{"id":2360,"date":"2020-12-06T10:13:21","date_gmt":"2020-12-06T10:13:21","guid":{"rendered":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2360"},"modified":"2021-11-06T19:27:41","modified_gmt":"2021-11-06T19:27:41","slug":"duszpasterstwo-rolnikow-diecezji-lubelskiej-lat-80-xx-wieku","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2360","title":{"rendered":"Duszpasterstwo rolnik\u00f3w diecezji lubelskiej lat 80. XX wieku"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li><span style=\"color: #993300;\"><strong>Eugeniusz Wilkowski\u00a0<\/strong><\/span><\/li>\n<li>Oryginalna wersja cyfrowa 6.12.2020<\/li>\n<li><a href=\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/druk_wilkowski_rrh19_2021.pdf\">Wersja drukowana 5.11.2021<\/a><\/li>\n<li>DOI: 10.36121\/RRH.WILKOWSKI.19.2021<\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n<p><strong>Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako przestrze\u0144 trwania narodu w okresie PRL<\/strong><\/p>\n<p>W okresie powojennym \u2014 bior\u0105c w nawias rozwa\u017cania czy narzucony system by\u0142 totalitarny (posiada\u0142 wszelkie znamiona tego systemu), czy jawi\u0142 si\u0119 zmodyfikowan\u0105 form\u0105 rz\u0105d\u00f3w autorytarnych \u2014 hegemonizm partii komunistycznej by\u0142 bezsporny, cho\u0107 po 1956 r. jego erozja stawa\u0142a si\u0119 zauwa\u017calna. Niezale\u017cnie od jej zakresu obecno\u015b\u0107 pa\u0144stwa, z jego ideologi\u0105, by\u0142a olbrzymia, wdziera\u0142a si\u0119 we wszystkie sfery \u017cycia. Jedyn\u0105 niezale\u017cn\u0105 instytucj\u0105 pozostawa\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142, cho\u0107 ostrza systemu i przeciwko niemu by\u0142y kierowane<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a>. Na pocz\u0105tku dekady lat 80. XX w. pojawi\u0142 si\u0119 ruch Solidarno\u015bci (pozostawmy te\u017c sp\u00f3r o charakter tego fenomenu), jako pot\u0119\u017cna si\u0142a spo\u0142eczna, nios\u0105ca wizj\u0119 odzyskania utraconej suwerenno\u015bci i budowania spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego. Powstanie Solidarno\u015bci otworzy\u0142o przed Polakami wyj\u0105tkowe nadzieje, ale wkr\u00f3tce wytr\u0105ci\u0142a je noc 13 grudnia 1981 r. Szans na szybkie pokonanie zniewalaj\u0105cego systemu nie by\u0142o, pojawi\u0142a si\u0119 konieczno\u015b\u0107 \u201ed\u0142ugiego marszu\u201d, powolnego \u201ewydzierania\u201d systemowi kolejnych obszar\u00f3w, budowania podmiotowo\u015bci wewn\u0119trznej. Po 13 grudnia spo\u0142ecze\u0144stwo podziemne mia\u0142o ograniczone mo\u017cliwo\u015bci w tym zakresie. Naturalnym porz\u0105dkiem Polacy zwr\u00f3cili si\u0119 w stron\u0119 Ko\u015bcio\u0142a. Stawa\u0142 si\u0119 on r\u00f3wnie\u017c substytutem wielu instytucji pa\u0144stwowych, przede wszystkim otwiera\u0142 przestrzenie wolno\u015bciowe. Nadal wype\u0142niaj\u0105c swoj\u0105 zasadnicz\u0105 misj\u0119, czyli przekazywania nauczania Chrystusa, rozwija\u0142 r\u00f3\u017cne formy duszpasterstwa. Historycznie podlega\u0142y one zmianom. Na warstw\u0119 teologiczno-antropologiczn\u0105 nak\u0142ada\u0142y si\u0119 programy katolicyzmu spo\u0142ecznego, czy wi\u0105zanie roli Ko\u015bcio\u0142a ze spraw\u0105 narodow\u0105. W\u00f3wczas stawa\u0142 si\u0119 nie tylko depozytariuszem wiary, ale i d\u0105\u017ce\u0144 spo\u0142ecznych, wolno\u015bciowych, obywatelskich, narodowych. Sytuacja taka z ca\u0142\u0105 wyrazisto\u015bci\u0105 pojawi\u0142a si\u0119 w latach 80. XX stulecia w Polsce, \u0142\u0105cz\u0105c te przestrzenie.<\/p>\n<p><strong>Pocz\u0105tki duszpasterstwa rolnik\u00f3w. Struktura organizacyjna<\/strong><\/p>\n<p>W tym prze\u0142omowym okresie wa\u017cnym obszarem niezale\u017cnych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 na wsi stawa\u0142o si\u0119 duszpasterstwo rolnik\u00f3w. Dnia 2 grudnia 1982 r. Konferencja Plenarna Episkopatu Polski podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o powo\u0142aniu do \u017cycia nowej formy pog\u0142\u0119bionego duszpasterstwa. Od pocz\u0105tku wpisywa\u0142o si\u0119 ono w \u00f3wczesne realia historyczne. W pierwszych dokumentach Ko\u015bcio\u0142a, po\u015bwi\u0119conych tej formie duszpasterskiej, podkre\u015blany by\u0142 fakt rozbicia spo\u0142ecze\u0144stwa wiejskiego, kt\u00f3rego nie potrafi\u0142a przezwyci\u0119\u017cy\u0107 nawet Solidarno\u015b\u0107. Do ludzi mieszkaj\u0105cych na wsi nale\u017ca\u0142o wyj\u015b\u0107 i przez podj\u0119cie nowej formy pracy formacyjnej mocniej w\u0142\u0105czy\u0107 ich w \u017cycie Ko\u015bcio\u0142a i przygotowywa\u0107 do realizowania konkretnych cel\u00f3w w spo\u0142eczno\u015bciach lokalnych. Jako propozycja kierowana by\u0142a do wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w wsi, cho\u0107 najpe\u0142niej przyj\u0119li j\u0105 rolnicy zwi\u0105zani z ruchem Solidarno\u015bci.<\/p>\n<p>Komisja Episkopatu Polski do Spraw Duszpasterstwa Rolnik\u00f3w zosta\u0142a powo\u0142ana 23 lutego 1983 r. Na jej czele stan\u0105\u0142 ks. bp Jan Gurda, sufragan diecezji kieleckiej<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>. W pierwszym okresie istnienia w jej sk\u0142ad wchodzi\u0142o 11 kap\u0142an\u00f3w, w tym pi\u0119ciu biskup\u00f3w<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a>. \u015awieccy cz\u0142onkowie Komisji zostali powo\u0142ani w okresie p\u00f3\u017aniejszym. W grudniu 1983 r. Komisja ta przedstawi\u0142a <em>Wst\u0119pne formy dzia\u0142ania Komisji Episkopatu d\/s Duszpasterstwa Rolnik\u00f3w<\/em>. Zgodnie z wytycznymi Komisji, wszelka praca zwi\u0105zana z duszpasterstwem rolnik\u00f3w mia\u0142a by\u0107 prowadzona za wiedz\u0105 i zgod\u0105 miejscowego ksi\u0119dza ordynariusza. Do prowadzenia tych prac powo\u0142ywani zostali referenci diecezjalni do spraw duszpasterstwa rolnik\u00f3w. To oni odpowiadali za ca\u0142o\u015b\u0107 duszpasterstwa rolnik\u00f3w na terenie danej diecezji. Przyj\u0119to, \u017ce dla nich b\u0119d\u0105 organizowane spotkania og\u00f3lnopolskie, podczas kt\u00f3rych przedk\u0142adano by kierunki prac duszpasterskich<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>. Na wniosek referenta diecezjalnego miejscowy ordynariusz powo\u0142ywa\u0142 referent\u00f3w dekanalnych lub rejonowych, kt\u00f3rzy na zleconym im terenie mieli organizowa\u0107 i czuwa\u0107 nad ca\u0142o\u015bci\u0105 pracy duszpasterskiej w\u015br\u00f3d rolnik\u00f3w<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a>. Referent diecezjalny zobowi\u0105zany by\u0142 do organizowania spotka\u0144 z referentami dekanalnymi, celem omawiania spraw zwi\u0105zanych z prac\u0105 duszpastersk\u0105 w\u015br\u00f3d rolnik\u00f3w. Strona Ko\u015bcio\u0142a przyj\u0119\u0142a, \u017ce nie odpowiada za \u201ewszelkiego rodzaju akcje\u201d organizowane poza strukturami diecezjalnymi<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>. Zak\u0142adano, \u017ce wsp\u00f3lnoty rolnik\u00f3w zostan\u0105 zorganizowane w ka\u017cdej parafii. Mia\u0142y one opiera\u0107 si\u0119 na: mi\u0142o\u015bci Boga, cz\u0142owieka, ojczyzny, przywi\u0105zania do ziemi, piel\u0119gnowania tradycji ch\u0142opskiej (wsi), gotowo\u015bci dawania \u015bwiadectwa prawdzie i sprawiedliwo\u015bci<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a>. Rolnicy, wykonuj\u0105c sw\u00f3j zaw\u00f3d, prowadz\u0105c swoje gospodarstwo, stykaj\u0105 si\u0119 z r\u00f3\u017cnymi problemami, troskami, potrzebami. Wymagaj\u0105 one wsp\u00f3lnych \u201eprzemy\u015ble\u0144, rad i pomocy\u201d. Powstaj\u0105ce Wsp\u00f3lnoty Rolnik\u00f3w mia\u0142y zach\u0119ca\u0107 do poznawania historii w\u0142asnego narodu, historii polskiej wsi i ch\u0142op\u00f3w, do poznania spo\u0142ecznej nauki Ko\u015bcio\u0142a, zdobywania wiadomo\u015bci, do\u015bwiadczenia potrzebnego w pracy w gospodarstwie oraz \u201enawi\u0105zania \u015bci\u015blejszych wi\u0119z\u00f3w\u201d z innymi grupami spo\u0142ecznymi<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a>. Ka\u017cda Wsp\u00f3lnota mia\u0142a pog\u0142\u0119bia\u0107 \u017cycie religijne w\u015br\u00f3d rolnik\u00f3w, podejmowa\u0107 dzia\u0142ania na rzecz dobra wsp\u00f3lnego, podejmowa\u0107 samokszta\u0142cenie i prac\u0119 o\u015bwiatow\u0105, organizowa\u0107 \u017cycie kulturalne. Realizuj\u0105c zadanie pog\u0142\u0119biania i rozwijania \u017cycia religijnego rolnik\u00f3w wskazywano na udzia\u0142 ich w dodatkowych nabo\u017ce\u0144stwach i wsp\u00f3lnej modlitwie, w zale\u017cno\u015bci od miejscowego zwyczaju i roku ko\u015bcielnego. Uznano zatem, \u017ce tradycyjne, podstawowe formy duszpasterskie s\u0105 niewystarczaj\u0105ce. Pog\u0142\u0119bion\u0105 form\u0105 stawa\u0142y si\u0119 propozycje uczestniczenia w rekolekcjach i dniach skupienia, w kt\u00f3rych powinny uczestniczy\u0107 niewielkie grupy \u201edla przemodlenia i przemy\u015blenia\u201d wa\u017cnych spraw \u017cycia osobistego i zwi\u0105zanych z prac\u0105 na roli. Zalecanymi formami stawa\u0142y si\u0119 bardziej uroczyste obrz\u0119dy \u015bwi\u0119cenia p\u00f3l, narz\u0119dzi i maszyn rolniczych, powr\u00f3t do tradycji wiejskich, w tym do organizowania do\u017cynek przez parafie, z wie\u0144cami do\u017cynkowi, przy\u015bpiewkami ludowymi, wyst\u0119pami zespo\u0142\u00f3w ludowych, z zachowaniem tradycyjnych stroj\u00f3w. Nowy impuls nadany zosta\u0142 organizowaniu pielgrzymek. Wskazywano na potrzeb\u0119 wspierania grup charytatywnych przy parafiach, w szerszym zakresie uczestniczy\u0107 we wspieraniu materialnym najbiedniejszych i potrzebuj\u0105cych. Wa\u017cn\u0105 propozycj\u0105 stawa\u0142 si\u0119 postulat podj\u0119cia pracy o\u015bwiatowej i samokszta\u0142ceniowej na wsi. Mia\u0142a ona zg\u0142\u0119bia\u0107 prawdy wiary, za\u0142o\u017ce\u0144 katolickiej nauki spo\u0142ecznej, historii Polski i historii wsi. Praca o\u015bwiatowa mia\u0142a \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z \u017cyciem kulturalnym i artystycznym. Wskazywano na potrzeb\u0119 organizowania odczyt\u00f3w, prelekcji, podejmowanych przez ludzi nauki i kultury. Podnoszono potrzeb\u0119 organizowania w\u0142asnymi si\u0142ami ch\u00f3r\u00f3w, zespo\u0142\u00f3w artystycznych, przygotowywania wystaw, wy\u015bwietlania film\u00f3w. Wydaje si\u0119, \u017ce w tym zakresie korzystano z do\u015bwiadcze\u0144 duszpasterstwa \u015brodowisk pracowniczych i tw\u00f3rczych.<\/p>\n<p>Komisja Episkopatu proponowa\u0142a, aby raz w miesi\u0105cu, w ko\u015bciele parafialnym, przygotowa\u0107 Msz\u0119 \u015bw. w intencji rolnik\u00f3w, z odpowiednim na t\u0119 okoliczno\u015b\u0107 kazaniem lub referatem<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a>. Zaleca\u0142a tak\u017ce wykorzystywa\u0107 dodatkowe nabo\u017ce\u0144stwa: Gorzkie \u017bale, uroczysto\u015bci w dni krzy\u017cowe, nabo\u017ce\u0144stwa majowe, pa\u017adziernikowe, podczas kt\u00f3rych wskazywa\u0142a uwzgl\u0119dnia\u0107 \u201educhowe i materialne potrzeby rolnik\u00f3w\u201d. Dobrymi okazjami do podnoszenia tej problematyki mia\u0142y by\u0107 uroczysto\u015bci po\u015bwi\u0119cenia p\u00f3l, uroczysto\u015bci ku czci \u015aw. Izydora, Matki Bo\u017cej Zielnej (Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny \u2014 15 sierpnia), Matki Bo\u017cej Siewnej (Narodzenia NNMP \u2014 8 wrze\u015bnia). Problematyka duszpasterstwa rolnik\u00f3w mia\u0142a cz\u0119\u015bciej ni\u017c dot\u0105d pojawia\u0107 si\u0119 podczas spotka\u0144 k\u00f3\u0142ek r\u00f3\u017ca\u0144cowych, wsp\u00f3lnot tercjarskich, nauk stanowych<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a>.<\/p>\n<p>Na potrzeby Komisji Episkopatu d\/s Duszpasterstwa Rolnik\u00f3w w 1984 r. opracowany zosta\u0142 statut. Okre\u015bla\u0142 on zasady pracy Komisji, cele i zadania duszpasterstwa rolnik\u00f3w, zadania diecezjalnych duszpasterzy rolnik\u00f3w. Naczelnym organem Duszpasterstwa Rolnik\u00f3w w Polsce stawa\u0142a si\u0119 Komisja Episkopatu do Spraw Duszpasterstwa Rolnik\u00f3w, wybierana i zatwierdzana przez Konferencj\u0119 Episkopatu Polski. W jej sk\u0142ad wchodzili przedstawiciele Episkopatu, diecezjalni duszpasterze i przedstawiciele duszpasterskich wsp\u00f3lnot rolnik\u00f3w. Na czele Komisji stali: biskup przewodnicz\u0105cy i jego sekretarz, mianowani przez Konferencj\u0119 Episkopatu na okres 5 lat<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a>. G\u0142\u00f3wnymi o\u015brodkami pracy duszpasterskiej rolnik\u00f3w mia\u0142y by\u0107 sanktuaria, ko\u015bcio\u0142y parafialne i rektoralne. Na terenie diecezji odpowiedzialnymi pozostawali Diecezjalni Duszpasterze Rolnik\u00f3w, mianowani przez biskupa diecezjalnego. Cele i zadania duszpasterstwa rolnik\u00f3w sta\u0142y si\u0119 pochodn\u0105 wcze\u015bniej przyj\u0119tych form. Ponadto w statucie okre\u015blony zosta\u0142 zakres zada\u0144 diecezjalnych duszpasterzy rolnik\u00f3w. Do ich obowi\u0105zk\u00f3w nale\u017ca\u0142a koordynacja prac \u201ewszystkich o\u015brodk\u00f3w regionalnych, dekanalnych i parafialnych\u201d. To oni mieli zwo\u0142ywa\u0107 i przewodniczy\u0107 spotkaniom diecezjalnych duszpasterzy rolnik\u00f3w, informowa\u0107 o duszpasterstwie rolnik\u00f3w podczas konferencji dekanalnych, kurs\u00f3w duszpasterskich i innych spotka\u0144, \u201estale\u201d wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z duszpasterstwem og\u00f3lnym. W porozumieniu z rektorem Seminarium Duchownego przekazywa\u0107 alumnom wiadomo\u015bci zwi\u0105zane z duszpasterstwem rolnik\u00f3w, przynajmniej raz w roku swojemu ordynariuszowi przedstawia\u0107 sprawozdanie z podj\u0119tych prac i potrzeb duszpasterstwa rolnik\u00f3w na terenie diecezji<a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a>.<\/p>\n<p><strong>Program diecezjalny duszpasterstwa rolnik\u00f3w<\/strong><\/p>\n<p>W oparciu o dokumenty Komisji Episkopatu d\/s Duszpasterstwa Rolnik\u00f3w opracowany zosta\u0142 program diecezji lubelskiej. W za\u0142o\u017ceniach og\u00f3lnych pokrywa\u0142 si\u0119 on ze wskazaniami Komisji Episkopatu. Za r\u00f3wnie wa\u017cne przyj\u0105\u0107 nale\u017cy wypracowane uszczeg\u00f3\u0142owienia. Akcentowano potrzeb\u0119 rozwijania formacji religijnej, organizowanie rekolekcji, dni skupienia rolnik\u00f3w, pielgrzymek, akcji antyalkoholowych, chrystianizacji obrz\u0119dowo\u015bci wiejskiej i pracy na roli, organizowanie parafialnych kr\u0119g\u00f3w wzajemnej pomocy, zak\u0142adanie bibliotek parafialnych, inspiracji w zakresie tw\u00f3rczo\u015bci artystycznej, rozwijanie czytelnictwa prasy religijnej, pracy o\u015bwiatowej i samokszta\u0142ceniowej<a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a>. Podnoszono potrzeb\u0119 organizowania uroczysto\u015bci do\u017cynkowych, po\u0142\u0105czonych z prezentacj\u0105 wie\u0144c\u00f3w i wyst\u0119pami zespo\u0142\u00f3w \u015bpiewaczych, przygotowywania przy parafiach jase\u0142ek, nadawania bardziej uroczystej oprawy uroczysto\u015bciom po\u015bwi\u0119cenia p\u00f3l. Za szczeg\u00f3lnie wa\u017cne przyjmowano rekolekcje dla rolnik\u00f3w. Podczas nich mieli by\u0107 przygotowywani animatorzy samodzielnej pracy w parafiach. Wskazywano na potrzeb\u0119 anga\u017cowania ludzi m\u0142odych<a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a>.<\/p>\n<p>Z czasem powsta\u0142y w miar\u0119 szczeg\u00f3\u0142owe propozycje pracy duszpasterskiej rolnik\u00f3w, z rozpisaniem proponowanych zagadnie\u0144 w ramach podejmowanej pracy samokszta\u0142ceniowej i o\u015bwiatowej. Zwracano uwag\u0119 na zagro\u017cenia w odniesieniu do wiary i moralno\u015bci, obyczajowo\u015bci wiejskiej, wskazuj\u0105c na podejmowane dzia\u0142ania ateizacji i laicyzacji, demoralizacji seksualnej, alkoholizmu i pojawiaj\u0105cej si\u0119 narkomanii. Istotnym zagadnieniem stawa\u0142a si\u0119 praca nad religijn\u0105 formacj\u0105 rodziny, jej rol\u0105 w \u015brodowisku wiejskim, jako przeka\u017anika warto\u015bci religijnych i patriotycznych. Pog\u0142\u0119bieniu formacji obywatelskiej i religijnej mia\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 spotkania przybli\u017caj\u0105ce nauczanie spo\u0142eczne Ko\u015bcio\u0142a, odwo\u0142ywanie si\u0119 do zasad solidaryzmu spo\u0142ecznego. Zalecano \u2014 w wi\u0119kszym zakresie \u2014 poznawa\u0107 zapisy kolejnych encyklik papieskich, dokument\u00f3w Soboru Watyka\u0144skiego II. W podnoszonej problematyce nale\u017ca\u0142o odnosi\u0107 si\u0119 do podmiotowo\u015bci i godno\u015bci osoby ludzkiej, praw i obowi\u0105zk\u00f3w cz\u0142owieka, pracy, w\u0142asno\u015bci, zasady pomocniczo\u015bci pa\u0144stwa, miejsca rolnictwa w uprzemys\u0142owionym \u015bwiecie<a href=\"#_ftn15\" name=\"_ftnref15\">[15]<\/a>. Odr\u0119bnym dzia\u0142em stawa\u0142y si\u0119 zagadnienia zwi\u0105zane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zwracano uwag\u0119 zar\u00f3wno na histori\u0119 wsi, jak i na nowo\u015bci w zakresie uprawy roli i prowadzenia gospodarstwa, racjonalnego urz\u0105dzenia domu, ogrodu, kuchni, racjonalnego od\u017cywiania si\u0119, a nawet kursy gotowania czy udzielania pierwszej pomocy<a href=\"#_ftn16\" name=\"_ftnref16\">[16]<\/a>.<\/p>\n<p>W 1984 r. ks. Mieczys\u0142aw Bochy\u0144ski<a href=\"#_ftn17\" name=\"_ftnref17\">[17]<\/a>, wikariusz generalny kurii lubelskiej, opracowa\u0142 tematy referat\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y zalecane podczas rekolekcji dla rolnik\u00f3w<a href=\"#_ftn18\" name=\"_ftnref18\">[18]<\/a>. R\u00f3wnocze\u015bnie w\u0142adze diecezjalne wyra\u017ca\u0142y trosk\u0119 o formacj\u0119 kap\u0142an\u00f3w podejmuj\u0105cych si\u0119 pracy w ramach duszpasterstwa rolnik\u00f3w. Ju\u017c kwietniu 1984 r. w Domu Rekolekcyjnym w Na\u0142\u0119czowie zorganizowane zosta\u0142y trzydniowe rekolekcje dla referent\u00f3w dekanalnych duszpasterstwa rolnik\u00f3w, przybli\u017caj\u0105ce kap\u0142anom problematyk\u0119 wsi<a href=\"#_ftn19\" name=\"_ftnref19\">[19]<\/a>. Pierwszym diecezjalnym referentem do spraw duszpasterstwa rolnik\u00f3w zosta\u0142 ks. Marian Bielak, proboszcz parafii w Wiel\u0105czy, a od po\u0142owy 1984 r. w Krzczonowie<a href=\"#_ftn20\" name=\"_ftnref20\">[20]<\/a>. Z czasem wspiera\u0142 go ks. Tadeusz Bereza, proboszcz parafii w Bychawie<a href=\"#_ftn21\" name=\"_ftnref21\">[21]<\/a>.<\/p>\n<p>Autorzy diecezjalnych dokument\u00f3w programowych dotycz\u0105cych duszpasterstwa rolnik\u00f3w wyra\u017anie podkre\u015blali, \u017ce \u201ezamierzony skutek i po\u017cytek uzyska si\u0119 tylko wtedy, gdy inicjatywy b\u0119d\u0105 wynika\u0107 z rzeczywistych potrzeb i gdy b\u0119d\u0105 wychodzi\u0107 \u00bbod do\u0142u\u00ab, od cz\u0142onk\u00f3w wsp\u00f3lnoty<a href=\"#_ftn22\" name=\"_ftnref22\">[22]<\/a>. Osoby zaanga\u017cowane w tworzenie wsp\u00f3lnot duszpasterskich, organizacji spotka\u0144, wiele wnosi\u0142y. Tak by\u0142o w przypadku \u0141abu\u0144, Fajs\u0142awic, W\u0105wolnicy, zabrak\u0142o ich zw\u0142aszcza w Lublinie. Spraw\u0105 bezsporn\u0105 natomiast pozostaje fakt, \u017ce w\u0142adze diecezjalne, na czele z ordynariuszem, by\u0142y otwarte na ka\u017cd\u0105, podejmowan\u0105 w tym zakresie, inicjatyw\u0119, daj\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie pe\u0142n\u0105 autonomi\u0119, w my\u015bl zasady \u201erzeczywistych potrzeb\u201d.<\/p>\n<p><strong>Podejmowane formy aktywno\u015bci<\/strong> <strong>duszpasterskiej <\/strong><\/p>\n<p>Duszpasterstwo rolnik\u00f3w w granicach diecezji lubelskiej stosunkowo szybko wykszta\u0142ci\u0142o zauwa\u017calne formy aktywno\u015bci: Msze \u015bw. odprawiane w intencji rolnik\u00f3w, dwudniowe rekolekcje rolnik\u00f3w w Diecezjalnych Domach Rekolekcyjnych, a w\u00f3wczas funkcjonowa\u0142y one w Lublinie (przy ul. Podwale), Na\u0142\u0119czowie, w Klemensowie i \u0141abuniach, parafialne Dni Skupienia Rolnik\u00f3w, dekanalne Dni Skupienia Rolnik\u00f3w, w cz\u0119\u015bci dekanat\u00f3w po\u0142\u0105czone z peregrynacj\u0105 Krzy\u017ca Doli Ch\u0142opskiej, systematycznie spotykaj\u0105ce si\u0119 Parafialne Wsp\u00f3lnoty Rolnik\u00f3w, organizowane pielgrzymki, w tym na og\u00f3lnopolskie do\u017cynki na Jasnej G\u00f3rze, spotkania op\u0142atkowe, jase\u0142ka, Misterium M\u0119ki Pa\u0144skiej, spotkania o\u015bwiatowe.<\/p>\n<p>Wed\u0142ug oceny S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa w Lublinie z maja 1984 r., ju\u017c w tym okresie duszpasterstwo rolnik\u00f3w rozwija\u0142o si\u0119 \u201edo\u015b\u0107 aktywnie\u201d w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach dawnego wojew\u00f3dztwa lubelskiego. Podnoszono, \u017ce w okolicach Pu\u0142aw wspierane by\u0142o przez pracownik\u00f3w Instytutu Upraw Nawo\u017cenia i Gleboznawstwa. Osoby te pomaga\u0142y m.in. organizowa\u0107 pielgrzymki rolnik\u00f3w do Cz\u0119stochowy. R\u00f3wnocze\u015bnie aparat bezpiecze\u0144stwa zauwa\u017ca\u0142, \u017ce niezale\u017cnie od form podejmowanej pracy duszpasterskiej \u201epr\u00f3bowano przemyca\u0107 wrogie has\u0142a i tworzy\u0107 niekorzystny klimat polityczny\u201d<a href=\"#_ftn23\" name=\"_ftnref23\">[23]<\/a>.<\/p>\n<p>Aktywnym \u015brodowiskiem pozostawa\u0142a parafia Fajs\u0142awice, z ks. Franciszkiem Ha\u0142adyjem, proboszczem i dekanalnym referentem d\/s duszpasterstwa rolnik\u00f3w (dekanat piasecki)<a href=\"#_ftn24\" name=\"_ftnref24\">[24]<\/a>. O\u015brodek ten jednak nie mia\u0142 aspiracji sta\u0107 si\u0119 miejscem o oddzia\u0142ywaniu regionalnym. Na te spotkania podobnie patrzy\u0142 Janusz St\u0119pniak, zaanga\u017cowany w ruch Solidarno\u015bci, uczestnik spotka\u0144 duszpasterskich, p\u00f3\u017aniejszy Senator RP<a href=\"#_ftn25\" name=\"_ftnref25\">[25]<\/a>. Pomimo tego sta\u0142y si\u0119 one jednymi z bardziej znacz\u0105cych na terenie diecezji lubelskiej. W pracy na rzecz formacji rolnik\u00f3w parafia ta posiada\u0142a tradycje. W latach 1950\u20131952, a wi\u0119c w czasach szalej\u0105cego stalinizmu, przy parafii funkcjonowa\u0142 uniwersytet dla m\u0142odzie\u017cy wiejskiej<a href=\"#_ftn26\" name=\"_ftnref26\">[26]<\/a>. W uroczysto\u015bciach odpustowych licznie gromadzili si\u0119 nie tylko parafianie. Wierni przybywali z s\u0105siednich parafii. Wed\u0142ug ocen w\u0142adz \u201eludno\u015b\u0107 jest jednolita, wierz\u0105ca, ofiarna na rzecz Ko\u015bcio\u0142a i wiary\u201d<a href=\"#_ftn27\" name=\"_ftnref27\">[27]<\/a>. W jednym z dokument\u00f3w z 1984 r. SB podkre\u015bla\u0142a, \u017ce z \u201edanych operacyjnych wynika, \u017ce w ko\u015bciele w Fajs\u0142awicach odprawiane s\u0105 tendencyjne nabo\u017ce\u0144stwa za Solidarno\u015b\u0107\u201d<a href=\"#_ftn28\" name=\"_ftnref28\">[28]<\/a>. Z regu\u0142y przewodniczy\u0142 im miejscowy ks. proboszcz. Z inspiracji uczestnik\u00f3w ruchu Solidarno\u015bci jesieni\u0105 1983 r. i wiosn\u0105 1984 r. na mogile powsta\u0144c\u00f3w styczniowych z\u0142o\u017cone zosta\u0142y wie\u0144ce z napisem Solidarno\u015b\u0107. W spotkaniach duszpasterskich uczestniczyli g\u0142\u00f3wnie \u201edzia\u0142acze Solidarno\u015bci\u201d. Dnia 12 czerwca 1984 r. zast\u0119pca szefa RUSW d\/s SB w \u015awidniku podnosi\u0142, \u017ce \u201eniezadowalaj\u0105ca\u201d jest sytuacja na terenie Fajs\u0142awic, gdzie przy akceptacji miejscowego proboszcza \u201ewykorzystywany jest ko\u015bci\u00f3\u0142 do prowadzenia negatywnej dzia\u0142alno\u015bci politycznej przez grup\u0119 os\u00f3b wywodz\u0105cych si\u0119 z by\u0142ego aktywu gminnego NSZZ RI Solidarno\u015b\u0107\u201d<a href=\"#_ftn29\" name=\"_ftnref29\">[29]<\/a>. To na terenie tej gminy opozycja solidarno\u015bciowa doprowadzi\u0142a do powt\u00f3rzenia wybor\u00f3w, poprzez udowodnienie sfa\u0142szowania ich w obwodzie wyborczym w Boniewie<a href=\"#_ftn30\" name=\"_ftnref30\">[30]<\/a>. Sprawa zosta\u0142a nag\u0142o\u015bniona przez pisma podziemne i Radio Wolna Europa. S\u0105d Najwy\u017cszy musia\u0142 uwzgl\u0119dni\u0107 protest wyborczy<a href=\"#_ftn31\" name=\"_ftnref31\">[31]<\/a>. Sprawa sta\u0142a si\u0119 bez precedensu w skali kraju<a href=\"#_ftn32\" name=\"_ftnref32\">[32]<\/a>. W 1987 r. z terenu parafii Fajs\u0142awice wyjecha\u0142a grupa ok. 40 rolnik\u00f3w na spotkanie z Ojcem \u015awi\u0119tym do Tarnowa<a href=\"#_ftn33\" name=\"_ftnref33\">[33]<\/a>. Rolnicy z terenu tej parafii systematycznie uczestniczyli w spotkaniach przygotowywanych w katedrze lubelskiej, z ks. ordynariuszem Boles\u0142awem Pylakiem<a href=\"#_ftn34\" name=\"_ftnref34\">[34]<\/a>. W 1988 r. w Fajs\u0142awicach rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 spotkania w ramach uniwersytetu ludowego, si\u0119gaj\u0105ce jednak do nurtu solarzowego<a href=\"#_ftn35\" name=\"_ftnref35\">[35]<\/a>, st\u0105d zauwa\u017calna ostro\u017cno\u015b\u0107 ze strony Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n<p>Od 1984 r. na terenie diecezji coraz cz\u0119\u015bciej organizowane by\u0142y Dni Skupienia Rolnik\u00f3w. Gromadzi\u0142y one liczne rzesze przyby\u0142ych uczestnik\u00f3w, wielokrotnie z odleg\u0142ych parafii. W dniu 18 listopada 1984 r. Dzie\u0144 Skupienia zorganizowany zosta\u0142 w Hrubieszowie, przy parafii pw. \u015aw. Miko\u0142aja. Msz\u0119 \u015bw. w intencji rolnik\u00f3w odprawi\u0142 i kazanie wyg\u0142osi\u0142 ks. Marian Bielak, diecezjalny referent d\/s duszpasterstwa rolnik\u00f3w. Za osnow\u0119 swoich rozwa\u017ca\u0144 przyj\u0105\u0142 s\u0142owa Ojca \u015aw. wypowiedziane w Niepokalanowie: \u201eRolnicy s\u0105 fundamentem i ostoj\u0105 to\u017csamo\u015bci narodu i podstaw\u0105 pa\u0144stwa\u201d. Wskazywa\u0142 na potrzeb\u0119 zmian ekonomicznych, kulturalnych, a przede wszystkim odrodzenia moralnego narodu. Rodzin\u0119 wiejsk\u0105 uzna\u0142 za najzdrowsz\u0105 kom\u00f3rk\u0119 polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa<a href=\"#_ftn36\" name=\"_ftnref36\">[36]<\/a>. Czytania i modlitwa wiernych zosta\u0142y przygotowane przez rolnik\u00f3w. Uroczysto\u015b\u0107 u\u015bwietnia\u0142 ch\u00f3r parafialny. Po Mszy \u015bw. wierni zebrali si\u0119 w salce katechetycznej. M\u0142odzie\u017c z Ruchu \u015awiat\u0142o-\u017bycie zaprezentowa\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 artystyczn\u0105, zwi\u0105zan\u0105 z Dniem 11 Listopada. By\u0142y recytowane patriotyczne wiersze i odtwarzane pie\u015bni \u201enarodowe tre\u015bciowo zwi\u0105zane z rocznic\u0105 odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci\u201d<a href=\"#_ftn37\" name=\"_ftnref37\">[37]<\/a>. Ks. M. Bielak prosi\u0142 zebranych, aby w swoich parafiach organizowali nabo\u017ce\u0144stwa dla rolnik\u00f3w. W spotkaniu w Hrubieszowie uczestniczy\u0142o ok. 300 os\u00f3b<a href=\"#_ftn38\" name=\"_ftnref38\">[38]<\/a>.<\/p>\n<p>Systematyczne spotkania w latach 1985\u20131989, w charakterze Dni Skupienia Rolnik\u00f3w, z Krzy\u017cem Ch\u0142opskiej Doli, organizowane by\u0142y na terenie dekanatu che\u0142mskiego wschodniego. Przyj\u0119to rozwi\u0105zanie, \u017ce w ka\u017cd\u0105 ostatni\u0105 niedziel\u0119 miesi\u0105ca, rozpoczynaj\u0105c\u0105 kolejny kwarta\u0142, Krzy\u017c b\u0119dzie przyjmowany w nast\u0119pnej parafii. Ta forma spotka\u0144, konsekwentnie prowadzona przez dziekana ks. infu\u0142ata Kazimierza Bownika<a href=\"#_ftn39\" name=\"_ftnref39\">[39]<\/a> i dekanalnego duszpasterza rolnik\u00f3w ks. kan. J\u00f3zefa Pi\u0142ata<a href=\"#_ftn40\" name=\"_ftnref40\">[40]<\/a>, aktualnego dziekana dekanatu che\u0142mskiego zachodniego, w spos\u00f3b najbardziej znacz\u0105cy wpisa\u0142a si\u0119 w diecezjalne peregrynacje Krzy\u017ca Ch\u0142opskiej Doli<a href=\"#_ftn41\" name=\"_ftnref41\">[41]<\/a>. Krzy\u017c ten zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c wykonany na potrzeby spotka\u0144 rolnik\u00f3w z terenu dekanatu che\u0142mskiego zachodniego. Dni Skupienia Rolnik\u00f3w odby\u0142y si\u0119 w Siedliszczu, Podg\u00f3rzu, Kaniem<a href=\"#_ftn42\" name=\"_ftnref42\">[42]<\/a>. Dekanalne Dni Skupienia Rolnik\u00f3w organizowane by\u0142y w Krzczonowie, Suchowoli, Trzeszczanach, Moniatyczach, Komarowie, Klemensowie, Tyszowcach, Horyszowie Polskim, Gr\u00f3dku, Tomaszowie Lub. Na znaczenie tych spotka\u0144 \u2014 po latach \u2014 zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 sam biskup lubelski tamtego okresu<a href=\"#_ftn43\" name=\"_ftnref43\">[43]<\/a> \u00a0i ks. dr Stanis\u0142aw Sieczka<a href=\"#_ftn44\" name=\"_ftnref44\">[44]<\/a>, p\u00f3\u017aniejszy dyrektor Katolickich Wszechnic Ludowych na terenie diecezji\/archidiecezji lubelskiej<a href=\"#_ftn45\" name=\"_ftnref45\">[45]<\/a>.<\/p>\n<p>Od 1986 r. systematycznie by\u0142y prowadzone spotkania w ramach duszpasterstwa rolnik\u00f3w w parafii Grabowiec. W okresie zimowym rolnicy spotykali si\u0119 w ka\u017cd\u0105 \u015brod\u0119. Spotkania te rozpoczynane by\u0142y Msz\u0105 \u015bw., odprawian\u0105 w ich intencji. Oni pe\u0142nili role lektor\u00f3w, kantor\u00f3w, ministrant\u00f3w. Po Liturgii zebrani przechodzili do salki katechetycznej, w kt\u00f3rej wys\u0142uchiwali katechez, prelekcji, wyk\u0142ad\u00f3w. Najcz\u0119\u015bciej przedk\u0142ada\u0142 je ks. Tomasz Lewniewski<a href=\"#_ftn46\" name=\"_ftnref46\">[46]<\/a>, prowadz\u0105cy to dzie\u0142o formacyjne, z pe\u0142n\u0105 aprobat\u0105 ks. Franciszka Nuci, proboszcza parafii<a href=\"#_ftn47\" name=\"_ftnref47\">[47]<\/a>. Cz\u0119sto korzystano ze wsparcia os\u00f3b z zewn\u0105trz. Na potrzeby tych spotka\u0144 ks. T. Lewniewski zatroszczy\u0142 si\u0119 o telewizor i magnetowid<a href=\"#_ftn48\" name=\"_ftnref48\">[48]<\/a>. Sprz\u0119t ten otrzyma\u0142 od ks. Ryszarda Juraka z Lublina<a href=\"#_ftn49\" name=\"_ftnref49\">[49]<\/a>. Kasety z nagranymi filmami i ksi\u0105\u017cki przywozi\u0142 z ksi\u0119garni lubelskich, prowadzonych przy ko\u015bciele rektoralnym pw. Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny i na Tatarach (parafia pw. Matki Bo\u017cej Kr\u00f3lowej Polski, przy kt\u00f3rej prowadzone by\u0142o Duszpasterstwo Ludzi Pracy, z Robotnicz\u0105 Wszechnic\u0105 Kulturaln\u0105 i bibliotek\u0105 parafialn\u0105)<a href=\"#_ftn50\" name=\"_ftnref50\">[50]<\/a>. W kwietniu 1986 r., na tablicy og\u0142osze\u0144 przy ko\u015bciele w Grabowcu przygotowana zosta\u0142a gazetka o Katyniu. Ju\u017c nast\u0119pnego dnia po jej umieszczeniu pojawi\u0142 si\u0119 funkcjonariusz SB z \u017c\u0105daniem usuni\u0119cia jej. Kap\u0142ani, pomimo wywieranej presji, nie ust\u0105pili. W marcu 1988 r. parafia zorganizowa\u0142a Tydzie\u0144 Kultury Chrze\u015bcija\u0144skiej. Ka\u017cdego dnia odprawiana by\u0142a Msza \u015bw., a nast\u0119pnie by\u0142y wys\u0142uchiwane prelekcje os\u00f3b \u015bwieckich, wy\u015bwietlane filmy (m.in. \u201eCz\u0142owiek z \u017celaza\u201d, \u201eCz\u0142owiek z marmuru\u201d, \u201eArchipelag Gu\u0142ag\u201d). Czynny by\u0142 kiermasz ksi\u0105\u017cek. Rozprowadzane by\u0142y m.in. <em>Zapiski wi\u0119zienne<\/em> ks. prymasa S. Wyszy\u0144skiego, <em>Kazania<\/em> ks. J. Popie\u0142uszki<a href=\"#_ftn51\" name=\"_ftnref51\">[51]<\/a>. Od 1986 r. parafia organizowa\u0142a turnusy dla m\u0142odzie\u017cy zrzeszonej w Ruchu \u015awiat\u0142o-\u017bycie. Miejscem spotka\u0144 sta\u0142a si\u0119 stara plebania, a noclegi zosta\u0142y przygotowane w domach prywatnych. Podczas turnusu przygotowana zosta\u0142a Droga Krzy\u017cowa \u201ew plenerze\u201d. M\u0142odzie\u017c nios\u0142a krzy\u017c, prowadzi\u0142a rozwa\u017cania, przechodz\u0105c obok \u201edomostw i p\u00f3l\u201d. Krzy\u017c ten zosta\u0142 zamontowany na G\u00f3rze Zamkowej, za krzy\u017cami metalowymi, postawionymi w kwietniu 1981 r. W 1987 r. przyj\u0119te zosta\u0142y kolejne grupy m\u0142odzie\u017cy.<\/p>\n<p>Od jesieni 1984 r. do maja 1988 r. systematycznie, przez dwa dni w miesi\u0105cu, od pa\u017adziernika do maja, odbywa\u0142y si\u0119 spotkania formacyjno-o\u015bwiatowe rolnik\u00f3w, przypominaj\u0105ce zaj\u0119cia prowadzone w ramach uniwersytetu ludowego (zapocz\u0105tkowane przez ks. A. Ludwiczaka w 1921 r.), w Diecezjalnym Domu Rekolekcyjnym w \u0141abuniach, kierowanym w\u00f3wczas przez ks. Zdzis\u0142awa Ci\u017cmi\u0144skiego, kap\u0142ana wielkiego serca i wielkich zas\u0142ug dla Ko\u015bcio\u0142a i ojczyzny<a href=\"#_ftn52\" name=\"_ftnref52\">[52]<\/a>. Pomys\u0142 organizowania ich pochodzi od Eugeniusza Wilkowskiego<a href=\"#_ftn53\" name=\"_ftnref53\">[53]<\/a> i Zygmunta \u0141upiny z Lublina<a href=\"#_ftn54\" name=\"_ftnref54\">[54]<\/a>. Po fali aresztowa\u0144 w Che\u0142mie i Zamojskiem (1984 r.) Solidarno\u015b\u0107 podziemna zosta\u0142a wyra\u017anie os\u0142abiona. Pojawi\u0142a si\u0119 obawa o dalsze funkcjonowanie niezale\u017cnych kr\u0119g\u00f3w. Tylko utrzymywanie wi\u0119zi os\u00f3b otwartych na idee Solidarno\u015bci, w tym poprzez mo\u017cliwo\u015b\u0107 systematycznego spotykania si\u0119 i wzajemnego wspierania, dawa\u0142y nadziej\u0119 za zachowanie niezb\u0119dnego potencja\u0142u ludzkiego. W tym kontek\u015bcie pojawi\u0142 si\u0119 pomys\u0142 organizacji tych spotka\u0144, wprz\u0119gni\u0119ty w ramy duszpasterskie. W charakterze wyk\u0142adowc\u00f3w przyje\u017cd\u017cali pracownicy naukowi g\u0142\u00f3wnie z Lublina (KUL, UMCS), \u015brodowisk warszawskich. Przygotowany zosta\u0142 program formacyjno-o\u015bwiatowy i konsekwentnie realizowany. Z perspektywy lat spotkania te wydaj\u0105 si\u0119 najbardziej trwa\u0142ym osi\u0105gni\u0119ciem duszpasterstwa rolnik\u00f3w i niezale\u017cnego ruchu na wsi w tej cz\u0119\u015bci diecezji lubelskiej<a href=\"#_ftn55\" name=\"_ftnref55\">[55]<\/a>. Po latach ks. abp B. Pylak, odnosz\u0105c si\u0119 do tych\u017ce przedsi\u0119wzi\u0119\u0107, zaznaczy\u0142: \u201eOpracowywano i realizowano w r\u00f3\u017cnym wymiarze programy formacyjno-o\u015bwiatowe naszych wiernych, tak\u017ce z zakresu historii, kultury, rolnictwa. Opracowali je Eugeniusz Wilkowski, kt\u00f3ry by\u0142 g\u0142\u00f3wnym inspiratorem rodz\u0105cego si\u0119 ruchu odnowy religijno-spo\u0142ecznej w Solidarno\u015bci rolnik\u00f3w indywidualnych, oraz dr Zygmunt \u0141upina\u201d<a href=\"#_ftn56\" name=\"_ftnref56\">[56]<\/a>. Wed\u0142ug oceny dokonanej w KC PZPR, na terenie kraju wykszta\u0142ci\u0142o si\u0119 kilka o\u015brodk\u00f3w \u201eprzoduj\u0105cych\u201d w zakresie duszpasterstwa rolnik\u00f3w. Wskazywano na: Stalow\u0105 Wol\u0119 (woj. tarnobrzeskie), Krasiczyn (woj. przemyskie), Magdalenk\u0119 (woj. warszawskie), Mogilno (woj. krakowskie, dzielnica Nowej Huty), \u0141abunie (woj. zamojskie). Zatem spotkania w Diecezjalnym Domu w \u0141abuniach zaliczone zosta\u0142y do jednych z najpr\u0119\u017cniejszych w skali kraju<a href=\"#_ftn57\" name=\"_ftnref57\">[57]<\/a>.<\/p>\n<p>Przez d\u0142u\u017cszy okres ks. Mieczys\u0142aw Bochy\u0144ski, jako wikariusz generalny kurii lubelskiej, stara\u0142 si\u0119 stworzy\u0107 o\u015brodki \u2014 na wz\u00f3r \u0141abu\u0144 \u2014 w Diecezjalnym Domu Rekolekcyjnym w Lublinie przy ul. Podwale, i w Domu Rekolekcyjnym w Na\u0142\u0119czowie. Zabrak\u0142o jednak os\u00f3b \u015bwieckich, w tym spo\u015br\u00f3d samych rolnik\u00f3w, kt\u00f3rzy podj\u0119liby si\u0119 koordynacji tych\u017ce spotka\u0144. Za ten stan wini\u0107 nale\u017cy lubelskich dzia\u0142aczy Solidarno\u015bci RI, ale te\u017c inteligencj\u0119, szczeg\u00f3lnie nauczycieli<a href=\"#_ftn58\" name=\"_ftnref58\">[58]<\/a>. Pomimo pot\u0119\u017cnego potencja\u0142u niezale\u017cnych kr\u0119g\u00f3w Lublina, zabrak\u0142o wizji takich spotka\u0144, sensu pracy z rolnikami, utrzymywania sta\u0142ych kontakt\u00f3w (w tym zwi\u0105zkowych), wysi\u0142ku formacyjnego. Niemniej, przez kilka lat, w cz\u0119\u015bci \u201elubelskiej\u201d diecezji, rolnicy byli zapraszani przez osoby duchowne na rekolekcje do Domu Rekolekcyjnego w Na\u0142\u0119czowie, by\u0142y to jednak spotkania o charakterze dora\u017anym<a href=\"#_ftn59\" name=\"_ftnref59\">[59]<\/a>. Informacje o tych spotkaniach rolnicy otrzymywali od swoich ksi\u0119\u017cy proboszcz\u00f3w. Uczestnicy wys\u0142uchiwali nauk rekolekcyjnych \u201eukierunkowanych dla rolnik\u00f3w\u201d. Zawsze by\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 przyst\u0105pienia do sakramentu pokuty i pojednania<a href=\"#_ftn60\" name=\"_ftnref60\">[60]<\/a>. W 1988 r. ks. M. Bochy\u0144ski zaprasza\u0142 rolnik\u00f3w na spotkania organizowane w sali Duszpasterstwa \u015arodowisk Tw\u00f3rczych, przy parafii pw. \u015aw. Paw\u0142a w Lublinie<a href=\"#_ftn61\" name=\"_ftnref61\">[61]<\/a>. Z jednego z meldunk\u00f3w operacyjnych SB z 1986 r. wynika, \u017ce Janusz Winiarski<a href=\"#_ftn62\" name=\"_ftnref62\">[62]<\/a> zaproponowa\u0142 Miros\u0142awowi Mi\u0142aczewskiemu, zaanga\u017cowanemu w dzia\u0142alno\u015b\u0107 podziemn\u0105 RI Solidarno\u015b\u0107, wyjazd w \u201eokolice Warszawy\u201d, w celach duszpasterstwa rolnik\u00f3w. Propozycja ta pochodzi\u0142a od ks. M. Bochy\u0144skiego<a href=\"#_ftn63\" name=\"_ftnref63\">[63]<\/a>. Fakt ten \u015bwiadczy, \u017ce kap\u0142an ten nie ucieka\u0142 od oparcia duszpasterstwa rolnik\u00f3w na osobach zwi\u0105zanych z RI Solidarno\u015b\u0107. Przez WUSW w Lublinie prowadzona by\u0142a sprawa obiektowa krypt. \u201ePasterze\u201d, w ramach kt\u00f3rej kontrolowano rolnik\u00f3w uczestnicz\u0105cych w rekolekcjach \u201eDR w Lublinie i Na\u0142\u0119czowie\u201d<a href=\"#_ftn64\" name=\"_ftnref64\">[64]<\/a>. Szereg inicjatyw podejmowa\u0142 ks. pra\u0142at Jan P\u0119zio\u0142, kustosz Sanktuarium Matki Boskiej K\u0119belskiej w W\u0105wolnicy<a href=\"#_ftn65\" name=\"_ftnref65\">[65]<\/a>.<\/p>\n<p>W dniu 12 kwietnia 1987 r. w ko\u015bciele w Me\u0142gwi odprawiona zosta\u0142a Msza \u015bw. w intencji rolnik\u00f3w, traktowana jako inauguruj\u0105ca duszpasterstwo rolnik\u00f3w przy tej parafii. Msz\u0119 \u015bw. odprawi\u0142 ks. Franciszek Buhajczuk, wikariusz tej parafii i dekanalny duszpasterz rolnik\u00f3w<a href=\"#_ftn66\" name=\"_ftnref66\">[66]<\/a>. Po zako\u0144czeniu Liturgii Zygmunt \u0141upina wyg\u0142osi\u0142 wyk\u0142ad. M\u00f3wi\u0142 m.in. o potrzebie organizowania si\u0119, niedocenianiu pracy rolnika, utrudnianiu nauczania religii w szko\u0142ach, trudnej sytuacji ekonomicznej na wsi, podejmowania aktywnych dzia\u0142a\u0144 w ramach duszpasterstwa rolnik\u00f3w.<a href=\"#_ftn67\" name=\"_ftnref67\">[67]<\/a>\u00a0 Dnia 19 marca 1987 r. w ko\u015bciele Pu\u0142awy\u2013W\u0142ostowice odby\u0142o si\u0119 spotkanie inauguruj\u0105ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 duszpasterstwa rolnik\u00f3w. Po Mszy \u015bw. ks. Jan P\u0119zio\u0142 z W\u0105wolnicy \u201enakre\u015bli\u0142 istot\u0119 i struktur\u0119\u201d duszpasterstwa rolnik\u00f3w<a href=\"#_ftn68\" name=\"_ftnref68\">[68]<\/a>. Nast\u0119pnie prelekcje wyg\u0142osi\u0142 Henryk Turowski, referent diecezjalny. Parafia W\u0105wolnica przez w\u0142adze by\u0142a uwa\u017cana za \u201esklerykalizowan\u0105, podatn\u0105 na wp\u0142ywy i wrogie oddzia\u0142ywanie kleru oraz propagand\u0119 antypa\u0144stwow\u0105\u201d<a href=\"#_ftn69\" name=\"_ftnref69\">[69]<\/a>. W dniach 25\u201326 marca 1987 r. w Domu Rekolekcyjnym w Na\u0142\u0119czowie odby\u0142y si\u0119 rekolekcje dla rolnik\u00f3w. Uczestniczy\u0142o w nich ok. 20 os\u00f3b.<\/p>\n<p>Pi\u0119kn\u0105 kart\u0119 \u017cycia kap\u0142a\u0144skiego, tak\u017ce w przestrzeni duszpasterstwa rolnik\u00f3w, zapisa\u0142 ks. Piotr Kurowski (1929\u20131990), od lipca 1987 r. proboszcz parafii w Gr\u00f3dku. Przejmuj\u0105c t\u0119 parafi\u0119 posiada\u0142 ju\u017c du\u017ce do\u015bwiadczenie w pracy na rzecz rozszerzonych form duszpasterskich. W Biskupicach rozpoczyna\u0142 Wakacje z Bogiem, \u0142\u0105cz\u0105ce wypoczynek z prac\u0105 formacyjn\u0105. W \u0141\u0119cznej zwi\u0105zany by\u0142 z duszpasterstwem \u015brodowisk pracowniczych. Od czasu obj\u0119cia parafii na terenie dekanatu tomaszowskiego, i obowi\u0105zk\u00f3w dekanalnego duszpasterza rolnik\u00f3w, stale uczestniczy\u0142 w spotkaniach rolnik\u00f3w w Diecezjalnym Domu Rekolekcyjnym w \u0141abuniach. Pomieszczenia parafialne w Gr\u00f3dku stale pozostawa\u0142y otwarte na duszpasterskie spotkania, g\u0142\u00f3wnie z rolnikami. W intencji rolnik\u00f3w odprawia\u0142 Msze \u015bw., organizowa\u0142 Dni Skupienia Rolnik\u00f3w, z Lublina zaprasza\u0142 wyk\u0142adowc\u00f3w, sam wyja\u015bnia\u0142 sens pracy formacyjnej i o\u015bwiatowej podejmowanej z my\u015bl\u0105 o rolnikach. SB zarzuca\u0142a mu, \u017ce g\u0142osi kazania \u201eo tendencyjnej wymowie spo\u0142eczno-politycznej\u201d. \u00a0W dniu 30 sierpnia 1987 r. w Komarowie, podczas Mszy \u015bw. odprawionej w 67. rocznic\u0119 bitwy pod Komarowem, wyg\u0142osi\u0142 \u201ep\u0142omienne\u201d kazanie. Jego autentyczna s\u0142u\u017cba Ko\u015bcio\u0142owi i Ojczy\u017anie zosta\u0142a przerwana nag\u0142ym zej\u015bciem z tego \u015bwiata. Zmar\u0142 5 listopada 1990 r., na progu odzyskiwanej niepodleg\u0142o\u015bci kraju, o kt\u00f3rej tyle marzy\u0142 i na rzecz odzyskania jej wiele podj\u0105\u0142. Do 2019 r. informacje o \u017cyciu ks. Piotra Kurowskiego w literaturze przedmiotu by\u0142y rozproszone. W tym roku ukaza\u0142a si\u0119 praca pod redakcj\u0105 E. Wilkowskiego <em>Ks. Piotr Kurowski (1929\u20131990). Kap\u0142an zawierzenia i czynu<\/em><a href=\"#_ftn70\" name=\"_ftnref70\">[70]<\/a>.<\/p>\n<p>Przy spojrzeniu na przestrze\u0144 duszpasterstwa rolnik\u00f3w diecezji lubelskiej nie mo\u017cna nie zauwa\u017cy\u0107 wysi\u0142ku Zygmunta \u0141upiny, nauczyciela z Lublina, cz\u0142owieka Solidarno\u015bci, w tym jej struktur podziemnych, autora prac o Solidarno\u015bci. Najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119powa\u0142 on w charakterze wyk\u0142adowcy, prelegenta podczas spotka\u0144 w Domach Rekolekcyjnych, Dniach Skupienia Rolnik\u00f3w przy parafiach, obchodzonych rocznicach wa\u017cnych wydarze\u0144 historycznych<a href=\"#_ftn71\" name=\"_ftnref71\">[71]<\/a>. Doskonale sprawdza\u0142 si\u0119 w tej roli. Bardzo \u0142atwo nawi\u0105zywa\u0142 kontakt ze s\u0142uchaczami, rolnikami. Jego wyst\u0105pienia poprzedza\u0142y Msze \u015bw., lub by\u0142y przygotowywane w salach katechetycznych, na plebanii. Wyk\u0142ady i prelekcje wyg\u0142asza\u0142 na terenie wojew\u00f3dztw: lubelskiego, che\u0142mskiego, zamojskiego, bialskopodlaskiego, tarnobrzeskiego i przemyskiego<a href=\"#_ftn72\" name=\"_ftnref72\">[72]<\/a>. Dnia 5 maja 1988 r. w teleksie wys\u0142anym z KW PZPR w Lublinie do KC PZPR zaznaczono, \u017ce \u201eaktywnie i bezkarnie rozwija swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 \/\u2026\/ Zygmunt \u0141upina, aktywista lubelskich struktur Solidarno\u015bci\u201d<a href=\"#_ftn73\" name=\"_ftnref73\">[73]<\/a>. Podczas swoich wyst\u0105pie\u0144 wskazywa\u0142 na potrzeb\u0119 organizowania si\u0119, obrony polskiego dziedzictwa. Cz\u0119sto odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do do\u015bwiadcze\u0144 historycznych, roli Ko\u015bcio\u0142a w dziejach narodu, potrzeby budzenia \u015bwiadomo\u015bci obywatelskiej rolnik\u00f3w.<\/p>\n<p><strong>Znaczenie og\u00f3lnopolskiej pielgrzymki rolnik\u00f3w na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119 i do sanktuari\u00f3w na terenie diecezji<\/strong><\/p>\n<p>Od 1982 r. wielkim wydarzeniem duszpasterskim pozostaj\u0105 og\u00f3lnopolskie do\u017cynki na Jasnej G\u00f3rze, zainicjowane przez ks. Bogus\u0142awa Bijaka<a href=\"#_ftn74\" name=\"_ftnref74\">[74]<\/a>. Ju\u017c w pierwszym roku zorganizowania ich zgromadzi\u0142y ok. 300 tys. pielgrzym\u00f3w. W 1983 r. biskupi polscy przygotowali list pasterski, zapraszaj\u0105cy rolnik\u00f3w do udzia\u0142u w nich. R\u00f3wnocze\u015bnie Diecezjalni Duszpasterze Rolnik\u00f3w zostali zobowi\u0105zani do przygotowania wyjazd\u00f3w. Tego roku uroczysto\u015bci rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w sobot\u0119 3 wrze\u015bnia Msz\u0105 \u015bw. z kazaniem o godzinie 20. O godz. 21. zebrani uczestniczyli w Apelu Jasnog\u00f3rskim. W niedziel\u0119 4 wrze\u015bnia o godz. 7. odprawiona zosta\u0142a Msza \u015bw. Od ok. godziny 9. pielgrzymi gromadzili si\u0119 przed Wa\u0142ami, w grupach diecezjalnych. R\u00f3wnocze\u015bnie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 prezentacja poszczeg\u00f3lnych diecezji, w tym lubelskiej. Uroczysta suma koncelebrowana przez ksi\u0119\u017cy biskup\u00f3w i diecezjalnych duszpasterzy rolnik\u00f3w rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 o godzinie 11. Kazanie wyg\u0142osi\u0142 ks. prymas, w kt\u00f3rym podkre\u015bla\u0142 znaczenie rolniczego trudu, potrzeby przywi\u0105zania do ziemi. Nawi\u0105za\u0142 r\u00f3wnie\u017c do rocznicy odsieczy wiede\u0144skiej. Podczas Mszy \u015bw. delegacje poszczeg\u00f3lnych diecezji z\u0142o\u017cy\u0142y dary ofiarne, prezentowane by\u0142y wie\u0144ce do\u017cynkowe<a href=\"#_ftn75\" name=\"_ftnref75\">[75]<\/a>.<\/p>\n<p>Dnia 23 lipca 1984 r. ks. bp Jan Gurda, jako przewodnicz\u0105cy Komisji Episkopatu d\/s Duszpasterstwa Rolnik\u00f3w i ks. Bogus\u0142aw Bijak, jako cz\u0142onek Kolegium tej\u017ce Komisji, skierowali zaproszenie do rolnik\u00f3w i ludzi zwi\u0105zanych z prac\u0105 na roli do wzi\u0119cia udzia\u0142u w og\u00f3lnopolskiej pielgrzymce i dorocznych do\u017cynkach na Jasnej G\u00f3rze<a href=\"#_ftn76\" name=\"_ftnref76\">[76]<\/a>. Zaproszenia do rolnik\u00f3w \u2014 na terenie ca\u0142ego kraju \u2014 kierowane by\u0142y w kolejnych latach, podczas og\u0142osze\u0144 duszpasterskich, przekazywanych wiernym w sierpniu. Program uroczysto\u015bci w 1984 r. by\u0142 zbli\u017cony do przygotowanego w roku poprzednim. O godzinie 6 rano oo. paulini odprawili Msz\u0119 \u015bw., ok. godz. 10 zosta\u0142 wyg\u0142oszony referat okoliczno\u015bciowy, przybli\u017caj\u0105cy znaczenie Uniwersa\u0142u Po\u0142anieckiego. Przed uroczyst\u0105 Sum\u0105 po\u015bwi\u0119cona zosta\u0142a pami\u0105tkowa tablica, upami\u0119tniaj\u0105ca czyn zbrojny Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich. Przewodniczy\u0142 Jej ks. abp Henryk Gulbinowicz<a href=\"#_ftn77\" name=\"_ftnref77\">[77]<\/a>, kazanie wyg\u0142osi\u0142 ks. Prymas. Chleb, wypieczony z nowych zbior\u00f3w, zosta\u0142 przekazany ks. prymasowi i przedstawicielom \u201e\u015bwiata robotniczego\u201d. W 1984 r. \u015bwiat ten reprezentowali pracownicy ze \u015awidnika<a href=\"#_ftn78\" name=\"_ftnref78\">[78]<\/a>. Podczas tych uroczysto\u015bci wyst\u0119powa\u0142 ch\u00f3r parafialny z Gorajca, pod batut\u0105 ks. Micha\u0142a Radeja<a href=\"#_ftn79\" name=\"_ftnref79\">[79]<\/a>. Ponadto rolnicy z terenu diecezji lubelskiej wyst\u0105pili w roli lektor\u00f3w czyta\u0144 mszalnych<a href=\"#_ftn80\" name=\"_ftnref80\">[80]<\/a>.<\/p>\n<p>W 1984 r. uroczysto\u015bci pielgrzymkowe na Jasnej G\u00f3rze pokrywa\u0142y si\u0119 z uroczysto\u015bciami w Sanktuarium w W\u0105wolnicy. W zwi\u0105zku z tym nast\u0105pi\u0142 podzia\u0142 parafii na te, z kt\u00f3rych wierni pielgrzymowali do W\u0105wolnicy, i te, z kt\u00f3rych zorganizowane grupy uda\u0142y si\u0119 do Cz\u0119stochowy. Za zorganizowanie pielgrzymki na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119 ponosili odpowiedzialno\u015b\u0107 Diecezjalni Duszpasterze Rolnik\u00f3w: ks. Marian Bielak i ks. Tadeusz Bereza<a href=\"#_ftn81\" name=\"_ftnref81\">[81]<\/a>. W\u0142adze, chc\u0105c utrudni\u0107 organizowanie pielgrzymek, wprowadzi\u0142y dodatkowe wymogi. Obok dotychczasowego pozwolenia, otrzymywanego w Wydzia\u0142ach do Spraw Wyzna\u0144, wprowadzono obowi\u0105zek posiadania dodatkowej zgody Wydzia\u0142u Komunikacji i Wydzia\u0142u Drogowego<a href=\"#_ftn82\" name=\"_ftnref82\">[82]<\/a>.<\/p>\n<p>W 1985 r. do\u017cynki og\u00f3lnopolskie odby\u0142y si\u0119 w dniach 31 sierpnia \u2014 1 wrze\u015bnia. W dniu 31 sierpnia, o godzinie 20.15<em>,<\/em> Msz\u0119 \u015bw. odprawi\u0142 i kazanie wyg\u0142osi\u0142 ks. bp Jan Michalski z Gniezna<a href=\"#_ftn83\" name=\"_ftnref83\">[83]<\/a>. Wed\u0142ug oceny w\u0142adz by\u0142o ono \u201enasycone atakami na w\u0142adze i obliczone na wywo\u0142anie podniecenia i ekscytacje t\u0142um\u00f3w\u201d<a href=\"#_ftn84\" name=\"_ftnref84\">[84]<\/a>. Podobn\u0105 wymow\u0119 mia\u0142o wyst\u0105pienie Gabriela Janowskiego, przedstawiciela Solidarno\u015bci RI, kt\u00f3ry apelowa\u0142 do rolnik\u00f3w \u201eaby nie ulegali zak\u0142amaniu i propagandzie, aby nie dali si\u0119 zastraszy\u0107\u201d<a href=\"#_ftn85\" name=\"_ftnref85\">[85]<\/a>. \u201eWyst\u0105pienia\u201d te \u2014 zdaniem w\u0142adz \u2014 \u201esprowokowa\u0142y niekorzystne politycznie zachowania zgromadzonych\u201d<a href=\"#_ftn86\" name=\"_ftnref86\">[86]<\/a>. W dniu 1 wrze\u015bnia uroczystej Sumie na Szczycie przewodniczy\u0142 ks. kardyna\u0142 Henryk Gulbinowicz, kazanie wyg\u0142osi\u0142 ks. bp Ignacy Tokarczuk<a href=\"#_ftn87\" name=\"_ftnref87\">[87]<\/a>. W\u0142adze podnosi\u0142y, \u017ce na murach klasztornych pielgrzymi \u201eeksponowali transparenty solidarno\u015bciowe\u201d, po zako\u0144czonych uroczysto\u015bciach pozostawiane jako wota. Ponadto rozrzucane by\u0142y ulotki, sygnowane przez NSZZ RI Solidarno\u015b\u0107, wzywaj\u0105ce do bojkotu wybor\u00f3w do Sejmu PRL<a href=\"#_ftn88\" name=\"_ftnref88\">[88]<\/a>. Na te uroczysto\u015bci, z terenu diecezji lubelskiej, wyjecha\u0142o kilka grup pielgrzymkowych. Uczestnikami jednej z nich byli rolnicy z terenu parafii Grabowiec, Moniatycze, Teratyn, Bu\u015bno. Grupa ta uda\u0142a si\u0119 dwoma autokarami. W drodze na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119 pielgrzymi odwiedzili gr\u00f3b ks. J. Popie\u0142uszki, na \u017boliborzu w Warszawie, klasztor w Niepokalanowie. Pielgrzymki na og\u00f3lnopolskie do\u017cynki rolnik\u00f3w z terenu parafii Grabowiec by\u0142y organizowane w kolejnych latach<a href=\"#_ftn89\" name=\"_ftnref89\">[89]<\/a>.<\/p>\n<p>O tym, czym by\u0142y og\u00f3lnopolskie do\u017cynki rolnik\u00f3w w tamtej dekadzie, najpe\u0142niej przemawiaj\u0105 \u015bwiadectwa uczestnik\u00f3w, a z drugiej strony reakcje w\u0142adz. Podejmowa\u0142y one wiele, by ograniczy\u0107 w nich udzia\u0142 zainteresowanych. Na Jasnej G\u00f3rze Polacy zawsze czuli si\u0119 wolni. Tam nabierali si\u0142 i wiary w sens zmagania si\u0119 o wolno\u015b\u0107 indywidualn\u0105 i zbiorow\u0105.<\/p>\n<p>Podczas uroczysto\u015bci w W\u0105wolnicy w dniu 31 sierpnia 1985 r. pielgrzymi z Lublina i \u015awidnika przed o\u0142tarzem zawiesili dwa transparenty. Na jednym z nich, o wymiarach 2 metry na 5 metr\u00f3w, na bia\u0142ym tle widnia\u0142 napis \u201eSolidarno\u015b\u0107 \u2014 \u015awidnik\u201d, za\u015b na czerwonym tle napis \u201eMatko nie opuszczaj nas\u201d. Na drugim transparencie, wykonanym z bia\u0142ego p\u0142\u00f3tna, o wymiarach 2 metry na 7 metr\u00f3w, widnia\u0142 napis \u201eMatko Ko\u015bcio\u0142a daj nam \u017cyw\u0105 i prawdziw\u0105 wolno\u015b\u0107 i wiar\u0119 \u015awidnik 1985\u201d<a href=\"#_ftn90\" name=\"_ftnref90\">[90]<\/a>. Natomiast pielgrzymi z Opola i Poniatowej zawiesili transparent z napisem \u201eB\u00f3g \u2014 Ojczyzna \u2014 Solidarno\u015b\u0107 Regionu \u015arodkowo-Wschodniego Poniatowa \u2014 Opole \u2014 Lublin\u201d<a href=\"#_ftn91\" name=\"_ftnref91\">[91]<\/a>. W 1987 r. na do\u017cynki na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119 rolnicy z W\u0105wolnicy wybrali si\u0119 z Krzy\u017cem Doli Ch\u0142opskiej. W kolejnych latach porz\u0105dek do\u017cynek og\u00f3lnopolskich by\u0142 podobny<a href=\"#_ftn92\" name=\"_ftnref92\">[92]<\/a>. Uroczysto\u015bci zaczyna\u0142y si\u0119 w przeddzie\u0144 Msz\u0105 \u015bw. wieczorn\u0105.<\/p>\n<p>Uroczysty charakter mia\u0142y uroczysto\u015bci do\u017cynkowe organizowane w Sanktuarium w Krasnobrodzie, z my\u015bl\u0105 o po\u0142udniowo-wschodniej cz\u0119\u015bci diecezji. 26 sierpnia 1984 r. rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 o godz. 10.30 od\u015bpiewaniem przez ch\u00f3r z Goraja <em>Nie rzucim ziemi, sk\u0105d nasz r\u00f3d<\/em> (<em>Roty<\/em>). Kustosz miejscowego Sanktuarium powita\u0142 pielgrzym\u00f3w i wprowadzi\u0142 w tre\u015bci uroczysto\u015bci. Program artystyczny przygotowany zosta\u0142 przez ch\u00f3r i aktor\u00f3w. Uroczystej Sumie, z dzi\u0119kczynnym <em>Te Deum <\/em>za zbiory, koncelebrowanej przez diecezjalnych i dekanalnych Duszpasterzy Rolnik\u00f3w, przewodniczy\u0142 ks. M. Bochy\u0144ski, jako delegat ks. bp. Boles\u0142awa Pylaka. Kazanie wyg\u0142osi\u0142 ks. Jacek \u017burawski, dziekan zamojski<a href=\"#_ftn93\" name=\"_ftnref93\">[93]<\/a>. Podczas Mszy \u015bw. chleb do\u017cynkowy zosta\u0142 przekazany kap\u0142anom i przedstawicielom pracownik\u00f3w<a href=\"#_ftn94\" name=\"_ftnref94\">[94]<\/a>.<\/p>\n<p>W 1984 r. ks. M. Bochy\u0144ski, jako dyrektor Wydzia\u0142u Duszpasterstwa Kurii Lubelskiej, poleci\u0142 zorganizowa\u0107 uroczysto\u015bci do\u017cynkowe we wszystkich parafiach na terenie diecezji. Obok do\u017cynek parafialnych, zorganizowane zosta\u0142y w poszczeg\u00f3lnych regionach, w Sanktuariach Maryjnych, wykorzystuj\u0105c uroczysto\u015bci odpustowe. Do Sanktuarium w W\u0105wolnicy udawali si\u0119 wierni z terenu dekanat\u00f3w: lubelskich, \u015bwidnickiego, konopnickiego, piaseckiego, be\u0142\u017cyckiego, opolskiego, lubartowskiego, garbowskiego, pu\u0142awskiego, bychawskiego i \u0142\u0119czy\u0144skiego. Do Sanktuarium w Janowie Lubelskim pielgrzymowali wierni z terenu dekanatu kra\u015bnickiego, zaklikowskiego, a ponadto z janowskiego, turobi\u0144skiego i bi\u0142gorajskiego. Do Che\u0142ma pielgrzymowali wierni z dekanat\u00f3w che\u0142mskich i\u00a0 krasnostawskiego, do Krasnobrodu, z terenu dekanat\u00f3w: zamojskich, tomaszowskiego, szczebrzeszy\u0144skiego, tyszowieckiego i tarnogrodzkiego. Jedynie wierni z dekanat\u00f3w: hrubieszowskiego, ucha\u0144skiego, ale tak\u017ce bi\u0142gorajskiego, mogli wybiera\u0107 miejsca kultu w zale\u017cno\u015bci od dotychczasowej tradycji<a href=\"#_ftn95\" name=\"_ftnref95\">[95]<\/a>. My\u015bl\u0105 przewodni\u0105 uroczysto\u015bci dzi\u0119kczynienia za zebrane plony w 1984 r. by\u0142o has\u0142o \u201eZ Twoich dar\u00f3w Tobie ofiarowujemy\u201d. Do zorganizowania grup pielgrzymkowych lub delegacji parafialnych zobowi\u0105zani zostali wszyscy diecezjalni kap\u0142ani. Ks. M. Bochy\u0144ski przypomina\u0142 o potrzebie przygotowania wie\u0144c\u00f3w do\u017cynkowych i darach o\u0142tarza. Poleca\u0142 r\u00f3wnie\u017c dokona\u0107 niezb\u0119dnych formalno\u015bci administracyjnych, zwi\u0105zanych z uzyskaniem wymaganych zezwole\u0144. Stosunek diecezjalnych w\u0142adz ko\u015bcielnych, ale i zakres zaanga\u017cowania wiernych, wyra\u017anie wp\u0142ywa\u0142y na o\u017cywienie ruchu pielgrzymkowego do Sanktuari\u00f3w usytuowanych na terenie diecezji. Nie nale\u017cy zapomina\u0107 o rzeszach wiernych pielgrzymuj\u0105cych w sierpniu na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119. By\u0142y to lata czytelnego \u0142\u0105czenia \u017cycia religijnego z postaw\u0105 narodow\u0105.<\/p>\n<p><strong>Spotkania op\u0142atkowe rolnik\u00f3w z ks. bp. Boles\u0142awem Pylakiem w Lublinie<\/strong><\/p>\n<p>Od po\u0142owy dekady lat 80. jedn\u0105 z form diecezjalnej aktywno\u015bci duszpasterstwa rolnik\u00f3w sta\u0142y si\u0119 spotkania op\u0142atkowe z ks. B. Pylakiem w katedrze lubelskiej. By\u0142y one przygotowywane w styczniu. W 1985 r. uczestniczy\u0142y w nim delegacje z poszczeg\u00f3lnych dekanat\u00f3w. Podobny charakter nadano spotkaniu w nast\u0119pnym roku. W 1987 r. zorganizowane zosta\u0142o 20 stycznia. Ks. ordynariusz wskazywa\u0142 m.in. na podj\u0119te przygotowania do Kongresu Eucharystycznego. Na zako\u0144czenie uroczysto\u015bci Janusz St\u0119pniak, w imieniu przyby\u0142ych rolnik\u00f3w, podzi\u0119kowa\u0142 ks. biskupowi za \u201eopiek\u0119 nad rolnikami\u201d i zapewnia\u0142, \u017ce duszpasterstwo rolnik\u00f3w b\u0119dzie rozwijane przy ka\u017cdej parafii. W Mszy \u015bw. uczestniczy\u0142o ok. 500 os\u00f3b<a href=\"#_ftn96\" name=\"_ftnref96\">[96]<\/a>. Podobne spotkanie odby\u0142o si\u0119 rok p\u00f3\u017aniej, 12 stycznia 1988 r. Katedra ponownie zape\u0142ni\u0142a si\u0119 rolnikami przyby\u0142ymi z terenu wojew\u00f3dztwa lubelskiego, che\u0142mskiego i zamojskiego<a href=\"#_ftn97\" name=\"_ftnref97\">[97]<\/a>. Niemal wszyscy obecni byli czynnie zaanga\u017cowani w Solidarno\u015bci RI<a href=\"#_ftn98\" name=\"_ftnref98\">[98]<\/a>. Podczas Mszy \u015bw. zosta\u0142 po\u015bwi\u0119cony sztandar duszpasterstwa rolnik\u00f3w z terenu wojew\u00f3dztwa zamojskiego. By\u0142 on trzymany przez m\u0119\u017cczyzn ubranych \u201ew stroje z okresu konfederacji tyszowieckiej\u201d<a href=\"#_ftn99\" name=\"_ftnref99\">[99]<\/a>. Zebranych ksi\u0119\u017cy i wiernych powita\u0142 kap\u0142an z terenu woj. zamojskiego. Wskazywa\u0142 on na rol\u0119 Ko\u015bcio\u0142a, jako \u201eopiekuna duszpasterstwa rolnik\u00f3w\u201d<a href=\"#_ftn100\" name=\"_ftnref100\">[100]<\/a>. Wyja\u015bnia\u0142, \u017ce nie jest win\u0105 Episkopatu Polski, \u017ce nie dosz\u0142a do skutku fundacja rolnicza<a href=\"#_ftn101\" name=\"_ftnref101\">[101]<\/a>. Podkre\u015bli\u0142 \u201eci\u0119\u017ck\u0105 rol\u0119 rolnik\u00f3w spowodowan\u0105 trudno\u015bciami gospodarczymi\u201d<a href=\"#_ftn102\" name=\"_ftnref102\">[102]<\/a>. Ko\u0144cz\u0105c zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do ksi\u0119dza ordynariusza o po\u015bwi\u0119cenie sztandaru i odprawienie Mszy \u015awi\u0119tej.<\/p>\n<p>Kolejn\u0105 Msz\u0119 \u015bw. w intencji rolnik\u00f3w ks. bp B. Pylak odprawi\u0142 12 maja 1988 r., w rocznic\u0119 rejestracji Solidarno\u015bci RI. W Mszy \u015bw. uczestniczyli rolnicy z terenu wojew\u00f3dztw: lubelskiego, che\u0142mskiego i zamojskiego. Podczas uroczysto\u015bci \u201eeksponowany\u201d by\u0142 Krzy\u017c Doli Ch\u0142opskiej, \u201eprzywieziony przez Henryka Turowskiego z Pu\u0142aw\u201d<a href=\"#_ftn103\" name=\"_ftnref103\">[103]<\/a>. M. Mi\u0142aczewski trzyma\u0142 transparent o tre\u015bci: \u201eRuch Trze\u017awo\u015bci Narodu im. O. M. Kolbe przy Duszpasterstwie Rolnik\u00f3w\u201d. Na t\u0119 Msz\u0119 \u015bw. przyjechali r\u00f3wnie\u017c rolnicy z parafii Grabowiec, wynaj\u0119tym autokarem z miejscowej Sp\u00f3\u0142dzielni K\u00f3\u0142ek Rolniczych. Przed Lublinem milicjanci skontrolowali autobus i jego wn\u0119trze, zagl\u0105daj\u0105c r\u00f3wnie\u017c do baga\u017cy. Wed\u0142ug meldunku operacyjnego SB rolnicy z Grabowca przyjechali wraz ze swoim\u00a0 proboszczem, \u201eks. Tadeuszem W\u00f3jciukiem\u201d<a href=\"#_ftn104\" name=\"_ftnref104\">[104]<\/a>. Tymczasem rolnicy przyjechali z wikariuszem, ks. Tomaszem Lewniewskim, a Tadeusz W\u00f3jciuk by\u0142 so\u0142tysem we wsi Ornatowice<a href=\"#_ftn105\" name=\"_ftnref105\">[105]<\/a>. Jest to kolejny przyk\u0142ad, \u017ce ka\u017cd\u0105 informacj\u0119 pochodz\u0105c\u0105 ze \u017ar\u00f3de\u0142 SB nale\u017cy weryfikowa\u0107. Przed tymi uroczysto\u015bciami lubelska SB przeprowadzi\u0142a 9 rozm\u00f3w \u201eostrzegawczo-profilaktycznych\u201d, chc\u0105c zniech\u0119ci\u0107 do wyjazdu na lubelskie uroczysto\u015bci<a href=\"#_ftn106\" name=\"_ftnref106\">[106]<\/a>.<\/p>\n<p>Duszpasterstwo rolnik\u00f3w \u2014 pozostajemy przy dekadzie lat 80. XX stulecia \u2014 by\u0142o jedn\u0105 z form duszpasterskich Ko\u015bcio\u0142a, wyra\u017anie kszta\u0142tuj\u0105c\u0105 formacyjnie. Tego aspektu nie mo\u017cna nie zauwa\u017ca\u0107 przy odtwarzaniu przesz\u0142o\u015bci z tamtych lat. Sta\u0142o si\u0119 form\u0105 duszpasterstwa pog\u0142\u0119bionego. Dla rolnik\u00f3w zwi\u0105zanych z Solidarno\u015bci\u0105 by\u0142o przestrzeni\u0105 oparcia, pozwalaj\u0105c\u0105 na przej\u015bcie przez najtrudniejszy okres. Bez tej formy aktywno\u015bci Solidarno\u015b\u0107 na wsi praktycznie nie mia\u0142a mo\u017cliwo\u015bci przetrwania. Nie mo\u017cna zatem odtwarza\u0107 dziej\u00f3w Zwi\u0105zku Solidarno\u015bci RI bez ukazania znaczenia tej formy historycznego wyzwania, podj\u0119tego tak\u017ce przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 lubelski. Stawa\u0142 si\u0119 On przestrzeni\u0105 dzia\u0142a\u0144 niezale\u017cnych dla wielu \u015brodowisk i grup zawodowych. W analizach przygotowywanych przez aparat bezpiecze\u0144stwa podnoszono, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 opozycji \u2014 w tym wiejskiej \u2014 opar\u0142a swoje dzia\u0142ania w\u0142a\u015bnie o Ko\u015bci\u00f3\u0142.<\/p>\n<p>Okres prze\u0142omu (1989\u20131991) ju\u017c w nowej formule skupi\u0142 osoby i \u015brodowiska dostrzegaj\u0105ce znaczenie uniwersytet\u00f3w ludowych. By\u0142 to czas powa\u017cnych zmian w ruchu ludowym. Wydawa\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas, \u017ce powr\u00f3ci do korzeni chadeckich, tradycji przedwojennych uniwersytet\u00f3w ludowych. Liderzy tej orientacji politycznej nie rozumieli tego dziejowego wyzwania. Przestrze\u0144 t\u0119 ponownie wype\u0142nia\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u0142aci\u0144ski. Na terenie poszczeg\u00f3lnych diecezji zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 Ludowe Uniwersytety Katolickie. W granicach archidiecezji lubelskiej przyj\u0119\u0142y one nazw\u0119 Katolickie Wszechnice Ludowe. By\u0142y powo\u0142ywane dekretem ks. arcybiskupa. Z pe\u0142nym powodzeniem rozwija\u0142y one swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w latach 90. ubieg\u0142ego stulecia. Jedn\u0105 z nich by\u0142a che\u0142mska Katolicka Wszechnica Ludowa. Rektorem jej zosta\u0142 ks. J. Pi\u0142at a dyrektorem E. Wilkowski. Funkcjonowa\u0142a do maja 1988 roku. Na potrzeby tej Wszechnicy w latach 1995-1997 wydawane by\u0142o pismo \u201eWszechnicowy Zasiew\u201d<a href=\"#_ftn107\" name=\"_ftnref107\">[107]<\/a>. W marcu 1996 r. w Che\u0142mie, czyli ju\u017c po wydzieleniu diecezji zamojsko-lubaczowskiej, do kt\u00f3rej w\u0142\u0105czono po\u0142udniowo-wschodnie tereny lubelskiej, z udzia\u0142em ks. abp. B. Pylaka zorganizowane zosta\u0142o sympozjum <em>Katolickie Wszechnice Ludowe na tle polskiego katolicyzmu spo\u0142ecznego<\/em>. Wyg\u0142oszone wyst\u0105pienia opublikowane zosta\u0142y na \u0142amach \u201eWszechnicowego Zasiewu\u201d. Po latach pozostaj\u0105 wyrazem troski \u2014 ks. abp., kap\u0142an\u00f3w, os\u00f3b \u015bwieckich \u2014 o kszta\u0142towanie formacyjne mieszka\u0144c\u00f3w wsi i miasteczek diecezji, od 1992 r. archidiecezji lubelskiej.<\/p>\n<p><strong>Przypisy:<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> Wybrane pozycje dotycz\u0105ce historii Ko\u015bcio\u0142a w Polsce: J. \u017baryn,<em> Dzieje Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Polsce (1944\u20131989),<\/em> Warszawa 2003; A. Dudek, R. Gryz, <em>K<\/em><em>omuni\u015bci i Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Polsce (1945\u20131989<\/em>), Krak\u00f3w 2003; Z. Zieli\u0144ski, <em>Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Polsce 1944\u20132002<\/em>, Radom 2003; W. Niew\u0119g\u0142owski, <em>Nowe przymierze Ko\u015bcio\u0142a i \u015brodowisk tw\u00f3rczych w Polsce w latach 1964\u20131996<\/em>, Warszawa 1997.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> Ks. bp Jan Gurda (1920\u20131993), ur. w Ksi\u0119\u017cnicach Wielkich, studiowa\u0142 w seminarium duchownym w Kielcach. \u015awi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie z r\u0105k ks. bp. Czes\u0142awa Kaczmarka otrzyma\u0142 w 1949 r. Pracowa\u0142 w charakterze wyk\u0142adowcy w seminarium, anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w duszpasterstwo m\u0142odzie\u017cy. W 1972 r. zosta\u0142 biskupem pomocniczym diecezji kieleckiej, <em>Jan Gurda<\/em>, <a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Jan_Gurda\">https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Jan_Gurda<\/a> (3.08.2020).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> Kuria Metropolitalna w Lublinie, Wydzia\u0142 Duszpasterstwa (dalej: KMwL WD), Segregator Rolny, Wst\u0119pne formy dzia\u0142ania Komisji Episkopatu d\/s Duszpasterstwa Rolnik\u00f3w, bp.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> Pierwsze spotkanie dla referent\u00f3w diecezjalnych odby\u0142o si\u0119 25.04.1983 r. Przewodniczy\u0142 mu ks. bp Jan Gurda. Podkre\u015bli\u0142, \u017ce \u201ejest to historyczne spotkanie, poniewa\u017c, poza pr\u00f3bami dotychczasowymi, jest to jaki\u015b zasadniczy krok w duszpasterstwie rolnik\u00f3w. Potrzeba chwili jest nakazem Bo\u017cym dla nas, by tym, problemem bardziej si\u0119 zaj\u0105\u0107\u201d, KMwL WD, Segregator Rolny, Sprawozdanie ze spotkania referent\u00f3w diecezjalnych d\/s rolnictwa w Warszawie z dnia 25 IV 1983, b.p. Drugie spotkanie odby\u0142o si\u0119 28.06.1983 r., tak\u017ce w Warszawie, przy ul. Miodowej 17, Ibidem, Pismo Ks. Biskupa Jana Gurdy, Przewodnicz\u0105cego Komisji Episkopatu d\/s Duszpasterstwa Rolnik\u00f3w do Jego Ekscelencji, Najczcigodniejszego Ksi\u0119dza Biskupa Boles\u0142awa Pylaka z 26 V 1983, b.p. Podczas tego spotkania ks. prof. W\u0142adys\u0142aw Piwowarski wyg\u0142osi\u0142 referat nt. <em>Stan religijno\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnej wsi polskiej<\/em>. Nast\u0119pnie wszcz\u0119ta zosta\u0142a dyskusja, warto przytoczy\u0107 g\u0142os ks. pra\u0142ata Bogus\u0142awa Bijaka (1930\u20132011), duszpasterza \u015brodowisk rolniczych i akademickich: \u201eJedn\u0105 z zasad, jak\u0105 kierowa\u0142y si\u0119 w\u0142adze, to zasada rozbicia wsi, co si\u0119 cz\u0119\u015bciowo uda\u0142o (nieufno\u015b\u0107, szczucie, nastawienie). Dalej \u2014 ch\u0142op nie ma oparcia, rezygnuje z roli, jest osamotniony, ucieka do miasta. Minusy wsi \u2014 to \u0142ap\u00f3wkarstwo, sprzedajno\u015b\u0107, p\u0142ytka religijno\u015b\u0107, brak g\u0142\u0119bszych zainteresowa\u0144 \u2014 brudny, nieogolony, patrzy tylko na telewizj\u0119. Przeciwdzia\u0142a\u0107. Solidne nabo\u017ce\u0144stwa masowe, do grup wsp\u00f3lnotowych organizowa\u0107 tych ludzi, kt\u00f3rzy chc\u0105 g\u0142\u0119bszego \u017cycia religijnego. Obecny proces powoduje, \u017ce cz\u0142owiek przyznaje si\u0119 do religii. Duszpasterstwo wsp\u00f3lnot zdaje egzamin\u201d, Ibidem, Protok\u00f3\u0142 ze spotkania Referent\u00f3w Og\u00f3lnopolskiego Duszpasterstwa Rolnik\u00f3w, odbytego w Warszawie, w dniu 28 VI 1983, b.p.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> Ibidem, Wst\u0119pne formy dzia\u0142ania Komisji Episkopatu d\/s Duszpasterstwa Rolnik\u00f3w, b.p.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> Ibidem, <em>Projekt statutu Komisji Episkopatu d\/s Duszpasterstwa Rolnik\u00f3w, grudzie\u0144 1984<\/em>, b.p.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a> Ibidem, <em>Duszpasterstwo rolnik\u00f3w<\/em>, b.p.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[15]<\/a> Ibidem, <em>G\u0142\u00f3wne kierunki pracy parafialnych wsp\u00f3lnot duszpasterstwa rolnik\u00f3w<\/em>, b.p.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref16\" name=\"_ftn16\">[16]<\/a> E. Wilkowski, <em>Solidarno\u015b\u0107 rolnicza na terenie wojew\u00f3dztwa lubelskiego w latach 1980\u20131989,<\/em> Che\u0142m 2013, s, 249.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref17\" name=\"_ftn17\">[17]<\/a> Ks. Mieczys\u0142aw Bochy\u0144ski (1934\u20131988), \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w 1968 r., w l. 80 wikariusz generalny kurii lubelskiej. Zaanga\u017cowany na rzecz duszpasterstwa rolnik\u00f3w.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref18\" name=\"_ftn18\">[18]<\/a> Ibidem, <em>Sprawozdanie Referatu duszpasterstwa rolnik\u00f3w w diecezji lubelskiej za rok 1984<\/em>, b.p.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref19\" name=\"_ftn19\">[19]<\/a> Pierwszego dnia zosta\u0142y wyg\u0142oszone prelekcje: przez Jana Turowskiego <em>Obecna sytuacja wsi i rolnictwa na tle przemian cywilizacji wsp\u00f3\u0142czesnej<\/em>, Aleksego Bornusa <em>Przeobra\u017cenia spo\u0142eczno-ekonomiczne i kulturowe wsi polskiej w okresie powojennym<\/em>, Zbigniewa Wierzbickiego <em>Osobowo\u015b\u0107 i postawy spo\u0142eczne ch\u0142opa polskiego<\/em>, <em>Etyka zawodu rolnika i mieszka\u0144ca wsi<\/em> (brak nazwiska prelegenta), drugiego dnia: przez ks. W\u0142adys\u0142awa Piwowarskiego <em>G\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142a i cechy religijno\u015bci \u015brodowiska wiejskiego w Polsce, oraz dynamika zmian tej religijno\u015bci<\/em>, Zdzis\u0142awa Szpakowskiego <em>Koncepcja katolickiej nauki spo\u0142ecznej w odniesieniu do kwestii ch\u0142opskiej\u00a0 i rolnictwa, <\/em>ks. bp. Jana Gurd\u0119 <em>Specyfika dzia\u0142alno\u015bci duszpasterskiej na wsi i postulowana rola kap\u0142ana w parafii wiejskiej<\/em>, trzeciego dnia: Antoniego Leopolda <em>Informacja o bie\u017c\u0105cej sytuacji rolnictwa polskiego i jego najbli\u017cszych perspektyw<\/em>, <em>M\u0142odzie\u017c wiejska jako odr\u0119bna kategoria pracy duszpasterskiej<\/em> (brak nazwiska prelegenta), Ibidem, <em>Projekt tematyczny rekolekcji dla ksi\u0119\u017cy referent\u00f3w dekanalnych diecezji lubelskiej. Miejsce \u2014 dom rekolekcyjny w Na\u0142\u0119czowie, kwiecie\u0144 1984, <\/em>b.p.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref20\" name=\"_ftn20\">[20]<\/a> Ks. Marian Bielak (1932\u20131996), \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w 1956 r., w l. 1974\u20131984 w charakterze proboszcza pracowa\u0142 w parafii Wiel\u0105cza, a nast\u0119pnie \u2014 do 1994 r. \u2014 w parafii Krzczon\u00f3w. Pe\u0142ni\u0142 obowi\u0105zki diecezjalnego referenta do spraw duszpasterstwa rolnik\u00f3w. Kontrolowany by\u0142 operacyjnie, IPN Lu, sygn. 173\/160. Marian Bielak. W jednostce zachowanych zosta\u0142o tylko kilka dokument\u00f3w.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref21\" name=\"_ftn21\">[21]<\/a> Ks. Tadeusz Bereza (1924\u20132008), \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w 1951 r, w l. 1983\u20131989 w charakterze proboszcza pracowa\u0142 w parafii Bychawa, pe\u0142ni\u0142 r\u00f3wnocze\u015bnie obowi\u0105zki dziekana dekanatu bychawskiego, diecezjalny referent do spraw duszpasterstwa rolnik\u00f3w. Otrzyma\u0142 godno\u015b\u0107 kanonika gremialnego Kapitu\u0142y Zamojskiej. Po przej\u015bciu na emerytur\u0119 pe\u0142ni\u0142 obowi\u0105zki kapelana Powiatowego Domu Pomocy Spo\u0142ecznej w Tulig\u0142owach.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref22\" name=\"_ftn22\">[22]<\/a> KML WD, Segregator rolny, <em>G\u0142\u00f3wne kierunki pracy parafialnych wsp\u00f3lnot duszpasterstwa rolnik\u00f3w<\/em>, b.p.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref23\" name=\"_ftn23\">[23]<\/a> AIPN, Lu, sygn. 018\/165. Sprawa obiektowa krypt. \u201eCzerwiec\u201d, t. III. Informacja dotycz\u0105ca rozpoznania i przeciwdzia\u0142ania przejawom destabilizuj\u0105cym sytuacj\u0119 gospodarcz\u0105 i rynkow\u0105 w warunkach wojew\u00f3dztwa lubelskiego w 1983 roku z 25 maja 1984 r., k. 61.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref24\" name=\"_ftn24\">[24]<\/a> Ks. Franciszek Ha\u0142adyj (ur. 1924), \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w 1953 r. Otrzyma\u0142 godno\u015b\u0107 kanonika honorowego Kapitu\u0142y Lubelskiej i Kapitu\u0142y Zamojskiej. Po przej\u015bciu na emerytur\u0119 zamieszka\u0142 w domu emeryt\u00f3w w Lublinie, przy ul. Bernardy\u0144skiej.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref25\" name=\"_ftn25\">[25]<\/a> Henryk Janusz St\u0119pniak (1951\u20131999), zam. we wsi Ignasin (gm. Fajs\u0142awice). Technikum Rolnicze uko\u0144czy\u0142 w Krasnymstawie, studia na Akademii Rolniczej w Lublinie. W 1981 r. zosta\u0142 przewodnicz\u0105cym Zarz\u0105du Gminnego NSZZ RI Solidarno\u015b\u0107 w Fajs\u0142awicach. Od 1984 r. cz\u0142onek podziemnej Rady Regionalnej NSZZ RI Solidarno\u015b\u0107 Regionu \u015arodkowo-Wschodniego. Uczestniczy\u0142 w obradach \u201eokr\u0105g\u0142ego sto\u0142u\u201d w podzespole do spraw stowarzysze\u0144 i samorz\u0105du terytorialnego, ojciec siedmiorga dzieci. W 1989 r. zosta\u0142 wybrany senatorem. Cz\u0142owiek wra\u017cliwy i oddany sprawie narodowej. Z. Syska, Janusz St\u0119pniak, <em>Encyklopedia Solidarno\u015bci<\/em>, <a href=\"http:\/\/www.encysol.pl\/wiki\/Henryk_Janusz_St%C4%99pniak\">http:\/\/www.encysol.pl\/wiki\/Henryk_Janusz_St%C4%99pniak<\/a> (20.07.2020).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref26\" name=\"_ftn26\">[26]<\/a> Archiwum Pa\u0144stwowe w Lublinie (dalej: APL), Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki w Lublinie Wydzia\u0142 do Spraw Wyzna\u0144, s.z.o. nr 2, poz. 76, k. 31, Parafia rzymskokatolicka pw. \u015aw. Jana Nepomucena w Fajs\u0142awicach. Charakterystyka parafii.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref27\" name=\"_ftn27\">[27]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref28\" name=\"_ftn28\">[28]<\/a> IPN Lu, sygn. 018\/165, k. 214, Sprawa obiektowa krypt. \u201eCzerwiec\u201d, t. I. Szyfrogram Zast\u0119pcy Szefa RUSW d\/s. SB w \u015awidniku do Naczelnika Wydzia\u0142u III WUSW w Lublinie z 11.04.1984.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref29\" name=\"_ftn29\">[29]<\/a> Ibidem, Sprawa obiektowa krypt. \u201eCzerwiec\u201d, t. III. Informacja Zast\u0119pcy Szefa RUSW d\/s. SB w \u015awidniku do Naczelnika Wydzia\u0142u III WUSW w Lublinie z 12.06.1984, k. 159.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref30\" name=\"_ftn30\">[30]<\/a> W 1984 r. na terenie gmin: Garb\u00f3w, W\u0105wolnica i Poniatowa frekwencja wyborcza nie osi\u0105gn\u0119\u0142a wymaganego progu 50%, st\u0105d wybory musia\u0142y zosta\u0107 powt\u00f3rzone. Spraw tych jednak podziemna Solidarno\u015b\u0107 nie by\u0142a w stanie odpowiednio nag\u0142o\u015bni\u0107, E. Wilkowski, <em>Solidarno\u015b\u0107 rolnicza na terenie wojew\u00f3dztwa lubelskiego<\/em>\u2026, s. 383\u2013386. W okr\u0119gu wyborczym w Boniewie na nieprawid\u0142owo\u015bci przy oddawaniu g\u0142os\u00f3w wskaza\u0142 J\u00f3zef Wro\u0144ski, por. M. D\u0105browski, <em>J\u00f3zef Wro\u0144ski<\/em>, <a href=\"http:\/\/www.encysol.pl\/wiki\/J%C3%B3zef_Wro%C5%84ski\">http:\/\/www.encysol.pl\/wiki\/J%C3%B3zef_Wro%C5%84ski<\/a> (20.07.2020).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref31\" name=\"_ftn31\">[31]<\/a> APL, Komitet Wojew\u00f3dzki Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Lublinie (dalej: KW Lublin), sygn. 1354, Wybory ponowne Fajs\u0142awice 1984; IPN Lu, sygn. 018\/165. Sprawa obiektowa krypt. \u201eCzerwiec\u201d, t. III; A. Polski, <em>Kryptonim \u201ePowt\u00f3rka\u201d. Materia\u0142y i dokumenty z powt\u00f3rzonych wybor\u00f3w do Gromadzkiej Rady narodowej w okr\u0119gu wyborczym Boniewo gmina Fajs\u0142awice w 1984\/1985 roku<\/em>, Lublin\u2014Fajs\u0142awice 2009.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref32\" name=\"_ftn32\">[32]<\/a> S. Podemski, <em>Lex Wro\u0144ski,<\/em> \u201ePolityka\u201d, nr 52(1443), z 29.12.1984, s. 15. W wyborach z 1988 r. opozycja solidarno\u015bciowa, korzystaj\u0105c z list ZSL, przej\u0119\u0142a w\u0142adz\u0119 w Gromadzkiej Radzie Narodowej, a J. St\u0119pniak zosta\u0142 jej przewodnicz\u0105cym, E. Wilkowski, <em>Solidarno\u015b\u0107 na terenie wojew\u00f3dztwa lubelskiego<\/em>\u2026, s. 426\u2013430.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref33\" name=\"_ftn33\">[33]<\/a> IPN Lu, sygn. 020\/820, k. 36, Sprawa operacyjnego sprawdzenia krypt. \u201eSzklarz\u201d, t. I. Mieczys\u0142aw W\u0142adys\u0142aw Mi\u0142aczewski. Charakterystyka operacyjna dot. Mi\u0142aczewskiego Mieczys\u0142awa \u2014 figuranta operacyjnego sprawdzenia krypt. \u201eSzklarz\u201d z 6.05.1988.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref34\" name=\"_ftn34\">[34]<\/a> Ks. Boles\u0142aw Pylak\u00a0 (1921\u20132019), ur. w \u0141opienniku G\u00f3rnym, do gimnazjum i liceum ucz\u0119szcza\u0142 w Tarnowskich G\u00f3rach, w l. 1943\u20131948 alumn Lubelskiego Seminarium Duchownego (w okresie wojny w Kr\u0119\u017cnicy Jarej). Od 1949 r. studiowa\u0142 na KUL, tytu\u0142 doktora uzyska\u0142 w 1958 r., od 1952 r. pracowa\u0142 w charakterze nauczyciela akademickiego na KUL, od 1978 prof. nadzwyczajny, od 1988 prof. zwyczajny. W lipcu 1974 r., po \u015bmierci ks. bp Piotra Ka\u0142wy, zosta\u0142 wybrany wikariuszem kapitulnym, od 27.06.1975 r. biskup lubelski, od 25.03.1993 r. abp. Obowi\u0105zki ordynariusza pe\u0142ni\u0142 do 14.06.1997 r.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref35\" name=\"_ftn35\">[35]<\/a> W 1981 r. Adam Stanowski przygotowa\u0142 publikacj\u0119 <em>Uniwersytet ludowy i m\u0142ode pokolenie ch\u0142op\u00f3w<\/em>, wydan\u0105 przez tworzon\u0105 w Lublinie Wszechnic\u0119 Ludow\u0105. Ju\u017c w\u00f3wczas wskazywa\u0142 nie na nurt katolicki uniwersytet\u00f3w ludowych, zapocz\u0105tkowany przez ks. Antoniego Ludwiczaka, a scjentystyczny Jacka Solarza, E. Wilkowski, <em>Solidarno\u015b\u0107 rolnicza na terenie wojew\u00f3dztwa lubelskiego<\/em>\u2026, s. 150\u2013152.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref36\" name=\"_ftn36\">[36]<\/a> KML WD, Sprawozdanie z dnia skupienia dla rolnik\u00f3w diecezji Lubelskiej w Hrubieszowie z dnia 18.11.1984, b.p.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref37\" name=\"_ftn37\">[37]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref38\" name=\"_ftn38\">[38]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref39\" name=\"_ftn39\">[39]<\/a> Ks. Kazimierz Bownik, ur. w 1939 r. w J\u00f3zefowie nad Wis\u0142\u0105. Do szko\u0142y podstawowej i \u015bredniej ucz\u0119szcza\u0142 w Kra\u015bniku. Po zdaniu matury wst\u0105pi\u0142 do Lubelskiego Seminarium Duchownego. \u015awi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w pa\u017adzierniku 1961 r. Jako wikariusz pracowa\u0142 w parafiach: Goraj, Pu\u0142awy. Lubart\u00f3w, w 1974 r. zosta\u0142 proboszczem w Brze\u017anicy Bychawskiej. Od 1978 r. zwi\u0105zany jest z Che\u0142mem. W latach 1978\u20132009 by\u0142 proboszczem parafii Mariackiej i kustoszem Sanktuarium. Funkcj\u0119 dziekana dekanatu Che\u0142m-Wsch\u00f3d pe\u0142ni\u0142 w l. 1979\u20132007. Jest kanonikiem honorowym Kapitu\u0142: Zamojskiej i Lubelskiej oraz kanonikiem gremialnym Kapitu\u0142y Che\u0142mskiej. W 1987 r. otrzyma\u0142 godno\u015b\u0107 kapelana papieskiego (pra\u0142ata), w 2001 r. protonotariusza apostolskiego (infu\u0142ata). Jest autorem licznych artyku\u0142\u00f3w, wywiadu-rzeki <em>Zwyczajne \u015bwiadectwo<\/em> (Lublin 2008), trzech tom\u00f3w kaza\u0144, albumu o che\u0142mskim sanktuarium, rozwa\u017ca\u0144, pracy o Sanktuarium na G\u00f3rze Che\u0142mskiej w l. 1919\u20132009 <em>W s\u0142u\u017cbie Che\u0142mskiej Bogarodzicy<\/em>, Che\u0142m 2015; <em>Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015awi\u0119tego Ducha w Kra\u015bniku i jego duszpasterze<\/em>, Che\u0142m 2017; <em>100 lat s\u0142u\u017cby Bo\u017cej w K\u0142odnicy<\/em>, Che\u0142m 2018.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref40\" name=\"_ftn40\">[40]<\/a> Ks. J\u00f3zef Pi\u0142at, ur. w 1951 r., \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w 1975 r., od 1980 r. pracowa\u0142 w charakterze wikariusza, a nast\u0119pnie proboszcza w parafii Kum\u00f3w. Dzi\u0119ki jego staraniom ko\u015bci\u00f3\u0142 w Kumowie zosta\u0142 poddany gruntownej renowacji, budowniczy kaplicy w Alojzowie i Kasi\u0142anie. Od 2000 r. jest proboszczem parafii pw. Rozes\u0142ania \u015aw. Aposto\u0142\u00f3w w Che\u0142mie, dziekan dekanatu Che\u0142m Zach\u00f3d, kanonik gremialny Kapitu\u0142y Kolegiackiej Che\u0142mskiej. W dekadzie lat 80. pe\u0142ni\u0142 obowi\u0105zki dekanalnego duszpasterza rolnik\u00f3w, wsp\u00f3\u0142organizator Dni Skupienia Rolnik\u00f3w, w l. 1992\u20131998 rektor Katolickiej Wszechnicy Ludowej w Che\u0142mie, o podejmowanych formach aktywno\u015bci przez ks. J. Pi\u0142ata: E. Wilkowski, <em>Dzieje ch\u00f3ru na tle \u017cycia parafii Rozes\u0142ania \u015awi\u0119tych Aposto\u0142\u00f3w w Che\u0142mie, <\/em>Che\u0142m 2018.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref41\" name=\"_ftn41\">[41]<\/a> Szerzej w: J. Pi\u0142at, ks., <em>Dni Skupienia rolnik\u00f3w w parafiach Ziemi Che\u0142mskiej w latach 80-tych, <\/em>\u201eWszechnicowy Zasiew. Pismo Katolickiej Wszechnicy Ludowej w Che\u0142mie\u201d, nr 3 i 4 (14\/15), 1996, s. 9; E. Wilkowski, <em>Solidarno\u015b\u0107 w Che\u0142mskiem<\/em> <em>w latach 1980\u20131989<\/em>, Che\u0142m 2010, s. 401\u2013410; Idem, <em>Solidarno\u015b\u0107 Rolnik\u00f3w Indywidualnych w Che\u0142mskiem w latach 1980\u20131992, <\/em>Che\u0142m 2018, s. 230\u2013240.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref42\" name=\"_ftn42\">[42]<\/a> Idem, <em>Solidarno\u015b\u0107 w Che\u0142mskiem\u2026<\/em>, s. 406\u2013407.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref43\" name=\"_ftn43\">[43]<\/a> B. Pylak,<em> Wypowied\u017a w sprawie zarzut\u00f3w Macieja Sobieraja, zawartych w artykule \u201eDzia\u0142ania operacyjne SB wobec kurii lubelskiej w latach 1975-1989\u201d, zamieszczonym w pracy zbiorowej \u201eAparat bezpiecze\u0144stwa wobec kurii biskupich w Polsce\u201d. Pod redakcj\u0105 Adama Dziuroka. Warszawa 2009, s. 128\u2013154<\/em>, \u201eMemoranda. Wiadomo\u015bci Archidiecezji Lubelskiej\u201d, rok 85, nr 2, 2011, s. 314.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref44\" name=\"_ftn44\">[44]<\/a> Ks. Stanis\u0142aw Sieczka podnosi\u0142 wprost, \u017ce \u201ew czasie modlitewnych i edukacyjnych spotka\u0144\u201d, z udzia\u0142em Krzy\u017ca Doli Ch\u0142opskiej, gromadzili si\u0119 \u00bbdzia\u0142acze solidarno\u015bciowej opozycji\u00ab, wpierani przez nauczycieli akademickich lubelskich uczelni, S. Sieczka, ks., <em>Duszpasterstwo rolnik\u00f3w. Katolickie Wszechnice Ludowe<\/em>, [w:] <em>W s\u0142u\u017cbie Ko\u015bcio\u0142owi Lubelskiemu 1975\u20131997. Ksi\u0119ga upami\u0119tniaj\u0105ca pos\u0142ug\u0119 Pasterza Diecezji Arcybiskupa Boles\u0142awa Pylaka<\/em>, red. ks. D. Pietrusi\u0144ski. Lublin 1998, s. 112.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref45\" name=\"_ftn45\">[45]<\/a> S. Sieczka, <em>Duszpasterstwo rolnik\u00f3w<\/em>\u2026, s. 112.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref46\" name=\"_ftn46\">[46]<\/a> Ks. Tomasz Lewniewski, ur. w 1961 r., \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w grudniu 1985 r., od 1998 r. proboszcz parafii pw. \u015bw. Jana Chrzciciela i \u015bw. Bart\u0142omieja Aposto\u0142a w Kazimierzu Dolnym, wicedziekan.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref47\" name=\"_ftn47\">[47]<\/a> Ks. Franciszek Nucia (1942\u20132007), ur. w Kol. Dziecinin (parafia Fajs\u0142awice), \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w 1966 r. w Lublinie. Pracowa\u0142 jako wikariusz w parafiach: Wilko\u0142az, Stary Zamo\u015b\u0107 (1966\u20131970), Lublin par. pw. \u015aw. Teresy, Grabowiec (1974\u20131982). W l. 1982\u20131995 by\u0142 proboszczem parafii Grabowiec, od 1995 r. proboszczem parafii pw. \u015aw. Stanis\u0142awa w Lubaczowie. Od roku 2003 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 egzorcysty diecezji zamojsko-lubaczowskiej.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref48\" name=\"_ftn48\">[48]<\/a> Szerzej o spotkaniach duszpasterskich w Grabowcu w, E. Wilkowski, <em>Solidarno\u015b\u0107 na terenie gminy Grabowiec w latach 1980\u20131989<\/em>, Che\u0142m 2012, s. 89\u2013104.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref49\" name=\"_ftn49\">[49]<\/a> Ks. Ryszard Jurak, ur. w 1945 r. w Chodlu, \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w 1969 r. budowniczy ko\u015bcio\u0142a pw. \u015awi\u0119tej Rodziny w Lublinie, wieloletni proboszcz tej parafii (zwi\u0105zany z ni\u0105 przez 34 lata), cz\u0142onek Archidiecezjalnej Komisji Duszpasterstwa Og\u00f3lnego, wiceprzewodnicz\u0105cy Komisji Organistowskiej, organizator Mi\u0119dzynarodowego Festiwalu Organistowskiego.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref50\" name=\"_ftn50\">[50]<\/a> E. Wilkowski, <em>Solidarno\u015b\u0107 rolnicza na terenie wojew\u00f3dztwa lubelskiego<\/em>\u2026, s. 279\u2013280.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref51\" name=\"_ftn51\">[51]<\/a> Ibidem, s. 100.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref52\" name=\"_ftn52\">[52]<\/a> O pracy duszpasterskiej ks. Zdzis\u0142awa Ci\u017cmi\u0144skiego w: E. Wilkowski,\u00a0 <em>Solidarno\u015b\u0107 na ziemi zamojskiej<\/em> <em>w latach 1980\u20131989<\/em>, Che\u0142m 2009, s. 59-66, 114\u2013116, 534\u2013546. W 2018 r. ukaza\u0142a si\u0119 praca zbiorowa <em>Kap\u0142a\u0144ska droga Ksi\u0119dza Pra\u0142ata Jana Zdzis\u0142awa Ci\u017cmi\u0144skiego<\/em>, pod redakcj\u0105 El\u017cbiety Kr\u00f3l. Za drugorz\u0119dne przyj\u0105\u0107 nale\u017cy, \u017ce sk\u0142ad przygotowano czcionk\u0105 14 (gdy standardem jest 12), przy interlinii 1,5 (standard 1,0). Jest to zbi\u00f3r \u015bwiadectw o ks. pra\u0142acie. Przygotowa\u0142y je osoby konsekrowane i \u015bwieckie. Czego w pracy tej zabrak\u0142o? Ukazania Jego postawy z okresu PRL, niezwykle konsekwentnej drogi w s\u0142u\u017cbie Ko\u015bcio\u0142owi i Ojczy\u017anie. Ten niepokorny kap\u0142an wielokrotnie by\u0142 karany przez komunistyczne w\u0142adze, zanim jeszcze zosta\u0142 dyrektorem Domu Rekolekcyjnego w \u0141abuniach. Prawd\u0105 jest, \u017ce to w\u00f3wczas wypracowa\u0142 opini\u0119 kap\u0142ana rozumiej\u0105cego Solidarno\u015b\u0107. Ruch ten, w\u00f3wczas podziemny, wspiera\u0142 g\u0142\u00f3wnie poprzez organizacj\u0119 rekolekcji dla os\u00f3b zwi\u0105zanych z Solidarno\u015bci\u0105, b\u0105d\u017a przyjmuj\u0105c propozycje spotka\u0144 formacyjno-o\u015bwiatowych rolnik\u00f3w. I tego w\u0142a\u015bnie w tej pracy zabrak\u0142o. Ta postawa powinna zosta\u0107 w pe\u0142ni ukazana. W og\u00f3le nie ma cz\u0119\u015bci ukazuj\u0105cej zwi\u0105zk\u00f3w ks. pra\u0142ata z NSZZ Solidarno\u015b\u0107. Zamieszczone zosta\u0142y cztery \u015bwiadectwa w cz\u0119\u015bci \u201eNSZZ RI Solidarno\u015b\u0107\u201d. Dwa pochodz\u0105 od uczestnik\u00f3w spotka\u0144: Stanis\u0142awa Majda\u0144skiego <em>Dom Rekolekcyjny \u2014 \u0141abunie<\/em>, s. 253\u2013256 i E. Wilkowskiego <em>Obywatelska i narodowa postawa Ksi\u0119dza Pra\u0142ata Zdzis\u0142awa Ci\u017cmi\u0144skiego<\/em>, s. 257\u2013262. I jako jedyne pozostaj\u0105 autentycznym \u015bwiadectwem. Dwa kolejne przed\u0142o\u017cone zosta\u0142y przez: Jerzego Chr\u00f3\u015bcikowskiego Ksi\u0105dz <em>Pra\u0142at Jan Zdzis\u0142aw Ci\u017cmi\u0144ski \u201etajny\u201d kapelan Solidarno\u015bci rolniczej na Zamojszczy\u017anie<\/em>, s. 263\u2013265 i Teresy Ha\u0142as <em>\u201eTajny\u201d kapelan<\/em>, s. 266\u2013268. Osoby te w latach 80. nie uczestniczy\u0142y w ruchu Solidarno\u015bci, nie zna\u0142y charakteru spotka\u0144 w \u0141abuniach. Post factum wprowadzaj\u0105 kategori\u0119 \u201etajnego\u201d kapelana. Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie wprowadza\u0142 takiej kategorii. Podejmowane formy duszpasterskie posiada\u0142y charakter jawny i otwarty. W imi\u0119 jakich przes\u0142anek wprowadzona zosta\u0142a ta dezinformacja? Na to pytanie nie jest w stanie odpowiedzie\u0107 redaktor publikacji. Inn\u0105 kwesti\u0105 pozostanie, \u017ce podczas promocji ksi\u0105\u017cki w Zamo\u015bciu nie wyra\u017cono zgody na solidarno\u015bciowe tre\u015bci w oprawie artystycznej. W ten spos\u00f3b niejako \u201eobdarto\u201d ks. Z. Ci\u017cmi\u0144skiego z jego rzeczywistej roli, jak\u0105 odegra\u0142 w dekadzie lat 80. XX wieku.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref53\" name=\"_ftn53\">[53]<\/a> S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa r\u00f3wnie\u017c postrzega\u0142a E. Wilkowskiego jako wsp\u00f3\u0142organizatora tych spotka\u0144, por. D. Wicenty, <em>Zgni\u0142e jab\u0142ka, zepsute skrzynki i z\u0142e powietrze. Dysfunkcje w SB w latach 70. i 80. XX w., <\/em>Warszawa\u2013Gda\u0144sk 2018, s. 144.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref54\" name=\"_ftn54\">[54]<\/a> Zygmunt \u0141upina (1929\u20132017) ur. w Obroczy, studia historyczne na UMCS, w 1973 r. uzyska\u0142 stopie\u0144 dr. n. historycznych, w l. 1956\u20132004 nauczyciel historii w szko\u0142ach \u015brednich Lublina, od 1980 r. zwi\u0105zany z NSZZ Solidarno\u015b\u0107, przewodniczy\u0142 Regionalnej Sekcji Pracownik\u00f3w O\u015bwiaty i Wychowania, internowany, po zwolnieniu zaanga\u017cowany w dzia\u0142alno\u015b\u0107 podziemn\u0105, w 1989 r. zosta\u0142 pos\u0142em, pod koniec lat 90. nale\u017ca\u0142 do Ruchu Spo\u0142ecznego AWS, w 2013 r. odznaczony Krzy\u017cem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, autor publikacji, g\u0142\u00f3wnie z zakresu dziej\u00f3w Solidarno\u015bci, por. M. D\u0105browski, <em>Zygmunt \u0141upina<\/em>, [w:] <em>Encyklopedia Solidarno\u015bci. Opozycja w PRL<\/em> 1956-1989, t. II, Warszawa 2012, s. 246; <em>Zygmunt \u0141upina<\/em>, [w:] <em>Nasi w Sejmie i Senacie<\/em>, Warszawa 1990, s. 93; E. Wilkowski, <em>Zanim powstanie biografia. Potrzeba \u015bwiadectwa o dr. Zygmuncie \u0141upinie<\/em>, \u201ePowinno\u015b\u0107\u2026,\u201d, nr 1(25), luty 2015, s. 24-28; M. Kr\u00f3l, <em>Po\u017cegnanie kolegi<\/em>, \u201eCzas Solidarno\u015bci. Miesi\u0119cznik spo\u0142eczno-kulturalny\u201d, nr 11(20) listopad 2017, s. 2.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref55\" name=\"_ftn55\">[55]<\/a> Szerzej o tych spotkaniach w: E. Wilkowski<em>, Spotkania w \u0141abuniach 1984\u20131988<\/em>, \u201eWszechnicowy Zasiew. Pismo Katolickiej Wszechnicy Ludowej w Che\u0142mie\u201d, 1966, nr 3 i 4 (14), s. 11\u201312; Idem, <em>Spotkania rolnik\u00f3w w Diecezjalnym Domu Rekolekcyjnym w \u0141abuniach w latach 1984\u20131988<\/em>, [w:] <em>Rola \u015bwieckich w Ko\u015bciele w \u015bwietle spu\u015bcizny duchowej Wac\u0142awa Lipi\u0144skiego, Bogdana Ja\u0144skiego i wsp\u00f3\u0142czesnych wyzwa\u0144. Materia\u0142y z polsko-ukrai\u0144skiej konferencji naukowej z 15 maja 2007<\/em>, red. E. Wilkowski, Che\u0142m 2007, s. 115\u2013133; Idem, <em>Solidarno\u015b\u0107 na ziemi zamojskiej<\/em> <em>\u2026<\/em> s. 534\u2013547; Idem, <em>Solidarno\u015b\u0107 w Che\u0142mskiem ..<\/em>. s. 413\u2013423; Idem, <em>Spotkania rolnik\u00f3w w Diecezjalnym Domu Rekolekcyjnym w \u0141abuniach\u00a0 k\/Zamo\u015bcia<\/em> 1984\u20131988, \u201eNasza Ziemia\u201d, nr\u00a0 5\/2011, maj 2011, s. 29\u201331; Idem, <em>Solidarno\u015b\u0107 Rolnik\u00f3w Indywidualnych w Che\u0142mskiem<\/em>\u2026, s. 223\u2013229; Idem, <em>Spotkania w \u0141abuniach 1984\u201388<\/em>, \u201eCzas Solidarno\u015bci\u201d, nr 6(51), czerwiec 2020, 50\u201353.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref56\" name=\"_ftn56\">[56]<\/a> B. Pylak, ks., <em>Wypowied\u017a w sprawie zarzut\u00f3w \u2026 <\/em>s. 314.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref57\" name=\"_ftn57\">[57]<\/a> Archiwum Pa\u0144stwowe w Zamo\u015bciu, Komitet Wojew\u00f3dzki Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Zamo\u015bciu, sygn. 1\/X\/3. t. 6, k. 119, Informacje, oceny, analizy i sprawozdania dotycz\u0105ce spraw rolnych 1983, 1984, 1985. Informacja o aktualnej sytuacji spo\u0142eczno-politycznej na wsi oraz w zak\u0142adach pracy i instytucjach gospodarki \u017cywno\u015bciowe, przemys\u0142u drzewnego, le\u015bnictwa, ochrony \u015brodowiska i zasob\u00f3w naturalnych.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref58\" name=\"_ftn58\">[58]<\/a> Pomimo tego nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce po 13 grudnia ze szk\u00f3\u0142 wiejskich, na terenie wojew\u00f3dztwa lubelskiego, grupa nauczycieli, z racji swoich przekona\u0144 i zaanga\u017cowania w Solidarno\u015bci nauczycielskiej, ponios\u0142a r\u00f3\u017cne konsekwencje, z usuni\u0119ciem z zawodu nauczycielskiego w\u0142\u0105cznie, por. Z. \u0141upina,<em> Solidarno\u015b\u0107 nauczycielska Regionu \u015arodkowowschodniego w latach 1980\u20131989, <\/em>Lublin 2009, s. 201\u2013221.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref59\" name=\"_ftn59\">[59]<\/a> Mo\u017cliwo\u015bci stworzenia takiego o\u015brodka w Na\u0142\u0119czowie dostrzega\u0142a strona w\u0142adzy. W jednostce archiwalnej parafia Na\u0142\u0119cz\u00f3w zachowana jest charakterystyka wiernych z tej parafii. Pochodzi ona z okresu nieco wcze\u015bniejszego, ale przecie\u017c postawy spo\u0142eczne nie ulegaj\u0105 szybkim zmianom. W owej charakterystyce podkre\u015blano, \u017ce ludno\u015b\u0107 parafii jest \u201esfanatyzowana, najmocniej w Osadzie Na\u0142\u0119cz\u00f3w. Oddzia\u0142ywaj\u0105 tam w pewnym stopniu siostry zakonne, kt\u00f3re spotykaj\u0105 si\u0119 na co dzie\u0144 z miejscow\u0105 ludno\u015bci\u0105\u201d, APL, \u00a0Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki w Lublinie. Wydzia\u0142 do Spraw Wyzna\u0144, s.z.o. nr 2, poz. 128, k. 6, Parafia rzymskokatolicka pw. \u015aw. Jana Chrzciciela w Na\u0142\u0119czowie 1953\u20131989. Charakterystyka parafii.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref60\" name=\"_ftn60\">[60]<\/a> E. Wilkowski, <em>Solidarno\u015b\u0107 rolnicza na terenie wojew\u00f3dztwa lubelskiego<\/em>\u2026, s. 253.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref61\" name=\"_ftn61\">[61]<\/a> Pismo Kurii Diecezjalnej w Lublinie. Wydzia\u0142 Duszpasterstwa Referat Duszpasterstwa Rolnik\u00f3w, podpisane przez ks. M. Bochy\u0144skiego z 13.02.1988 (Zbiory prywatne \u2014 E. Lisek).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref62\" name=\"_ftn62\">[62]<\/a> Janusz Winiarski (1933\u20132013), dziennikarz, cz\u0142onek Solidarno\u015bci, oddelegowany do pracy zwi\u0105zkowej, wspiera\u0142 Solidarno\u015b\u0107 Wiejsk\u0105, a nast\u0119pnie RI Solidarno\u015b\u0107, w dniach 14\u201317 grudnia uczestnik strajku okupacyjnego w WSK \u015awidnik, 17 grudnia 1981 r, zatrzymany podczas przewo\u017cenia ulotek, z uwagi na stan zdrowia zwolniony, w kolejnych latach wspiera\u0142 duszpasterstwo rolnik\u00f3w, w l. 1990\u20132002 prezes Zarz\u0105du i red. naczelny Polskiego Radia Lublin, por, M. D\u0105browski, <em>Winiarski Janusz Andrzej,<\/em> [w:] <em>Encyklopedia Solidarno\u015bci&#8230;,<\/em> t. I, Warszawa 2010, s. 489; E. Wilkowski, <em>Solidarno\u015b\u0107 rolnicza na terenie wojew\u00f3dztwa lubelskiego<\/em>\u2026, m. in. s. 81, 82, 97, 105, 142\u2013144, 225, 254, 275, 290\u2013293, 331, 336\u2013337, 440\u2013444.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref63\" name=\"_ftn63\">[63]<\/a> AIPN Lu, sygn. 020\/820, k. 5, Sprawa operacyjnego sprawdzenia krypt. \u201eSzklarz\u201d, t. I. Mieczys\u0142aw W\u0142adys\u0142aw Mi\u0142aczewski. Meldunek operacyjny nr 48 z 14.03.1986.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref64\" name=\"_ftn64\">[64]<\/a> Ibidem, k. 19, Plan przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 operacyjnych w sprawie krypt. \u201eSzklarz\u201d z 15.04.1987.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref65\" name=\"_ftn65\">[65]<\/a> Ks. Jan P\u0119zio\u0142, ur. w 1931 r., \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w 1958 r., w charakterze wikariusza pracowa\u0142 w parafiach: Polichna, Kum\u00f3w, Potok Wielki, proboszcza \u2014 Kalinowce, Zag\u0142oba, Turobin, w l. 1978\u20132001 w W\u0105wolnicy, kustosz Sanktuarium Matki Boskiej K\u0119belskiej, egzorcysta, infu\u0142at.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref66\" name=\"_ftn66\">[66]<\/a> Ks. Franciszek Buhajczuk, ur. w 1955 r. w Hrubieszowie, \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w 1981 r. w charakterze wikariusza pracowa\u0142 w parafii Olbi\u0119cin, Me\u0142giew (1982\u20131988), Che\u0142mie, pw. \u015aw. Kazimierza, Tomaszowie, pw. Naj\u015bwi\u0119tszego Serca Jezusowego, w l. 1990\u20132009 by\u0142 proboszczem w Nieliszu, w l. 2009\u20132014 proboszczem parafii Ulh\u00f3wek.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref67\" name=\"_ftn67\">[67]<\/a> IPN Lu, sygn. 0113\/4, k. 270, Informacje sytuacyjne Szefa WUSW w Lublinie od 18.03.1987 do 20.05.1987. Informacja sytuacyjna z 15.04.1987.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref68\" name=\"_ftn68\">[68]<\/a> IPN Lu, sygn. 0113\/10, k. 38, Informacje osobowe i problemowe Wydzia\u0142u VI WUSW Lublin za 1987. Informacje dotycz\u0105ce DR i powstania punkt\u00f3w DR w Me\u0142gwi i Pu\u0142awach \u2013 W\u0142ostowicach z 24.04.1987.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref69\" name=\"_ftn69\">[69]<\/a> Ibidem, k. 88, Charakterystyka operacyjno-polityczna rejon\u00f3w wiejskich zagro\u017conych ma\u0142\u0105 frekwencj\u0105 udzia\u0142u mieszka\u0144c\u00f3w w referendum z 28.10.1987.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref70\" name=\"_ftn70\">[70]<\/a> <em>Ks. Piotr Kurowski (1929-1990). Kap\u0142an zawierzenia i czynu,<\/em> red. E. Wilkowski, Che\u0142m 2019. Na zawarto\u015b\u0107 tej publikacji sk\u0142adaj\u0105 si\u0119: <em>Wprowadzenie<\/em> redaktora, s. 7-31, cz\u0119\u015b\u0107 I, <em>Zakotwiczenie w dziejach<\/em> (poprzedzone <em>Kalendarium \u017cycia<\/em>, przygotowane przez ks. Kazimierza Bownika, s. 32\u201333), w kt\u00f3rym E. Wilkowski, w oparciu o zapisy kronik parafialnych, ukaza\u0142 prac\u0119 tego kap\u0142ana w parafii Dub, Biskupice, Gr\u00f3dek (<em>Zapisy z kronik parafialnych jako wyrazy pracy i poszukiwa\u0144 \u015bp. ks. kan. Piotra Kurowskiego<\/em>), s. 34\u2013207, i zapisy z <em>Kroniki parafialnej <\/em>z l. 1982\u20131987 w \u0141\u0119cznej, s. 208-210. W cz\u0119\u015bci II, <em>Wyrazy pami\u0119ci,<\/em> zosta\u0142y przed\u0142o\u017cone \u015bwiadectwa, ks. K. Bownika i cztery od os\u00f3b \u015bwieckich, s. 211\u2013245. Zamiast zako\u0144czenia zamieszczony zosta\u0142 tekst <em>W charakterze zaproszenia do dyskursu<\/em>, s. 246\u2013251. <em>S\u0142owo wst\u0119pne<\/em> przygotowa\u0142 ks. bp prof. dr hab. Mariusz Leszczy\u0144ski. Wcze\u015bniej, przed wydaniem tej pracy, E. Wilkowski opublikowa\u0142 artyku\u0142 <em>Kap\u0142a\u0144ska i narodowa postawa \u015bp. ks. kan. Piotra Kurowskiego<\/em>, \u201ePowinno\u015b\u0107\u2026,\u201d, nr 6(48), grudzie\u0144 2018, s. 26\u201329, a po jej wydaniu, w styczniu 2020 roku, <em>Gorliwy kap\u0142an, gor\u0105cy patriota<\/em>, \u201eCzas Solidarno\u015bci\u201d, nr 1(46), stycze\u0144 2020, s. 44\u201346.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref71\" name=\"_ftn71\">[71]<\/a> Od 1984 r. w Komarowie organizowane by\u0142y uroczysto\u015bci upami\u0119tniaj\u0105ce bitw\u0119 z bolszewikami pod Komarowem (\u015bci\u015blej Wol\u0105 \u015aniatyck\u0105, \u015aniatyczami). Gromadzi\u0142y one \u201eekstrem\u0119 solidarno\u015bciow\u0105\u201d z terenu kilku wojew\u00f3dztw. Z Warszawy zapraszani byli aktorzy. Po Mszy \u015bw. nast\u0119powa\u0142 akt zbiorowego przej\u015bcia na cmentarz, do zbiorowej mogi\u0142y poleg\u0142ych w 1920 r., celem z\u0142o\u017cenia wie\u0144c\u00f3w i pomodlenia si\u0119 za poleg\u0142ych. Na tej mogile postawiona zosta\u0142a, wykonana z metalu, litera S, wkomponowana w Znak Polski Walcz\u0105cej. Gdy SB usuwa\u0142a, konstrukcja ta zosta\u0142a zabetonowana. Podczas jednego z wyst\u0105pie\u0144 w ko\u015bciele w Komarowie Z. \u0141upina, m\u00f3wi\u0105c o roli bitwy pod Komarowem, zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do zebranych z pytaniem: \u201eCzy chcecie komunizmu?\u201d. Odpowied\u017a\u00a0 mog\u0142a by\u0107 tylko jedna, us\u0142ysza\u0142 g\u0142o\u015bnie \u201enie chcemy!\u201d. Dlatego musimy zorganizowa\u0107 si\u0119, aby go nie by\u0142o, E. Wilkowski, <em>Lu\u017anie zapiski<\/em>. s. 34.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref72\" name=\"_ftn72\">[72]<\/a> <em>Relacja Zygmunta \u0141upiny z 20.03.2011<\/em> (Zbiory prywatne \u2014 E. Wilkowski).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref73\" name=\"_ftn73\">[73]<\/a> APL, KW Lublin, k. 60, Teleksy do KC PZPR 101-200, 1988. Teleks nr 141 z 5.05.1988.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref74\" name=\"_ftn74\">[74]<\/a> Ks. Bogus\u0142aw Bijak (1930\u20132011), duszpasterz \u015brodowisk rolniczych i akademickich. Ur. w O\u017carowie, w gminie Opole Lub. Tytu\u0142 in\u017c. geodety uzyska\u0142 na Politech. Warszawskiej. Studia teologiczne podj\u0105\u0142 w seminarium duchownym archidiecezji warszaw. \u015awi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w 1956 r. W l. 1967\u20131990 zwi\u0105zany z kuri\u0105 arch. warszaw., w l. 1981-2005 proboszcz parafii pw. \u015aw. Anny w Wilanowie, w l. 2005\u20132006 proboszcz parafii Opatrzno\u015bci Bo\u017cej, od 1978 r. asystent ruchu ludowego, wspiera\u0142 RI Solidarno\u015b\u0107, inicjator og\u00f3lnopolskich do\u017cynek rolnik\u00f3w na Jasnej G\u00f3rze, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca duszpasterstwa rolnik\u00f3w.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref75\" name=\"_ftn75\">[75]<\/a> KML WD, Segregator rolny, Program pielgrzymki rolnik\u00f3w na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119 w dniach 3\u20134 wrze\u015bnia 1983, b.p.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref76\" name=\"_ftn76\">[76]<\/a> W skierowanym zaproszeniu zaznaczyli: \u201ePrzybywaj\u0105c na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119 w tym roku, damy w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b \u015bwiadectwo o naszej wierno\u015bci Bogu i jedno\u015bci polskiej wsi. Podkre\u015blimy nasz\u0105 wierno\u015b\u0107 idea\u0142om ch\u0142opskim nawi\u0105zuj\u0105c do 190 rocznicy og\u0142oszenia Uniwersa\u0142u Po\u0142anieckiego i wielkiego wk\u0142adu ch\u0142op\u00f3w polskich w zwyci\u0119stwo pod Rac\u0142awicami. Po\u015bwi\u0119cenie za\u015b tablicy upami\u0119tniaj\u0105cej udzia\u0142 Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich w walce o wyzwolenie Ojczyzny potwierdzi nieustann\u0105 wierno\u015b\u0107 Bogu i Ojczyzny ludzi \u017cyj\u0105cych i pracuj\u0105cych na wsi. Drodzy rolnicy. Pod\u0105\u017caj\u0105c do \u201eDuchowej Stolicy Narodu\u201d, u st\u00f3p Matki Naj\u015bwi\u0119tszej z\u0142\u00f3\u017ccie wraz z do\u017cynkowymi wie\u0144cami bogatymi w j\u0119drne ziarno, \u017carliw\u0105 modlitw\u0119, trud i prac\u0119. Pro\u015bcie Boga przez przyczyn\u0119 Pani Jasnog\u00f3rskiej o odrodzenie moralne mieszka\u0144c\u00f3w polskich wsi, o jedno\u015b\u0107 w Narodzie\u201d,\u00a0 KML WD, Segregator rolny, Zaproszenie rolnik\u00f3w i ludzi zwi\u0105zanych z prac\u0105 na roli do wzi\u0119cia udzia\u0142u w og\u00f3lnopolskiej pielgrzymce i dorocznych do\u017cynkach na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119 z 23 VII 1984, b.p.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref77\" name=\"_ftn77\">[77]<\/a> Ks. Henryk Gulbinowicz, ur. w 1923 w Wilnie. Studia w seminarium duchownym w Wilnie i na Uniwersytecie Stefana Batorego podj\u0105\u0142 w 1944 r. (w 1945 obie uczelnie przymusowo zosta\u0142y przeniesione do Bia\u0142egostoku). \u015awi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w 1950 r., w l. 1951\u20131955 studia kontynuowa\u0142 na KUL, uzyskuj\u0105c stopie\u0144 doktora. W l. 1959\u20131970 wyk\u0142ada\u0142 w seminarium duchownym w Olsztynie. W 1970 r. zosta\u0142 administratorem apostolskim archidiec. wile\u0144skiej z siedzib\u0105 w Bia\u0142ymstoku, w l. 1976-2004 abp wroc\u0142awski, w 1985 r. zosta\u0142 kardyna\u0142em, zmar\u0142 w 2020 r.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref78\" name=\"_ftn78\">[78]<\/a> KML WD, Segregator rolny, Program uroczysto\u015bci do\u017cynkowych na Jasnej G\u00f3rze 1\u20132 IX 1984, b.p.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref79\" name=\"_ftn79\">[79]<\/a> Ks. Micha\u0142 Radej (1922\u20132011), \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w 1952 r. w Lublinie. W charakterze wikariusza pracowa\u0142 w parafii Wojs\u0142awice i kr\u00f3tko w Potoku Wielkim. W l. 1957-2002 by\u0142 proboszczem w Gorajcu. Wybudowa\u0142 pi\u0119kny ko\u015bci\u00f3\u0142, obdarzony niezwyk\u0142ymi zdolno\u015bciami muzycznymi prowadzi\u0142 ch\u00f3r parafialny. Koncertuj\u0105c zbiera\u0142 \u015brodki na budowan\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref80\" name=\"_ftn80\">[80]<\/a> KML, WD, Segregator rolny, \u00a0Program uroczysto\u015bci do\u017cynkowych na Jasnej G\u00f3rze 1\u20132 IX 1984, b.p<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref81\" name=\"_ftn81\">[81]<\/a> Ibidem, Pismo ks. Mieczys\u0142awa Bochy\u0144skiego w sprawie Og\u00f3lnopolskiej Pielgrzymki Rolnik\u00f3w na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119 z 9 sierpnia 1984, b.p.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref82\" name=\"_ftn82\">[82]<\/a> APL, Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki w Lublinie. Wydzia\u0142 do Spraw Wyzna\u0144, s.z.o. nr 2, poz. 278, k. 8, Piesze pielgrzymki Lublin \u2014 Cz\u0119stochowa 1983\u20131988. Pismo ks. Mieczys\u0142awa Bochy\u0144skiego Wikariusza Generalnego Kurii Biskupiej w Lublinie do Urz\u0119du Wojew\u00f3dzkiego Sprawa Wyzna\u0144 w Lublinie z 10.08.1984.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref83\" name=\"_ftn83\">[83]<\/a> Ks. Jan Michalski (1914\u20131989), ur. w Bydgoszczy i zwi\u0105zany z ni\u0105 niemal przez ca\u0142e \u017cycie. Studia teologiczne odby\u0142 w seminarium w Gnie\u017anie i Poznaniu (1935\u20131939). \u015awi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w 1939 r. . W okresie wojny, ukrywaj\u0105c si\u0119 przed Niemcami, przebywa\u0142 w Warszawie. W l. 1945\u20131947 studiowa\u0142 na KUL, tu uzyska\u0142 stopie\u0144 doktora. W 1975 r. zosta\u0142 bp. pomocniczym archidiecezji gnie\u017anie\u0144skiej, w 1981 r. jednoznacznie opowiada\u0142 si\u0119 za rejestracj\u0105 RI Solidarno\u015b\u0107.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref84\" name=\"_ftn84\">[84]<\/a>\u00a0 APL, Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki w Lublinie. Wydzia\u0142 do Spraw Wyzna\u0144, s.z.o nr 2, poz. 278, k. 12, Piesze pielgrzymki Lublin \u2014 Cz\u0119stochowa 1983\u20131988.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref85\" name=\"_ftn85\">[85]<\/a> Gabriel Janowski, ur. w 1947 r., za udzia\u0142 w wydarzeniach 1968 r. zosta\u0142 relegowany z uczelni, w 1970 r. studia uko\u0144czy\u0142 na Wydziale Ogrodniczym SGGW, tam te\u017c obroni\u0142 doktorat, zosta\u0142 wyk\u0142adowc\u0105 tej uczelni, jesieni\u0105 1980 r. powo\u0142a\u0142 Zwi\u0105zek Zawodowy Producent\u00f3w Rolnych (po\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z NSZZ RI Solidarno\u015b\u0107), internowany, uczestnik spotka\u0144 organizowanych w ramach duszpasterstwa rolnik\u00f3w, w 1989 r. zosta\u0142 senatorem, w 1991 r. pos\u0142em, od grudnia 1991 r. do kwietnia 1993 r. by\u0142 ministrem rolnictwa, w l. 1992\u20131999 prezes PSL-Porozumienie Ludowe, a od 2001 do 2014 r. Przymierza dla Polski.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref86\" name=\"_ftn86\">[86]<\/a> APL, Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki w Lublinie. Wydzia\u0142 do Spraw Wyzna\u0144, s.z.o. nr 2, poz. 278, k. 12, Piesze pielgrzymki Lublin \u2014 Cz\u0119stochowa 1983\u20131988.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref87\" name=\"_ftn87\">[87]<\/a> KML WD, Segregator rolny. Program dzi\u0119kczynnych do\u017cynek w czasie og\u00f3lnopolskiej pielgrzymki rolnik\u00f3w na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119 w dniach 31 VIII i 1 IX 1985, Kielce 22.05.1985, b.p.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref88\" name=\"_ftn88\">[88]<\/a> APL, Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki w Lublinie. Wydzia\u0142 do Spraw Wyzna\u0144, s.z.o. nr 2, poz. 277, k. 49, Ruch oazowy 1978\u20131985. Pro memoria\u0142 Urz\u0119du do Spraw Wyzna\u0144 Warszawa 02.09.1985.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref89\" name=\"_ftn89\">[89]<\/a> E. Wilkowski, <em>Solidarno\u015b\u0107 na terenie gminy Grabowiec<\/em>\u2026, s. 103\u2013104.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref90\" name=\"_ftn90\">[90]<\/a> AIPN Lu, sygn. 018\/167, k. 157, Sprawa obiektowa krypt. \u201eParlament\u201d, t. II. Informacja RUSW w Pu\u0142awach dotycz\u0105ca sytuacji spo\u0142eczno-politycznej w rejonie dzia\u0142ania tutejszej S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa przed wyborami do Sejmu z 23.09.1985.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref91\" name=\"_ftn91\">[91]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref92\" name=\"_ftn92\">[92]<\/a> W 1987 r. uroczysto\u015bci do\u017cynkowe poprzedzone zosta\u0142y sympozjum, rozpocz\u0119tym o godzinie 16. Referaty wyg\u0142osili: ks. prof. D. Olszewski <em>Ko\u015bci\u00f3\u0142 a ruchy spo\u0142eczne w Polsce w XIX wieku<\/em> i ks. Bogus\u0142aw Bijak <em>Aktualne zagadnienia zwi\u0105zane z Duszpasterstwem Rolnik\u00f3w<\/em>. W niedziel\u0119, przed Sum\u0105, ks. J\u00f3zef Zawitkowski, z \u0141owicza, p\u00f3\u017aniejszy biskup, wyg\u0142osi\u0142 referat <em>Maryja kszta\u0142tuje pobo\u017cno\u015b\u0107 polskiej wsi.<\/em> Sumie przewodniczy\u0142 ks. bp Ignacy Je\u017c z Koszalina, KML WD. Segregator rolny. Program og\u00f3lnopolskiej pielgrzymki rolnik\u00f3w na Jasnej G\u00f3rze w dniach 5 i 6 wrze\u015bnia 1987 r., b.p.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref93\" name=\"_ftn93\">[93]<\/a> Ibidem, Duszpasterstwo rolnik\u00f3w. Sprawozdanie za 1984 r. Wiel\u0105cza, dnia 29.09.1984, b.p.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref94\" name=\"_ftn94\">[94]<\/a> Ibidem, Program uroczysto\u015bci do\u017cynkowych w Krasnobrodzie 26.VIII. Niedziela, b.p.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref95\" name=\"_ftn95\">[95]<\/a> Ibidem, Pro memoria\u0142 Wydzia\u0142u Duszpasterstwa, Lublin, dnia 10 sierpnia 1984 r., b.p.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref96\" name=\"_ftn96\">[96]<\/a> AIPN Lu, sygn. 0113\/3, k. 54, Informacje sytuacyjne Szefa WUSW Lublin od 1.01.1987 do 17.03.1987. <em>Informacja sytuacyjna z 21.01.1987<\/em>.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref97\" name=\"_ftn97\">[97]<\/a> Zachowane s\u0105 zdj\u0119cia z tego spotkania. Uczestnikami by\u0142y przede wszystkim osoby zwi\u0105zane z NSZZ RI Solidarno\u015b\u0107.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref98\" name=\"_ftn98\">[98]<\/a> AIPN Lu, sygn. 020\/820, k. 34, Sprawa operacyjnego sprawdzenia krypt. \u201eSzklarz\u201d, t. I. Mieczys\u0142aw W\u0142adys\u0142aw Mi\u0142aczewski. Meldunek operacyjny nr 7 z 16.01.1988.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref99\" name=\"_ftn99\">[99]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref100\" name=\"_ftn100\">[100]<\/a> E. Wilkowski, <em>Solidarno\u015b\u0107 rolnicza na terenie wojew\u00f3dztwa lubelskiego<\/em>\u2026, s. 263.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref101\" name=\"_ftn101\">[101]<\/a> Fundacja Rolnicza Episkopatu Polski powo\u0142ana zosta\u0142a w 1984 r. przez Prymasa Polski ks. J\u00f3zefa Glempa. Zasadniczym celem jej by\u0142o wsparcie rolnictwa. \u015arodki finansowe mia\u0142y pochodzi\u0107 z Zachodu. Przeciwko temu projektowi by\u0142y nieprzychylne w\u0142adze PRL. Z tego powodu nie dosz\u0142a do skutku.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref102\" name=\"_ftn102\">[102]<\/a> AIPN Lu, sygn. 020\/820, k. 34, Sprawa operacyjnego sprawdzenia krypt. \u201eSzklarz\u201d, t. I. Mieczys\u0142aw W\u0142adys\u0142aw Mi\u0142aczewski. Meldunek operacyjny nr 7 z 16.01.1988.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref103\" name=\"_ftn103\">[103]<\/a> Ibidem, k. 38, Meldunek operacyjny nr 31 z 17.05.1988.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref104\" name=\"_ftn104\">[104]<\/a> Ibidem.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref105\" name=\"_ftn105\">[105]<\/a> E. Wilkowski, <em>Solidarno\u015b\u0107 na terenie gminy Grabowiec<\/em>\u2026, s. 100\u2013101.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref106\" name=\"_ftn106\">[106]<\/a> AIPN Lu, sygn. 020\/820, k. 38, Sprawa operacyjnego sprawdzenia krypt. \u201eSzklarz\u201d, t. I. Mieczys\u0142aw W\u0142adys\u0142aw Mi\u0142aczewski. Meldunek operacyjny nr 31 z 17.05.1988.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref107\" name=\"_ftn107\">[107]<\/a> Szerzej, E. Wilkowski, <em>Katolicka Wszechnica Ludowa w Che\u0142mie (1993\u20131998) na tle dziej\u00f3w uniwersytet\u00f3w ludowych<\/em>, \u201eRocznik Che\u0142mski\u201d, t. 17, 2013, s. 363\u2013384; Idem,<em> Katolicka Wszechnica Ludowa w Che\u0142mie<\/em>, [w:] <em>Encyklopedia Che\u0142ma,<\/em> t. II, cz. I, Che\u0142m 2017, s. 192\u2013194.<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Bibliografia cytowa\u0144:<\/strong><\/p>\n<p>Bownik K., <em>100 lat s\u0142u\u017cby Bo\u017cej w K\u0142odnicy<\/em>, Che\u0142m 2018.<\/p>\n<p>Bownik K., <em>Kalendarium \u017cycia Ks. Piotra Kurowskiego<\/em>, [w:]<em> Ks. Piotr Kurowski (1929\u20131990). Kap\u0142an zawierzenia i czynu,<\/em> red. E. Wilkowski, Che\u0142m 2019.<\/p>\n<p>Bownik K., <em>Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015awi\u0119tego Ducha w Kra\u015bniku i jego duszpasterze<\/em>, Che\u0142m 2017.<\/p>\n<p>Bownik K., <em>W s\u0142u\u017cbie Che\u0142mskiej Bogarodzicy<\/em>, Che\u0142m 2015.<\/p>\n<p>Bownik K., <em>Zwyczajne \u015bwiadectwo<\/em>, Lublin 2008.<\/p>\n<p>Chr\u00f3\u015bcikowski J., <em>Ksi\u0105dz Pra\u0142at Jan Zdzis\u0142aw Ci\u017cmi\u0144ski \u201etajny\u201d kapelan Solidarno\u015bci rolniczej na Zamojszczy\u017anie<\/em>, [w:]<em> Kap\u0142a\u0144ska droga Ksi\u0119dza Pra\u0142ata Jana Zdzis\u0142awa Ci\u017cmi\u0144skiego<\/em>, red. E. Kr\u00f3l, Zamo\u015b\u0107 2018.<\/p>\n<p>D\u0105browski M., <em>J\u00f3zef Wro\u0144ski<\/em>, <a href=\"http:\/\/www.encysol.pl\/wiki\/J%C3%B3zef_Wro%C5%84ski\">http:\/\/www.encysol.pl\/wiki\/J%C3%B3zef_Wro%C5%84ski<\/a><\/p>\n<p>D\u0105browski M., <em>Winiarski Janusz Andrzej,<\/em> [w:] <em>Encyklopedia Solidarno\u015bci. Opozycja w PRL<\/em> 1956\u20131989, t. I, Warszawa 2010.<\/p>\n<p>D\u0105browski M., <em>Zygmunt \u0141upina<\/em>, [w:] <em>Encyklopedia Solidarno\u015bci. Opozycja w PRL<\/em> 1956\u20131989, t. II, Warszawa 2012.<\/p>\n<p>Dudek A., Gryz R., <em>Komuni\u015bci i Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Polsce (1945-1989<\/em>), Krak\u00f3w 2003.<\/p>\n<p>Ha\u0142as T., <em>\u201eTajny\u201d kapelan<\/em>, [w:] <em>Kap\u0142a\u0144ska droga Ksi\u0119dza Pra\u0142ata Jana Zdzis\u0142awa Ci\u017cmi\u0144skiego<\/em>, red. E. Kr\u00f3l, Zamo\u015b\u0107 2018.<\/p>\n<p><em>Kap\u0142a\u0144ska droga Ksi\u0119dza Pra\u0142ata Jana Zdzis\u0142awa Ci\u017cmi\u0144skiego<\/em>, red. E. Kr\u00f3l, Zamo\u015b\u0107 2018.<\/p>\n<p>Kr\u00f3l M., <em>Po\u017cegnanie kolegi<\/em>, \u201eCzas Solidarno\u015bci\u201d, nr 11(20), 2017.<\/p>\n<p>Leszczy\u0144ski M., <em>S\u0142owo wst\u0119pne, <\/em>[w:]<em> Ks. Piotr Kurowski (1929\u20131990). Kap\u0142an zawierzenia i czynu,<\/em> red. E. Wilkowski, Che\u0142m 2019.<\/p>\n<p>\u0141upina Z.,<em> Solidarno\u015b\u0107 nauczycielska Regionu \u015arodkowowschodniego w latach 1980\u20131989, <\/em>Lublin 2009.<\/p>\n<p>Majda\u0144ski S., <em>Dom Rekolekcyjny \u2014 \u0141abunie<\/em>, [w:] <em>Kap\u0142a\u0144ska droga Ksi\u0119dza Pra\u0142ata Jana Zdzis\u0142awa Ci\u017cmi\u0144skiego<\/em>, red. E. Kr\u00f3l, Zamo\u015b\u0107 2018.<\/p>\n<p>Niew\u0119g\u0142owski W., <em>Nowe przymierze Ko\u015bcio\u0142a i \u015brodowisk tw\u00f3rczych w Polsce w latach 1964\u20131996<\/em>, Warszawa 1997.<\/p>\n<p>Pi\u0142at J., <em>Dni Skupienia rolnik\u00f3w w parafiach Ziemi Che\u0142mskiej w latach 80-tych, \u201eWszechnicowy Zasiew. Pismo Katolickiej Wszechnicy Ludowej w Che\u0142mie\u201d,<\/em> nr 3 i 4 (14\/15), 1996.<\/p>\n<p>Podemski S., <em>Lex Wro\u0144ski,<\/em> \u201ePolityka\u201d, nr 52(1443), z 29.12.1984 r.<\/p>\n<p>Polski\u00a0 A., <em>Kryptonim \u201ePowt\u00f3rka\u201d. Materia\u0142y i dokumenty z powt\u00f3rzonych wybor\u00f3w do Gromadzkiej Rady narodowej w okr\u0119gu wyborczym Boniewo gmina Fajs\u0142awice w 1984\/1985 roku<\/em>, Lublin\u2014Fajs\u0142awice 2009.<\/p>\n<p>Pylak B.,<em> Wypowied\u017a w sprawie zarzut\u00f3w Macieja Sobieraja, zawartych w artykule \u201eDzia\u0142ania operacyjne SB wobec kurii lubelskiej w latach 1975-1989\u201d, zamieszczonym w pracy zbiorowej \u201eAparat bezpiecze\u0144stwa wobec kurii biskupich w Polsce\u201d. Pod redakcj\u0105 Adama Dziuroka. Warszawa 2009, s. 128-154<\/em>, \u201eMemoranda. Wiadomo\u015bci Archidiecezji Lubelskiej\u201d, rok 85, kwiecie\u0144-czerwiec, nr 2, 2011.<\/p>\n<p>Sieczka S., <em>Duszpasterstwo rolnik\u00f3w. Katolickie Wszechnice Ludowe<\/em>, [w:] <em>W s\u0142u\u017cbie Ko\u015bcio\u0142owi Lubelskiemu 1975\u20131997. Ksi\u0119ga upami\u0119tniaj\u0105ca pos\u0142ug\u0119 Pasterza Diecezji Arcybiskupa Boles\u0142awa Pylaka<\/em>, red. ks. D. Pietrusi\u0144ski, Lublin 1998.<\/p>\n<p>Stanowski A., <em>Uniwersytet ludowy i m\u0142ode pokolenie ch\u0142op\u00f3w<\/em>, Lublin 1981.<\/p>\n<p>Syska Z., Henryk Janusz S., <em>Encyklopedia Solidarno\u015bci<\/em>, <a href=\"http:\/\/www.encysol.pl\/wiki\/Henryk_Janusz_St%C4%99pniak\">http:\/\/www.encysol.pl\/wiki\/Henryk_Janusz_St%C4%99pniak<\/a>.<\/p>\n<p>Wilkowski E., <em>Dzieje ch\u00f3ru na tle \u017cycia parafii Rozes\u0142ania \u015awi\u0119tych Aposto\u0142\u00f3w w Che\u0142mie, <\/em>Che\u0142m 2018.<\/p>\n<p>Wilkowski E., <em>Gorliwy kap\u0142an, gor\u0105cy patriota<\/em>, \u201eCzas Solidarno\u015bci\u201d, nr 1(46), stycze\u0144 2020.<\/p>\n<p>Wilkowski E.,<em> Katolicka Wszechnica Ludowa w Che\u0142mie<\/em>, [w:] <em>Encyklopedia Che\u0142ma,<\/em> t. II, cz. I, Che\u0142m 2017.<\/p>\n<p>Wilkowski E., <em>Kap\u0142a\u0144ska i narodowa postawa \u015bp. ks. kan. Piotra Kurowskiego<\/em>, \u201ePowinno\u015b\u0107. Pismo kulturalno-spo\u0142eczne Ziemi Che\u0142mskiej,\u201d, nr 6(48), grudzie\u0144 2018.<\/p>\n<p>Wilkowski E., <em>Obywatelska i narodowa postawa Ksi\u0119dza Pra\u0142ata Zdzis\u0142awa Ci\u017cmi\u0144skiego<\/em>, [w:] <em>Kap\u0142a\u0144ska droga Ksi\u0119dza Pra\u0142ata Jana Zdzis\u0142awa Ci\u017cmi\u0144skiego<\/em>, red. E. Kr\u00f3l, Zamo\u015b\u0107 2018.<\/p>\n<p>Wilkowski E., <em>Solidarno\u015b\u0107 na terenie gminy Grabowiec w latach 1980\u20131989<\/em>, Che\u0142m 2012.<\/p>\n<p>Wilkowski E.,\u00a0 <em>Solidarno\u015b\u0107 na ziemi zamojskiej<\/em> <em>w latach 1980\u20131989<\/em>, Che\u0142m 2009.<\/p>\n<p>Wilkowski E., <em>Solidarno\u015b\u0107 w Che\u0142mskiem<\/em> <em>w latach 1980\u20131989<\/em>, Che\u0142m 2010.<\/p>\n<p>Wilkowski E., <em>Solidarno\u015b\u0107 rolnicza na terenie wojew\u00f3dztwa lubelskiego w latach 1980\u20131989,<\/em> Che\u0142m 2013.<\/p>\n<p>Wilkowski E., <em>Katolicka Wszechnica Ludowa w Che\u0142mie (1993\u20131998) na tle dziej\u00f3w uniwersytet\u00f3w ludowych<\/em>, \u201eRocznik Che\u0142mski\u201d, t. 17, 2013.<\/p>\n<p>Wilkowski E.,\u00a0 <em>Solidarno\u015b\u0107 Rolnik\u00f3w Indywidualnych w Che\u0142mskiem w latach 1980\u20131992, <\/em>Che\u0142m 2018.<\/p>\n<p>Wilkowski E., <em>Spotkania rolnik\u00f3w w Diecezjalnym Domu Rekolekcyjnym w \u0141abuniach\u00a0 k\/Zamo\u015bcia<\/em> 1984\u20131988, \u201eNasza Ziemia\u201d, nr\u00a0 5\/2011, maj 2011.<\/p>\n<p>Wilkowski E., <em>Spotkania rolnik\u00f3w w Diecezjalnym Domu Rekolekcyjnym w \u0141abuniach w latach 1984\u20131988<\/em>, [w:] <em>Rola \u015bwieckich w Ko\u015bciele w \u015bwietle spu\u015bcizny duchowej Wac\u0142awa Lipi\u0144skiego, Bogdana Ja\u0144skiego i wsp\u00f3\u0142czesnych wyzwa\u0144. Materia\u0142y z polsko-ukrai\u0144skiej konferencji naukowej z 15 maja 2007<\/em>, red. E. Wilkowski, Che\u0142m 2007.<\/p>\n<p>Wilkowski E.<em>, Spotkania w \u0141abuniach 1984\u20131988<\/em>, \u201eWszechnicowy Zasiew. Pismo Katolickiej Wszechnicy Ludowej w Che\u0142mie\u201d, nr 3 i 4 (14) 1996.<\/p>\n<p>Wilkowski E., <em>Spotkania w \u0141abuniach 1984\u201388<\/em>, \u201eCzas Solidarno\u015bci\u201d, nr 6(51), czerwiec 2020<\/p>\n<p>Wilkowski E., <em>Zanim powstanie biografia. Potrzeba \u015bwiadectwa o dr. Zygmuncie \u0141upinie<\/em>, \u201ePowinno\u015b\u0107. Pismo kulturalno-spo\u0142eczne Ziemi Che\u0142mskiej\u201d, nr 1(25), luty 2015.<\/p>\n<p>Wilkowski E., <em>Zapisy z kronik parafialnych jako wyrazy pracy i poszukiwa\u0144 \u015bp. ks. kan. Piotra Kurowskiego,<\/em> [w:]<em> Ks. Piotr Kurowski (1929\u20131990). Kap\u0142an zawierzenia i czynu,<\/em> red. E. Wilkowski, Che\u0142m 2019.<\/p>\n<p>Wicenty D., <em>Zgni\u0142e jab\u0142ka, zepsute skrzynki i z\u0142e powietrze. Dysfunkcje w SB w latach 70. i 80. XX w., <\/em>Warszawa-Gda\u0144sk 2018.<\/p>\n<p>Zieli\u0144ski Z., <em>Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Polsce 1944\u20132002<\/em>, Radom 2003.<\/p>\n<p><em>Zygmunt \u0141upina<\/em>, [w:] <em>Nasi w Sejmie i Senacie<\/em>, Warszawa 1990.<\/p>\n<p>\u017baryn Jan,<em> Dzieje Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Polsce (1944\u20131989),<\/em> Warszawa 2003.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Eugeniusz Wilkowski\u00a0 Oryginalna wersja cyfrowa 6.12.2020 Wersja drukowana 5.11.2021 DOI: 10.36121\/RRH.WILKOWSKI.19.2021 Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako przestrze\u0144 trwania narodu w okresie PRL W okresie powojennym \u2014 bior\u0105c w nawias rozwa\u017cania czy narzucony system by\u0142 totalitarny (posiada\u0142 wszelkie znamiona tego systemu), czy jawi\u0142 si\u0119 zmodyfikowan\u0105 form\u0105 rz\u0105d\u00f3w autorytarnych \u2014 hegemonizm partii komunistycznej by\u0142 bezsporny, cho\u0107 po 1956 r. jego [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2360","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Duszpasterstwo rolnik\u00f3w diecezji lubelskiej lat 80. XX wieku - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2360\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Duszpasterstwo rolnik\u00f3w diecezji lubelskiej lat 80. XX wieku - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Eugeniusz Wilkowski\u00a0 Oryginalna wersja cyfrowa 6.12.2020 Wersja drukowana 5.11.2021 DOI: 10.36121\/RRH.WILKOWSKI.19.2021 Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako przestrze\u0144 trwania narodu w okresie PRL W okresie powojennym \u2014 bior\u0105c w nawias rozwa\u017cania czy narzucony system by\u0142 totalitarny (posiada\u0142 wszelkie znamiona tego systemu), czy jawi\u0142 si\u0119 zmodyfikowan\u0105 form\u0105 rz\u0105d\u00f3w autorytarnych \u2014 hegemonizm partii komunistycznej by\u0142 bezsporny, cho\u0107 po 1956 r. jego [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2360\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-11-06T19:27:41+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"48 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2360\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2360\",\"name\":\"Duszpasterstwo rolnik\u00f3w diecezji lubelskiej lat 80. XX wieku - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2020-12-06T10:13:21+00:00\",\"dateModified\":\"2021-11-06T19:27:41+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2360#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2360\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2360#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Duszpasterstwo rolnik\u00f3w diecezji lubelskiej lat 80. XX wieku\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"name\":\"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization\",\"name\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\",\"url\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg\",\"width\":1393,\"height\":727,\"caption\":\"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Duszpasterstwo rolnik\u00f3w diecezji lubelskiej lat 80. XX wieku - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2360","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Duszpasterstwo rolnik\u00f3w diecezji lubelskiej lat 80. XX wieku - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","og_description":"Eugeniusz Wilkowski\u00a0 Oryginalna wersja cyfrowa 6.12.2020 Wersja drukowana 5.11.2021 DOI: 10.36121\/RRH.WILKOWSKI.19.2021 Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako przestrze\u0144 trwania narodu w okresie PRL W okresie powojennym \u2014 bior\u0105c w nawias rozwa\u017cania czy narzucony system by\u0142 totalitarny (posiada\u0142 wszelkie znamiona tego systemu), czy jawi\u0142 si\u0119 zmodyfikowan\u0105 form\u0105 rz\u0105d\u00f3w autorytarnych \u2014 hegemonizm partii komunistycznej by\u0142 bezsporny, cho\u0107 po 1956 r. jego [&hellip;]","og_url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2360","og_site_name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz","article_modified_time":"2021-11-06T19:27:41+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"48 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2360","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2360","name":"Duszpasterstwo rolnik\u00f3w diecezji lubelskiej lat 80. XX wieku - Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website"},"datePublished":"2020-12-06T10:13:21+00:00","dateModified":"2021-11-06T19:27:41+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2360#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2360"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?page_id=2360#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?lang=en"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Duszpasterstwo rolnik\u00f3w diecezji lubelskiej lat 80. XX wieku"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#website","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","name":"Radzy\u0144ski Rocznik Humanistyczny","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#organization","name":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego","url":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","contentUrl":"http:\/\/radzynskirocznik.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/logo-pion.jpg","width":1393,"height":727,"caption":"Instytut Bronis\u0142awa Szlubowskiego"},"image":{"@id":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/inbrosz"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2360","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2360"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2360\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3083,"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2360\/revisions\/3083"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radzynskirocznik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2360"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}