wojskowe kierowa\u0142y tam \u017co\u0142nierzy odznaczaj\u0105cych si\u0119 nie tylko odwag\u0105 i patriotyzmem, ale te\u017c nienagannym przebiegiem s\u0142u\u017cby. Ponadto wszyscy byli wybitnymi specjalistami w swoich dziedzinach. W okresie pokoju by\u0142a tam spokojna i stosunkowo lekka s\u0142u\u017cba. Ze wzgl\u0119d\u00f3w bezpiecze\u0144stwa \u017co\u0142nierze nie otrzymywali zbyt cz\u0119sto przepustek do niespokojnego w ko\u0144cu lat 30. XX w. Gda\u0144ska. Jednak\u017ce na terenie WST mieli do dyspozycji po\u0142o\u017con\u0105 na terenie plac\u00f3wki pla\u017c\u0119, a tak\u017ce \u0142\u00f3dki i kajaki; oraz usytuowane przy koszarach boisko pi\u0142karskie i inne obiekty sportowe. Otrzymywali te\u017c podwy\u017cszony \u017co\u0142d i podw\u00f3jne racje \u017cywno\u015bciowe.<\/p>\n<p><strong>\u201eA wi\u0119c wojna\u2026\u201d<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>Noc z 31 sierpnia na 1 wrze\u015bnia 1939 r. by\u0142a niespokojna. Od tygodnia naprzeciw Westerplatte, przy nabrze\u017cu w Nowym Porcie, cumowa\u0142 \u2014 niczym ko\u0144 troja\u0144ski \u2014 niemiecki pancernik Schleswig-Holstein. Ostatniego dnia sierpnia dow\u00f3dca okr\u0119tu dosta\u0142 radiowy rozkaz rozpocz\u0119cia dzia\u0142a\u0144 bojowych w dniu nast\u0119pnym o godzinie 4.45. Rankiem 1 wrze\u015bnia pancernik opu\u015bci\u0142 miejsce postoju i zacumowa\u0142 bli\u017cej polskiej plac\u00f3wki, przy warsztatach portowych. Ostrza\u0142 rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 o 4.48<a href=\"#_ftn24\" name=\"_ftnref24\">[24]<\/a>. Niewielka r\u00f3\u017cnica wynika\u0142a z tego, \u017ce Schleswig-Holstein d\u0142u\u017cej ustawiany by\u0142 w odpowiedniej pozycji przez prowadz\u0105cy go holownik.<\/p>\n<p>Zagrzmia\u0142y pot\u0119\u017cne dzia\u0142a kalibru 280 mm i mniejsze 150 mm. Do 4.55 Schleswig-Holstein wystrzeli\u0142 8 najwi\u0119kszych pocisk\u00f3w 280 mm i 59 \u2014 150 mm. W czasie akcji ogniowej trafione zosta\u0142y liczne obiekty zabudowy portowej, kt\u00f3re stan\u0119\u0142y w p\u0142omieniach. Budynki by\u0142y drewniane, wi\u0119c zapali\u0142y si\u0119 natychmiast. Zas\u0142ania\u0142y niemal ca\u0142kowicie mur otaczaj\u0105cy WST. Kiedy powsta\u0142y w nim dwa wy\u0142omy, Niemieccy szturmowcy odpalili dwie czerwone race. By\u0142 to znak, \u017ce kompania szturmowa przyst\u0105pi\u0142a do ataku i nale\u017cy wstrzyma\u0107 ogie\u0144 artyleryjski. Jednak\u017ce ich natarcie szybko za\u0142ama\u0142o si\u0119, wobec dobrze przygotowanego polskiego systemu obrony. Nie by\u0142o to ani ostatnie bombardowanie z pancernika, ani ostatnie natarcie piechoty morskiej. Tego dnia niemiecki okr\u0119t jeszcze raz ostrzela\u0142 teren Westerplatte, a kompania szturmowa ponownie przyst\u0105pi\u0142a do ataku. Zn\u00f3w bezskutecznie<a href=\"#_ftn25\" name=\"_ftnref25\">[25]<\/a>.<\/p>\n<p>Tej nocy (z 31 sierpnia na 1 wrze\u015bnia) wypad\u0142a \u0141opatniukowi s\u0142u\u017cba podoficera dy\u017curnego. P\u00f3\u017aniej wspomina\u0142: \u201eO godz. 14.00 przeprowadzi\u0142em zmian\u0119 warty, kt\u00f3ra sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z pi\u0119ciu pododdzia\u0142\u00f3w, poniewa\u017c by\u0142o pi\u0119\u0107 wartowni. Wieczorem tego pami\u0119tnego dnia w porcie gda\u0144skim panowa\u0142a g\u0142ucha cisza. Siedzia\u0142em wtedy przy otwartym oknie, powietrze by\u0142o duszne i ci\u0119\u017ckie. Przygl\u0105da\u0142em si\u0119 zachodz\u0105cemu s\u0142o\u0144cu o nienaturalnej czerwieni krwi. P\u00f3\u017anym wieczorem s\u0142ysza\u0142em krakanie wron na stuletnich sosnach. Morze by\u0142o spokojne. Ale w tym spokoju by\u0142o wi\u0119cej grozy ni\u017c ukojenia\u2026\u201d<a href=\"#_ftn26\" name=\"_ftnref26\">[26]<\/a>. Cisza wyra\u017anie zwiastowa\u0142a burz\u0119.<\/p>\n<p>Jako podoficer dy\u017curny \u0141opatniuk rutynowo rozsy\u0142a\u0142 patrole, rozprowadza\u0142 warty i sprawdza\u0142 gotowo\u015b\u0107 alarmow\u0105 wartowni oraz wystawionych czujek. Kontrolowa\u0142 stan umocnie\u0144 i zasiek\u00f3w, broni ci\u0119\u017ckiej oraz \u0142\u0105czno\u015bci telefonicznej i radiowej. Sprawdza\u0142 te\u017c gotowo\u015b\u0107 bojow\u0105 czuwaj\u0105cej za\u0142ogi. W powojennych wspomnieniach przywo\u0142a\u0142 napi\u0119cie towarzysz\u0105ce s\u0142u\u017cbie pe\u0142nionej tej nocy: \u201eKiedy wszed\u0142em na sal\u0119 sypialn\u0105, stwierdzi\u0142em, \u017ce nie wszyscy \u017co\u0142nierze \u015bpi\u0105. Niekt\u00f3rzy pisali listy do rodzin i bliskich, lecz ma\u0142\u0105 mieli nadziej\u0119 czy te listy dojd\u0105. Nic nas bardziej nie m\u0119czy\u0142o ni\u017c to wyczekiwanie, kiedy si\u0119 wie, \u017ce to czego si\u0119 cz\u0142owiek spodziewa nadej\u015b\u0107 musi, ale nie wiadomo kiedy, sk\u0105d i jak. Ta bezustanna czujno\u015b\u0107 wskazywa\u0142a, jak wielkie musia\u0142o by\u0107 napi\u0119cie nerw\u00f3w u \u017co\u0142nierza. Zwraca\u0142 on uwag\u0119 na ka\u017cdy szelest lub szmer, na ka\u017cde g\u0142o\u015bniejsze s\u0142owo\u201d<a href=\"#_ftn27\" name=\"_ftnref27\">[27]<\/a>. Nerwy westerplatczyk\u00f3w napi\u0119te by\u0142y do granic mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n<p>Na t\u0119 noc komendant WST zarz\u0105dzi\u0142 dla podw\u0142adnych ostre pogotowie. \u0141opatniuk relacjonowa\u0142: \u201ePami\u0119tam jak dzi\u015b t\u0119 wrze\u015bniow\u0105 noc. Tak przyjemnie pachnia\u0142y \u017cywic\u0105 pnie \u015bci\u0119tych stuletnich drzew. Maj\u0105c s\u0142u\u017cb\u0119 nie spa\u0142em wcale. Sta\u0142em pochylony w oknie i obserwowa\u0142em teren Westerplatte, w\u0142a\u015bnie ten kierunek, kt\u00f3ry przygotowali\u015bmy do obrony usuwaj\u0105c wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 drzew. Otrzyma\u0142em meldunki telefoniczne z poszczeg\u00f3lnych wartowni, \u017ce wszystko jest w porz\u0105dku, i dzieli\u0142em si\u0119 tymi wiadomo\u015bciami z terenu z majorem Sucharskim\u201d<a href=\"#_ftn28\" name=\"_ftnref28\">[28]<\/a>. Jednak nie wszystko by\u0142o w porz\u0105dku.<\/p>\n<p>Za\u0142oga Westerplatte nie rozpozna\u0142a zamiar\u00f3w Niemc\u00f3w a\u017c do pierwszego wystrza\u0142u z pancernika. Mimo \u201ewisz\u0105cego w powietrzu\u201d napi\u0119cia, mimo intuicyjnego przeczucia nieuniknionej konfrontacji bojowej, Polacy nie dostrzegli \u017cadnych oznak zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 nawa\u0142y ogniowej i przyczajonych oddzia\u0142\u00f3w szturmowych. Jak wspomina\u0142 \u0141opatniuk: \u201ePo pewnym czasie poszed\u0142em zobaczy\u0107, co porabiaj\u0105 \u017co\u0142nierze w koszarach. By\u0142a godz. 2.45. Wszyscy spali. Powr\u00f3ci\u0142em wi\u0119c do swego pokoju. Wtem zadzwoni\u0142 telefon. Podnosz\u0119 s\u0142uchawk\u0119 \u2014 to major pyta, co s\u0142ycha\u0107. Zameldowa\u0142em, \u017ce wszystko w porz\u0105dku. Domy\u015bli\u0142em si\u0119, \u017ce major r\u00f3wnie\u017c nie spa\u0142 ca\u0142\u0105 noc, czuwa\u0142, dzwoni\u0142, interesowa\u0142 si\u0119, co dzieje si\u0119 na przedpolu i jak czuj\u0105 si\u0119 \u017co\u0142nierze\u201d<a href=\"#_ftn29\" name=\"_ftnref29\">[29]<\/a>.<\/p>\n<p>Pe\u0142ni\u0105cy nocn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 byli w sta\u0142ej gotowo\u015bci, skupieni na swoich zadaniach. \u0141opatniuk stwierdzi\u0142, \u017ce kiedy nad Westerplatte rysowa\u0142 si\u0119 \u015bwit, to \u201e\u017co\u0142nierz powita\u0142 go na warcie i czu\u0142, \u017ce ju\u017c dojrza\u0142o, \u017ce ko\u0144czy si\u0119 oczekiwanie\u2026\u201d<a href=\"#_ftn30\" name=\"_ftnref30\">[30]<\/a>. Tak\u017ce i on czeka\u0142 z niepewno\u015bci\u0105 na to, co by\u0142o ju\u017c nie do zatrzymania. Nad ranem, siedz\u0105c przy milcz\u0105cym telefonie, zm\u0119czony zapad\u0142 w drzemk\u0119.<\/p>\n<p>Podoficer przysn\u0105\u0142 jednak tylko na chwil\u0119. Tu\u017c przed wschodem s\u0142o\u0144ca Schleswig-Holstein otworzy\u0142 ogie\u0144 ze swoich pot\u0119\u017cnych dzia\u0142. Zbudzi\u0142 nie tylko ca\u0142y garnizon Westerplatte, ale r\u00f3wnie\u017c mieszka\u0144c\u00f3w Gda\u0144ska. \u201eNagle us\u0142ysza\u0142em przez sen ogromny wybuch. Zerwa\u0142em si\u0119 z krzes\u0142a. W pierwszej chwili my\u015bla\u0142em, \u017ce to grzmot, ale wybuchy powt\u00f3rzy\u0142y si\u0119, szybko zrozumia\u0142em, co one oznaczaj\u0105. Podbieg\u0142em do telefonu, by zadzwoni\u0107 do majora. Melduj\u0119 mu o sytuacji, a on odpowiada dok\u0142adnie tymi s\u0142owy: \u00bbZarz\u0105dzi\u0107 alarm bojowy za\u0142ogi\u00ab. W\u0142\u0105czy\u0142em dzwonki alarmowe\u201d<a href=\"#_ftn31\" name=\"_ftnref31\">[31]<\/a> \u2013 wspomina\u0142 \u017co\u0142nierz z Podlasia. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 pierwsza bitwa II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n<p><strong>Ogniowa nawa\u0142nica<\/strong><\/p>\n<p>W pi\u0105tek 1 wrze\u015bnia niemieccy marynarze z pancernika zu\u017cyli 96 pocisk\u00f3w 280 mm (o wadze 330 kg ka\u017cdy), 407 pocisk\u00f3w 150 mm i 366 \u2014 88 mm<a href=\"#_ftn32\" name=\"_ftnref32\">[32]<\/a>. \u0141opatniuk opowiada\u0142 z trwog\u0105, \u017ce \u201ewystrza\u0142 ka\u017cdego pocisku \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z detonacj\u0105, kt\u00f3rej oddzia\u0142ywanie by\u0142o straszne. Ka\u017cdy \u017co\u0142nierz w chwili wybuchu pocisku krztusi\u0142 si\u0119, \u017co\u0142\u0105dek uparcie wdziera\u0142 si\u0119 do gard\u0142a\u201d<a href=\"#_ftn33\" name=\"_ftnref33\">[33]<\/a>. Bro\u0144 pancernika szerzy\u0142a materialne zniszczenie w okolicy ostrza\u0142u, a za spraw\u0105 wybuch\u00f3w i fruwaj\u0105cych od\u0142amk\u00f3w by\u0142a te\u017c \u015bmiertelnym zagro\u017ceniem dla obro\u0144c\u00f3w.<\/p>\n<p>Dzie\u0142a zniszczenia dokonywa\u0142a r\u00f3wnie\u017c prowadz\u0105ca ostrza\u0142 z dzia\u0142 i mo\u017adzierzy piechota morska, wspierana przez wozy pancerne ADGZ. Niemcy \u015bci\u0105gn\u0119li na Westerplatte r\u00f3wnie\u017c armaty przeciwpancerne PaK 36 oraz lekkie haubice polowe Feldhaubitze 18 i ci\u0119\u017ckie haubice holowane M\u00f6rser 18. Piechota atakowa\u0142a Polak\u00f3w si\u0142ami kompanii SS-Heimwehr Danzig, nacieraj\u0105cej od strony morza, oraz oddzia\u0142u szturmowego piechoty morskiej z 3. Kompanii Morskiej Sto\u00dftrupp, desantuj\u0105cego z pancernika od strony kana\u0142u portowego. Szturmowcy zaj\u0119li pozycje wyj\u015bciowe przy murze okalaj\u0105cym WST od po\u0142udniowego wschodu. Przed rozpocz\u0119ciem ataku niemieccy saperzy w kilku miejscach zdetonowali \u0142adunki wybuchowe. Wy\u0142omy w ogrodzeniu otworzy\u0142y drog\u0119 na teren polskiej plac\u00f3wki. Napastnicy dwukrotnie przypuszczali natarcia na pozycje obro\u0144c\u00f3w. Oba natarcia by\u0142y nieskuteczne. Oko\u0142o godziny 12.30, kiedy za\u0142ama\u0142 si\u0119 drugi szturm, Niemcy ostatecznie wycofali si\u0119<a href=\"#_ftn34\" name=\"_ftnref34\">[34]<\/a>.<\/p>\n<p>Jak bardzo zmasowany by\u0142 atak hitlerowskiej artylerii i piechoty uzbrojonej r\u00f3wnie\u017c w ci\u0119\u017ckie karabiny maszynowe, wiemy m.in. z relacji \u0141opatniuka: \u201eZanim zrobi\u0142em alarm, ju\u017c wszyscy \u017co\u0142nierze przebywaj\u0105cy w koszarach, jako uzupe\u0142nienie poszczeg\u00f3lnych punkt\u00f3w oporu, le\u017celi na sali sypialnej pod \u015bcianami na pod\u0142odze, gdy\u017c sala zosta\u0142a ju\u017c ostrzelana z niemieckich karabin\u00f3w maszynowych znajduj\u0105cych si\u0119 po przeciwnej stronie kana\u0142u\u201d<a href=\"#_ftn35\" name=\"_ftnref35\">[35]<\/a>. Wskutek ostrza\u0142u w budynku powypada\u0142y okna, a niemal wszystkie stoj\u0105ce na p\u00f3\u0142kach mena\u017cki i maski by\u0142y przestrzelone. \u201ePoszczeg\u00f3lni dow\u00f3dcy zebrali swoje skromne grupy (sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z 10\u201320 ludzi) i pod huraganowym ogniem pancernika Schleswig-Holstein, artylerii nabrze\u017cnej, mo\u017adzierzy i karabin\u00f3w maszynowych pobiegli z nimi na z g\u00f3ry przygotowane stanowiska. Wytoczono dzia\u0142o polowe, kt\u00f3re ze mn\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142o. Zlikwidowa\u0142o ono zaledwie dwa stanowiska ogniowe wroga i zosta\u0142o rozbite\u201d<a href=\"#_ftn36\" name=\"_ftnref36\">[36]<\/a> \u2014 kontynuowa\u0142 relacj\u0119 \u017co\u0142nierz z Podlasia.<\/p>\n<p>W zaistnia\u0142ej sytuacji \u0141opatniuk zda\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 dy\u017curnego i zaj\u0105\u0142 swoje stanowisko bojowe. Jako dow\u00f3dca plutonu dzia\u0142 przeciwpancernych uda\u0142 si\u0119 do swoich podkomendnych. Mimo szoku spowodowanego niemieckim atakiem i ci\u0119\u017ckim ostrza\u0142em zapami\u0119ta\u0142: \u201eKiedy wbieg\u0142em na sal\u0119, by zebra\u0107 pluton i p\u00f3j\u015b\u0107 do gara\u017cu, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 pod koszarami, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce moi \u017co\u0142nierze byli ju\u017c wszyscy gotowi przy dzia\u0142kach i czekali niecierpliwie na rozkaz do odmarszu na stanowiska ogniowe. Kiedy dow\u00f3dcy dzia\u0142ek zebrali swych \u017co\u0142nierzy, rozkaza\u0142em: \u00bbDzia\u0142ko nr 1 zajmie stanowisko od strony kana\u0142u portowego, dzia\u0142ko nr 2 od strony morza\u00ab\u201d<a href=\"#_ftn37\" name=\"_ftnref37\">[37]<\/a>. Za\u0142oga dzia\u0142a nr 1 mia\u0142a za zadanie obserwacj\u0119 i operowanie w obszarze od bramy g\u0142\u00f3wnej do wartowni nr 5 oraz zwalczanie broni pancernej na tym kierunku. Obs\u0142uga dzia\u0142a nr 2 otrzyma\u0142a zadanie obserwacji tor\u00f3w kolejowych i operowanie na odcinku pozostaj\u0105cym w jej zasi\u0119gu, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem prawego skrzyd\u0142a, gdzie teren by\u0142 otwarty. Dow\u00f3dca plutonu do\u0142\u0105czy\u0142 do za\u0142ogi dzia\u0142a nr 1<a href=\"#_ftn38\" name=\"_ftnref38\">[38]<\/a>.<\/p>\n<p>\u201eJedyn\u0105 nasz\u0105 ochron\u0105 by\u0142o dobre maskowanie si\u0119\u201d \u2014 relacjonowa\u0142 \u0141opatniuk. I dalej: \u201ePunkty amunicyjne mie\u015bci\u0142y si\u0119 w g\u0142\u0119bokich do\u0142ach. W okolicy stanowiska dzia\u0142ka nr 1 punkt amunicyjny znajdowa\u0142 si\u0119 pod korzeniami bardzo grubej lipy, a dzia\u0142ka nr 2 \u2014 pod jednym z wi\u0119kszych krzak\u00f3w<a href=\"#_ftn39\" name=\"_ftnref39\">[39]<\/a>\u201d. Natomiast g\u0142\u00f3wny punkt amunicyjny plutonu dzia\u0142ek przeciwpancernych zlokalizowany by\u0142 w lesie otaczaj\u0105cym koszary. Na punkty amunicyjne przy dzia\u0142kach wydzielono po 12 skrzynek zawieraj\u0105cych po 5 armatnich pocisk\u00f3w. W miar\u0119 potrzeb mia\u0142y one by\u0107 na bie\u017c\u0105co uzupe\u0142niane<a href=\"#_ftn40\" name=\"_ftnref40\">[40]<\/a>.<\/p>\n<p>Kiedy pluton \u0141opatniuka zajmowa\u0142 wyznaczone stanowiska, Westerplatte z r\u00f3\u017cnych kierunk\u00f3w zasypywane by\u0142o ogniem. Pancernik bombardowa\u0142 pociskami o niezwyk\u0142ej sile ra\u017cenia. Rozpoczynaj\u0105ca natarcie piechota ostrzeliwa\u0142a obro\u0144c\u00f3w z dzia\u0142ek, mo\u017adzierzy i ci\u0119\u017ckiej broni maszynowej. Droga jak\u0105 musia\u0142y przeby\u0107 za\u0142ogi dzia\u0142ek przeciwpancernych z koszar do swoich docelowych stanowisk by\u0142a momentami bardzo niebezpieczna. Na niekt\u00f3rych jej odcinkach teren by\u0142 ca\u0142kowicie odkryty i wr\u00f3g mia\u0142 znakomit\u0105 widoczno\u015b\u0107. Podlasianin wspomina\u0142 p\u00f3\u017aniej: \u201eByli\u015bmy bardzo cz\u0119sto ostrzeliwani z broni maszynowej, umieszczonej na dachach magazyn\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 po drugiej stronie kana\u0142u portowego\u201d<a href=\"#_ftn41\" name=\"_ftnref41\">[41]<\/a>. Jednak\u017ce uda\u0142o si\u0119 zaj\u0105\u0107 przydzielone stanowiska bojowe bez strat.<\/p>\n<p>Za\u0142oga obs\u0142uguj\u0105ca dzia\u0142ko nr 1, kt\u00f3rej \u0141opatniuk wyznaczy\u0142 stanowisko od strony kana\u0142u, pokona\u0142a t\u0119 drog\u0119 kr\u00f3tkimi skokami. \u201eRatowa\u0142o nas to, \u017ce nieprzyjaciel strzela\u0142 pociskami \u015bwietlnymi, dzi\u0119ki czemu \u017co\u0142nierz orientowa\u0142 si\u0119, czy znajduje si\u0119 w wi\u0105zce pocisk\u00f3w, czy te\u017c nie, i stara\u0142 si\u0119 kry\u0107. Na ka\u017cdym budynku Niemcy mieli rozmieszczon\u0105 bro\u0144 maszynow\u0105\u201d<a href=\"#_ftn42\" name=\"_ftnref42\">[42]<\/a> \u2014 relacjonowa\u0142 dow\u00f3dca plutonu, kt\u00f3ry towarzyszy\u0142 obs\u0142udze dzia\u0142a w tej trudnej drodze. \u201eKiedy wreszcie dotarli\u015bmy do naszego stanowiska, nasta\u0142a upragniona chwila spokoju, kt\u00f3ra umo\u017cliwi\u0142a mi rozlokowanie obs\u0142ugi\u201d<a href=\"#_ftn43\" name=\"_ftnref43\">[43]<\/a>. Spok\u00f3j nie trwa\u0142 jednak d\u0142ugo.<\/p>\n<p>O godzinie 5.45 Schleswig-Holstein zosta\u0142 odholowany w rejon Sza\u0144ca Mewiego. Z nowego miejsca postoju pancernik ponownie ostrzeliwa\u0142 WST od 7.40 do 7.50, a nast\u0119pnie od 8:15 do 8.28 i od 8.48 do 9.28. Westerplatte kilkakrotnie zasypywane by\u0142o gradem pot\u0119\u017cnych pocisk\u00f3w. Od ogromnych eksplozji ucierpia\u0142y koszary i wartownie oraz cz\u0119\u015bciowo mur okalaj\u0105cy teren WST, a tak\u017ce stanowi\u0105ce zewn\u0119trzny pas obrony polowe umocnienia drewniano-ziemne. Zniszczona zosta\u0142a te\u017c zapora przeciwczo\u0142gowa i cz\u0119\u015bciowo rz\u0119dy przygotowanych wcze\u015bniej przez obro\u0144c\u00f3w zasiek\u00f3w<a href=\"#_ftn44\" name=\"_ftnref44\">[44]<\/a>.<\/p>\n<p>By\u0142y ju\u017c straty w ludziach i sprz\u0119cie. \u0141opatniuk zapami\u0119ta\u0142 swoje wra\u017cenia z ostrza\u0142u: \u201eW czasie ponownego nasilenia ognia prze\u017cywali\u015bmy straszne rzeczy. Nad ca\u0142ym Westerplatte unosi\u0142 si\u0119 wielki czarny ob\u0142ok, kt\u00f3ry powsta\u0142 od wybuch\u00f3w pocisk\u00f3w. Widoczno\u015b\u0107 na przedpolu minimalna. Cz\u0142owiek odnosi\u0142 wra\u017cenie, \u017ce dusi si\u0119 od gaz\u00f3w i dymu, \u017co\u0142\u0105dek czu\u0142 stale w gardle, drzewa wywracane i \u015bcinane przez pociski nieprzyjacielskie przygniata\u0142y \u017co\u0142nierzy\u201d<a href=\"#_ftn45\" name=\"_ftnref45\">[45]<\/a>. W szoku ogniowej nawa\u0142y niekt\u00f3rzy \u017co\u0142nierze do\u015bwiadczyli atak\u00f3w paniki. Cz\u0119\u015b\u0107 za\u0142o\u017cy\u0142a maski przeciwgazowe w przekonaniu, \u017ce Niemcy podczas ostrza\u0142u u\u017cyli truj\u0105cych gaz\u00f3w.<\/p>\n<p>Tymczasem artylerzy\u015bci z obsady dowodzonego w\u00f3wczas osobi\u015bcie przez \u0141opatniuka dzia\u0142a nr 1 ustabilizowali i unieruchomili blokad\u0105 armatk\u0119. Gdy tylko by\u0142a gotowa do strza\u0142u, natychmiast otworzyli ogie\u0144 w kierunku zaciekle ostrzeliwuj\u0105cych WST Niemc\u00f3w. Dow\u00f3dca plutonu wspomina\u0142 p\u00f3\u017aniej: \u201eZaledwie wystrzelili\u015bmy kilka pocisk\u00f3w do gniazd karabin\u00f3w maszynowych, znajduj\u0105cych si\u0119 na dachach magazynu po przeciwleg\u0142ej stronie kana\u0142u portowego, kiedy Niemcy zn\u00f3w otworzyli ogie\u0144 ze wszystkiej broni, jak\u0105 skoncentrowali wok\u00f3\u0142 tego skrawka polskiej ziemi\u201d<a href=\"#_ftn46\" name=\"_ftnref46\">[46]<\/a>. Jeden z pot\u0119\u017cnych pocisk\u00f3w z niemieckiego pancernika rozerwa\u0142 si\u0119 nieopodal. Wybuch ca\u0142kowicie zniszczy\u0142 stanowisko bojowe artylerzyst\u00f3w, a tak\u017ce uszkodzi\u0142 niekt\u00f3re elementy dzia\u0142a. Szcz\u0119\u015bliwie wszyscy z obs\u0142ugi prze\u017cyli<a href=\"#_ftn47\" name=\"_ftnref47\">[47]<\/a>.<\/p>\n<p>\u0141opatniuk tak wspomina\u0142 te pe\u0142ne grozy chwile: \u201eStanowisko dzia\u0142ka nr 1 zosta\u0142o rozbite, ja za\u015b zosta\u0142em przysypany ziemi\u0105 oraz dodatkowo \u00bbprzykryty\u00ab kilkusetletni\u0105 lip\u0105, kt\u00f3r\u0105 \u015bci\u0105\u0142 pocisk artyleryjski. Kiedy odzyska\u0142em przytomno\u015b\u0107, upewni\u0142em si\u0119, \u017ce nie jestem ranny. Czu\u0142em tylko straszny b\u00f3l \u017co\u0142\u0105dka, kt\u00f3ry mi odbiera\u0142 resztki si\u0142\u201d<a href=\"#_ftn48\" name=\"_ftnref48\">[48]<\/a>. Mimo \u017ce nie odni\u00f3s\u0142 ran, stres zwi\u0105zany z d\u0142ugotrwa\u0142ym napi\u0119ciem nerwowym i szok wywo\u0142any walk\u0105 stale nara\u017caj\u0105c\u0105 na utrat\u0119 \u017cycia parali\u017cowa\u0142 wszelkie dzia\u0142ania. Po chwili jednak \u017co\u0142nierz zmobilizowa\u0142 ostatnie zasoby energii. P\u00f3\u017aniej relacjonowa\u0142 swoje poczynania: \u201eStara\u0142em si\u0119 wydosta\u0107 spod ziemi oraz lipy, kt\u00f3ra by\u0142a obalona nade mn\u0105, i zobaczy\u0107 co si\u0119 dzieje na przedpolu z moimi \u017co\u0142nierzami. Przekona\u0142em si\u0119, \u017ce wszyscy \u017cyj\u0105, ukryci w pobli\u017cu stanowiska. Dwaj jednak zostali ranni\u201d<a href=\"#_ftn49\" name=\"_ftnref49\">[49]<\/a>. Dow\u00f3dca zarz\u0105dzi\u0142 przegrupowanie i zaj\u0119cie nowego stanowiska ogniowego.<\/p>\n<p>Za\u0142oga dzia\u0142ka nr 2, kt\u00f3r\u0105 \u0141opatniuk skierowa\u0142 na pozycj\u0119 od strony morza, pozostawa\u0142a poza zasi\u0119giem zmasowanego ostrza\u0142u artyleryjskiego. Pod os\u0142on\u0105 lasu za\u0142oga bez wi\u0119kszych problem\u00f3w sprawnie dotar\u0142a na pozycj\u0119 ogniow\u0105. Po wojnie opowiada\u0142 o tym starszy strzelec J\u00f3zef Wojniusz, dzia\u0142onowy (celowniczy) z obsady dzia\u0142a: \u201eStanowisko dobrze zamaskowane, znajdowa\u0142o si\u0119 za torami kolejowymi przy wartowni nr 4 od strony morza. Po zaj\u0119ciu stanowiska chwilowo byli\u015bmy bezczynni, gdy\u017c do strzelania musieli\u015bmy mie\u0107 specjalny rozkaz\u201d<a href=\"#_ftn50\" name=\"_ftnref50\">[50]<\/a>. Rozkaz taki mia\u0142 wkr\u00f3tce wyda\u0107 uprawniony do tego \u0141opatniuk.<\/p>\n<p>Niemieckie pr\u00f3by zdobycia Westerplatte 1 wrze\u015bnia nie powiod\u0142y si\u0119. Dwukrotnie dokonywane przez hitlerowskie wojsko szturmy za\u0142amywa\u0142y si\u0119. Straty osobowe Niemc\u00f3w w tym dniu szacowano na 20 zabitych i 140 rannych. Po stronie polskiej by\u0142o 4 zabitych i 10 rannych, w tym 3 ci\u0119\u017cko<a href=\"#_ftn51\" name=\"_ftnref51\">[51]<\/a>. Niemieccy dow\u00f3dcy doszli do wniosku, \u017ce na terenie WST znajduje si\u0119 system po\u0142\u0105czonych pod ziemi\u0105 bunkr\u00f3w. Z tego powodu postanowili od\u0142o\u017cy\u0107 w czasie nast\u0119pny szturm, aby najpierw ponownie zbombardowa\u0107 Westerplatte.<\/p>\n<p><strong>Bia\u0142a flaga<\/strong><\/p>\n<p>W drugim dniu dzia\u0142a\u0144 na Westerplatte niemiecka piechota ogranicza\u0142a si\u0119 tylko do przeprowadzania wypad\u00f3w zwiadowczych. Starcia z Polakami mia\u0142y charakter rozpoznania walk\u0105. Natomiast do zmasowanego ataku przyst\u0105pi\u0142o Luftwaffe. Pocz\u0105tkowo niemieccy dow\u00f3dcy wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych wojsk l\u0105dowych, Kriegsmarine oraz Luftwaffe, planowali nalot ju\u017c 1 wrze\u015bnia po po\u0142udniu. Jednak warunki pogodowe zdecydowa\u0142y, \u017ce dosz\u0142o do niego dopiero nast\u0119pnego dnia. O godzinie 18.05 nad terenem WST pojawi\u0142o si\u0119 kilkadziesi\u0105t bombowc\u00f3w nurkuj\u0105cych Junkers Ju 87 Stuka (przez Polak\u00f3w zwanych \u201eSztukasami\u201d)<a href=\"#_ftn52\" name=\"_ftnref52\">[52]<\/a>. Samoloty zrzuci\u0142y na obiekty plac\u00f3wki 258 bomb o \u0142\u0105cznej wadze 26,5 tony<a href=\"#_ftn53\" name=\"_ftnref53\">[53]<\/a>.<\/p>\n<p>W efekcie nalotu trafiona i zniszczona zosta\u0142a wartownia nr 5. W jej ruinach \u015bmier\u0107 ponios\u0142o co najmniej sze\u015bciu obro\u0144c\u00f3w. Ci\u0119\u017cko uszkodzone zosta\u0142y te\u017c koszary, gdzie bomby zniszczy\u0142y m.in. pok\u00f3j \u0142\u0105czno\u015bci i znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 w nim radiostacj\u0119 oraz kuchni\u0119. Zmniejszy\u0142y si\u0119 tak\u017ce zasoby broni, zniszczeniu uleg\u0142y m.in. wszystkie mo\u017adzierze obro\u0144c\u00f3w. Przerwana zosta\u0142a \u0142\u0105czno\u015b\u0107 telefoniczna mi\u0119dzy punktami oporu. Nalot Junkers\u00f3w trwa\u0142 40 minut<a href=\"#_ftn54\" name=\"_ftnref54\">[54]<\/a>.<\/p>\n<p>Tak dzie\u0144 ten i atak niemieckiego lotnictwa zapami\u0119ta\u0142 \u0141opatniuk: \u201eDrugi dzie\u0144 obrony jest r\u00f3wnie\u017c bardzo ci\u0119\u017cki. Walka trwa od godzin rannych, odparto silne natarcie nieprzyjaciela. Przed po\u0142udniem pojawiaj\u0105 si\u0119 nad Westerplatte samoloty niemieckie. Najpierw przylecia\u0142 jeden\u201d<a href=\"#_ftn55\" name=\"_ftnref55\">[55]<\/a>. By\u0142 to samolot zwiadowczy. Nie otwiera\u0142 ognia, wi\u0119c zaciekawieni obro\u0144cy zacz\u0119li pokazywa\u0107 si\u0119 na otwartym terenie. Natychmiast jednak pad\u0142 rozkaz \u201eKry\u0107 si\u0119!\u201d i \u017co\u0142nierze powr\u00f3cili do zamaskowanych stanowisk bojowych<a href=\"#_ftn56\" name=\"_ftnref56\">[56]<\/a>.<\/p>\n<p>Wieczorem nast\u0105pi\u0142 ju\u017c atak bombowy. \u0141opatniuk kontynuowa\u0142 relacj\u0119: \u201eOko\u0142o godz. 16.00 \u2013 17.00 przylecia\u0142o ponad 40 nurkowc\u00f3w niemieckich. [\u2026] Pami\u0119tam, jak samoloty niemieckie lata\u0142y bezkarnie nad nami i zanim zrzuci\u0142y \u0142adunek burz\u0105cy rzuca\u0142y bomby zapalaj\u0105ce, kt\u00f3re pali\u0142y si\u0119 fioletowym p\u0142omieniem. [\u2026] Od wybuchu bomby w pobli\u017cu stanowiska dzia\u0142ka nr 1 zosta\u0142em kontuzjowany; do dzi\u015b nie s\u0142ysz\u0119 na lewe ucho. Straci\u0142em wtedy he\u0142m i mask\u0119 i nie odzyska\u0142em ich do ko\u0144ca walki\u201d<a href=\"#_ftn57\" name=\"_ftnref57\">[57]<\/a>. Dalej we wspomnieniach \u017co\u0142nierza z Podlasia nast\u0119puje opis podupad\u0142ego morale \u017co\u0142nierzy z jego plutonu. Podobnie jak reszta obro\u0144c\u00f3w Westerplatte, po lotniczym bombardowaniu byli zszokowani, przera\u017ceni i przygn\u0119bieni. Ich dow\u00f3dca podsumowa\u0142 drugi dzie\u0144 obl\u0119\u017cenia: \u201eTen nalot zgn\u0119bi\u0142 za\u0142og\u0119, ale jej nie za\u0142ama\u0142\u201d<a href=\"#_ftn58\" name=\"_ftnref58\">[58]<\/a>.<\/p>\n<p>Wed\u0142ug \u0141opatniuka jeszcze tego dnia, oko\u0142o godz. 23.00 w okolicy tor\u00f3w kolejowych oraz wartowni nr 1 i nr 2 pojawili si\u0119 niemieccy \u017co\u0142nierze. Jednak ich akcja w tym rejonie nie powiod\u0142a si\u0119 i Niemcy szybko si\u0119 wycofali. Nie bez satysfakcji plutonowy relacjonowa\u0142: \u201ePewn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142a tu czujka wystawiona przez mnie w odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 100 \u2013 150 m na prawo od wartowni nr 1. W razie pojawienia si\u0119 wroga na tym odcinku czujka mia\u0142a zawiadomi\u0107 wartowni\u0119 za pomoc\u0105 znak\u00f3w um\u00f3wionych oraz nie dopu\u015bci\u0107 do zaskoczenia wartowni nr 2. Co mog\u0142o si\u0119 zdarzy\u0107, poniewa\u017c w tym miejscu nie mia\u0142a ona dobrego pola obserwacji\u201d<a href=\"#_ftn59\" name=\"_ftnref59\">[59]<\/a>.<\/p>\n<p>2 wrze\u015bnia w r\u00f3\u017cnych rejonach WST kilkakrotnie mia\u0142a miejsce wymiana ognia. Jednak niemiecka piechota, kt\u00f3ra robi\u0142a od czasu do czasu rozpoznawcze wypady, nie dokonywa\u0142a generalnego szturmu \u2014 jak pierwszego dnia walk. \u0141opatniuk zapami\u0119ta\u0142, \u017ce \u201ew ci\u0105gu dnia Niemcy ostrzeliwali ogniem n\u0119kaj\u0105cym ca\u0142e Westerplatte. Po po\u0142udniu przeprowadzili natarcie rozpoznawcze, a w nocy kilkakrotnie usi\u0142owali zaskoczy\u0107 i unieszkodliwi\u0107 wartownie nr 1 i nr 2\u201d<a href=\"#_ftn60\" name=\"_ftnref60\">[60]<\/a>. W potyczkach przy wartowni nr 2 istotny udzia\u0142 mia\u0142a za\u0142oga jego dzia\u0142a. Jak relacjonowa\u0142 dow\u00f3dca: \u201eObs\u0142uga dzia\u0142ka nr 1 spe\u0142ni\u0142a tu wa\u017cne zadanie. Po d\u0142ugotrwa\u0142ych walkach nieprzyjaciel zosta\u0142 odparty\u201d<a href=\"#_ftn61\" name=\"_ftnref61\">[61]<\/a>. Niemcy wycofywali si\u0119, ale po jakim\u015b czasie ponawiali akcje zaczepne, nieustannie utrzymuj\u0105c napi\u0119cie w\u015br\u00f3d obro\u0144c\u00f3w.<\/p>\n<p>Z uwagi na zniszczenia spowodowane ostrza\u0142em z pancernika i nalotem Junkers\u00f3w, znacznie utrudniona by\u0142a komunikacja mi\u0119dzy pozycjami dzia\u0142 plutonu \u0141opatniuka. \u0141\u0105czno\u015b\u0107 telefoniczna by\u0142a ju\u017c niemo\u017cliwa i dow\u00f3dca musia\u0142 osobi\u015bcie przemieszcza\u0107 si\u0119 mi\u0119dzy po\u0142udniowym i p\u00f3\u0142nocnym kra\u0144cem p\u00f3\u0142wyspu. Wspomina\u0142 p\u00f3\u017aniej: \u201eJako dow\u00f3dca stara\u0142em si\u0119 by\u0107 kolejno przy obydwu dzia\u0142kach, by orientowa\u0107 si\u0119 w sytuacji i nastrojach \u017co\u0142nierzy, sprawdzi\u0107 czy posiadaj\u0105 wy\u017cywienie itd. Przej\u015bcie ze stanowiska nr 2 na stanowisko nr 1 by\u0142o mo\u017cliwe tylko noc\u0105, poniewa\u017c w dzie\u0144 przy ka\u017cdym zaobserwowanym poruszeniu nieprzyjaciel natychmiast otwiera\u0142 ogie\u0144. A gdy tylko odezwa\u0142 si\u0119 jeden karabin maszynowy nieprzyjaciela, momentalnie Niemcy zaczynali strzela\u0107 z wszelkiej broni. W nocy za\u015b trzeba by\u0142o i\u015b\u0107 cichutko jak kot, ostro\u017cnie wymija\u0107 poprzewracane drzewa lub czo\u0142ga\u0107 si\u0119 pod nimi. Trzeba by\u0142o uwa\u017ca\u0107, by jaka\u015b ga\u0142\u0105\u017a przestrzelona nie spad\u0142a na g\u0142ow\u0119, a przy pokonywaniu olbrzymich do\u0142\u00f3w od wybuch\u00f3w bomb nieprzyjacielskich nie z\u0142ama\u0107 nogi lub r\u0119ki\u201d<a href=\"#_ftn62\" name=\"_ftnref62\">[62]<\/a>.<\/p>\n<p>Bomby nurkuj\u0105cych Junkers\u00f3w zada\u0142y obro\u0144com bardzo powa\u017cne straty. Obiekty WST by\u0142y w tragicznym stanie \u2013 wi\u0119kszo\u015b\u0107 powa\u017cnie uszkodzona, niekt\u00f3re w og\u00f3le nie nadawa\u0142y si\u0119 do u\u017cytku. Jeden z p\u00f3\u0142tonowych pocisk\u00f3w trafi\u0142 bezpo\u015brednio w wartowni\u0119 nr 5. Zosta\u0142a ca\u0142kowicie zniszczona. W jej gruzach zgin\u0119\u0142o siedmiu polskich \u017co\u0142nierzy, a dw\u00f3ch zosta\u0142o rannych. Sucharski w swojej p\u00f3\u017aniejszej relacji stwierdzi\u0142, \u017ce \u201eby\u0142 to dla ca\u0142ej za\u0142ogi moment szczeg\u00f3lnie krytyczny\u201d<a href=\"#_ftn63\" name=\"_ftnref63\">[63]<\/a>.<\/p>\n<p>Opr\u00f3cz zniszcze\u0144 materialnych oraz ran i uraz\u00f3w odniesionych przez obro\u0144c\u00f3w, nalot spowodowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d nich powa\u017cne konsekwencje natury psychologicznej. Wielu \u017co\u0142nierzy by\u0142o w ci\u0119\u017ckim szoku. P\u00f3\u017aniejsze relacje westerplatczyk\u00f3w jednoznacznie \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce w wyniku stresu cz\u0119\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy samowolnie opu\u015bci\u0142a stanowiska bojowe. Niekt\u00f3rzy usprawiedliwiali swoje zachowanie przeci\u0105\u017ceniem walk\u0105. Byli na s\u0142u\u017cbie w warunkach bojowych ju\u017c ponad 36 godzin. Nale\u017ca\u0142 si\u0119 im odpoczynek. Kilku \u017co\u0142nierzy stanowczo odm\u00f3wi\u0142o powrotu na pozycje bojowe. Zostali rozstrzelani<a href=\"#_ftn64\" name=\"_ftnref64\">[64]<\/a>. W wartowni nr 1 dezercji wi\u0119kszo\u015bci za\u0142ogi zapobieg\u0142a tylko twarda postawa dowodz\u0105cego plutonowego Piotra Budera. Po wojnie tak relacjonowa\u0142 on przebieg nalotu: \u201ePowsta\u0142a straszna panika. Niekt\u00f3rzy \u017co\u0142nierze jak ryby do wody wpadali na d\u00f3\u0142, do pomieszcze\u0144 dolnej kondygnacji, inni pr\u00f3bowali wyskoczy\u0107 z wartowni. Gdy zobaczy\u0142em, \u017ce chc\u0105 ucieka\u0107, chwyci\u0142em pistolet i mierz\u0105c w nich krzykn\u0105\u0142em \u2013 \u00bbSta\u0107, bo b\u0119d\u0119 strzela\u0142!\u00ab W tym czasie nawia\u0142 mi z wartowni starszy strzelec Grudzie\u0144 i jeszcze jeden \u017co\u0142nierz\u201d<a href=\"#_ftn65\" name=\"_ftnref65\">[65]<\/a>. \u015awiadczy to o wyczerpaniu psychicznym i ogromnej determinacji przera\u017conych bombardowaniem zbieg\u00f3w.<\/p>\n<p>Za\u0142amanie nerwowe spowodowane szokiem zwi\u0105zanym z walk\u0105 i podejmowaniem decyzji stawiaj\u0105cych na szali \u017cycie \u017co\u0142nierzy, spot\u0119gowane mia\u017cd\u017c\u0105cym bombardowaniem lotniczym, ci\u0119\u017cko prze\u017cy\u0142 komendant WST<a href=\"#_ftn66\" name=\"_ftnref66\">[66]<\/a>. Momentami traci\u0142 poczucie rzeczywisto\u015bci, a nawet \u015bwiadomo\u015b\u0107. Jak si\u0119 okaza\u0142o, Sucharski cierpia\u0142 te\u017c na epilepsj\u0119, kt\u00f3rej atak wyst\u0105pi\u0142 pod wp\u0142ywem nasilonego stresu. Skrajnie wyczerpany, za\u0142amany psychicznie, podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o kapitulacji<a href=\"#_ftn67\" name=\"_ftnref67\">[67]<\/a>. Motywacj\u0105 komendanta by\u0142a wola ocalenia \u017cycia podleg\u0142ych mu \u017co\u0142nierzy, oparta na przekonaniu o wype\u0142nieniu stawianego przed nim i jego lud\u017ami zadania<a href=\"#_ftn68\" name=\"_ftnref68\">[68]<\/a>. Wyczerpani do granic mo\u017cliwo\u015bci obro\u0144cy, w dalszej konfrontacji z oblegaj\u0105cymi WST Niemcami nie mieli \u017cadnych szans. Ich powolnemu wykrwawianiu si\u0119 nie przy\u015bwieca\u0142 \u017caden strategiczny cel. <em>De facto<\/em> bronili pustych od dawna magazyn\u00f3w, a wi\u0105zane przez nich si\u0142y wroga by\u0142y relatywnie niewielkie. Propagandowy efekt obrony polskiej enklawy w Gda\u0144sku nie by\u0142 wart ofiary ich \u017cycia<a href=\"#_ftn69\" name=\"_ftnref69\">[69]<\/a>.<\/p>\n<p>Z rozkazu komendanta Westerplatte kapral Jan G\u0119bura wywiesi\u0142 bia\u0142\u0105 flag\u0119, co przyp\u0142aci\u0142 \u017cyciem, gdy\u017c zosta\u0142 zastrzelony przez D\u0105browskiego (oficjalnie zgin\u0105\u0142 podczas bombardowania)<a href=\"#_ftn70\" name=\"_ftnref70\">[70]<\/a>. Kiedy flaga za\u0142opota\u0142a na wietrze \u2014 oko\u0142o godziny 19.30 dow\u00f3dca niemieckich szturmowc\u00f3w porucznik Walter Schug otrzyma\u0142 taki meldunek<a href=\"#_ftn71\" name=\"_ftnref71\">[71]<\/a> \u2014 poddaniu WST zapobieg\u0142 zast\u0119pca komendanta<a href=\"#_ftn72\" name=\"_ftnref72\">[72]<\/a>. D\u0105browski natychmiast postanowi\u0142 zdj\u0105\u0107 symbol kapitulacji i walczy\u0107 dalej. By\u0142 zapalczywym patriot\u0105 o szlacheckich korzeniach<a href=\"#_ftn73\" name=\"_ftnref73\">[73]<\/a>, nie szanowa\u0142 swojego dow\u00f3dcy \u2014 ch\u0142opskiego syna<a href=\"#_ftn74\" name=\"_ftnref74\">[74]<\/a>. Nie tylko ostro sprzeciwi\u0142 si\u0119 rozkazowi poddania plac\u00f3wki (wspiera\u0142 go wydatnie adiutant komendanta porucznik Stefan Grodecki), ale doprowadzi\u0142 te\u017c do odizolowania dowodz\u0105cego jej obron\u0105<a href=\"#_ftn75\" name=\"_ftnref75\">[75]<\/a>. Wskutek z\u0142ego stanu zdrowia fizycznego i psychicznego komendanta, jego zast\u0119pca praktycznie przej\u0105\u0142 dowodzenie plac\u00f3wk\u0105<a href=\"#_ftn76\" name=\"_ftnref76\">[76]<\/a>. Sucharski nie zaakceptowa\u0142 tego faktu, ale te\u017c nie mia\u0142 si\u0142y przeciwdzia\u0142a\u0107. Obron\u0119 Westerplatte \u2014 od tej chwili \u201ereduty D\u0105browskiego\u201d \u2014 prowadzono wi\u0119c nadal.<\/p>\n<p>Cz\u0119\u015b\u0107 historyk\u00f3w neguje fakt wywieszenia przez obro\u0144c\u00f3w WST bia\u0142ej flagi<a href=\"#_ftn77\" name=\"_ftnref77\">[77]<\/a>. Jednak\u017ce mimo dobrych intencji \u2014 podtrzymywania narodowej legendy i dzia\u0142ania \u201eku pokrzepieniu serc\u201d, nie maj\u0105 oni przekonuj\u0105cych argument\u00f3w potwierdzaj\u0105cych to stanowisko. Np. Andrzej Drzycimski na dowodzenie swojej tezy przywo\u0142uje powojenne ju\u017c s\u0142owa dow\u00f3dcy okr\u0119tu \u201eSchleswig-Holstein\u201d komandora Gustava Kleikampa, kt\u00f3ry napisa\u0142 w jednym z list\u00f3w do szwedzkiego historyka wojskowo\u015bci Bertila Stjernfelda<a href=\"#_ftn78\" name=\"_ftnref78\">[78]<\/a>: \u201e2 wrze\u015bnia po ci\u0119\u017ckim bombardowaniu Westerplatte dosz\u0142o do przykrego w nast\u0119pstwach nieporozumienia. Nad terenem ufortyfikowanego Westerplatte unosi\u0142a si\u0119 chmura dymu i kurzu. Nagle, z platformy masztu dziobowego, okrzyk obserwatora: &#8222;bia\u0142a flaga na dachu budynku!&#8221;. Kilku ludzi z lornetkami wesz\u0142o na wysokie punkty okr\u0119tu. Natychmiast wys\u0142a\u0142em radiogram do Grupy Wsch\u00f3d: &#8222;Westerplatte pokaza\u0142o bia\u0142\u0105 flag\u0119. Kapitulacja&#8221;. Potem okaza\u0142o si\u0119, \u017ce genera\u0142 admira\u0142 Conrad Albrecht przekaza\u0142 wiadomo\u015b\u0107 do Berlina i F\u00fchrer j\u0105 otrzyma\u0142. \u00a0Obserwatorzy \u2014 a pociemnia\u0142o, dym utrudnia\u0142 obserwacj\u0119 \u2014 podali, \u017ce bia\u0142ej flagi nie wida\u0107\u201d<a href=\"#_ftn79\" name=\"_ftnref79\">[79]<\/a>. Jako argument negacji faktu wywieszenia przez obro\u0144c\u00f3w WST bia\u0142ej flagi, cytat ten jest jednak ca\u0142kowicie chybiony. Nie tylko nie uzasadnia traktowania tego w kategoriach nieporozumienia, ale <em>de facto<\/em> dowodzi czego\u015b zupe\u0142nie przeciwnego ni\u017c teza A. Drzycimskiego. Jednoznacznie wskazuje fakt odnotowania przez Niemc\u00f3w obecno\u015bci bia\u0142ej flagi wywieszonej przez obro\u0144c\u00f3w WST, a nast\u0119pnie stwierdzenie jej nieobecno\u015bci. Wynika z tego tyle, \u017ce bia\u0142a flaga pojawi\u0142a si\u0119, a nast\u0119pnie znikn\u0119\u0142a\u2026 i jest to w pe\u0142ni zgodne z ustaleniami badaczy g\u0142osz\u0105cymi tez\u0119 o jej wywieszeniu na rozkaz Sucharskiego. Po wojnie G. Kleikamp prawdopodobnie po prostu \u201edostroi\u0142 si\u0119\u201d do oficjalnej wersji, przyj\u0119tej na dekady nie tylko przez stron\u0119 polsk\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c i niemieck\u0105.<\/p>\n<p><strong>Miecz Damoklesa<\/strong><\/p>\n<p>Nast\u0119pne dni obrony i dzia\u0142a\u0144 swojego plutonu \u0141opatniuk scharakteryzowa\u0142 nast\u0119puj\u0105co: \u201e3 wrze\u015bnia zaalarmowano nas o przygotowaniach niemieckich w basenie amunicyjnym. Uwa\u017ca\u0142em, \u017ce ten odcinek jest bardziej zagro\u017cony ni\u017c inne, i dlatego stara\u0142em si\u0119 by\u0107 jak najcz\u0119\u015bciej przy dzia\u0142ku nr 2. Dow\u00f3dc\u0105 tego dzia\u0142ka by\u0142 kapral Cholewa, kt\u00f3remu powierzy\u0142em to stanowisko, gdy\u017c by\u0142 \u017co\u0142nierzem bardzo dobrym, zdyscyplinowanym i obowi\u0105zkowym. Poniewa\u017c jednak zamiary nieprzyjaciela zosta\u0142y udaremnione, moja obecno\u015b\u0107 sta\u0142a si\u0119 bardziej konieczna na stanowisku nr 1. Nieprzyjaciel bowiem stara\u0142 si\u0119 wszystkie \u015brodki i wszelkie rodzaje ognia kierowa\u0107 g\u0142\u00f3wnie na wartowni\u0119 nr 1, najwi\u0119ksz\u0105 nasz\u0105 nadziej\u0119, \u00bboczko w g\u0142owie\u00ab za\u0142ogi, oraz w pobli\u017ce wartowni nr 2\u201d<a href=\"#_ftn80\" name=\"_ftnref80\">[80]<\/a>. Stanowiska dzia\u0142 wielokrotnie przemieszczano i starannie maskowano, aby utrudni\u0107 przeciwnikowi ich ostrzeliwanie.<\/p>\n<p>Niemcy ograniczali si\u0119 teraz do zmasowanego ostrza\u0142u artyleryjskiego z l\u0105du i morza. Prowadzili ogie\u0144 n\u0119kaj\u0105cy, maj\u0105cy na celu z\u0142amanie psychiczne obro\u0144c\u00f3w. Piechota prowadzi\u0142a jedynie dzia\u0142ania rozpoznawcze, maj\u0105ce na celu badanie rozmieszczenia i si\u0142y ogniowej polskiej obrony. Z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na to dwa g\u0142\u00f3wne powody. Pierwszym by\u0142o b\u0142\u0119dne wst\u0119pne rozpoznanie. Niemieccy dow\u00f3dcy uznali, \u017ce sfotografowane z powietrza kopy siana s\u0105 kopu\u0142ami po\u0142\u0105czonych w system obrony podziemnych bunkr\u00f3w. Drugim powodem by\u0142o do\u015bwiadczenie z pierwszego dnia walk. Niemcy stwierdzili, \u017ce bezpo\u015brednie starcia z Polakami przynosz\u0105 im zbyt du\u017co ofiar w ludziach, a nie skutkuj\u0105 przy tym zaj\u0119ciem obiekt\u00f3w WST.<\/p>\n<p>Polscy dow\u00f3dcy wiedzieli ju\u017c, \u017ce nie mog\u0105 liczy\u0107 na \u017cadn\u0105 pomoc. Jednak by zachowa\u0107 morale nie pozbawiali swoich \u017co\u0142nierzy z\u0142udze\u0144 w tej kwestii. Coraz bardziej wyczerpani Polacy trwali wi\u0119c na swoich pozycjach, w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci chroni\u0105c si\u0119 przed bombardowaniem artyleryjskim i odpowiadaj\u0105c ogniem na ostrza\u0142 piechoty. Brak ludzi uniemo\u017cliwia\u0142 zmian\u0119 obsad wartowni i stanowisk terenowych. Obro\u0144cy nie mieli wi\u0119c mo\u017cliwo\u015bci nale\u017cytego wypoczynku. \u0141opatniuk wspomina\u0142: \u201eW ogniu walk up\u0142ywa\u0142 dzie\u0144 po dniu. \u017bo\u0142nierze jadali tylko zimne konserwy i pili surow\u0105 wod\u0119, i to w bardzo ograniczonych ilo\u015bciach, gdy\u017c nasze zbiorniki z wod\u0105 stanowi\u0142y do\u0142y po wybuchach bomb\u201d<a href=\"#_ftn81\" name=\"_ftnref81\">[81]<\/a>. To w\u0142a\u015bnie woda, a tak\u017ce leki, stanowi\u0142y g\u0142\u00f3wny problem zaopatrzeniowy obro\u0144c\u00f3w.<\/p>\n<p>Tymczasem Niemcy stopniowo przygotowywali generalny szturm. \u015aci\u0105gn\u0119li na Westerplatte kompani\u0119 piechoty wyposa\u017con\u0105 w ci\u0119\u017ckie mo\u017adzierze kalibru 211 mm oraz miotacze ognia. 4 wrze\u015bnia do ostrzeliwania terenu WST przyst\u0105pi\u0142y dwa torpedowce Kriegsmarine: T-196 i T-963. \u0141opatniuk r\u00f3wnie\u017c odnotowa\u0142 to w pami\u0119ci: \u201e4 wrze\u015bnia Niemcy wprowadzili dwa kontrtorpedowce, kt\u00f3re bez przerwy ostrzeliwa\u0142y Westerplatte, zacz\u0119\u0142y te\u017c strzela\u0107 baterie z Brze\u017ana, Wis\u0142ouj\u015bcia, Biskupiej G\u00f3rki, mo\u017adzierze, miotacze ognia. Prawdziwe piek\u0142o\u201d. Ziemia dr\u017ca\u0142a od wybuch\u00f3w, w powietrzu fruwa\u0142y od\u0142amki, a dymy utrudnia\u0142y widoczno\u015b\u0107. \u201e\u017bo\u0142nierze byli zdezorientowani, niekt\u00f3rzy pocz\u0119li zak\u0142ada\u0107 maski przeciwgazowe\u201d \u2014 kontynuowa\u0142 relacj\u0119 Podlasianin \u2014 \u201eWielu chorowa\u0142o na \u017co\u0142\u0105dek, wygl\u0105dali jak nieprzytomni. Wreszcie nawa\u0142a ucich\u0142a. S\u0142yszymy, \u017ce Niemcy rozpocz\u0119li szturm. My\u015bl\u0119 \u2014 i wielu my\u015bla\u0142o podobnie \u2014 \u017ce teraz chyba \u017caden z koleg\u00f3w nie \u017cyje. Kto \u017cy\u0142, wyt\u0119\u017ca\u0142 wzrok i wpatruj\u0105c si\u0119 przed siebie my\u015bla\u0142, \u017ce za chwil\u0119 Niemcy b\u0119d\u0105 naciera\u0107, lecz nie spotkaj\u0105 si\u0119 z oporem. W pewnym momencie s\u0142yszymy, \u017ce wszystkie nasze plac\u00f3wki jakby wysz\u0142y spod ziemi i otworzy\u0142y ogie\u0144, w kt\u00f3rym topnia\u0142a liczba nieprzyjaci\u00f3\u0142. Po pewnym czasie s\u0142ycha\u0107 tr\u0105bk\u0119, oznaczaj\u0105c\u0105 odwr\u00f3t wroga\u201d. Westerplatczycy powstrzymali kolejny niemiecki wypad maj\u0105cy na celu rozpoznanie walk\u0105.<\/p>\n<p>5 wrze\u015bnia utrwali\u0142 si\u0119 w pami\u0119ci \u0141opatiuka jako spokojniejszy, daj\u0105cy polskim \u017co\u0142nierzom chwil\u0119 wytchnienia i mo\u017cliwo\u015b\u0107 uprz\u0105dkowania stanowisk obronnych. Podlasianin relacjonowa\u0142 p\u00f3\u017aniej refleksyjnie: \u201ePrzypominam sobie, \u017ce w tym dniu by\u0142a d\u0142u\u017csza przerwa ogniowa. By\u0142a to radosna chwila, chcia\u0142o si\u0119 \u017cy\u0107, bo cz\u0142owiek by\u0142 jeszcze m\u0142ody. Budzi\u0142o si\u0119 wszystko do \u017cycia, wszystkie istoty \u017cyj\u0105ce na Westerplatte. Pami\u0119tam t\u0119 chwil\u0119 spokoju: w blasku s\u0142o\u0144ca powychodzi\u0142y ze swoich kryj\u00f3wek kuropatwy. [\u2026] Patrz\u0105c na nie zamyka\u0142 cz\u0142owiek oczy, zasypia\u0142 z g\u0142odu i przem\u0119czenia\u201d<a href=\"#_ftn82\" name=\"_ftnref82\">[82]<\/a>. Spok\u00f3j jednak nie trwa\u0142 d\u0142ugo. Po dokonaniu przez piechot\u0119 zwiadu, oko\u0142o po\u0142udnia artyleria niemiecka ponownie zasypa\u0142a Westerplatte ogniem. Wr\u00f3g zn\u00f3w sprawdza\u0142 czujno\u015b\u0107 obro\u0144c\u00f3w i nie pozwala\u0142 im na odpoczynek.<\/p>\n<p>W dniach od 2 do 6 wrze\u015bnia teren WST by\u0142 nie tylko wielokrotnie ostrzeliwany z mo\u017adzierzy, broni maszynowej i ci\u0119\u017ckich dzia\u0142, ale tak\u017ce bombardowany przez nurkuj\u0105ce Junkersy. 6 wrze\u015bnia Niemcy podj\u0119li pr\u00f3b\u0119 podpalenia lasu porastaj\u0105cego Westerplatte. Pos\u0142u\u017cyli si\u0119 cystern\u0105 wype\u0142nion\u0105 rop\u0105, kt\u00f3r\u0105 zamierzali wysadzi\u0107, gdy dotrze na pozycje polskie. Oko\u0142o godziny 3.00 wtoczyli j\u0105 na teren Sk\u0142adnicy po torach linii kolejowej<a href=\"#_ftn83\" name=\"_ftnref83\">[83]<\/a>. Akcja zako\u0144czy\u0142a si\u0119 jednak pora\u017ck\u0105. Cysterna zatrzyma\u0142a si\u0119 przedwcze\u015bnie na uszkodzonych wcze\u015bniej przez Polak\u00f3w torach. Nast\u0119pnie zosta\u0142a zniszczona celnym ogniem dzia\u0142ka przeciwpancernego pod komend\u0105 \u0141opatniuka. Wystrza\u0142y z dzia\u0142a kilkakrotnie trafi\u0142y bezpo\u015brednio w cystern\u0119, co spowodowa\u0142o jej eksplozj\u0119 z dala od celu. Niemieccy \u017co\u0142nierze zostali te\u017c ostrzelani z karabinu maszynowego.<\/p>\n<p>Tak zdarzenie to relacjonowa\u0142 \u017co\u0142nierz z Podlasia: \u201eDow\u00f3dztwo niemieckie, po u\u017cyciu wszystkich \u015brodk\u00f3w, jakie mia\u0142o do dyspozycji, postanowi\u0142o wtoczy\u0107 na Westerplatte cystern\u0119, z kt\u00f3rej ropa tryska\u0142a na wszystkie strony. Cysterna utkn\u0119\u0142a jednak bardzo pr\u0119dko pod naporem ognia dzia\u0142ka nr 2 oraz s\u0105siaduj\u0105cych w pobli\u017cu karabin\u00f3w maszynowych\u201d<a href=\"#_ftn84\" name=\"_ftnref84\">[84]<\/a>. W swojej relacji dotycz\u0105cej zniszczenia cysterny \u0141opatniuk przeni\u00f3s\u0142 lokalizacj\u0119 zdarzenia na 7 wrze\u015bnia. Takie b\u0142\u0119dne datowanie wyst\u0119powa\u0142o tak\u017ce w niekt\u00f3rych powojennych \u017ar\u00f3d\u0142ach, zar\u00f3wno polskich jak i niemieckich. Faktycznie zdarzenie to nast\u0105pi\u0142o przed \u015bwitem 6 wrze\u015bnia <a href=\"#_ftn85\" name=\"_ftnref85\">[85]<\/a>.<\/p>\n<p>O zniszczeniu cysterny wspomina\u0142 r\u00f3wnie\u017c inny obro\u0144ca Westerplatte \u2014 dow\u00f3dca wartowni nr 6 plutonowy Edward \u0141uczy\u0144ski. Relacjonowa\u0142: \u201eJak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, nie by\u0142 to poci\u0105g pancerny, ani \u017cadne czo\u0142gi, lecz zwyk\u0142a cysterna z rozpylaczami benzyny, wepchni\u0119ta przez Niemc\u00f3w na nasz teren. Cysterna nie wype\u0142ni\u0142a jednak swego zadania. Tocz\u0105c si\u0119 najecha\u0142a na rozkr\u0119cone szyny i tam utkn\u0119\u0142a. Okopana przy torach armata pepanc plutonowego \u0141opatniuka kilkoma celnymi strza\u0142ami trafi\u0142a w ni\u0105. Cysterna sp\u0142on\u0119\u0142a na miejscu. Olbrzymie k\u0142\u0119by dymu unosz\u0105ce si\u0119 nad lasem tworzy\u0142y korzystn\u0105 dla nas zas\u0142on\u0119\u201d<a href=\"#_ftn86\" name=\"_ftnref86\">[86]<\/a>. Obs\u0142ug\u0105 dzia\u0142ka nr 2, kt\u00f3ra zniszczy\u0142a cystern\u0119, bezpo\u015brednio dowodzi\u0142 kapral Mieczys\u0142aw Cholewa<a href=\"#_ftn87\" name=\"_ftnref87\">[87]<\/a>.<\/p>\n<p>Kr\u00f3tki opis zniszczenia cysterny zawar\u0142 w swojej ksi\u0105\u017cce r\u00f3wnie\u017c Wa\u0144kowicz, kt\u00f3ry napisa\u0142: \u201eTo nie poci\u0105g, tylko drezyna; jaka\u015b cysterna\u2026 I ju\u017c s\u0142ycha\u0107 pepance. To \u0141opatniuk doczeka\u0142, a\u017c drezyna wjedzie na punkt z dawna wybrany, przymierzony, przycelowany. Wzi\u0105\u0142 wyprzedzenie \u2014 pierwszy zaraz pepanc rozpru\u0142 bok cysterny wype\u0142nionej rop\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a rozla\u0107 si\u0119 na suchodrzew, wygrzany przez te pami\u0119tne bezdeszczowe dni wrze\u015bnia i podpali\u0107 Westerplatte, i usma\u017cy\u0107 obsady budynk\u00f3w\u201d<a href=\"#_ftn88\" name=\"_ftnref88\">[88]<\/a>. Dzi\u0119ki skutecznej akcji artylerzyst\u00f3w \u0141opatniuka, wielu polskich \u017co\u0142nierzy unikn\u0119\u0142o tragicznej \u015bmierci w p\u0142omieniach, kt\u00f3r\u0105 przygotowali im Niemcy.<\/p>\n<p>Ostatni dzie\u0144 przed kapitulacj\u0105 \u017co\u0142nierz z Podlasia podsumowa\u0142: \u201eSz\u00f3sty dzie\u0144 walk up\u0142yn\u0105\u0142 w\u015br\u00f3d atak\u00f3w niemieckich i silnego ognia artylerii. Jako dow\u00f3dca dzia\u0142ek utrzymywa\u0142em si\u0119 z lud\u017ami prawie przez ca\u0142y czas w terenie otwartym. Pami\u0119tam jak jeden \u017co\u0142nierz SS chcia\u0142 wykaza\u0107 swoj\u0105 odwag\u0119 i zlikwidowa\u0107 wartowni\u0119 nr 1. Aby j\u0105 wysadzi\u0107, skrada\u0142 si\u0119 z wi\u0105zk\u0105 granat\u00f3w pod os\u0142on\u0105 lip. Nasi dopu\u015bcili go bardzo blisko, a nast\u0119pnie zabili strza\u0142em z karabinu\u201d<a href=\"#_ftn89\" name=\"_ftnref89\">[89]<\/a>. Akty \u017co\u0142nierskiej odwagi obie wojuj\u0105ce strony odnotowywa\u0142y skrupulatnie. Znalaz\u0142o to swoje odbicie podczas kapitulacji Polak\u00f3w. Zostali wtedy potraktowani przez zwyci\u0119zc\u00f3w z szacunkiem i uznaniem. Niemcy docenili bohaterskich obro\u0144c\u00f3w, a ich dow\u00f3dca m\u00f3g\u0142 odej\u015b\u0107 do niewoli z <em>szabl\u0105<\/em> przy boku<a href=\"#_ftn90\" name=\"_ftnref90\">[90]<\/a>.<\/p>\n<p><strong>Kapitulacja niepokonanych<\/strong><\/p>\n<p>Nadszed\u0142 7 wrze\u015bnia \u2014 ostatni dzie\u0144 walk o Westerplatte. Rankiem niemiecka artyleria rozpocz\u0119\u0142a pot\u0119\u017cn\u0105 kanonad\u0119. Ko\u0144cz\u0105c swoj\u0105 relacj\u0119 z niemal tygodniowego boju o obron\u0119 Westerplatte \u0141opatniuk wspomina\u0142: \u201eOko\u0142o godz. 9.00 pancernik otworzy\u0142 ogie\u0144 ze wszystkich dzia\u0142. Wkr\u00f3tce przy\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 do niego baterie z Brze\u017ana i Wis\u0142ouj\u015bcia oraz mo\u017adzierze i miotacze ognia. Ziemia dr\u017ca\u0142a, a \u015bwiat\u0142a dziennego nie by\u0142o wida\u0107. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 piekielny koncert. Cz\u0142owiek le\u017ca\u0142 na stanowisku i wyczekiwa\u0142, kiedy wreszcie trafi go kula. Dalszy op\u00f3r by\u0142 beznadziejny. Za\u0142oga Westerplatte prze\u017cy\u0142a bardzo du\u017co, odparto tyle atak\u00f3w nieprzyjaciela. Przetrzymano tyle ognia dzia\u0142 ci\u0119\u017ckich, mo\u017adzierzy, miotaczy ognia, bomb lotniczych. Za\u0142oga trwa\u0142a po bohatersku. Wytrwali\u015bmy tyle, na ile nas by\u0142o sta\u0107, walcz\u0105c z przewa\u017caj\u0105c\u0105 si\u0142\u0105 nieprzyjaciela\u201d<a href=\"#_ftn91\" name=\"_ftnref91\">[91]<\/a>. Niemcy mieli niemal dwudziestokrotn\u0105 przewag\u0119 liczebn\u0105 nad obro\u0144cami.<\/p>\n<p>Tymczasem na teren walk przyby\u0142y niemieckie uzupe\u0142nienia: szkolny batalion saper\u00f3w i oddzia\u0142 policji. Po godzinnym ostrzale artyleryjskim, do akcji wkroczyli saperzy, wysadzaj\u0105c kilka newralgicznych punkt\u00f3w zaporowych. Za nimi natychmiast ruszy\u0142a piechota. Przy pomocy miotaczy ognia Niemcy zn\u00f3w pr\u00f3bowali podpali\u0107 las. Pociski mo\u017adzierzowe powa\u017cnie uszkodzi\u0142y wartowni\u0119 nr 2. Wprawdzie karabiny maszynowe polskich \u017co\u0142nierzy jeszcze raz powstrzyma\u0142y nacieraj\u0105cych, ale by\u0142 to ju\u017c ostatni akt obronny Westerplatte<a href=\"#_ftn92\" name=\"_ftnref92\">[92]<\/a>.<\/p>\n<p>Oko\u0142o godziny 10.15 Sucharski, kt\u00f3ry otrz\u0105sn\u0105\u0142 si\u0119 ju\u017c nieco z za\u0142amania nerwowego, wyda\u0142 ostateczny rozkaz poddania si\u0119<a href=\"#_ftn93\" name=\"_ftnref93\">[93]<\/a>. Po kolejnej naradzie z oficerami, zarz\u0105dzi\u0142 przerwanie ognia i wywieszenie bia\u0142ych flag. Tym razem D\u0105browski nie protestowa\u0142. Przes\u0105dzi\u0142a beznadziejno\u015b\u0107 sytuacji i los \u017co\u0142nierzy, w szczeg\u00f3lno\u015bci \u017cycie rannych. W przemowie do za\u0142ogi Sucharski argumentowa\u0142 kapitulacj\u0119 tak\u017ce skrajnym wyczerpaniem \u017co\u0142nierzy i fatalnym stanem rannych. Wskazywa\u0142 te\u017c na beznadziejne po\u0142o\u017cenie obro\u0144c\u00f3w i ogromn\u0105 przewag\u0119 wroga. Ponadto stwierdzi\u0142, \u017ce obro\u0144cy wype\u0142nili swoje zadanie, utrzymuj\u0105c pozycje przez zaplanowany czas. \u0141opatniuk ze wzruszeniem wspomina\u0142 t\u0119 trudn\u0105 dla wszystkich \u017co\u0142nierzy chwil\u0119: \u201eKiedy powzi\u0119to decyzj\u0119 o kapitulacji, major Sucharski powiedzia\u0142, \u017ce dalszy op\u00f3r jest bezcelowy. Stracimy wszystkich ludzi, a przecie\u017c ci ludzie przydadz\u0105 si\u0119 jeszcze Polsce\u201d<a href=\"#_ftn94\" name=\"_ftnref94\">[94]<\/a>. Tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o. Dzi\u0119ki racjonalnej decyzji Sucharskiego wi\u0119kszo\u015b\u0107 za\u0142ogi WST prze\u017cy\u0142a wojn\u0119<a href=\"#_ftn95\" name=\"_ftnref95\">[95]<\/a>.<\/p>\n<p>Moment og\u0142oszenia kapitulacji relacjonowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c dow\u00f3dca wartowni nr 2 kapral Bronis\u0142aw Grudzi\u0144ski. W tej dramatycznej chwili zapami\u0119ta\u0142 postaw\u0119 Podlasianina, kt\u00f3ry nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 pogodzi\u0107 z kl\u0119sk\u0105: \u201eZe schronu wychodzi plutonowy \u0141opatniuk z obs\u0142ug\u0105 dzia\u0142ka pepanc, w r\u0119ku trzyma pistolet. Na wie\u015b\u0107 o naszej kapitulacji \u0142zy mu stan\u0119\u0142y w oczach. &#8222;Wi\u0119c ja mam i\u015b\u0107 do niewoli Szwabskiej?&#8221; \u2013 m\u00f3wi i podnosi pistolet do g\u0142owy. Chwytam go za r\u0119k\u0119, wyrywam pistolet i zakopuj\u0119 go przy wej\u015bciu do schronu. Zbli\u017ca si\u0119 do nas major Sucharski wraz z grup\u0105 \u017co\u0142nierzy\u201d<a href=\"#_ftn96\" name=\"_ftnref96\">[96]<\/a>. Z kolei dow\u00f3dca wartowni nr 1 kapral Stanis\u0142aw Trela stwierdzi\u0142 w swojej relacji: \u201e\u0141opatniuk by\u0142 bardzo odwa\u017cny\u201d<a href=\"#_ftn97\" name=\"_ftnref97\">[97]<\/a>. Wiele spo\u015br\u00f3d relacji westerplatczyk\u00f3w wskazuje nie tylko jego m\u0119stwo, ale r\u00f3wnie\u017c ukazuje powszechny szacunek, jakim darzy\u0142a go za\u0142oga WST.<\/p>\n<p>Wszyscy pozostali przy \u017cyciu obro\u0144cy Westerplatte zebrali si\u0119 przy koszarach. \u201eNie by\u0142o kolegi, kt\u00f3ry by nie mia\u0142 \u0142ez w oczach\u201d<a href=\"#_ftn98\" name=\"_ftnref98\">[98]<\/a> \u2014 zauwa\u017cy\u0142 dzielny \u017co\u0142nierz z Podlasia. Sucharski przekaza\u0142 dow\u00f3dztwo D\u0105browskiemu, a nast\u0119pnie z dwoma towarzysz\u0105cymi mu \u017co\u0142nierzami, uda\u0142 si\u0119 na pertraktacje do Niemc\u00f3w. Kapitulacj\u0119 polskich obro\u0144c\u00f3w formalnie przyj\u0105\u0142 dow\u00f3dca wojsk niemieckich, oficer Wehrmachtu \u2014 genera\u0142 Friedrich Eberhardt<a href=\"#_ftn99\" name=\"_ftnref99\">[99]<\/a>.<\/p>\n<p>Batalia o Westerplatte trwa\u0142a 6 dni 4 godziny i 42 minuty. Zgin\u0119\u0142o pi\u0119tnastu polskich obro\u0144c\u00f3w, oko\u0142o czterdziestu odnios\u0142o rany i kontuzje. Straty niemieckie si\u0119gn\u0119\u0142y pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu zabitych i stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu rannych<a href=\"#_ftn100\" name=\"_ftnref100\">[100]<\/a>. Ostatnie s\u0142owa wspomnieniowej relacji dzielnego \u017co\u0142nierza z Podlasia, dotycz\u0105ce kapitulacji, brzmia\u0142y: \u201eGdy wiadomo\u015b\u0107 ta dotar\u0142a do \u017co\u0142nierzy, z olbrzymim zdumieniem patrzy\u0142 jeden na drugiego \u2014 nie wierzyli, \u017ce si\u0119 poddajemy. Niekt\u00f3rzy m\u00f3wili, \u017ce je\u015bli zgin\u0105\u0107, to tu na Westerplatte, z honorem\u201d<a href=\"#_ftn101\" name=\"_ftnref101\">[101]<\/a>.<\/p>\n<p>Mimo determinacji polskich \u017co\u0142nierzy, ich dow\u00f3dcy ju\u017c teraz zgodnie uznali kapitulacj\u0119 za jedyne rozs\u0105dne wyj\u015bcie. Pozwoli\u0142o to uratowa\u0107 \u017cycie rannych \u2014 w przypadku dalszego oporu skazanych na \u015bmier\u0107, a tak\u017ce unikn\u0105\u0107 kolejnych ofiar w walce a\u017c do ca\u0142kowitego\u00a0 wyniszczenia. Ich \u017cycie mog\u0142o jeszcze przyda\u0107 si\u0119 Polsce\u2026<\/p>\n<p><strong>Epilog<\/strong><\/p>\n<p>Po kapitulacji Westerplatte wzi\u0119ty przez Niemc\u00f3w do niewoli J\u00f3zef \u0141opatniuk wraz z innymi podoficerami i szeregowcami trafi\u0142 najpierw do koszar SS we Wrzeszczu. P\u00f3\u017aniej przeniesiony zosta\u0142 do piwnicznego aresztu reduty na Biskupiej G\u00f3rce w Gda\u0144sku. Nast\u0119pnie osadzono go w obozie jenieckim w Stablack, niedaleko I\u0142awy Pruskiej. By\u0142o to to g\u0142\u00f3wne miejsce gromadzenia polskich \u017co\u0142nierzy wzi\u0119tych do niewoli na Wybrze\u017cu i w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Polsce. Otrzyma\u0142 numer je\u0144ca 1876 i przebywa\u0142 w Stalagu 1A<a href=\"#_ftn102\" name=\"_ftnref102\">[102]<\/a>.<\/p>\n<p>Po zako\u0144czeniu wojny, jako by\u0142y jeniec, uzyska\u0142 z Polskich Si\u0142 Zbrojnych kart\u0119 identyfikacyjn\u0105 nr 1639. Do kraju powr\u00f3ci\u0142 28 kwietnia 1946 r. w ramach repatriacji i zosta\u0142 zarejestrowany w Urz\u0119dzie Repatriacyjnym w Szczecinie<a href=\"#_ftn103\" name=\"_ftnref103\">[103]<\/a>. Na Podlasie ju\u017c nie wr\u00f3ci\u0142. Na sta\u0142e osiad\u0142 na Wybrze\u017cu.<\/p>\n<p>3 pa\u017adziernika 1948 r., po uko\u0144czeniu kursu uzupe\u0142niaj\u0105cego dla podoficer\u00f3w, z Inspektoratu Po\u017carnictwa Morskiego w Gda\u0144skim Urz\u0119dzie Morskim uzyska\u0142 \u015bwiadectwo uprawniaj\u0105ce do zajmowania stanowiska podoficera-instruktora w portowych stra\u017cach po\u017carnych. 1 listopada 1948 r. zosta\u0142 mianowany do stopnia kaprala po\u017carnictwa ze starsze\u0144stwem. W lutym 1951 r., po uko\u0144czeniu Morskiego Uzupe\u0142niaj\u0105cego Kursu Po\u017carnictwa, uzyska\u0142 stopie\u0144 sier\u017canta po\u017carnictwa w Zarz\u0105dzie Portu Gda\u0144sk<a href=\"#_ftn104\" name=\"_ftnref104\">[104]<\/a>.<\/p>\n<p>W marcu 1957 r. Ministerstwo Pracy i Opieki Spo\u0142ecznej i Zarz\u0105d Rent w Warszawie z powodu z\u0142ego zdrowia przyzna\u0142y mu emerytalne \u015bwiadczenie specjalne. Podstaw\u0105 decyzji by\u0142 udzia\u0142 w bohaterskiej obronie Westerplatte<a href=\"#_ftn105\" name=\"_ftnref105\">[105]<\/a>.<\/p>\n<p>J\u00f3zef \u0141opatniuk zmar\u0142 27 lutego 1969 r. Pochowany zosta\u0142 w Alei Zas\u0142u\u017conych na Centralnym Cmentarzu \u201eSrebrzysko\u201d w Gda\u0144sku. W 1990 r. po\u015bmiertnie odznaczony zosta\u0142 Srebrnym Krzy\u017cem Orderu Virtuti Militari. Wcze\u015bniej uhonorowano go m.in.: Krzy\u017cem Walecznych, Srebrnym i Z\u0142otym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi oraz Krzy\u017cem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski<a href=\"#_ftn106\" name=\"_ftnref106\">[106]<\/a>.<\/p>\n<hr \/>\n<p>Przypisy:<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> M. Wa\u0144kowicz, <em>Westerplatte<\/em>, Warszawa 1959.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> W filmie tym posta\u0107 plutonowego \u0141opatniuka kreowa\u0142 Bogus\u0142aw Sochnacki.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> Np. artyku\u0142y Miros\u0142awa Azembskiego z 1956 r., do kt\u00f3rych sprostowania dotycz\u0105ce licznych b\u0142\u0119d\u00f3w faktograficznych kierowa\u0142 D\u0105browski. M. <em>Borowiak<\/em>, <em>Westerplatte. W obronie prawdy<\/em>, Gda\u0144sk 2001, s. 129-151 (zob. te\u017c publikacje z okresu PRL w <em>Bibliografii cytowa\u0144<\/em> do niniejszego artyku\u0142u).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> Komunistyczn\u0105 \u201eopiekunk\u0105\u201d \u015brodowiska weteran\u00f3w Westerplatte by\u0142a Stanis\u0142awa G\u00f3rnikiewicz-Kurowska \u2014 cz\u0142onek PZPR, oficer SB (zob. Archiwum IPN Gd, 214\/1898). Od pocz\u0105tku lat 70. XX w. prowadzi\u0142a Sekcj\u0119 Historyczno-Propagandow\u0105 przy kole ZBOWiD Gda\u0144sk-Nowy Port. K. Zaj\u0105czkowski, <em>Zak\u0142\u00f3cona rocznica. Wizyta niemieckich weteran\u00f3w w Gda\u0144sku w 1979 roku w \u015bwietle dokument\u00f3w S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa<\/em>, \u201ePami\u0119\u0107 i Sprawiedliwo\u015b\u0107\u201d 2011, nr 2, s. 370. Zob. te\u017c <em>Znaki pami\u0119ci. Listy westerplatczyk\u00f3w (1940\u20131993)<\/em>, wyb\u00f3r S. G\u00f3rnikiewicz-Kurowska, Gda\u0144sk 2004.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> Sygna\u0142y te oparte by\u0142y g\u0142\u00f3wnie na informacjach z prywatnych rozm\u00f3w westerplatczyk\u00f3w z badaczami oraz ujawnionych przez \u017ar\u00f3d\u0142a niemieckie \u2014 wspomnieniach weteran\u00f3w walk o Westerplatte. Zaj\u0105czkowski, op. cit., s. 368-369.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> Wyj\u0105tek stanowi ksi\u0105\u017cka Rafa\u0142a Witkowskiego. R. Witkowski,\u00a0<em>Westerplatte. Historia i dzie\u0144 dzisiejszy<\/em>, Gda\u0144sk 1977.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> F. D\u0105browski, <em>Wspomnienia z obrony Westerplatte. Wspomnienia i dokumenty<\/em>, Gda\u0144sk 1957. Zob. te\u017c <em>Westerplatte. Z walk o Wybrze\u017ce w 1939 roku<\/em>, oprac. F. D\u0105browski i S. Grodecki, Gdynia 1946.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> J. Roszko, <em>Tajemnica Westerplatte<\/em>, \u201ePolityka\u201d 1993, nr 24, s. 21.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> M. <em>Borowiak, <\/em>op. cit. (zob. te\u017c Idem, <em>Ma\u0142a flota bez mit\u00f3w<\/em>, Warszawa 2010; gdzie oponentom zarzucaj\u0105cym autorowi \u201eszarganie \u015bwi\u0119to\u015bci\u201d M. Borowiak odpowiedzia\u0142 w kolejnym wydaniu ksi\u0105\u017cki: \u201eTrudne do odnalezienia i rzetelnego opisania, a przy tym kontrowersyjne i ma\u0142o popularne tematy og\u0142oszone drukiem nie mog\u0105 by\u0107 traktowane gorzej tylko z racji budz\u0105cej niesmak tre\u015bci\u201d, Ibidem, s. 11.); M. W\u00f3jtowicz-Podhorski, <em>Westerplatte 1939. Prawdziwa historia<\/em>, Gda\u0144sk 2009. Naukowe ustalenia <em>badaczy<\/em> spopularyzowa\u0142 w powie\u015bci historycznej Jacek Komuda. J. Komuda, <em>Westerplatte<\/em>, Lublin\u2013Warszawa 2019.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> W filmie tym posta\u0107 \u0141opatniuka nie jest eksponowana, a jego nazwisko nie wyst\u0119puje w spisie obsady.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> Mit ten, chocia\u017c zapocz\u0105tkowany jeszcze jesieni\u0105 1939 r. poetyck\u0105 fraz\u0105 K. I. Ga\u0142czy\u0144skiego: \u201eKiedy si\u0119 wype\u0142ni\u0142y dni \/ i przysz\u0142o zgin\u0105\u0107 latem\u2026\u201d (<em>Pie\u015b\u0144 o \u017co\u0142nierzach z Westerplatte<\/em>), podtrzymywany by\u0142 nie tylko w PRL-owskiej nauce, ale r\u00f3wnie\u017c w sztuce i popkulturze. J. Tuliszka, <em>Westerplatte 1926\u20131939. Dzieje Wojskowej Sk\u0142adnicy Tranzytowej w Wolnym Mie\u015bcie Gda\u0144sku<\/em>, Toru\u0144 2002, s. 7.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> Zob.: <em>Dziennik dzia\u0142a\u0144 bojowych pancernika \u201eSchleswig-Holstein\u201d od 25.08. do 7.09.1939<\/em>, t\u0142. i oprac. J. Roszko, J. \u017bebrowski, Krak\u00f3w 1995;<em> Dziennik dzia\u0142a\u0144 bojowych pancernika \u201eSchleswig-Holstein\u201d od 8.09. do 2.10.1939<\/em>, t\u0142. i oprac. J. \u017bebrowski, Toru\u0144 1999; <em>Zanim podda\u0142 si\u0119 Hel. Niemiecki dokument z 1939 roku<\/em>, t\u0142. i oprac. J. \u017bebrowski, \u0141\u00f3d\u017a 2003; <em>Dziennik okr\u0119towy<\/em><em> pancernika \u201eSchleswig-Holstein\u201d: 25 sierpnia-7 wrze\u015bnia 1939 r. Dokument Kriegsmarine z 1939 roku<\/em>, oprac. J. \u017bebrowski, Rzesz\u00f3w 2008; P. Laskowski, <em>Kompania szturmowa Kriegsmarine w walkach na Westerplatte w 1939 r.<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Morski\u201d 2008, nr 9, s. 55-63; J. Szkudli\u0144ski, <em>Wojskowa sk\u0142adnica tranzytowa na Westerplatte w \u015bwietle nowych niemieckich materia\u0142\u00f3w archiwalnych<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Historyczno-Wojskowy\u201d 2015, t. XVI, nr 3, 141-159.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a> Inn\u0105, r\u00f3wnie ma\u0142o znan\u0105 relacj\u0119 wspomnieniow\u0105 \u201eszeregowego\u201d obro\u0144cy Westerplatte pochodz\u0105cego z Podlasia \u2014 \u0142om\u017cynianina Czes\u0142awa Dzierzgowskiego (by\u0142 w za\u0142odze obs\u0142ugi dzia\u0142a kalibru 76,2 mm), przedstawi\u0142 Krzysztof\u00a0<em>Pulkowski w filmie dokumentalnym <\/em><em>Lwy Westerplatte<\/em>. K. <em>Pulkowski (re\u017c.), <\/em><em>Lwy Westerplatte<\/em><em>\u00a01989\u201396<\/em>, TVP 1997.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a> A. Drzycimski, <em>Westerplatte<\/em>, t. I, <em>Reduta w budowie 1926\u20131939<\/em>, Gda\u0144sk 2015; Idem, <em>Westerplatte<\/em> <em>1939. Przed szturmem<\/em>, Gda\u0144sk 2009; ten\u017ce i S. G\u00f3rnikiewicz, <em>Wojna zacz\u0119\u0142a si\u0119 na Westerplatte<\/em>, Gda\u0144sk 1989; Dok\u0142adna liczba obecnych na Westerplatte pozostaje nieznana i jest ju\u017c niemo\u017cliwa do ustalenia (dokumentacj\u0119 WST spalono 2 IX 1939 r.). Bezsporna pozostaje tylko liczba oficer\u00f3w. Zob.: J. Tuliszka, op. cit.; \u00a0K. H. Dr\u00f3\u017cd\u017c, <em>Przyczynek do bada\u0144 nad stanem liczbowym za\u0142ogi Wojskowej Sk\u0142adnicy Tranzytowej na Westerplatte we wrze\u015bniu 1939 roku<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Historyczno-Wojskowy\u201d 2013, t. XIV, nr 2, s. 196\u2013200.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[15]<\/a> M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 38\u201340.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref16\" name=\"_ftn16\">[16]<\/a> <em>Westerplatte<\/em><em>, <\/em><em>Nota biograficzna majora Henryka Sucharskiego<\/em><em>, <\/em><em>Sucharski Henryk<\/em>, <a href=\"https:\/\/www.westerplatte.pl\/?a=bio24\">https:\/\/www.westerplatte.pl\/?a=bio24<\/a> (dost\u0119p 31.07.2020). Zob. te\u017c: J. Witek, <em>Major Henryk Sucharski (1898\u20131946). \u017bycie i sylwetka duchowa<\/em>, Niepokalan\u00f3w 2011; A. Drzycimski, <em>Major Henryk Sucharski<\/em>, Wroc\u0142aw 1990 (ksi\u0105\u017cka ho\u0142duje Sucharskiego i zataja wydarzenia w koszarach z 2 IX, mimo \u017ce autor zna\u0142 je z relacji D\u0105browskiego udost\u0119pnionej mu przez dziennikarza Janusza Roszk\u0119).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref17\" name=\"_ftn17\">[17]<\/a> <em>Westerplatte<\/em><em>, <\/em><em>Noty biograficzne Westerplatczyk\u00f3w<\/em><em>, <\/em><em>\u0141opatniuk J\u00f3zef<\/em>, <a href=\"https:\/\/www.westerplatte.pl\/?a=bio84\">https:\/\/www.westerplatte.pl\/?a=bio84<\/a> (dost\u0119p 31.07.2020).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref18\" name=\"_ftn18\">[18]<\/a> <em>Ibidem.<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref19\" name=\"_ftn19\">[19]<\/a> <em>Ibidem.<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref20\" name=\"_ftn20\">[20]<\/a> (Oko\u0142o 90% mieszka\u0144c\u00f3w Gda\u0144ska stanowili Niemcy, wi\u0119c uwa\u017cali si\u0119 za gospodarzy miasta.) <em>Relacja plutonowego J\u00f3zefa \u0141opatniuka<\/em>, [w:] <em>Westerplatte<\/em>, zebra\u0142, opracowa\u0142, wst\u0119pem opatrzy\u0142 Z. Flisowski, Warszawa 1978 (dalej: <em>Relacja \u0141opatniuka<\/em>, op. cit.), s. 276.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref21\" name=\"_ftn21\">[21]<\/a> Ibidem, s. 276\u2013277.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref22\" name=\"_ftn22\">[22]<\/a> Ibidem, s. 277.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref23\" name=\"_ftn23\">[23]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref24\" name=\"_ftn24\">[24]<\/a> Laskowski, op. cit., s. 59; M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 65. Zob. te\u017c <em>Dziennik dzia\u0142a\u0144 bojowych pancernika \u201eSchleswig-Holstein\u201d od 25.08. do 7.09.1939<\/em>, op. cit. (W\u015br\u00f3d badaczy wyst\u0119puje r\u00f3\u017cnica zda\u0144 odno\u015bnie dok\u0142adnego czasu rozpocz\u0119cia ostrza\u0142u. Rozbie\u017cno\u015b\u0107 dotyczy jednej minuty. Cz\u0119\u015b\u0107 historyk\u00f3w podaje godzin\u0119 4.48, za\u015b inni \u2014 wysoce prawdopodobnie b\u0142\u0119dnie \u2014 4.47.)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref25\" name=\"_ftn25\">[25]<\/a> Laskowski, op. cit., s. 59. Dok\u0142adny opis walk o WST wykracza poza zakres niniejszego opracowania, nie jest zasadne opisywanie powszechnie ju\u017c znanego przebiegu wydarze\u0144 zwi\u0105zanych z obron\u0105 Westerplatte. Szczeg\u00f3\u0142owy opis walk zob.: M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 64\u2013113; J. Tuliszka, op. cit., s. 152\u2013180.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref26\" name=\"_ftn26\">[26]<\/a> <em>Relacja \u0141opatniuka<\/em>, op. cit., s. 278.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref27\" name=\"_ftn27\">[27]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref28\" name=\"_ftn28\">[28]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref29\" name=\"_ftn29\">[29]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref30\" name=\"_ftn30\">[30]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref31\" name=\"_ftn31\">[31]<\/a> Ibidem, s. 278\u2013279.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref32\" name=\"_ftn32\">[32]<\/a> P. Laskowski, op. cit., s. 59; M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 70.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref33\" name=\"_ftn33\">[33]<\/a> <em>Relacja \u0141opatniuka<\/em>, op. cit., s. 280.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref34\" name=\"_ftn34\">[34]<\/a> Szczeg\u00f3\u0142owy opis walk zob.: M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 64-113; J. Tuliszka, op. cit., s. 152\u2013180.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref35\" name=\"_ftn35\">[35]<\/a> <em>Relacja \u0141opatniuka<\/em>, op. cit., s. 279.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref36\" name=\"_ftn36\">[36]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref37\" name=\"_ftn37\">[37]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref38\" name=\"_ftn38\">[38]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref39\" name=\"_ftn39\">[39]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref40\" name=\"_ftn40\">[40]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref41\" name=\"_ftn41\">[41]<\/a> Ibidem, s. 279\u2013280.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref42\" name=\"_ftn42\">[42]<\/a> Ibidem, s. 280.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref43\" name=\"_ftn43\">[43]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref44\" name=\"_ftn44\">[44]<\/a> Mat Gerhard Abitz wspomina\u0142 r\u00f3wnie\u017c o przygotowanych przez obro\u0144c\u00f3w pu\u0142apkach, jednak nie poda\u0142 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. Relacja mata Gerharda Abitza, za: P. Laskowski, op. cit., s. 61. Szczeg\u00f3\u0142owy opis walk zob.: M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 64-113; J. Tuliszka, op. cit., s. 152\u2013180.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref45\" name=\"_ftn45\">[45]<\/a> <em>Relacja \u0141opatniuka<\/em>, op. cit., s. 280.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref46\" name=\"_ftn46\">[46]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref47\" name=\"_ftn47\">[47]<\/a> Ibidem<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref48\" name=\"_ftn48\">[48]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref49\" name=\"_ftn49\">[49]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref50\" name=\"_ftn50\">[50]<\/a> <em>Relacja starszego strzelca J\u00f3zefa Wojniusza<\/em>, [w:] <em>Westerplatte<\/em>, op. cit., s. 284.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref51\" name=\"_ftn51\">[51]<\/a> Szczeg\u00f3\u0142owy opis walk zob.: M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 64\u2013113; J. Tuliszka, op. cit., s. 152\u2013180.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref52\" name=\"_ftn52\">[52]<\/a> Liczba samolot\u00f3w bior\u0105cych udzia\u0142 w nalocie jest sporna. Rozbie\u017cno\u015bci w \u017ar\u00f3d\u0142ach wynosz\u0105 od 30 do 60 maszyn. M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 89.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref53\" name=\"_ftn53\">[53]<\/a> Ibidem, s. 88.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref54\" name=\"_ftn54\">[54]<\/a> Ibidem, s. 89.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref55\" name=\"_ftn55\">[55]<\/a> <em>Relacja \u0141opatniuka<\/em>, op. cit., s. 280.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref56\" name=\"_ftn56\">[56]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref57\" name=\"_ftn57\">[57]<\/a> Ibidem, s. 280\u2013281.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref58\" name=\"_ftn58\">[58]<\/a> Ibidem, s. 281.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref59\" name=\"_ftn59\">[59]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref60\" name=\"_ftn60\">[60]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref61\" name=\"_ftn61\">[61]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref62\" name=\"_ftn62\">[62]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref63\" name=\"_ftn63\">[63]<\/a> <em>Relacja majora Henryka Sucharskiego<\/em>, [w:] <em>Westerplatte<\/em>, op. cit. (dalej: <em>Relacja Sucharskiego<\/em>, op. cit.), s. 53. Zob. te\u017c M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 89.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref64\" name=\"_ftn64\">[64]<\/a> P. Derdej, <em>Westerplatte\u2013Oksywie\u2013Hel 1939<\/em>, Warszawa 2009, s. 100; M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 92, przyp. 98. (Odmowa walki przez \u017co\u0142nierzy z WST nie by\u0142a zjawiskiem odosobnionym podczas wrze\u015bniowej obrony Wybrze\u017ca. W niekt\u00f3rych przypadkach przybiera\u0142a nawet znaczn\u0105 skal\u0119. Zob. P. Derdej, op. cit., passim.)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref65\" name=\"_ftn65\">[65]<\/a> <em>Relacja plutonowego Piotra Budera<\/em>, [w:] <em>Westerplatte<\/em>, op. cit., s. 154. (Dw\u00f3ch obro\u0144c\u00f3w, Ryszard Duzik i Kazimierz Tuczy\u0144ski, kt\u00f3rzy \u201epanik\u0119 w koszarach szerzyli\u201d zosta\u0142o odizolowanych w schronie ziemnym, gdzie pozostali do kapitulacji.<em> M. Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 90.)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref66\" name=\"_ftn66\">[66]<\/a> Wed\u0142ug relacji podporucznika Zdzis\u0142awa Kr\u0119gielskiego (\u017ar\u00f3d\u0142o po\u015brednie \u2014 informacja pochodzi\u0142a od os\u00f3b trzecich: D\u0105browskiego i Grodeckiego), komendant WST \u201eChodzi\u0142 z b\u0142\u0119dnym wzrokiem, z pian\u0105 na ustach i stale powtarza\u0142: co to b\u0119dzie, co to b\u0119dzie\u201d. Z. Kr\u0119gielski,<em> Niepublikowana relacja kpt. mar. <\/em><em>Zdzis\u0142awa<\/em> <em>Kr\u0119gielskiego<\/em><em> z obrony Westerplatte<\/em>, oprac. W. Pater, \u201eWojskowy Przegl\u0105d Historyczny\u201d 1990, t. LXXXI, nr 1\u20132, s. 188\u2013189. Grodecki natomiast relacjonowa\u0142: \u201emjr Sucharski dozna\u0142 wstrz\u0105su psychicznego. Szok spowodowany nalotem by\u0142 tak silny, \u017ce musiano majora kr\u0119powa\u0107 pasami do \u0142\u00f3\u017cka\u201d. Cyt. za: R. Witkowski, <em>W sprawie dowodzenia na Westerplatte<\/em>, \u201eRocznik Gdy\u0144ski\u201d 1991, nr 10, s. 75. (Kr\u0119gielski by\u0142 zafascynowany \u201estuprocentowym wojskowym\u201d D\u0105browskim i jednocze\u015bnie nisko ocenia\u0142 Sucharskiego, zar\u00f3wno jako dow\u00f3dc\u0119 jak i cz\u0142owieka w og\u00f3le. R\u00f3wnie\u017c z tego powodu jego relacja by\u0142a wysoce subiektywna, a w wielu miejscach ewidentnie b\u0142\u0119dna. Zob. <em>Relacja podporucznika Zdzis\u0142awa Kr\u0119gielskiego<\/em>, [w:] <em>Westerplatte<\/em>, op. cit., s. 228\u2013242.)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref67\" name=\"_ftn67\">[67]<\/a> M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 91 i 96; Sucharski wspomina\u0142 p\u00f3\u017aniej: \u201eBezpo\u015brednio po nalocie \u2014 ze wzgl\u0119du na bardzo krytyczn\u0105 (jak si\u0119 wydawa\u0142o) sytuacj\u0119 \u2014 zosta\u0142y spalone szyfry, akta tajne oraz plany umocnie\u0144 i obrony\u201d. <em>Relacja Sucharskiego<\/em>, op. cit., s. 53. D\u0105browski napisa\u0142 w swojej ksi\u0105\u017cce, \u017ce palenie dokument\u00f3w wynika\u0142o z przewidywania, i\u017c \u201elada moment nale\u017cy oczekiwa\u0107 natarcia niemieckiego, kt\u00f3re mo\u017ce Niemcom przynie\u015b\u0107 sukces\u201d. F. D\u0105browski, op. cit., s. 106. Nie by\u0142o jednak podstaw do takiego wnioskowania, gdy\u017c Westerplatte mog\u0142o si\u0119 jeszcze d\u0142ugo broni\u0107 (nawet do miesi\u0105ca). Fakt palenia szyfr\u00f3w i dokument\u00f3w wysoce uprawdopodobnia wdro\u017cenie decyzji o kapitulacji, zw\u0142aszcza w \u015bwietle opublikowania przez Henryka Piecucha cytatu s\u0142\u00f3w lekarza z Westerplatte kapitana Mieczys\u0142awa S\u0142abego z roku 1947 (lub 1948), kt\u00f3ry w prywatnej rozmowie powiedzia\u0142: \u201e[\u2026] po silnym bombardowaniu ju\u017c drugiego wrze\u015bnia major Sucharski postanowi\u0142 podda\u0107 Westerplatte, kaza\u0142 spali\u0107 dokumenty i wywiesi\u0107 bia\u0142\u0105 flag\u0119. [\u2026] Zobaczy\u0142 to D\u0105browski i wpad\u0142 w sza\u0142. W\u0142asnor\u0119cznie zdj\u0105\u0142 bia\u0142\u0105 szmat\u0119, przej\u0105\u0142 dow\u00f3dztwo i kaza\u0142 lekarzowi zaj\u0105\u0107 si\u0119 majorem, kt\u00f3ry by\u0142 pono\u0107 w fatalnym stanie psychicznym, niezdolny do podejmowania w\u0142a\u015bciwych decyzji\u201d. H. Piecuch, <em>Tajna historia Polski. Od Bieruta do Ochaba. Akcje specjalne<\/em>, Warszawa 1996, s. 109\u2013110. Ustalenia H. Piecucha zakwestionowa\u0142 Jan Szkudli\u0144ski, bezpodstawnie deprecjonuj\u0105c przedstawione przeze\u0144 fakty. J. Szkudli\u0144ski, <em>Sp\u00f3r w sprawie bia\u0142ej flagi nad Westerplatte<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Historyczno-Wojskowy\u201d 2012, t. XIII, nr 4, s. 158.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref68\" name=\"_ftn68\">[68]<\/a> Istnieje r\u00f3wnie\u017c teza o innego rodzaju motywacji Sucharskiego. Wed\u0142ug informacji pozyskanej przez \u017bebrowskiego od dow\u00f3dcy plac\u00f3wki \u201eProm\u201d porucznika Leona Paj\u0105ka w 1988 r., Sucharski mia\u0142 podda\u0107 WST na polecenie obecnych na Westerplatte tajemniczych \u201einstruktor\u00f3w\u201d \u2013 zakonspirowanych oficer\u00f3w II Oddzia\u0142u (kom\u00f3rka organizacyjna Sztabu Generalnego zajmuj\u0105ca si\u0119 wywiadem). Zob. J. \u017bebrowski, <em>Westerplatte. Tajna misja majora Sucharskiego<\/em>, [w:] <em>Wspomnienia z Twierdzy \u015awinouj\u015bcie<\/em>. <em>Wspomnienia rosyjskich<\/em>,\u00a0<em>polskich<\/em>\u00a0i\u00a0<em>niemieckich \u015bwiadk\u00f3w<\/em>, oprac. P. Laskowski, t. III, Warszawa 2016, s. 99\u2013123. Niezale\u017cnie od tego, jak niesamowita jest to teza, oba motywy nie s\u0105 sprzeczne i mog\u0142y zaistnie\u0107 \u0142\u0105cznie.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref69\" name=\"_ftn69\">[69]<\/a> Zob. P. Derdej, op. cit., passim. Piotr Derdej moraln\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 za \u017co\u0142niersk\u0105 ofiar\u0119 krwi \u201eprzelanej bez sensu i nadaremno\u201d s\u0142usznie obarczy\u0142 wydaj\u0105cego Sucharskiemu rozkaz obrony WST podpu\u0142kownika Wincentego Soboci\u0144skiego (oficjalnego przedstawiciela wojskowego RP w Gda\u0144sku) oraz jego zwierzchnik\u00f3w z Warszawy, kt\u00f3rzy \u201e\u015bwiadomie oddali Wybrze\u017ce Niemcom na rze\u017a\u201d. Ibidem. (Ca\u0142o\u015bci\u0105 obrony Wybrze\u017ca dowodzi\u0142 kontradmira\u0142 J\u00f3zef Unrug. Zob. M. <em>Borowiak, <\/em><em>Admira\u0142. Biografia J\u00f3zefa Unruga<\/em>, Gda\u0144sk 2004.)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref70\" name=\"_ftn70\">[70]<\/a> M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 91\u201392 i przyp. 97; P. Derdej, op. cit., s. 100. M. Borowiak w zawoalowany spos\u00f3b napisa\u0142 o jego \u015bmierci; za\u015b P. Derdej u\u017cy\u0142 ju\u017c konkretnego stwierdzenia, chocia\u017c opatrzy\u0142 je asekuracyjnym okre\u015bleniem \u2013 \u201enajprawdopodobniej\u201d. (Wywieszenie bia\u0142ej flagi 2 IX mia\u0142o zwi\u0105zek r\u00f3wnie\u017c z rozstrzelaniem czterech innych \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy w\u00f3wczas odm\u00f3wili dalszej walki. Derdej, op. cit., s. 100; M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 92, przyp. 98 i s. 96.)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref71\" name=\"_ftn71\">[71]<\/a> M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 11 i 91\u201392; H. Piecuch, op. cit., s. 109\u2013110; Relacja mata Heinricha Denkera, cyt. za: P. Laskowski, op. cit., s. 60; relacja mata Helmuta Schauera, cyt. za: Ibidem; Relacja mata Gerharda Abitza, cyt. za: Ibidem, s. 61. Podane przez Piotra Laskowskiego informacje o bia\u0142ej fladze w zbli\u017conym czasie ujawni\u0142 r\u00f3wnie\u017c Jacek \u017bebrowski, jako \u017ar\u00f3d\u0142o wskazuj\u0105c relacje niemieckie. J. \u017bebrowski, <em>Teczka z napisem \u201eWesterplatte\u201d<\/em>, \u201eOdkrywca\u201d 2008, nr 9, s. 34. Jego ustalenia r\u00f3wnie\u017c zakwestionowa\u0142 J. Szkudli\u0144ski, uznaj\u0105c je za konfabulacje, a tezy stawiane przez innych autor\u00f3w na ich podstawie \u2014 za fantasmagorie. J. Szkudli\u0144ski, <em>Sp\u00f3r w sprawie bia\u0142ej flagi nad Westerplatte<\/em>, op. cit., s. 153\u2013163; Idem, <em>Rzekome rewelacje o obronie Westerplatte wysnute z w\u0105tpliwych \u017ar\u00f3de\u0142<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Historyczno-Wojskowy\u201d 2015, t. XVI, nr 1, s. 198. Bia\u0142\u0105 flag\u0119 dostrze\u017cono r\u00f3wnie\u017c z pok\u0142adu Schleswig-Holsteina, ale informacje o tym zosta\u0142y utajnione. K. H. Dr\u00f3\u017cd\u017c, <em>Kulisy walk o Westerplatte w korespondencji szwedzkiego historyka<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Historyczno-Wojskowy\u201d 2014, t. XV, nr 3, s. 210 i 213. Tez\u0119 o dotycz\u0105cym bia\u0142ej flagi meldunku z pancernika postawion\u0105 w tek\u015bcie Krzysztofa H. Dr\u00f3\u017cd\u017ca zn\u00f3w bezpodstawnie zakwestionowa\u0142 Szkudli\u0144ski (mimo \u017ce autor zamie\u015bci\u0142 fotokopi\u0119 radiodepeszy [zob. te\u017c <em>Zanim podda\u0142 si\u0119 Hel\u2026<\/em>, op. cit., s. 49]). Szkudli\u0144ski argumentowa\u0142 g\u0142\u00f3wnie tym, \u017ce w innych relacjach \u2014 zar\u00f3wno polskich jak i niemieckich \u2014 nie ma takiej informacji [sic!]. Szkudli\u0144ski, <em>Wojskowa sk\u0142adnica tranzytowa na Westerplatte w \u015bwietle nowych niemieckich materia\u0142\u00f3w archiwalnych<\/em>, op. cit., 148\u2013149; Idem, <em>Rzekome rewelacje o obronie Westerplatte wysnute z w\u0105tpliwych \u017ar\u00f3de\u0142<\/em>, op. cit., s. 186\u2013190. (Relacje polskie rzadko m\u00f3wi\u0105 o bia\u0142ej fladze, poniewa\u017c obro\u0144cy z\u0142o\u017cyli przysi\u0119g\u0119 zachowania tego faktu i jego nast\u0119pstw w tajemnicy, wobec zobowi\u0105zania Sucharskiego do ujawnienia go po wojnie. M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 185 i 225; R. <em>Witkowski, <\/em><em>W sprawie dowodzenia na<\/em> <em>Westerplatte<\/em><em>, <\/em>op. cit., s. 74\u201375 [natomiast relacje niemieckie wspominaj\u0105 o tym fakcie wielokrotnie].<em>) Merytoryczno-personalny atak <\/em>Szkudli\u0144skiego<em> na historyk\u00f3w prezentuj\u0105cych wyniki bada\u0144 rozbie\u017cne z jego wizj\u0105 mia\u0142 kontynuacj\u0119 tak\u017ce w przedmiocie kolejnych wyda\u0144 popularyzuj\u0105cego obron\u0119 WST komiksu. Zob.<\/em>\u00a0M. W\u00f3jtowicz-Podhorski,\u00a0K. Wyrzykowski<em>, Westerplatte. Za\u0142oga \u015bmierci<\/em>, (wyd. 1) Gda\u0144sk 2004; J. Szkudli\u0144ski, <em>\u201eWesterplatte. Za\u0142oga \u015bmierci\u201d \u2014 komiks ze skaz\u0105<\/em>, <a href=\"http:\/\/ohistorie.eu\/2018\/08\/31\/westerplatte-zaloga-smierci-komiks-ze-skaza\/\">http:\/\/ohistorie.eu\/2018\/08\/31\/westerplatte-zaloga-smierci-komiks-ze-skaza\/<\/a> \u00a0(dost\u0119p 31.07.2020).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref72\" name=\"_ftn72\">[72]<\/a> M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 91\u201392. D\u0105browskiemu sprzyja\u0142 fakt, \u017ce Niemcy \u2014 mimo wywieszenia przez Polak\u00f3w bia\u0142ej flagi \u2014 kontynuowali ostrza\u0142 WST. Jak relacjonowa\u0142 P. Jacobs: \u201ePo nalocie Polacy poddali si\u0119, ale gdy ponowili\u015bmy atak artyleryjski, odpowiedzieli ogniem\u201d, cyt. za: P. Laskowski, op. cit., s. 61. (Skutkowa\u0142o to r\u00f3wnie\u017c niedowierzaniem Niemc\u00f3w w kapitulacj\u0119 Westerplatte 7 IX. Willi Aurich napisa\u0142 we wspomnieniach: \u201eNagle z mostku sygna\u0142owego rozbrzmiewa okrzyk: Westerplatte wywiesi\u0142o bia\u0142\u0105 flag\u0119. Og\u00f3lne zdziwienie, jednak nikt naprawd\u0119 w to nie wierzy; co wi\u0119cej, przypuszczamy, \u017ce za tym kryje si\u0119 jaki\u015b podst\u0119p\u201d. <em>Relacja niemieckiego oficera o walce na Westerplatte we wrze\u015bniu 1939 roku<\/em>, wst\u0119p, t\u0142um., oprac. M. Pelczar, Warszawa \u2013 Pozna\u0144 1974, s. 32\u201333.)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref73\" name=\"_ftn73\">[73]<\/a> Zob. R. Witkowski, <em>Komandor porucznik Franciszek D\u0105browski (1904\u20131962)<\/em>, Warszawa 1988.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref74\" name=\"_ftn74\">[74]<\/a> Mimo tego, stwierdzi\u0142 obiektywnie w swoich wspomnieniach, \u017ce Sucharski by\u0142 cz\u0142owiekiem \u201eo szerszym horyzoncie my\u015blowym [\u2026], o bardzo twardych i bezwzgl\u0119dnych zasadach \u017co\u0142nierskich\u201d. D\u0105browski, op. cit., s. 76.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref75\" name=\"_ftn75\">[75]<\/a> M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 91. Kr\u0119gielski stwierdzi\u0142 w swojej relacji: \u201eD\u0105browski zakaza\u0142 mu pokazywania si\u0119 pomi\u0119dzy szeregowymi\u201d<em>. <\/em>Z. Kr\u0119gielski, op. cit., s. 188\u2013189.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref76\" name=\"_ftn76\">[76]<\/a> M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 91 i 97; R. Witkowski, <em>Obrona Wybrze\u017ca i dzia\u0142ania okr\u0119t\u00f3w<\/em>, \u201eWojskowy Przegl\u0105d Historyczny\u201d 1989, nr 3, s. 182.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref77\" name=\"_ftn77\">[77]<\/a> Por.: A. Drzycimski, <em>Westerplatte<\/em>, t. II, <em>Reduta wojenna 1939<\/em>, Gda\u0144sk 2015; Idem, <em>Westerplatte<\/em><em>. Kulisy niemieckiej wojny propagandowej<\/em>, Gda\u0144sk 2019; J. Szkudli\u0144ski, <em>Sp\u00f3r w sprawie bia\u0142ej flagi nad Westerplatte<\/em>, op. cit., s. 153\u2013163; Idem, <em>Rzekome rewelacje o obronie Westerplatte wysnute z w\u0105tpliwych \u017ar\u00f3de\u0142<\/em>, op. cit., s. 186\u2013198; J. \u017bebrowski, <em>Teczka z napisem \u201eWesterplatte\u201d<\/em>, op. cit., s. 34\u201335; Idem, <em>Westerplatte. Tajna misja majora Sucharskiego<\/em>, op. cit., s. 99\u2013123; H. K. Dr\u00f3\u017cd\u017c, <em>Kulisy walk o Westerplatte w korespondencji szwedzkiego historyka<\/em>, op. cit., s. 208\u2013228; P. Laskowski, op. cit., s. 55\u201363; R. Witkowski, <em>W sprawie dowodzenia na Westerplatte<\/em>, op. cit., s. 72\u201383.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref78\" name=\"_ftn78\">[78]<\/a> Zob. H. K. Dr\u00f3\u017cd\u017c, <em>Kulisy walk o Westerplatte w korespondencji szwedzkiego historyka<\/em>, op. cit., s. 208\u2013228.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref79\" name=\"_ftn79\">[79]<\/a> Cyt. za: R. Daszczy\u0144ski (rozm. z A. Drzycimskim), <em>Wszystkie tajemnice Westerplatte w ko\u0144cu rozstrzygni\u0119te<\/em>, <a href=\"https:\/\/trojmiasto.wyborcza.pl\/trojmiasto\/1,35635,16935839,Wszystkie_tajemnice_Westerplatte_w_koncu_rozstrzygniete.html?disableRedirects=true\">https:\/\/trojmiasto.wyborcza.pl\/trojmiasto\/1,35635,16935839,Wszystkie_tajemnice_Westerplatte_w_koncu_rozstrzygniete.html?disableRedirects=true<\/a> (dost\u0119p 31.07.2020). Por. H. K. Dr\u00f3\u017cd\u017c, <em>Kulisy walk o Westerplatte w korespondencji szwedzkiego historyka<\/em>, op. cit., s. 213\u2013214.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref80\" name=\"_ftn80\">[80]<\/a> <em>Relacja \u0141opatniuka<\/em>, op. cit., s. 282.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref81\" name=\"_ftn81\">[81]<\/a> Ibidem, s. 281.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref82\" name=\"_ftn82\">[82]<\/a> Ibidem, s. 282.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref83\" name=\"_ftn83\">[83]<\/a> M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 108.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref84\" name=\"_ftn84\">[84]<\/a> <em>Relacja \u0141opatniuka<\/em>, op. cit., s. 283.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref85\" name=\"_ftn85\">[85]<\/a> M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 108. 7 IX w godzinach rannych mia\u0142a miejsce druga pr\u00f3ba podpalenia Westerplatte. Niemieccy saperzy podjechali drezyn\u0105 i usi\u0142owali podpali\u0107 las benzolem i naft\u0105 (w innym miejscu u\u017cyli miotaczy ognia). Jednak ogie\u0144 nie rozprzestrzeni\u0142 si\u0119. <em>Zanim podda\u0142 si\u0119 Hel\u2026<\/em>, op. cit., s. 212. (Borowiak stwierdzi\u0142, \u017ce do drugiej pr\u00f3by podpalenia dosz\u0142o jeszcze 6 IX, o godz. 15.45, ale tez\u0119 t\u0119 opatrzy\u0142 przypisem z informacj\u0105 od D\u0105browskiego m\u00f3wi\u0105c\u0105, \u017ce zdarzenie mia\u0142o miejsce 7 IX o godz. 4.00. M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 109.).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref86\" name=\"_ftn86\">[86]<\/a> <em>Relacja plutonowego Edwarda \u0141uczy\u0144skiego<\/em>, [w:] <em>Westerplatte<\/em>, op. cit., s. 292.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref87\" name=\"_ftn87\">[87]<\/a> <em>Westerplatte<\/em><em>, <\/em><em>Noty biograficzne Westerplatczyk\u00f3w<\/em><em>, <\/em><em>Cholewa Mieczys\u0142aw<\/em>, <a href=\"https:\/\/www.westerplatte.pl\/?a=bio140\">https:\/\/www.westerplatte.pl\/?a=bio140<\/a> (dost\u0119p 31.07.2020).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref88\" name=\"_ftn88\">[88]<\/a> M. Wa\u0144kowicz, <em>Westerplatte<\/em>, Warszawa 1971, s. 86.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref89\" name=\"_ftn89\">[89]<\/a> <em>Relacja \u0141opatniuka<\/em>, op. cit., s. 282\u2013283.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref90\" name=\"_ftn90\">[90]<\/a> Wskutek pomy\u0142ki Sucharskiemu wr\u0119czono szabl\u0119 D\u0105browskiego. Za\u017cenowany komendant powiedzia\u0142 swojemu zast\u0119pcy, \u017ce to w\u0142a\u015bnie jemu nale\u017cy si\u0119 szabla i \u017ce po wojnie wszystko wyja\u015bni. S\u0142owa jednak nie dotrzyma\u0142, a w swoich relacjach nie podawa\u0142 prawdy historycznej. W niewoli Niemcy odebrali majorowi szabl\u0119. M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 121 i 133. Zob. te\u017c A. Drzycimski, <em>Losy westerplatczyk\u00f3w<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Historyczno-Wojskowy\u201d 2016, nr 4, s. 13\u201346.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref91\" name=\"_ftn91\">[91]<\/a> <em>Relacja \u0141opatniuka<\/em>, op. cit., s. 283.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref92\" name=\"_ftn92\">[92]<\/a> Szczeg\u00f3\u0142owy opis walk zob.: M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 64\u2013113; J. Tuliszka, op. cit., s. 152\u2013180.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref93\" name=\"_ftn93\">[93]<\/a> Okoliczno\u015bci kapitulacji nie s\u0105 obecnie jednoznaczne. Mariusz W\u00f3jtowicz-Podhorski stwierdzi\u0142, \u017ce s\u0105 wiarygodne niemieckie dokumenty \u015bwiadcz\u0105ce o tym, i\u017c wcze\u015bniej Niemcy przyj\u0119li kapitulacj\u0119 od D\u0105browskiego. (Wnioski takie mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c wysnu\u0107 z analizy dost\u0119pnych fotografii.) Natomiast fikcyjna kapitulacja Sucharskiego by\u0142a tylko propagandowym teatrem. M. W\u00f3jtowicz-Podhorski, <em>Niewyja\u015bnione tajemnice Westerplatte. Kapitulacja<\/em>, \u201eOdkrywca\u201d 2005, nr 3, s. 42.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref94\" name=\"_ftn94\">[94]<\/a> <em>Relacja \u0141opatniuka<\/em>, op. cit., s. 283.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref95\" name=\"_ftn95\">[95]<\/a> Sucharski jeszcze w sierpniu m\u00f3wi\u0142 D\u0105browskiemu: \u201eJaki sens ma ta ca\u0142a sk\u0142adnica? Przecie\u017c tu niczego si\u0119 nie sk\u0142aduje. To tylko symbol praw Rzeczypospolitej do Gda\u0144ska. Czy dla tego symbolu, jak\u017ce sztucznego, ma zgin\u0105\u0107 teraz 200 ludzi? I\u00a0co to ma da\u0107? Obrona p\u00f3\u0142wyspu to nonsens [\u2026]. Wieczyste, postaw si\u0119 i\u00a0zastaw si\u0119, a\u00a0w kielichach \u017cywa krew!\u201d. Cyt. z zapisu rozmowy D\u0105browskiego z Roszk\u0105 opublikowanej przez \u017bebrowskiego. J. \u017bebrowski, <em>Teczka z napisem \u201eWesterplatte\u201d<\/em>, op. cit., s. 35. W 1979 r. \u017bebrowski zapyta\u0142 by\u0142ych \u017co\u0142nierzy kompanii szturmowej, co zamierzali gdyby 7 IX obro\u0144cy si\u0119 nie poddali. Us\u0142ysza\u0142 w\u00f3wczas w odpowiedzi: \u201eZostali\u015bmy powiadomieni o zaplanowanym bombardowaniu Westerplatte w dniu 8 IX, bombardowaniu a\u017c do skutku\u201d. <em>Zanim podda\u0142 si\u0119 Hel\u2026<\/em>, s. 48, przyp. 10.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref96\" name=\"_ftn96\">[96]<\/a> <em>Relacja kaprala Bronis\u0142awa Grudzi\u0144skiego<\/em>, [w:] <em>Westerplatte<\/em>, op. cit., s. 188.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref97\" name=\"_ftn97\">[97]<\/a> <em>Relacja kaprala Stanis\u0142awa Treli<\/em>, [w:] <em>Westerplatte<\/em>, op. cit., s. 164.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref98\" name=\"_ftn98\">[98]<\/a> <em>Relacja \u0141opatniuka<\/em>, op. cit., s. 283.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref99\" name=\"_ftn99\">[99]<\/a> Kleikamp wspomina\u0142: \u201eWida\u0107 by\u0142o kilka postaci z bia\u0142\u0105 flag\u0105 [\u2026]. Po czasie przyby\u0142 polski major piechoty \u2013 wida\u0107 zm\u0119czony \u2013 i zameldowa\u0142 mi, \u017ce poddaje Westerplatte. [\u2026] Powiadomiony zosta\u0142 Eberhardt. On chcia\u0142 upewni\u0107 si\u0119, czy to nie podst\u0119p Polak\u00f3w jak 2 wrze\u015bnia \u2013 bia\u0142a flaga, a potem strzelali z terenu\u201d. Cyt. za: H. K. Dr\u00f3\u017cd\u017c, <em>Kulisy walk o Westerplatte w korespondencji szwedzkiego historyka<\/em>, op. cit., s. 210.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref100\" name=\"_ftn100\">[100]<\/a> M. <em>Borowiak, <\/em><em>Westerplatte<\/em><em>\u2026, <\/em>op. cit., s. 121.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref101\" name=\"_ftn101\">[101]<\/a> <em>Relacja \u0141opatniuka<\/em>, op. cit., s. 283.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref102\" name=\"_ftn102\">[102]<\/a> <em>Westerplatte<\/em><em>, <\/em><em>Noty biograficzne Westerplatczyk\u00f3w<\/em><em>, <\/em><em>\u0141opatniuk J\u00f3zef<\/em><em>, op. cit.; A. <\/em>Drzycimski, <em>Losy westerplatczyk\u00f3w<\/em>, op. cit., s. 14\u201315.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref103\" name=\"_ftn103\">[103]<\/a> <em>Westerplatte<\/em><em>, <\/em><em>Noty biograficzne Westerplatczyk\u00f3w<\/em><em>, <\/em><em>\u0141opatniuk J\u00f3zef<\/em><em>, op. cit.<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref104\" name=\"_ftn104\">[104]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref105\" name=\"_ftn105\">[105]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref106\" name=\"_ftn106\">[106]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Bibliografia cytowa\u0144:<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><em>Borowiak<\/em> M.<em>, <\/em><em>Admira\u0142. Biografia J\u00f3zefa Unruga<\/em>, Gda\u0144sk 2004.<\/p>\n<p><em>Borowiak<\/em> M., <em>Ma\u0142a flota bez mit\u00f3w<\/em>, Warszawa 2010.<\/p>\n<p><em>Borowiak<\/em> M., <em>Westerplatte. W obronie prawdy<\/em>, Gda\u0144sk 2001.<\/p>\n<p>Daszczy\u0144ski R. (rozm. z A. Drzycimskim), <em>Wszystkie tajemnice Westerplatte w ko\u0144cu rozstrzygni\u0119te,<\/em> <a href=\"https:\/\/trojmiasto.wyborcza.pl\/trojmiasto\/1,35635,16935839,Wszystkie_tajemnice_Westerplatte_w_koncu_rozstrzygniete.html?disableRedirects=true\">https:\/\/trojmiasto.wyborcza.pl\/trojmiasto\/1,35635,16935839,Wszystkie_tajemnice_Westerplatte_w_koncu_rozstrzygniete.html?disableRedirects=true<\/a> (dost\u0119p 31.07.2020).<\/p>\n<p>D\u0105browski F., <em>Wspomnienia z obrony Westerplatte. Wspomnienia i dokumenty<\/em>, Gda\u0144sk 1957.<\/p>\n<p>Derdej P., <em>Westerplatte \u2013 Oksywie \u2013 Hel 1939<\/em>, Warszawa 2009.<\/p>\n<p>Dr\u00f3\u017cd\u017c K. H., <em>Kulisy walk o Westerplatte w korespondencji szwedzkiego historyka<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Historyczno-Wojskowy\u201d 2014, t. XV, nr 3, s. 208\u2013228.<\/p>\n<p>Dr\u00f3\u017cd\u017c K. H., <em>Przyczynek do bada\u0144 nad stanem liczbowym za\u0142ogi Wojskowej Sk\u0142adnicy Tranzytowej na Westerplatte we wrze\u015bniu 1939 roku<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Historyczno-Wojskowy\u201d 2013, t. XIV, nr 2, s. 196-200.<\/p>\n<p>Drzycimski A. i G\u00f3rnikiewicz S., <em>Wojna zacz\u0119\u0142a si\u0119 na Westerplatte<\/em>, Gda\u0144sk 1989.<\/p>\n<p>Drzycimski A., <em>Losy westerplatczyk\u00f3w<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Historyczno-Wojskowy\u201d 2016, nr 4, s. 13\u201346.<\/p>\n<p>Drzycimski A., <em>Major Henryk Sucharski<\/em>, Wroc\u0142aw 1990.<\/p>\n<p>Drzycimski A., <em>Westerplatte<\/em>, t. I-II, Gda\u0144sk 2015.<\/p>\n<p>Drzycimski A., <em>Westerplatte<\/em> <em>1939. Przed szturmem<\/em>, Gda\u0144sk 2009.<\/p>\n<p>Drzycimski A., <em>Westerplatte<\/em><em>. Kulisy niemieckiej wojny propagandowej<\/em>, Gda\u0144sk 2019.<\/p>\n<p><em>Dziennik dzia\u0142a\u0144 bojowych pancernika \u201eSchleswig-Holstein\u201d od 25.08. do 7.09.1939<\/em>, t\u0142. i oprac. J. Roszko, J. \u017bebrowski, Krak\u00f3w 1995.<\/p>\n<p><em>Dziennik dzia\u0142a\u0144 bojowych pancernika \u201eSchleswig-Holstein\u201d od 8.09. do 2.10.1939<\/em>, t\u0142. i oprac. J. \u017bebrowski, Toru\u0144 1999.<\/p>\n<p><em>Dziennik okr\u0119towy<\/em><em> pancernika \u201eSchleswig-Holstein\u201d: 25 sierpnia-7 wrze\u015bnia 1939 r. Dokument Kriegsmarine z 1939 roku<\/em>, oprac. J. \u017bebrowski, Rzesz\u00f3w 2008.<\/p>\n<p>Komuda J., <em>Westerplatte<\/em>, Lublin-Warszawa 2019.<\/p>\n<p>Kr\u0119gielski Z.,<em> Niepublikowana relacja kpt. mar. <\/em><em>Zdzis\u0142awa<\/em> <em>Kr\u0119gielskiego<\/em><em> z obrony Westerplatte<\/em>, oprac. i przyg. do druku W. Pater, \u201eWojskowy Przegl\u0105d Historyczny\u201d 1990, t. LXXXI, nr 1-2, 187\u2013194.<\/p>\n<p>Laskowski P., <em>Kompania szturmowa Kriegsmarine w walkach na Westerplatte w 1939 r.<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Morski\u201d 2008, nr 9, s. 55\u201363.<\/p>\n<p>Piecuch H., <em>Tajna historia Polski. Od Bieruta do Ochaba. Akcje specjalne<\/em>, Warszawa 1996.<\/p>\n<p><em>Pulkowski <\/em>K. <em>(re\u017c.), <\/em><em>Lwy Westerplatte<\/em><em>\u00a01989\u201396<\/em>, TVP 1997.<\/p>\n<p><em>Relacja kaprala Bronis\u0142awa Grudzi\u0144skiego<\/em>, [w:] <em>Westerplatte<\/em>, zebra\u0142, opracowa\u0142, wst\u0119pem opatrzy\u0142 Z. Flisowski, Warszawa 1978.<\/p>\n<p><em>Relacja kaprala Stanis\u0142awa Treli<\/em>, [w:] <em>Westerplatte<\/em>, red. Z. Flisowski, Warszawa 1978.<\/p>\n<p><em>Relacja majora Henryka Sucharskiego<\/em>, [w:] <em>Relacja kaprala Stanis\u0142awa Treli<\/em>, [w:] <em>Westerplatte<\/em>, red. Z. Flisowski, Warszawa 1978.<\/p>\n<p><em>Relacja plutonowego Edwarda \u0141uczy\u0144skiego<\/em>, [w:] <em>Relacja kaprala Stanis\u0142awa Treli<\/em>, [w:] <em>Westerplatte<\/em>, red. Z. Flisowski, Warszawa 1978.<\/p>\n<p><em>Relacja plutonowego J\u00f3zefa \u0141opatniuka<\/em>, [w:] <em>Relacja kaprala Stanis\u0142awa Treli<\/em>, [w:] <em>Westerplatte<\/em>, red. Z. Flisowski, Warszawa 1978.<\/p>\n<p><em>Relacja plutonowego Piotra Budera<\/em>, [w:] <em>Relacja kaprala Stanis\u0142awa Treli<\/em>, [w:] <em>Westerplatte<\/em>, red. Z. Flisowski, Warszawa 1978.<\/p>\n<p><em>Relacja starszego strzelca J\u00f3zefa Wojniusza<\/em>, [w:] <em>Relacja kaprala Stanis\u0142awa Treli<\/em>, [w:] <em>Westerplatte<\/em>, red. Z. Flisowski, Warszawa 1978.<\/p>\n<p><em>Relacja niemieckiego oficera o walce na Westerplatte we wrze\u015bniu 1939 roku<\/em>, wst\u0119p, t\u0142um., oprac. M. Pelczar, Warszawa \u2013 Pozna\u0144 1974.<\/p>\n<p>Roszko J., <em>Tajemnica Westerplatte<\/em>, \u201ePolityka\u201d 1993, nr 24, s. 21.<\/p>\n<p>Szkudli\u0144ski J., <em>Rzekome rewelacje o obronie Westerplatte wysnute z w\u0105tpliwych \u017ar\u00f3de\u0142<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Historyczno-Wojskowy\u201d 2015, t. XVI, nr 1, s. 186\u2013198.<\/p>\n<p>Szkudli\u0144ski J., <em>Sp\u00f3r w sprawie bia\u0142ej flagi nad Westerplatte<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Historyczno-Wojskowy\u201d 2012, t. XIII, nr 4, s. 153\u2013163.<\/p>\n<p>Szkudli\u0144ski J., <em>\u201eWesterplatte. Za\u0142oga \u015bmierci\u201d \u2013 komiks ze skaz\u0105<\/em> <a href=\"http:\/\/ohistorie.eu\/2018\/08\/31\/westerplatte-zaloga-smierci-komiks-ze-skaza\/\">http:\/\/ohistorie.eu\/2018\/08\/31\/westerplatte-zaloga-smierci-komiks-ze-skaza\/<\/a> (dost\u0119p 31.07.2020).<\/p>\n<p>Szkudli\u0144ski J., <em>Wojskowa sk\u0142adnica tranzytowa na Westerplatte w \u015bwietle nowych niemieckich materia\u0142\u00f3w archiwalnych<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Historyczno-Wojskowy\u201d 2015, t. XVI, nr 3, s. 141\u2013159.<\/p>\n<p>Tuliszka J., <em>Westerplatte 1926\u20131939. Dzieje Wojskowej Sk\u0142adnicy Tranzytowej w Wolnym Mie\u015bcie Gda\u0144sku<\/em>, Toru\u0144 2002.<\/p>\n<p>Wa\u0144kowicz M., <em>Westerplatte<\/em>, Warszawa 1959.<\/p>\n<p>Wa\u0144kowicz M., <em>Westerplatte<\/em>, Warszawa 1971.<\/p>\n<p>Witkowski R., <em>Obrona Wybrze\u017ca i dzia\u0142ania okr\u0119t\u00f3w<\/em>, \u201eWojskowy Przegl\u0105d Historyczny\u201d 1989, nr 3, s. 98\u2013112.<\/p>\n<p><em>Witkowski<\/em> R.<em>, <\/em><em>W sprawie dowodzenia na<\/em> <em>Westerplatte<\/em><em>, <\/em>\u201eRocznik Gdy\u0144ski\u201d 1991, nr 10, s. 72\u201383.<\/p>\n<p>Witkowski R.,\u00a0<em>Westerplatte. Historia i dzie\u0144 dzisiejszy<\/em>, Gda\u0144sk 1977.<\/p>\n<p>W\u00f3jtowicz-Podhorski M., <em>Westerplatte 1939. Prawdziwa historia<\/em>, Gda\u0144sk 2009.<\/p>\n<p>W\u00f3jtowicz-Podhorski M.,\u00a0Wyrzykowski K.<em>, Westerplatte. Za\u0142oga \u015bmierci<\/em>, (wyd. 1) Gda\u0144sk 2004.<\/p>\n<p><em>Westerplatte<\/em><em>, <\/em><em>Nota biograficzna majora Henryka Sucharskiego<\/em><em>, <\/em><em>Sucharski Henryk,<\/em> <a href=\"https:\/\/www.westerplatte.pl\/?a=bio24\">https:\/\/www.westerplatte.pl\/?a=bio24<\/a> (dost\u0119p 31.07.2020).<\/p>\n<p><em>Westerplatte<\/em><em>, <\/em><em>Noty biograficzne Westerplatczyk\u00f3w<\/em><em>, <\/em><em>Cholewa Mieczys\u0142aw,<\/em> \u00a0<a href=\"https:\/\/www.westerplatte.pl\/?a=bio140\">https:\/\/www.westerplatte.pl\/?a=bio140<\/a> (dost\u0119p 31.07.2020).<\/p>\n<p><em>Westerplatte<\/em><em>, <\/em><em>Noty biograficzne Westerplatczyk\u00f3w<\/em><em>, <\/em><em>\u0141opatniuk J\u00f3zef,<\/em> <a href=\"https:\/\/www.westerplatte.pl\/?a=bio84\">https:\/\/www.westerplatte.pl\/?a=bio84<\/a> (dost\u0119p 31.07.2020).<\/p>\n<p><em>Westerplatte. Z walk o Wybrze\u017ce w 1939 roku<\/em>, oprac. F. D\u0105browski i S. Grodecki, Gdynia 1946.<\/p>\n<p>W\u00f3jtowicz-Podhorski M., <em>Niewyja\u015bnione tajemnice Westerplatte. Kapitulacja<\/em>, \u201eOdkrywca\u201d 2005, nr 3, s. 40-44.<\/p>\n<p>Zaj\u0105czkowski K., <em>Zak\u0142\u00f3cona rocznica. Wizyta niemieckich weteran\u00f3w w Gda\u0144sku w 1979 roku w \u015bwietle dokument\u00f3w S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa<\/em>, \u201ePami\u0119\u0107 i Sprawiedliwo\u015b\u0107\u201d 2011, nr 2, s. 365\u2013381.<\/p>\n<p><em>Zanim podda\u0142 si\u0119 Hel. Niemiecki dokument z 1939 roku<\/em>, t\u0142. i oprac. J. \u017bebrowski, \u0141\u00f3d\u017a 2003<\/p>\n<p><em>Znaki pami\u0119ci. Listy westerplatczyk\u00f3w (1940\u20131993)<\/em>, wyb\u00f3r S. G\u00f3rnikiewicz-Kurowska, Gda\u0144sk 2004.<\/p>\n<p>\u017bebrowski J., <em>Westerplatte. Tajna misja majora Sucharskiego<\/em>, (w:) <em>Wspomnienia z Twierdzy \u015awinouj\u015bcie. Wspomnienia rosyjskich<\/em>,\u00a0<em>polskich<\/em>\u00a0i\u00a0<em>niemieckich \u015bwiadk\u00f3w<\/em>, oprac. P. Laskowski, t. III, Warszawa 2016, s. 99\u2013123.<\/p>\n<p>\u017bebrowski J., <em>Teczka z napisem \u201eWesterplatte\u201d<\/em>, \u201eOdkrywca\u201d 2008, nr 9, s. 34\u201335.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ernest Szum Oryginalna wersja cyfrowa 15.01.2021 Wersja drukowana 5.11.2021 DOI: 10.36121\/RRH.SZUM.19.2021 Prolog Na temat obrony Wojskowej Sk\u0142adnicy Tranzytowej (WST) na Westerplatte powsta\u0142o w okresie powojennym wiele mit\u00f3w i przek\u0142ama\u0144 fakt\u00f3w historycznych. Utrwalone zosta\u0142y niestety nie tylko w beletrystyce, ale i w historiografii. Najpopularniejszym z opis\u00f3w walk na p\u00f3\u0142wyspie d\u0142ugo by\u0142a ksi\u0105\u017cka Melchiora Wa\u0144kowicza pt. Westerplatte [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2493","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Plutonowy J\u00f3zef \u0141opatniuk (1907-1969). Podlaski obro\u0144ca Westerplatte - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Plutonowy J\u00f3zef \u0141opatniuk (1907-1969). Podlaski obro\u0144ca Westerplatte - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ernest Szum Oryginalna wersja cyfrowa 15.01.2021 Wersja drukowana 5.11.2021 DOI: 10.36121\/RRH.SZUM.19.2021 Prolog Na temat obrony Wojskowej Sk\u0142adnicy Tranzytowej (WST) na Westerplatte powsta\u0142o w okresie powojennym wiele mit\u00f3w i przek\u0142ama\u0144 fakt\u00f3w historycznych. Utrwalone zosta\u0142y niestety nie tylko w beletrystyce, ale i w historiografii. Najpopularniejszym z opis\u00f3w walk na p\u00f3\u0142wyspie d\u0142ugo by\u0142a ksi\u0105\u017cka Melchiora Wa\u0144kowicza pt. Westerplatte [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-11-06T19:43:17+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Lopatniuk.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"47 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493\",\"name\":\"Plutonowy J\u00f3zef \u0141opatniuk (1907-1969). Podlaski obro\u0144ca Westerplatte - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Lopatniuk.jpg\",\"datePublished\":\"2021-01-14T15:10:15+00:00\",\"dateModified\":\"2021-11-06T19:43:17+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Lopatniuk.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Lopatniuk.jpg\",\"width\":226,\"height\":310},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Plutonowy J\u00f3zef \u0141opatniuk (1907-1969). Podlaski obro\u0144ca Westerplatte\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"name\":\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\",\"name\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"width\":1393,\"height\":727,\"caption\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Plutonowy J\u00f3zef \u0141opatniuk (1907-1969). Podlaski obro\u0144ca Westerplatte - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Plutonowy J\u00f3zef \u0141opatniuk (1907-1969). Podlaski obro\u0144ca Westerplatte - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","og_description":"Ernest Szum Oryginalna wersja cyfrowa 15.01.2021 Wersja drukowana 5.11.2021 DOI: 10.36121\/RRH.SZUM.19.2021 Prolog Na temat obrony Wojskowej Sk\u0142adnicy Tranzytowej (WST) na Westerplatte powsta\u0142o w okresie powojennym wiele mit\u00f3w i przek\u0142ama\u0144 fakt\u00f3w historycznych. Utrwalone zosta\u0142y niestety nie tylko w beletrystyce, ale i w historiografii. Najpopularniejszym z opis\u00f3w walk na p\u00f3\u0142wyspie d\u0142ugo by\u0142a ksi\u0105\u017cka Melchiora Wa\u0144kowicza pt. Westerplatte [&hellip;]","og_url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493","og_site_name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz","article_modified_time":"2021-11-06T19:43:17+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Lopatniuk.jpg","type":"","width":"","height":""}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"47 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493","name":"Plutonowy J\u00f3zef \u0141opatniuk (1907-1969). Podlaski obro\u0144ca Westerplatte - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Lopatniuk.jpg","datePublished":"2021-01-14T15:10:15+00:00","dateModified":"2021-11-06T19:43:17+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493#primaryimage","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Lopatniuk.jpg","contentUrl":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Lopatniuk.jpg","width":226,"height":310},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2493#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Plutonowy J\u00f3zef \u0141opatniuk (1907-1969). Podlaski obro\u0144ca Westerplatte"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization","name":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","contentUrl":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","width":1393,"height":727,"caption":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego"},"image":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2493","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2493"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2493\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3096,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2493\/revisions\/3096"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2493"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}