{"id":2425,"date":"2020-12-30T12:45:00","date_gmt":"2020-12-30T12:45:00","guid":{"rendered":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2425"},"modified":"2021-11-06T19:52:09","modified_gmt":"2021-11-06T19:52:09","slug":"edeljude-i-cudowne-ocalenie-przypadek-bliskiej-relacji-adolfa-hitlera-z-zydowskim-lekarzem-eduardem-blochem-1872-1945","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2425","title":{"rendered":"\u201eEdeljude\u201d i cudowne ocalenie \u2014 przypadek bliskiej relacji Adolfa Hitlera z \u017cydowskim lekarzem Eduardem Blochem (1872-1945)"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li><span style=\"color: #993300;\"><strong>Wojciech Paszy\u0144ski\u00a0<\/strong><\/span><\/li>\n<li>Oryginalna wersja cyfrowa 2.01.2021<\/li>\n<li><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/druk_paszynski_rrh19_2021.pdf\">Wersja drukowana 5.11.2021<\/a><\/li>\n<li>DOI: 10.36121\/RRH.PASZYNSKI.19.2021<\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n\n\n<p><strong>Wprowadzenie<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Niecodzienne powi\u0105zania \u201earchitekta\u201d i \u201ewodza\u201d III Rzeszy niejednokrotnie wzbudza\u0142y zdumienie, staj\u0105c si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em wielu kontrowersyjnych teorii. Powsta\u0142y ju\u017c prace o \u017bydach<a href=\"#_ftn1\">[1]<\/a> w nazistowskiej armii<a href=\"#_ftn2\">[2]<\/a> czy \u00f3wczesnym establishmencie, niekt\u00f3rzy upierali si\u0119 nawet przy \u017cydowskich korzeniach <em>F\u00fchrera<\/em><a href=\"#_ftn3\">[3]<\/a>. Zdaje si\u0119, \u017ce biografia dyktatora, okrzykni\u0119tego najwi\u0119kszym antysemit\u0105 w dziejach, niejeden jeszcze skrywa sekret.<\/p>\n\n\n\n<p>Jakie jednak relacje \u0142\u0105czy\u0142y doktora Eduarda Blocha z tw\u00f3rc\u0105 efemerycznego \u201earyjskiego\u201d imperium? W jaki spos\u00f3b ten skromny prowincjonalny lekarz zdoby\u0142 uznanie, a nawet wdzi\u0119czno\u015b\u0107 Hitlera? Czy \u017ar\u00f3de\u0142 antysemityzmu \u201ewodza\u201d Niemiec nale\u017cy szuka\u0107 w tragicznych okoliczno\u015bciach zwi\u0105zanych z t\u0105 znajomo\u015bci\u0105? Chocia\u017c nie poznamy w pe\u0142ni zadawalaj\u0105cych odpowiedzi, ods\u0142oni\u0119te tu fakty stanowi\u0105 niew\u0105tpliwie intryguj\u0105c\u0105, a prawie zupe\u0142nie zapomnian\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cyciorysu najs\u0142ynniejszego europejskiego dyktatora<a href=\"#_ftn4\">[4]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Edeljude<\/em> oznacza w j\u0119zyku niemieckim \u201eszlachetny \u017byd\u201d. Moim celem jest przybli\u017cenie los\u00f3w lekarza, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 ten zaszczytny tytu\u0142 w \u201eczasach pogardy\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Lekarz z Linzu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Eduard Bloch (1872\u20131945)<a href=\"#_ftn5\">[5]<\/a>, tak nazywa\u0142 si\u0119 bohater naszej historii, pochodzi\u0142 z rodziny \u017cydowskiej wywodz\u0105cej si\u0119 z Czech, znajduj\u0105cych si\u0119 w\u00f3wczas pod panowaniem austriackim (Austro-W\u0119gry)<a href=\"#_ftn6\">[6]<\/a>. R\u00f3wnie\u017c jego dziadek wyr\u00f3\u017cniony zosta\u0142 honorowym tytu\u0142em. W zamku Frauenberg sprawowa\u0142 on bowiem godno\u015b\u0107 <em>Hofjude<\/em> (niem. \u201enadworny \u017byd\u201d) na dworze ksi\u0105\u017c\u0105t Schwarzenberg\u00f3w, zajmuj\u0105c si\u0119 jakoby finansami ksi\u0119stwa<a href=\"#_ftn7\">[7]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Uko\u0144czywszy studia medyczne na praskim uniwersytecie (1899)<a href=\"#_ftn8\">[8]<\/a>, Eduard Bloch przeniesie si\u0119 nast\u0119pnie do Linzu (1900), najwi\u0119kszego miasta g\u00f3rnej Austrii, z kt\u00f3rym zwi\u0105\u017ce swoje \u017cycie<a href=\"#_ftn9\">[9]<\/a>. Pierwotnie ma ambicje naukowe, kt\u00f3re jednak ostatecznie porzuca, po\u015bwi\u0119caj\u0105c si\u0119 praktyce lekarskiej<a href=\"#_ftn10\">[10]<\/a>. S\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 podczas I wojny \u015bwiatowej odbywa w linckim szpitalu rezerwy<a href=\"#_ftn11\">[11]<\/a>. Jest aktywnym cz\u0142onkiem miejscowej \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci<a href=\"#_ftn12\">[12]<\/a>, kt\u00f3rej staraniem ju\u017c \u0107wier\u0107 wieku wcze\u015bniej wybudowana zostaje w Linzu pierwsza synagoga (1877)<a href=\"#_ftn13\">[13]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Jako lekarz, Bloch cieszy\u0142 si\u0119 wielk\u0105 popularno\u015bci\u0105 pacjent\u00f3w, staj\u0105c si\u0119 z czasem znan\u0105 osobisto\u015bci\u0105 miasta. Szacunek mieszka\u0144c\u00f3w zawdzi\u0119cza\u0142 niezwyk\u0142emu zaanga\u017cowaniu w leczenie oraz niskim honorariom liczonym za wizyty, st\u0105d inny przydomek \u2013 \u201elekarza ubogich\u201d<a href=\"#_ftn14\">[14]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1902 roku trzydziestoletni w\u00f3wczas Eduard Bloch po\u015blubi\u0142 Lilli Kafk\u0119, pochodz\u0105c\u0105 z zamo\u017cnej \u017cydowskiej bur\u017cuazji<a href=\"#_ftn15\">[15]<\/a>. By\u0142o to ma\u0142\u017ce\u0144stwo z mi\u0142o\u015bci, zawarte dzi\u0119ki zabiegom post\u0119powej babki narzeczonej, ale wbrew woli jej matki<a href=\"#_ftn16\">[16]<\/a>. W \u015bwietle \u00f3wczesnych standard\u00f3w nosi\u0142o ono znamiona mezaliansu. Owocem mi\u0142o\u015bci ma\u0142\u017conk\u00f3w by\u0142a jedyna c\u00f3rk\u0105 Gertruda, pieszczotliwie zwana Trude (ur. 1903)<a href=\"#_ftn17\">[17]<\/a>. Pomimo wielkiej pobo\u017cno\u015bci, Blochowie wychowuj\u0105 c\u00f3rk\u0119 w duchu liberalnym. Po m\u0142odzie\u0144czych fascynacjach \u201eantropozofi\u0105\u201d<a href=\"#_ftn18\">[18]<\/a>, kt\u00f3re w pe\u0142ni nie opuszcz\u0105 j\u0105 nigdy<a href=\"#_ftn19\">[19]<\/a>, Trude zostaje gorliw\u0105 chrze\u015bcijank\u0105. \u017bydem-chrze\u015bcijaninem formalnie by\u0142 r\u00f3wnie\u017c jej przysz\u0142y ma\u0142\u017conek, Franz Kren, kt\u00f3ry jednak deklarowa\u0142 si\u0119 jako ateista<a href=\"#_ftn20\">[20]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Blochowie byli popularn\u0105 rodzin\u0105 ciesz\u0105c\u0105 si\u0119 wielkim szacunkiem i sympati\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w Linzu, bez wzgl\u0119du na pochodzenie etniczne i wyznawan\u0105 religi\u0119. Aczkolwiek Bloch by\u0142by tylko nieznan\u0105 nikomu figur\u0105 \u2014 skromnym, prowincjonalnym lekarzem, gdyby nie pewne zrz\u0105dzenie losu, kt\u00f3re zetkn\u0119\u0142o go z prawdopodobnie najbardziej znan\u0105 postaci\u0105 historyczn\u0105 pierwszej po\u0142owy XX wieku, Adolfem Hitlerem.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Lekarz rodziny Hitler\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Jako lekarz pa\u0144stwa Hitler\u00f3w<a href=\"#_ftn21\">[21]<\/a>, Bloch by\u0142 cz\u0119stym go\u015bciem w domu rodzinnym przysz\u0142ego <em>F\u00fchrera<\/em><a href=\"#_ftn22\">[22]<\/a>. Adolf Hitler pochodzi\u0142 z prowincjonalnej rodziny urz\u0119dniczej<a href=\"#_ftn23\">[23]<\/a>. Rodzina nie by\u0142a szczeg\u00f3lnie zamo\u017cna, ale Hitlerom niczego nie brakowa\u0142o<a href=\"#_ftn24\">[24]<\/a>. Matka Adolfa, Klara Hitler (<em>de domo<\/em> P\u00f6lzl), du\u017co m\u0142odsza od m\u0119\u017ca, by\u0142a trzeci\u0105 ma\u0142\u017conk\u0105 urz\u0119dnika celnego Aloisa Hitlera (zm. 1903), kt\u00f3ry mia\u0142 ju\u017c potomstwo z poprzedni\u0105, zmar\u0142\u0105 \u017con\u0105. Bloch zapami\u0119ta\u0142 m\u0142odego Hitlera jako m\u0142odzie\u0144ca bladego, nie\u015bmia\u0142ego i niezwykle wra\u017cliwego, bardzo zwi\u0105zanego ze swoj\u0105 matk\u0105. Ojciec przysz\u0142ego dyktatora, cz\u0142owiek gwa\u0142towny i porywczy, by\u0142 przeciwny planom Adolfa, marz\u0105cego o karierze artysty-malarza, st\u0105d w ich relacje wpisywa\u0142 si\u0119 nieustanny konflikt. Jedynie matka konsekwentnie wspiera\u0142a swojego ukochanego syna<a href=\"#_ftn25\">[25]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>W styczniu 1907 roku <em>Frau<\/em> Klara Hitler zacz\u0119\u0142a odczuwa\u0107 dokuczliwe b\u00f3le w piersi. Szukaj\u0105c pomocy, cierpi\u0105ca kobieta trafia do gabinetu doktora Blocha. Lekarz zdiagnozowa\u0142 u chorej nowotw\u00f3r piersi, o czym na pocz\u0105tku powiadomi\u0142 tylko jej rodzin\u0119<a href=\"#_ftn26\">[26]<\/a>. W p\u00f3\u017aniejszym wywiadzie dla ameryka\u0144skiego czasopisma \u201eCollier\u2019s Illustrated Weekly\u201d Bloch opisze reakcj\u0119 Adolfa: \u201eBy\u0142 wstrz\u0105\u015bni\u0119ty. Jego poci\u0105g\u0142\u0105, blad\u0105 twarz wykrzywi\u0142 grymas. Po policzkach pop\u0142yn\u0119\u0142y \u0142zy [\u2026] u\u015bwiadomi\u0142em sobie, \u017ce matk\u0119 i syna \u0142\u0105czy\u0142a niezwyk\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107\u201d<a href=\"#_ftn27\">[27]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Klara Hitler wyra\u017ca zgod\u0119 na operacj\u0119, kt\u00f3ra ko\u0144czy si\u0119 pomy\u015blnie, jednak kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej pojawiaj\u0105 si\u0119 przerzuty. Sytuacja staje si\u0119 beznadziejna. Nie bacz\u0105c na to, Bloch z pe\u0142nym cierpliwo\u015bci oddaniem opiekowa\u0142 si\u0119 chor\u0105 a\u017c do ostatnich chwil jej \u017cycia w grudniu 1907 roku<a href=\"#_ftn28\">[28]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Szlachetna postawa Blocha zapewni\u0142a mu dozgonn\u0105 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 Hitlera. Przy tej okazji przysz\u0142y \u201ew\u00f3dz\u201d Niemiec i austriacki lekarz spotykaj\u0105 si\u0119 po raz ostatni. W 1908 roku Hitler opu\u015bci bowiem Linz i pod\u0105\u017cy za swoim przeznaczeniem<a href=\"#_ftn29\">[29]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Pierwszy \u017byd Rzeszy. Mi\u0119dzywojenne losy Blocha<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>W latach 20. i przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 lat 30. XX w. Bloch prowadzi raczej spokojn\u0105 egzystencj\u0119 prowincjonalnego lekarza. Wie\u015bci p\u0142yn\u0105ce z Niemiec nie nastrajaj\u0105 jednak optymistycznie cz\u0142onk\u00f3w miejscowej diaspory \u017cydowskiej. Po przy\u0142\u0105czeniu Austrii, sytuacja \u017byd\u00f3w znacznie si\u0119 pogarsza i zaczynaj\u0105 oni podziela\u0107 losy wsp\u00f3\u0142wyznawc\u00f3w z Niemiec.<\/p>\n\n\n\n<p>Dwunastego marca 1938 roku, tu\u017c po dokonanym Anschlussie (niem. <em>der Anschlu\u00df \u00d6sterreichs<\/em> \u2013 \u201eprzy\u0142\u0105czenie Austrii\u201d), Hitler triumfalnie wkracza do rodzinnego Linz, rado\u015bnie witany przez rozentuzjazmowan\u0105 ludno\u015b\u0107. Tak\u017ce i w tych podnios\u0142ych chwilach nie zapomnia\u0142 szlachetnego lekarza. \u201eProsz\u0119 mi powiedzie\u0107, czy m\u00f3j stary, poczciwy dr Bloch \u017cyje jeszcze?\u201d \u2014 pyta\u0142 z przej\u0119ciem linzkiego hofrata Adolfa Eigla, po czym doda\u0142 \u2014 \u201eTak, gdyby wszyscy \u017bydzi byli tacy, nie by\u0142oby antysemityzmu\u201d<a href=\"#_ftn30\">[30]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Do spotkania dyktatora i lekarza z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w nie dochodzi, jednak na &nbsp;osobiste polecenie Hitlera Gestapo (niem. <em>Geheime Staatspolizei<\/em> \u2013 Tajna Policja Pa\u0144stwowa) otrzyma\u0142o odpowiednie dyrektywy, by roztoczy\u0107 opiek\u0119 nad linzkim lekarzem. Bloch uzyska\u0142 specjalny status, w praktyce gwarantuj\u0105cy mu nietykalno\u015b\u0107<a href=\"#_ftn31\">[31]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>W tych trudnych dla \u017byd\u00f3w czasach, doktor Bloch nadal prowadzi praktyk\u0119 lekarsk\u0105, cho\u0107 na skutek przesiedle\u0144, emigracji i samob\u00f3jstw \u017byd\u00f3w, oraz strachu \u201eAryjczyk\u00f3w\u201d, liczba pacjent\u00f3w drastycznie si\u0119 zmniejsza<a href=\"#_ftn32\">[32]<\/a>. Dzi\u0119ki uprzywilejowanej pozycji <em>Edeljude<\/em>, rodzina Blocha mo\u017ce wie\u015b\u0107 jeszcze w miar\u0119 normaln\u0105 egzystencj\u0119, cho\u0107 maj\u0105tki jego przyjaci\u00f3\u0142 i krewnych zostaj\u0105 poddane tzw. \u201earyzacji\u201d; <em>de facto<\/em> ma miejsce zaw\u0142aszczenie mienia \u017cydowskiego przez pa\u0144stwo i scedowanie go na rzecz \u201eczystej krwi\u201d Niemc\u00f3w<a href=\"#_ftn33\">[33]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Powr\u00f3\u0107my jednak na chwil\u0119 do pierwszej po latach wizyty by\u0142ego pacjenta Blocha w rodzinnych stronach. W niedziel\u0119 13 marca, na cmentarzu w Leonding, w pobli\u017cu Linzu, wykonano w\u00f3wczas znamienne zdj\u0119cie, Hitlera modl\u0105cego si\u0119 przy grobie rodzic\u00f3w. By\u0142o ono szeroko rozpowszechniane w postaci poczt\u00f3wek, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do rozwoju kultu \u201ewodza\u201d<a href=\"#_ftn34\">[34]<\/a>. Stworzono nawet \u201eDzie\u0144 Matki Niemieckiej\u201d, obchodzony w dniu urodzin Klary Hitler (12 sierpnia)<a href=\"#_ftn35\">[35]<\/a>. <em>F\u00fchrer<\/em> chcia\u0142 w ten spos\u00f3b unie\u015bmiertelni\u0107 swoj\u0105 ukochan\u0105 matk\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Emigracja. Ucieczka z \u201earyjskiej\u201d Rzeszy<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>Wasza Ekscelencjo,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Zanim przekrocz\u0119 granic\u0119, chcia\u0142bym wyrazi\u0107 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 za otoczenie mnie opiek\u0105. W materialnym niedostatku opuszczam teraz miasto [Linz], gdzie mieszka\u0142em przez czterdzie\u015bci jeden lat; ale wyje\u017cd\u017cam w przekonaniu, \u017ce prze\u017cy\u0142em je zgodnie z najdok\u0142adniejszym wype\u0142nieniem moich obowi\u0105zk\u00f3w. W wieku sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu dziewi\u0119ciu lat, od nowa zaczn\u0119 moje \u017cycie w dziwnym kraju [USA], gdzie moja c\u00f3rka [Trude Kren] ci\u0119\u017cko pracuje, pragn\u0105c zapewni\u0107 byt swojej rodzinie.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Z wyrazami szacunku,<\/p>\n\n\n\n<p>Eduard Bloch [Ostatni list do Hitlera]<a href=\"#_ftn36\">[36]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Pomimo wyj\u0105tkowej pozycji <em>Edeljude<\/em>, Austria pod panowaniem nazist\u00f3w nie by\u0142a krajem, w kt\u00f3rym jakikolwiek \u017byd czu\u0142by si\u0119 dobrze. Tu\u017c po kampanii wrze\u015bniowej Blochowie podejmuj\u0105 wreszcie decyzj\u0119 o udaniu si\u0119 na emigracj\u0119. W 1940 roku pozwolono Blochowi i jego \u017conie wyjecha\u0107 do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Nie oby\u0142o si\u0119 jednak bez perypetii i zawirowa\u0144 podczas podr\u00f3\u017cy<a href=\"#_ftn37\">[37]<\/a>. Pierwotnie ma\u0142\u017conkowie zak\u0142adali d\u0142u\u017csz\u0105, ale jak si\u0119 wydawa\u0142o bezpieczniejsz\u0105 drog\u0119 przez kraje sojusznicze III Rzeszy \u2014 Zwi\u0105zek Sowiecki i Japoni\u0119, w tym celu uzyskuj\u0105c mi\u0119dzy innymi wiz\u0119 mand\u017cursk\u0105. Ostatecznie Blochowie wyp\u0142ywaj\u0105 do Nowego Jorku z Portugalii. Na miejscu oczekiwa\u0142a ju\u017c ich c\u00f3rka, zi\u0119\u0107 oraz wnuki<a href=\"#_ftn38\">[38]<\/a>. Doktor Bloch wkr\u00f3tce z\u0142o\u017cy podanie o obywatelstwo ameryka\u0144skie<a href=\"#_ftn39\">[39]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Kiedy wychodz\u0105 na jaw jego powi\u0105zania z rodzin\u0105 Hitlera, Bloch staje si\u0119 obiektem zainteresowania medi\u00f3w i udziela wywiadu dla \u201eCollier\u2019s Illustrated Weekly\u201d<a href=\"#_ftn40\">[40]<\/a>. Ameryka\u0144sk\u0105 opini\u0105 publiczn\u0105 wstrz\u0105sn\u0119\u0142a jednak pozytywna charakterystyka m\u0142odego Hitlera, gdy\u017c propaganda antyniemiecka dzia\u0142a\u0142a ju\u017c w\u00f3wczas pe\u0142n\u0105 par\u0105, czyni\u0105c <em>F\u00fchrera<\/em> uciele\u015bnieniem wszelkiego z\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<p>Na Blocha zwr\u00f3ci r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119 wywiad ameryka\u0144ski. W 1943 roku lekarz by\u0142 przes\u0142uchiwany przez Office of Strategic Services (OSS \u2014 poprzedniczka CIA) w celu uzyskania informacji o dzieci\u0144stwie Hitlera<a href=\"#_ftn41\">[41]<\/a>. Jednak zebrane wiadomo\u015bci rozczarowa\u0142y rozmawiaj\u0105cego z nim psychologa Waltera C. Langera, gdy\u017c Bloch nieodmiennie opisywa\u0142 m\u0142odego Adolfa w bardzo ciep\u0142ych i serdecznych s\u0142owach, przedstawiaj\u0105c go jako sympatycznego ch\u0142opca o nienagannych manierach, kochaj\u0105cego matk\u0119 ponad wszystko na \u015bwiecie<a href=\"#_ftn42\">[42]<\/a>. Zajmowane stanowisko sta\u0142o si\u0119 nawet powodem pogorszenia relacji rodzinnych z jego wnukiem<a href=\"#_ftn43\">[43]<\/a>, kt\u00f3ry nienawidzi\u0142 Hitlera z ca\u0142ej duszy<a href=\"#_ftn44\">[44]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Blochowi nie b\u0119dzie dane d\u0142ugo cieszy\u0107 si\u0119 \u017cyciem w Ameryce. Inaczej ni\u017c jego \u017conie, kt\u00f3ra nauczy\u0142a si\u0119 j\u0119zyka angielskiego, wtapiaj\u0105c si\u0119 w spo\u0142eczno\u015b\u0107 nowojorsk\u0105<a href=\"#_ftn45\">[45]<\/a>. Ameryka sta\u0142a si\u0119 dla niej drug\u0105 ojczyzn\u0105, a jej wnuki i prawnuki s\u0105 ju\u017c Amerykanami, odci\u0119tymi od europejskich korzeni. Bloch zmar\u0142 na raka \u017co\u0142\u0105dka 1 czerwca 1945 roku w wieku 73 lat, nieca\u0142y miesi\u0105c po \u015bmierci Hitlera. Spoczywa na \u017cydowskim cmentarzu w Nowym Jorku<a href=\"#_ftn46\">[46]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bloch a antysemityzm Hitlera<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce Eduard Bloch nie by\u0142 jedynym <em>Edeljude<\/em>. Termin ten by\u0142 w powszechnym u\u017cyciu i prawie ka\u017cda rodzina niemiecka mia\u0142a swojego \u201eszlachetnego \u017byda\u201d. Aczkolwiek w zwi\u0105zku z nasileniem prze\u015bladowa\u0144 antysemickich wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich ba\u0142a si\u0119 utrzymywa\u0107 relacje ze swoimi \u017cydowskimi przyjaci\u00f3\u0142mi<a href=\"#_ftn47\">[47]<\/a>. Najbardziej szokuj\u0105cy by\u0142 jednak ujawniony p\u00f3\u017aniej fakt o innych \u201esemickich\u201d powi\u0105zaniach Hitlera. Ot\u00f3\u017c w czasie, gdy jako mieszkaniec wiede\u0144skiego przytu\u0142ku ledwo wi\u0105za\u0142 koniec z ko\u0144cem<a href=\"#_ftn48\">[48]<\/a>, wed\u0142ug niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3de\u0142, utrzymywa\u0142 relacje niemal wy\u0142\u0105cznie z \u017bydami<a href=\"#_ftn49\">[49]<\/a>. To w\u0142a\u015bnie oni po\u015bredniczyli w handlu jego obrazami i poczt\u00f3wkami, a Hitler pono\u0107 nie kry\u0142 uznania dla ich odwagi wobec ryzykowanych operacji finansowych<a href=\"#_ftn50\">[50]<\/a>. Fakt ten by\u0142 starannie tuszowany przez nazistowsk\u0105 propagand\u0119, a Gestapo wyszukiwa\u0142o p\u00f3\u017aniej i bezprawnie odbiera\u0142o te wysoko w\u00f3wczas szacowane dzie\u0142a sztuki z r\u0105k \u017cydowskich handlarzy<a href=\"#_ftn51\">[51]<\/a>. Mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego dobroczy\u0144cy Hitlera z okresu wiede\u0144skiego, Morgensternowie, nie zostali obj\u0119ci odpowiedni\u0105 ochron\u0105 i zgin\u0119li podczas wojny<a href=\"#_ftn52\">[52]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>W swojej ksi\u0105\u017cce <em>Wiede\u0144 Hitlera <\/em>(1996)<a href=\"#_ftn53\">[53]<\/a>, Brigitte Hamann pr\u00f3buje wyja\u015bni\u0107 przyczyny antysemityzmu Hitlera, za\u015b w pracy <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em> (2008)<a href=\"#_ftn54\">[54]<\/a> obala ryzykown\u0105 i cz\u0119stokro\u0107 dyskutowan\u0105 tez\u0119 Rudolpha Biniona, \u017ce jego prawdziwym powodem by\u0142 \u017cydowski lekarz Bloch<a href=\"#_ftn55\">[55]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Korzeni antysemityzmu Hitlera nale\u017cy szuka\u0107 raczej w klimacie epoki \u2014 literaturze \u201enaukowej\u201d, publicystyce \u2014 od powa\u017cnych opracowa\u0144 o ambicjach naukowych po pisma ulotne. Wreszcie, poza kwestiami politycznymi, nie mo\u017cna wykluczy\u0107 tu w\u0105tk\u00f3w biograficznych, osobistych uraz\u00f3w. Nie ma tutaj prostej i jednoznacznej odpowiedzi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zako\u0144czenie<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201eCudowne ocalenie Domu Brandenburskiego\u201d, znane z czas\u00f3w Fryderyka Wielkiego (1712\u20131786) nie powt\u00f3rzy\u0142o si\u0119. Hitler pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo, a III Rzesza uleg\u0142a unicestwieniu<a href=\"#_ftn56\">[56]<\/a>. Niemcy podpisa\u0142y bezwarunkow\u0105 kapitulacj\u0105 i zosta\u0142y podzielone na okupacyjne strefy wp\u0142yw\u00f3w, a potem przez ten kraj przebiega\u0142a \u017celazna kurtyna, kt\u00f3ra na p\u00f3\u0142 wieku podzieli\u0142a Europ\u0119. Cud \u201eDomu Judejskiego\u201d sta\u0142 si\u0119 natomiast udzia\u0142em Bloch\u00f3w, kt\u00f3rych potomkowie znale\u017ali za oceanem nowy dom staj\u0105c si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 wp\u0142ywowej nowojorskiej diaspory \u017cydowskiej.<\/p>\n\n\n\n<p>Jako lekarz, Eduard Bloch dawa\u0142 \u015bwiadectwo bezinteresownej s\u0142u\u017cby drugiemu cz\u0142owiekowi, wyp\u0142ywaj\u0105cej z autentycznego powo\u0142ania, a nie z pobudek ni\u017cszych \u2014 jak rz\u0105dza s\u0142awy czy zysku. Wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 wielk\u0105 empati\u0105, po\u015bwi\u0119ceniem i bezinteresowno\u015bci\u0105, szacunkiem do ka\u017cdego cz\u0142owieka, bez wzgl\u0119du na jego pozycj\u0119 materialn\u0105 czy spo\u0142eczn\u0105. Jego postawa zdoby\u0142a mu szacunek i uznanie, nawet najzagorzalszych antysemit\u00f3w, z Adolfem Hitlerem na czele. Leczy\u0142 przecie\u017c jego matk\u0119 w czasach, gdy nazwisko Hitler nic nikomu nie m\u00f3wi\u0142o, a Adolf by\u0142 tylko jednym z milion\u00f3w, nawet nie Niemc\u00f3w, ale Austriak\u00f3w. Bloch opiekowa\u0142 si\u0119 Klar\u0105, tak\u017ce w\u00f3wczas, gdy jej przypadek by\u0142 beznadziejny, pozostaj\u0105c przy niej do samego ko\u0144ca. Jego po\u015bwi\u0119cenie nie zosta\u0142o zapomniane. A by\u0142 to, podkre\u015blmy, tylko jeden z niezliczonych przypadk\u00f3w medycznych w jego d\u0142ugiej, ponad czterdziestoletniej praktyce lekarskiej. W biografii doktora Eduarda Blocha znajduj\u0105 odbicie cechy, kt\u00f3rym nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 oprze\u0107 \u017caden z jego bli\u017cszych i dalszych znajomych: szlachetno\u015b\u0107, lojalno\u015b\u0107, prostoduszno\u015b\u0107, wiara w cz\u0142owieka i cz\u0142owiecze\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Przypisy:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref1\">[1]<\/a> Na mocy ustaw norymberskich (IX 1935; m.in. \u201eo obywatelstwie Rzeszy\u201d i \u201eo ochronie krwi niemieckiej i niemieckiej czci\u201d) pe\u0142ni\u0119 praw obywatelskich posiada\u0142y jedynie osoby \u201ekrwi niemieckiej lub pokrewnej\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref2\">[2]<\/a> Byli to przede wszystkim tzw. mischlingowie (niem. <em>der Mischling<\/em> \u2014 \u201ekundel\u201d); p\u00f3\u0142 Niemcy, p\u00f3\u0142 \u017bydzi. Zob.: B. M. Rigg, <em>\u017bydowscy \u017co\u0142nierze Hitlera: nieznana historia nazistowskich ustaw rasowych i m\u0119\u017cczyzn pochodzenia \u017cydowskiego w armii niemieckiej<\/em>, t\u0142um. J. Adamko, Warszawa 2009.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref3\">[3]<\/a> F. Jetzinger, <em>Hitlers Jugend. Phantasien, L\u00fcgen und die Wahrheit<\/em>, Wiede\u0144 1956, s. 28; por. H. Frank, <em>Im Angesicht des Galgens. Deutung Hitlers und seiner Zeit aufgrund eigener Erlebnisse und Erkenntnisse<\/em>,Monachium \u2014 Gr\u00e4felfing 1953, s. 330; M. Vermeeren, <em>De jeugd van Adolf Hitler, 1889-1907: en zijn familie en voorouders<\/em>, Soesterberg 2007. R\u00f3wnie\u017c Alan Bullock, uznany biograf Hitlera, nie wyklucza jednoznacznie zasadno\u015bci twierdzenia o \u017cydowskim dziadku ojczystym Hitlera. Por. A. Bullock, <em>Hitler. Studium tyranii<\/em>, t\u0142um. T. Evert, Warszawa 1969, s. 26. Teza zosta\u0142a stanowczo skrytykowana przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 badaczy i brak przekonywuj\u0105cych dowod\u00f3w na jej poparcie. Zob.: B. Hamann, <em>Hitlers Wien. Lehrjahre eines Diktators<\/em>, Monachium-Zurych 1996, s. 73; I. Kershaw, <em>Hitler 1889\u20131936: Hubris<\/em>, Londyn 1998, s. 35; P. Longerich, <em>Hitler. Biografia<\/em>, t\u0142um. M. Antkowiak, Warszawa 2017, s 14.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref4\">[4]<\/a> Najwa\u017cniejsze \u017ar\u00f3d\u0142o, opisuj\u0105ce arkana znajomo\u015bci doktora Eduarda Blocha z Adolfem Hitlerem, stanowi\u0105 pami\u0119tniki austriackiego lekarza, znajduj\u0105ce si\u0119 obecnie w zbiorach United States Holocaust Memorial Museum w Waszyngotnie. Zob.: E. Bloch, <em>Mein Leben<\/em>, United States Holocaust Memorial Museum, rkps 10.240.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref5\">[5]<\/a> Jedyne dot\u0105d pe\u0142ne opracowanie biografii Eduarda Blocha zawdzi\u0119czamy austro-niemieckiej uczonej Brigitte Hamann (1940\u20132016). Badaczka dotar\u0142a nawet do wnuka i siostrze\u0144ca Blocha oraz do innych \u017cyj\u0105cych krewnych austriackiego lekarza. Dokona\u0142a te\u017c imponuj\u0105cej kwerendy badawczej w Europie i Stanach Zjednoczonych. Zob.: B. Hamann, <em>Hitlers Edeljude. Das Leben des Armenarztes Eduard Bloch<\/em>, M\u00fcnchen 2008; t\u0142um. na j\u0119zyk polski zob.: eadem, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera. \u017bycie lekarza biedoty Edwarda Blocha<\/em>, t\u0142um. Ewa Kowynia, Krak\u00f3w 2013. Polskiemu czytelnikowi \u201emasowemu\u201d posta\u0107 \u201eszlachetnego \u017byda\u201d zosta\u0142a przybli\u017cona za spraw\u0105 beletrystycznej ksi\u0105\u017cki, stylizowanej na literatur\u0119 faktu (<em>Spowied\u017a Hitlera<\/em> pi\u00f3ra Christophera Machta), wydanej nak\u0142adem wydawnictwa Bellona (2016).<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref6\">[6]<\/a> Rodzina nie odznacza\u0142a si\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105 zamo\u017cno\u015bci\u0105. B. Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, s. 20-22 i dalsze.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref7\">[7]<\/a> E. Bloch, <em>Mein Leben<\/em>, United States Holocaust Memorial Museum, rkps 10.240. Zdaniem Brigitte Hamann, w rzeczywisto\u015bci pozycja dziadka Blocha na dworze Schwarzenberg\u00f3w by\u0142a bardzo skromna. Zob.: Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, s. 13.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref8\">[8]<\/a> By\u0142 to okres star\u0107 studenckich na tle narodowo-etnicznym, wpisuj\u0105cych si\u0119 w walk\u0119 o \u201eczesk\u0105 Prag\u0119\u201d. Bloch, podobnie jak zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w, opowiada\u0142 si\u0119 po stronie niemieckiej. Ta germanofilska linia nie wysz\u0142a jednak mniejszo\u015bci \u017cydowskiej na dobre, wobec antysemickiego kursu zaj\u0119tego p\u00f3\u017aniej przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 Niemc\u00f3w z monarchii austro-w\u0119gierskiej. Por.: ibidem, s. 27.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref9\">[9]<\/a> Eduard Bloch mieszka\u0142 w Linzu czterdzie\u015bci lat, od 1900 do 1940 roku.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref10\">[10]<\/a> B. Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, s. 46.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref11\">[11]<\/a> Ibidem, s. 102-103.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref12\">[12]<\/a> W 1910 roku Bloch przyst\u0105pi do wiede\u0144skiego oddzia\u0142u, zorganizowanej na wz\u00f3r maso\u0144ski, lo\u017cy \u017cydowskiej B\u2019nai B\u2019rith (hebr. \u05d1\u05e0\u05d9 \u05d1\u05e8\u05d9\u05ea \u2014 \u201eSynowie Przymierza\u201d), najstarszej na \u015bwiecie, funkcjonuj\u0105cej nieprzerwanie, \u015bwieckiej organizacji zrzeszaj\u0105cej \u017byd\u00f3w (za\u0142. 1843). Lekarz przez ca\u0142e \u017cycie pozostanie jej aktywnym cz\u0142onkiem. Zob.: E. Bloch, <em>Mein Leben<\/em>, United States Holocaust Memorial Museum, rkps 10.240; por.: B. Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, s. 93-94 i dalsze.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref13\">[13]<\/a> H. Gold, <em>Geschichte der Juden in \u00d6sterreich. Ein Gedenkbuch<\/em>, Tel Aviv 1971, s. 43. W latach 1916\u20131938 roku, Bloch pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 mohela gminy \u017cydowskiej, zajmuj\u0105c si\u0119 z tego tytu\u0142u obrzezaniem ch\u0142opc\u00f3w. Zob.: V. Wagner, <em>J\u00fcdisches Leben in Linz. 1849-1943. Institutionen, Familien<\/em>, Linz 2008, s. 860.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref14\">[14]<\/a> Przydomek ten zawdzi\u0119cza\u0142 r\u00f3wnie\u017c swojej ofiarnej pomocy, tak\u017ce materialnej, udzielanej potrzebuj\u0105cym podczas I wojny \u015bwiatowej i w trudnych latach powojennych. Zob.: A. Kubizek, <em>Adolf Hitler, Mein Jugendfreund<\/em>, Graz 1952, s. 162; por.: B. Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, s. 138.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref15\">[15]<\/a> Wywodz\u0105c\u0105 si\u0119 z Czech rodzin\u0119 Kafk\u00f3w \u0142\u0105czy\u0142o odleg\u0142e pokrewie\u0144stwo ze s\u0142ynnym pisarzem Franzem Kafk\u0105 (1883\u20131924). Zob.: A. Northey, <em>Kafka\u2019s Relatives: Their Lives and His Writing<\/em>, Yale University Press 1991, s. 4.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref16\">[16]<\/a> L. Bloch, <em>How I met my husband<\/em>, United States Holocaust Memorial Museum, rkps 10.239.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref17\">[17]<\/a> Dyrektorem linzkiego liceum dla dziewcz\u0105t, do kt\u00f3rego ucz\u0119szcza\u0142a Trude, by\u0142 dr Leopold Poetsch (1853\u20131942), kt\u00f3ry wcze\u015bniej uczy\u0142 historii Hitlera. By\u0142 to ulubiony nauczyciel przysz\u0142ego <em>F\u00fchrera<\/em>, z wielk\u0105 estym\u0105 wspominany na kartach <em>Mein Kampf<\/em>. Zob.: B. Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, s. 64, 121\u2013124, 164\u2013166 i dalsze; por.: A. Hitler, <em>Mein Kampf. Eine kritische Edition<\/em>, Institut f\u00fcr Zeitgeschichte, Monachium-Berlin 2016, s. 117.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref18\">[18]<\/a> Nurt mistyczny stworzony przez Rudolfa Steinera (1861\u20131925), lu\u017ano nawi\u0105zuj\u0105cy do chrze\u015bcija\u0144stwa; m.in. dopuszczano pozostaj\u0105c\u0105 w sprzeczno\u015bci z jego dogmatami wiar\u0119 w reinkarnacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref19\">[19]<\/a> Trude do ko\u0144ca \u017cycia nale\u017ce\u0107 b\u0119dzie do Towarzystwa Antropozoficznego. B. Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, s. 142\u2013144.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref20\">[20]<\/a> Ibidem, s. 154.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref21\">[21]<\/a> Eduard Bloch leczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c m\u0142odego Adolfa. Jak wspomina, chorowa\u0142 on cz\u0119sto, ale by\u0142y to choroby kr\u00f3tkotrwa\u0142e. Nie r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 niczym od swoich r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w, a z matk\u0105 \u0142\u0105czy\u0142a go silna emocjonalna wi\u0119\u017a. Zob.: E. Bloch, <em>Mein Leben<\/em>, United States Holocaust Memorial Museum, rkps 10.240.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref22\">[22]<\/a> Wizyty te datuj\u0105 si\u0119 od czasu choroby Klary Hitler. Zob.: ibidem.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref23\">[23]<\/a> Przysz\u0142y tw\u00f3rca i dyktator III Rzeszy przyszed\u0142 na \u015bwiat w Braunau am Inn (Austro-W\u0119gry) 20 IV 1889, a swoje \u017cycie zako\u0144czy\u0142 30 IV 1945 w Berlinie.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref24\">[24]<\/a> E. Bloch, <em>My Patient Hitler<\/em>, cz. I, w: \u201eCollier\u2019s Illustrated Weekly\u201d 15.03.1941, s. 35.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref25\">[25]<\/a> A. Hitler, <em>Mein Kampf. Eine kritische Edition<\/em>, s. 107.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref26\">[26]<\/a> E. Bloch, <em>Mein Leben<\/em>, United States Holocaust Memorial Museum, rkps 10.240.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref27\">[27]<\/a> Cyt. za: B. Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, t\u0142um. Ewa Kowynia, s. 36. Por. oryginalny zapis wywiadu, udzielonego magazynowi \u201cCollier\u2019s\u201d: \u201eHis long, sallow face was contorted. Tears flowed from his eyes. Did his mother, he asked, have no chance? Only then did I realize the magnitude of the attachment that existed between mother and son. I explained that she did have a chance; but a small one. Even this shred of hope gave him some comfort\u201d. Cyt. za.: E. Bloch, <em>My Patient Hitler<\/em>, cz. I, \u201eCollier\u2019s Illustrated Weekly\u201d 15.03.1941, s. 36.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref28\">[28]<\/a> B. Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, s. 85.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref29\">[29]<\/a> Adolf nie dostaje si\u0119 na wiede\u0144sk\u0105 Akademi\u0119 Sztuk Pi\u0119knych i po wielu perypetiach trafia do przytu\u0142ku. Zarabia na \u017cycie maluj\u0105c poczt\u00f3wki i akwarele. Nast\u0119pnie, uwa\u017caj\u0105c Austri\u0119 za integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Niemiec, sk\u0142ada podanie o mo\u017cliwo\u015b\u0107 walki w armii niemieckiej, kt\u00f3re zostaje rozpatrzone pozytywnie (1914). Trafia na front zachodni, dwukrotnie ranny, odznaczony za m\u0119stwo krzy\u017cem zas\u0142ugi (otrzyma\u0142 Krzy\u017c \u017belazny I i II klasy). Po kapitulacji Niemiec, zwi\u0105zany z kr\u0119gami wojskowymi, infiltrowa\u0142 \u015brodowiska lewicowe, nast\u0119pnie ws\u0142awi\u0142 si\u0119 jako charyzmatyczny m\u00f3wca, prawdziwy hipnotyzer t\u0142umu. Przyst\u0119puje do NSDAP (<em>Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei<\/em>), nad kt\u00f3r\u0105 obejmuje przyw\u00f3dztwo (1921). Droga do w\u0142adzy by\u0142a jednak wyboista. Hitler wierz\u0105c w swoje niemal\u017ce mesjanistyczne pos\u0142annictwo, nigdy si\u0119 jednak nie podda. Niezachwianej wiary nie zmieni\u0105 nawet niepowodzenia, zwie\u0144czone nieudanym puczem monachijskim (1923). W wi\u0119zieniu napisze s\u0142ynne <em>Mein Kampf<\/em> (1925), stanowi\u0105ce wyk\u0142adnie jego ideologii politycznej. Ostatecznie odnosi zwyci\u0119stwo, zdobywaj\u0105c pe\u0142ni\u0119 w\u0142adzy jako \u201ew\u00f3dz\u201d III Rzeszy (1933 \u2014 godno\u015b\u0107 kanclerza Niemiec; 1934 \u2014 tytu\u0142 <em>F\u00fchrera<\/em> Niemiec).<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref30\">[30]<\/a> Miejski prominent, hofrat Adolf Eigl przekaza\u0142 p\u00f3\u017aniej te s\u0142owa c\u00f3rce Blocha, Trude, kt\u00f3r\u0105 zna\u0142 z lokalnego k\u00f3\u0142ka antropozoficznego. Zob.: T. Kren, <em>Listy od czytelnik\u00f3w<\/em>, \u201eDer Spiegel\u201d 13.2.1978; cyt. za: B. Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, s. 249. Po raz pierwszy Hitler zapyta o Blocha ju\u017c w 1937 roku, w swojej willi w Berchtesgaden, tu\u017c po konferencji partyjnej w Norymberdze. Sam Eduard Bloch by\u0142 bardzo dumny z tego nies\u0142ychanego wyr\u00f3\u017cnienia: \u201eTo by\u0142o dziwne i w pewnym sensie pochlebiaj\u0105ce, \u017ce Adolf Hitler m\u00f3g\u0142 dojrze\u0107 co\u015b dobrego, przynajmniej w jednym przedstawicielu mojej rasy\u201d \u2013 wspomina\u0142 w wywiadzie udzielonym ju\u017c na emigracji. Bloch nigdy nie dowie si\u0119 o ca\u0142ym ogromie niemieckich zbrodni, zainaugurowanych konferencj\u0105 w Wannsee (20 I 1942; <em>Endl\u00f6sung<\/em> \u2013 ostateczne rozwi\u0105zanie kwestii \u017cydowskiej). Cyt. za: E. Bloch, <em>My Patient Hitler<\/em>, cz. II, \u201eCollier\u2019s Illustrated Weekly\u201d 22.03.1941, s. 70; t\u0142um. W. Paszy\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref31\">[31]<\/a> Hugo Gold okre\u015bli\u0142 ten precedens mianem \u201ekuchennego \u017cartu historii\u201d. Cyt. za B. Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, s. 9.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref32\">[32]<\/a> Na mocy nowych przepis\u00f3w, 1 pa\u017adziernika 1938 roku, Bloch zostaje zmuszony zamkn\u0105\u0107 gabinet. Odt\u0105d \u017caden \u017cydowski lekarz nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 prowadzi\u0107 legalnej praktyki w III Rzeszy. Zob.: J. Cowley, <em>The search for Dr. Bloch<\/em>, \u201eCollier\u2019s Illustrated Weekly\u201d, 1.10.2002, s. 233.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref33\">[33]<\/a> B. Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, s. 262-264; por.: E. Bloch, <em>My Patient Hitler<\/em>, cz. I, \u201eCollier\u2019s Illustrated Weekly\u201d 15.03.1941, s. 35-39.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref34\">[34]<\/a> B. Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, s. 253.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref35\">[35]<\/a> Hitler og\u0142osi\u0142 nowe \u015bwi\u0119to w 1937 roku, podczas zjazdu partyjnego w Norymberdze. Zob.: ibidem, s. 299.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref36\">[36]<\/a> Cyt. za: E. Bloch, <em>My Patient Hitler<\/em>, cz. II, \u201eCollier\u2019s Illustrated Weekly\u201d 22.03.1941, s. 73; t\u0142um. W. Paszy\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref37\">[37]<\/a> Idem, <em>Mein Leben<\/em>, United States Holocaust Memorial Museum, rkps 10.240.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref38\">[38]<\/a> Ibidem.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref39\">[39]<\/a> B. Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, s. 429.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref40\">[40]<\/a> Wywiad ukaza\u0142 si\u0119 w dw\u00f3ch ods\u0142onach; zob.: E. Bloch, <em>My Patient Hitler<\/em>, cz. I, \u201eCollier\u2019s Illustrated Weekly\u201d 15.03.1941, s. 11, 35-39; idem, <em>My Patient Hitler<\/em>, cz. II, \u201eCollier\u2019s Illustrated Weekly\u201d 22.03.1941, s. 69-73. U progu XXI wieku temat dra Blocha zosta\u0142 raz jeszcze przypomniany na \u0142amach czasopisma \u201eCollier\u2019s\u201d. Zob.: J. Cowley, <em>The search for Dr. Bloch<\/em>, \u201eCollier\u2019s Illustrated Weekly\u201d, 1.10.2002, s. 230; por. B. Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, s. 473. Esej mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c znale\u017a\u0107 <em>online<\/em>, na oficjalnej stronie Jasona Cowleya. <em>Casus<\/em> doktora Blocha dziennikarz podsumowuje s\u0142owami, \u017ce \u201eby\u0142 [on] \u017bydem, kt\u00f3ry zosta\u0142 ocalony przez Hitlera \u2014 przed Hitlerem (\u201ehe was a Jew who had been saved by Hitler \u2014 from Hitler\u201d). Por.: https:\/\/www.jasoncowley.net\/essays\/the-search-for-dr-bloch.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref41\">[41]<\/a> Psychological Analysis of Adolph Hitler, Office of Strategic Services, <em>Hitler Source Book<\/em>, Interview With Dr. Eduard Bloch March 5, 1943; cyt. za: W.C Langer,<em> The Mind of Adolf Hitler<\/em>, New York 1972, s. 127\u2013128.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref42\">[42]<\/a> Ibidem.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref43\">[43]<\/a> George Kren (1926\u20132000); p\u00f3\u017aniejszy historyk zajmuj\u0105cy si\u0119 problematyk\u0105 Holokaustu.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref44\">[44]<\/a> B. Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, s. 425\u2013426, 432.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref45\">[45]<\/a> \u015awiadectwo wnuczki Joanne Harrison, stycze\u0144 2007, cyt. za: B. Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, s. 426.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref46\">[46]<\/a> Miejsce poch\u00f3wku Eduarda Blocha znajduje si\u0119 w Beth David Cemetery, Sekcja D, Blok 3, Elmont, Nowy Jork; zob.: S. Lehrer, <em>Wannsee House and the Holocaust<\/em>, Jefferson 2000, s. 196.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref47\">[47]<\/a> B. Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, s. 225.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref48\">[48]<\/a> Okres ten datuje si\u0119 na lata 1910\u20131913. Hitler uko\u0144czy\u0142 w\u00f3wczas 21 rok \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref49\">[49]<\/a> R. Hanisch, <em>I was Hitler\u2019s Buddy<\/em>, cz. II, \u201eThe New Republic\u201d 12.04.1939, s. 272.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref50\">[50]<\/a> Wedle relacji Reinholda Hanischa, kolegi Hitlera z tamtych lat, przysz\u0142y antysemicki dyktator zwyk\u0142 mawia\u0107, \u017ce interesy nale\u017cy robi\u0107 wy\u0142\u0105cznie z \u017bydami, poniewa\u017c tylko oni sk\u0142onni s\u0105 ponie\u015b\u0107 ryzyko \u2014 uwa\u017ca\u0142 ich za najzdolniejszych biznesmen\u00f3w (\u201eHitler often said that it was only with the Jews that one could do business, because only they were willing to take chances. They are really the most efficient business men\u201d). Cyt. za: ibidem.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref51\">[51]<\/a> B. Hamann, <em>Szlachetny \u017byd Hitlera<\/em>, s. 286\u2013287.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref52\">[52]<\/a> Eadem, <em>Hitlers Wien<\/em>, Monachium \u2014 Zurych 1996, s. 510.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref53\">[53]<\/a> Ibidem.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref54\">[54]<\/a> Eadem, <em>Hitlers Edeljude<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref55\">[55]<\/a> Rudolph Binion (1927\u20132011), przedstawiciel popularnej w\u00f3wczas tzw. psychohistorii, postawi\u0142 kontrowersyjn\u0105 tez\u0119 o Blochu jako pod\u015bwiadomym katalizatorze antysemityzmu Hitlera. Jej umiarkowanym zwolennikiem by\u0142 niech\u0119tny dziadkowi George Kren, za\u015b jednym z g\u0142\u00f3wnych oponent\u00f3w bratanek lekarza, renomowany psychoanalityk John Kafka. R. Binion, <em>Hitler Among the Germans<\/em>, Nowy Jork 1976; por.: J. S. Kafka, <em>Zwischenwelten<\/em>, [w:] <em>Psychoanalyse in Selbstdarstellungen<\/em>, t.III, red. L. Hermanns, Tybinga 1995, s. 151.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref56\">[56]<\/a> Chocia\u017c Niemcy pod\u017awign\u0119\u0142y si\u0119 z upadku, a p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej nast\u0105pi\u0142a ich unifikacja, to kojarzone z tradycj\u0105 militaryzmu Prusy zosta\u0142y raz na zawsze wymazane z mapy \u015bwiata. Tym samym pa\u0144stwo najbardziej znanego niemieckiego monarchy i zarazem jednego z egzekutor\u00f3w rozbior\u00f3w Polski, Fryderyka Wielkiego, zako\u0144czy\u0142o swoj\u0105 wielowiekow\u0105 histori\u0119, pe\u0142n\u0105 blasku i cieni; tak ha\u0144by, podst\u0119pu i zdrady jak i splendoru i chwa\u0142y.<\/p>\n\n\n<hr>\n\n\n<\/p>\n<p><strong>Bibliografia cytowa\u0144:<\/strong><\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Binion R., <em>Hitler Among the Germans<\/em>, Nowy Jork 1976.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Bloch E., <em>My Patient Hitler<\/em>, cz. I, \u201eCollier\u2019s Illustrated Weekly\u201d 15.03.1941.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Bloch E., <em>My Patient Hitler<\/em>, cz. II, \u201eCollier\u2019s Illustrated Weekly\u201d 22.03.1941.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Bullock A., <em>Hitler. <\/em><em>Studium tyranii<\/em>, t\u0142um. T. Evert, Warszawa 1969.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Cowley J., <em>The search for Dr. Bloch<\/em>, \u201eCollier\u2019s Illustrated Weekly\u201d, 1.10.2002.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Frank H., <em>Im Angesicht des Galgens. Deutung Hitlers und seiner Zeit aufgrund eigener Erlebnisse und Erkenntnisse<\/em>,Monachium-Gr\u00e4felfing 1953.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Gold H., <em>Geschichte der Juden in \u00d6sterreich. Ein Gedenkbuch<\/em>, Tel Aviv 1971.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Hamann B., <em>Hitlers Edeljude. Das Leben des Armenarztes Eduard Bloch<\/em>, M\u00fcnchen 2008<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Hamann B., <em>Hitlers Wien. Lehrjahre eines Diktators<\/em>, Monachium \u2014 Zurych 1996.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Hamann B., <em>Szlachetny \u017byd Hitlera. \u017bycie lekarza biedoty Edwarda Blocha<\/em>, t\u0142um. Ewa Kowynia, Krak\u00f3w 2013.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Hitler A., <em>Mein Kampf. Eine kritische Edition<\/em>, Institut f\u00fcr Zeitgeschichte, Monachium \u2014 Berlin 2016.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Jetzinger F., <em>Hitlers Jugend. Phantasien, L\u00fcgen und die Wahrheit<\/em>, Wiede\u0144 1956.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Kafka J. S., <em>Zwischenwelten<\/em>, [w:] <em>Psychoanalyse in Selbstdarstellungen<\/em>, t.III, red. L. Hermanns, Tybinga 1995.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Kershaw I., <em>Hitler 1889-1936: Hubris<\/em>, Londyn 1998.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Kren T., <em>Listy od czytelnik\u00f3w<\/em>, \u201eDer Spiegel\u201d 13.2.1978.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Kubizek A., <em>Adolf Hitler, Mein Jugendfreund<\/em>, Graz 1952.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Langer W. C.,<em> The Mind of Adolf Hitler<\/em>, New York 1972.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Lehrer S., <em>Wannsee House and the Holocaust<\/em>, Jefferson 2000.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Longerich P., <em>Hitler. Biografia<\/em>, t\u0142um. M. Antkowiak, Warszawa 2017.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Macht C., Spowied\u017a Hitlera, Warszawa 2016.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Northey A., <em>Kafka\u2019s Relatives: Their Lives and His Writing<\/em>, Yale University Press 1991.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Rigg B. M., <em>\u017bydowscy \u017co\u0142nierze Hitlera: nieznana historia nazistowskich ustaw rasowych i m\u0119\u017cczyzn pochodzenia \u017cydowskiego w armii niemieckiej<\/em>, t\u0142um. J. Adamko, Warszawa 2009.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Vermeeren M., <em>De jeugd van Adolf Hitler, 1889\u20131907: en zijn familie en voorouders<\/em>, Soesterberg 2007.<\/p>\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p>Wagner V., <em>J\u00fcdisches Leben in Linz. 1849\u20131943. Institutionen, Familien<\/em>, Linz 2008.<\/p>\n<p>\n\n\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wojciech Paszy\u0144ski\u00a0 Oryginalna wersja cyfrowa 2.01.2021 Wersja drukowana 5.11.2021 DOI: 10.36121\/RRH.PASZYNSKI.19.2021 Wprowadzenie Niecodzienne powi\u0105zania \u201earchitekta\u201d i \u201ewodza\u201d III Rzeszy niejednokrotnie wzbudza\u0142y zdumienie, staj\u0105c si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em wielu kontrowersyjnych teorii. Powsta\u0142y ju\u017c prace o \u017bydach[1] w nazistowskiej armii[2] czy \u00f3wczesnym establishmencie, niekt\u00f3rzy upierali si\u0119 nawet przy \u017cydowskich korzeniach F\u00fchrera[3]. Zdaje si\u0119, \u017ce biografia dyktatora, okrzykni\u0119tego najwi\u0119kszym antysemit\u0105 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2425","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>\u201eEdeljude\u201d i cudowne ocalenie \u2014 przypadek bliskiej relacji Adolfa Hitlera z \u017cydowskim lekarzem Eduardem Blochem (1872-1945) - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2425\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u201eEdeljude\u201d i cudowne ocalenie \u2014 przypadek bliskiej relacji Adolfa Hitlera z \u017cydowskim lekarzem Eduardem Blochem (1872-1945) - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Wojciech Paszy\u0144ski\u00a0 Oryginalna wersja cyfrowa 2.01.2021 Wersja drukowana 5.11.2021 DOI: 10.36121\/RRH.PASZYNSKI.19.2021 Wprowadzenie Niecodzienne powi\u0105zania \u201earchitekta\u201d i \u201ewodza\u201d III Rzeszy niejednokrotnie wzbudza\u0142y zdumienie, staj\u0105c si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em wielu kontrowersyjnych teorii. Powsta\u0142y ju\u017c prace o \u017bydach[1] w nazistowskiej armii[2] czy \u00f3wczesnym establishmencie, niekt\u00f3rzy upierali si\u0119 nawet przy \u017cydowskich korzeniach F\u00fchrera[3]. Zdaje si\u0119, \u017ce biografia dyktatora, okrzykni\u0119tego najwi\u0119kszym antysemit\u0105 [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2425\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-11-06T19:52:09+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"18 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2425\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2425\",\"name\":\"\u201eEdeljude\u201d i cudowne ocalenie \u2014 przypadek bliskiej relacji Adolfa Hitlera z \u017cydowskim lekarzem Eduardem Blochem (1872-1945) - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2020-12-30T12:45:00+00:00\",\"dateModified\":\"2021-11-06T19:52:09+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2425#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2425\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2425#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u201eEdeljude\u201d i cudowne ocalenie \u2014 przypadek bliskiej relacji Adolfa Hitlera z \u017cydowskim lekarzem Eduardem Blochem (1872-1945)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"name\":\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\",\"name\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"width\":1393,\"height\":727,\"caption\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u201eEdeljude\u201d i cudowne ocalenie \u2014 przypadek bliskiej relacji Adolfa Hitlera z \u017cydowskim lekarzem Eduardem Blochem (1872-1945) - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2425","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"\u201eEdeljude\u201d i cudowne ocalenie \u2014 przypadek bliskiej relacji Adolfa Hitlera z \u017cydowskim lekarzem Eduardem Blochem (1872-1945) - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","og_description":"Wojciech Paszy\u0144ski\u00a0 Oryginalna wersja cyfrowa 2.01.2021 Wersja drukowana 5.11.2021 DOI: 10.36121\/RRH.PASZYNSKI.19.2021 Wprowadzenie Niecodzienne powi\u0105zania \u201earchitekta\u201d i \u201ewodza\u201d III Rzeszy niejednokrotnie wzbudza\u0142y zdumienie, staj\u0105c si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em wielu kontrowersyjnych teorii. Powsta\u0142y ju\u017c prace o \u017bydach[1] w nazistowskiej armii[2] czy \u00f3wczesnym establishmencie, niekt\u00f3rzy upierali si\u0119 nawet przy \u017cydowskich korzeniach F\u00fchrera[3]. Zdaje si\u0119, \u017ce biografia dyktatora, okrzykni\u0119tego najwi\u0119kszym antysemit\u0105 [&hellip;]","og_url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2425","og_site_name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz","article_modified_time":"2021-11-06T19:52:09+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"18 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2425","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2425","name":"\u201eEdeljude\u201d i cudowne ocalenie \u2014 przypadek bliskiej relacji Adolfa Hitlera z \u017cydowskim lekarzem Eduardem Blochem (1872-1945) - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website"},"datePublished":"2020-12-30T12:45:00+00:00","dateModified":"2021-11-06T19:52:09+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2425#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2425"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2425#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u201eEdeljude\u201d i cudowne ocalenie \u2014 przypadek bliskiej relacji Adolfa Hitlera z \u017cydowskim lekarzem Eduardem Blochem (1872-1945)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization","name":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","contentUrl":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","width":1393,"height":727,"caption":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego"},"image":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2425","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2425"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2425\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3104,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2425\/revisions\/3104"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2425"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}